ഈ ബജറ്റ് 2047-ഓടെ ഒരു 'വികസിത് ഭാരതം' (വികസിത ഇന്ത്യ) എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള നമ്മുടെ യാത്രയുടെ അടിത്തറയാണ് - പ്രധാനമന്ത്രി.
ഈ വർഷത്തെ ബജറ്റ് ഇന്ത്യയുടെ 'റിഫോം എക്സ്പ്രസിന്' (പരിഷ്കരണ വേഗതയ്ക്ക്) പുതിയ ഊർജ്ജവും പുതിയ വേഗതയും നൽകും - പ്രധാനമന്ത്രി.
ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നതിൽ മാത്രം ഇന്ത്യ സംതൃപ്തരല്ല; ലോകത്തെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയാകാനാണ് ഇന്ത്യ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് - പ്രധാനമന്ത്രി.
'മേയ്ക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യ', 'ആത്മനിർഭർ ഭാരതം' എന്നീ സംരംഭങ്ങൾക്ക് പുതിയ കരുത്ത് പകരുന്നതിനുള്ള അതിമോഹനമായ ഒരു കർമ്മപദ്ധതിയാണ് ഈ വർഷത്തെ ബജറ്റ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത് - പ്രധാനമന്ത്രി.
ഈ വർഷത്തെ ബജറ്റിൽ ചെറുകിട-ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച പിന്തുണ, അവയെ പ്രാദേശിക തലത്തിൽ നിന്ന് ആഗോള തലത്തിലേക്ക് വളരാൻ സഹായിക്കും - പ്രധാനമന്ത്രി.
ഈ വർഷത്തെ ബജറ്റ് യുവശക്തിക്ക് വേണ്ടിയുള്ളതാണ്. ഇതിലെ വ്യവസ്ഥകൾ വിവിധ മേഖലകളിലെ നേതാക്കളെയും നൂതനാശയങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നവരെയും സ്രഷ്ടാക്കളെയും വളർത്തിയെടുക്കും - പ്രധാനമന്ത്രി.
സ്ത്രീകൾ രൂപീകരിക്കുകയും നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളുടെ ആധുനിക ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഈ ബജറ്റ് മുൻഗണന നൽകുന്നു. സമ്പൽസമൃദ്ധി ഓരോ വീട്ടിലുമെത്തുന്നു എന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം - പ്രധാനമന്ത്രി.
ഈ ബജറ്റ് വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ളതും രാജ്യത്തിന്റെ അഭിലാഷങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതുമാണ് - പ്രധാനമന്ത്രി.

പ്രധാനമന്ത്രി ശ്രീ നരേന്ദ്ര മോദി 2026-ലെ കേന്ദ്ര ബജറ്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ  അഭിപ്രായങ്ങൾ ഇന്ന് വീഡിയോ സന്ദേശത്തിലൂടെ പങ്കുവെച്ചു. ഇന്നത്തെ ബജറ്റ് ചരിത്രപരമാണെന്നും രാജ്യത്തെ സ്ത്രീകളുടെ ശാക്തീകരിക്കപ്പെട്ട ചൈതന്യത്തെയാണ് ഇത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ഒരു വനിതാ ധനമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ ശ്രീമതി നിർമല സീതാരാമൻ തുടർച്ചയായി ഒൻപതാം തവണയും രാജ്യത്തിന്റെ ബജറ്റ് അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ റെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ച കാര്യം അദ്ദേഹം എടുത്തുപറഞ്ഞു.ഈ ബജറ്റ് വൻ അവസരങ്ങളുടെ ഒരു ഹൈവേ (പാത) ആണെന്നും, ഇത് വർത്തമാനകാലത്തെ സ്വപ്നങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനൊപ്പം ഇന്ത്യയുടെ ശോഭനമായ ഭാവിക്ക് അടിത്തറ പാകുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി പ്രസ്താവിച്ചു. 2047-ഓടെ വികസിത രാഷ്ട്രമാകാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ കുതിപ്പിന് ഈ ബജറ്റ് അടിസ്ഥാനമായി വർത്തിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.

ഇന്ത്യ മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന 'റിഫോം എക്സ്പ്രസിന്' (പരിഷ്കരണ വേഗതയ്ക്ക്) ഈ ബജറ്റിലൂടെ പുതിയ ഊർജ്ജവും വേഗതയും ലഭിക്കുമെന്ന് ശ്രീ മോദി കുറിച്ചു. നടപ്പിലാക്കിയ വിപ്ലവകരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെ അഭിലാഷമുള്ളവരും ധീരരും പ്രതിഭാശാലികളുമായ യുവാക്കൾക്ക് ഉയരങ്ങളിൽ പറക്കാൻ തുറന്ന ആകാശം നൽകുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം അടിവരയിട്ടു പറഞ്ഞു.വിശ്വാസത്തിലധിഷ്ഠിതമായ ഭരണവും (Trust-based governance) മനുഷ്യകേന്ദ്രീകൃതമായ സാമ്പത്തിക ചട്ടക്കൂടും എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിനെ ഈ ബജറ്റ് യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ധനക്കമ്മി (Fiscal deficit) കുറയ്ക്കുന്നതിനും പണപ്പെരുപ്പം (Inflation) നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും ഒരേസമയം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനോടൊപ്പം തന്നെ, ഉയർന്ന മൂലധനച്ചെലവും (Capital expenditure) ഉയർന്ന വളർച്ചയും ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു സവിശേഷ ബജറ്റാണിതെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.

 

ഈ ബജറ്റ് ആഗോളതലത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ പങ്കിനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുമെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി മോദി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെ 140 കോടി ജനങ്ങൾ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നതിൽ മാത്രം സംതൃപ്തരല്ലെന്നും, ലോകത്തെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയായി രാജ്യം ഉടൻ മാറുമെന്ന ഉറച്ച തീരുമാനത്തിലാണെന്നും അദ്ദേഹം എടുത്തുപറഞ്ഞു. ഇത് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഇന്ത്യക്കാരുടെ കൂട്ടായ നിശ്ചയദാർഢ്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. വിശ്വാസയോഗ്യമായ ഒരു ജനാധിപത്യ പങ്കാളിയായും മികച്ച ഗുണനിലവാരമുള്ള ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ വിതരണക്കാരായും ആഗോളതലത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ പങ്ക് നിരന്തരം വർദ്ധിച്ച് കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി പ്രസ്താവിച്ചു. അടുത്തകാലത്ത് ഇന്ത്യ ഒപ്പുവെച്ച പ്രധാന വ്യാപാര കരാറുകൾ രാജ്യത്തെ യുവാക്കൾക്കും ചെറുകിട-ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾക്കും പരമാവധി ഗുണം ഉറപ്പാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതാണെന്നും, ആ ദിശയിലുള്ള സുപ്രധാനമായ ചുവടുവെപ്പുകളാണ് ഈ ബജറ്റിലുള്ളതെന്നും അദ്ദേഹം അടിവരയിട്ടു പറഞ്ഞു.

'മേയ്ക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യ', 'ആത്മനിർഭർ ഭാരത്' എന്നീ ദൗത്യങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടുന്നതിനുള്ള അതിമോഹനമായ ഒരു കർമ്മപദ്ധതിയാണ് ഈ ബജറ്റെന്ന് ശ്രീ മോദി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. ബയോഫാർമ ശക്തി മിഷൻ (BioPharma Shakti Mission), സെമികണ്ടക്ടർ മിഷൻ 2.0, ഇലക്ട്രോണിക് ഘടകങ്ങളുടെ നിർമ്മാണ പദ്ധതി, റെയർ എർത്ത് കോറിഡോർ രൂപീകരണം, നിർണ്ണായക ധാതു മേഖലയെ (Critical minerals) ശക്തിപ്പെടുത്തൽ, ടെക്സ്റ്റൈൽ മേഖലയിലെ പുതിയ പദ്ധതികൾ, ഹൈടെക് ടൂൾ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പ്രോത്സാഹനം, മികച്ച രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന എം.എസ്.എം.ഇ-കളെ (MSMEs) സജ്ജമാക്കൽ തുടങ്ങിയ സൺറൈസ് സെക്ടറുകൾക്ക് (Sunrise sectors) നൽകിയിട്ടുള്ള അഭൂതപൂർവ്വമായ പിന്തുണ ഭാവിയിലേക്കുള്ള ചുവടുവെപ്പാണെന്നും രാജ്യത്തിന്റെ നിലവിലുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ ആവശ്യങ്ങളെ ഇത് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം കുറിച്ചു. ചെറുകിട-കുടിൽ വ്യവസായങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള എം.എസ്.എം.ഇ-കൾക്ക് നൽകിയിട്ടുള്ള പിന്തുണ അവയെ പ്രാദേശിക തലത്തിൽ നിന്ന് ആഗോള തലത്തിലേക്ക് വളരാൻ ശാക്തീകരിക്കുമെന്നും പ്രധാനമന്ത്രി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ബജറ്റ് സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ള നിരവധി സുപ്രധാന നടപടികളെക്കുറിച്ച് ശ്രീ മോദി എടുത്തുപറഞ്ഞു. ചരക്ക് നീക്കത്തിനായി മാത്രമുള്ള പ്രത്യേക പാതകൾ (Dedicated freight corridor), രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ജലപാതകളുടെ വിപുലീകരണം, അതിവേഗ റെയിൽ ഇടനാഴി (High-speed rail corridor), ടയർ-2, ടയർ-3 നഗരങ്ങളുടെ വികസനത്തിന് നൽകുന്ന പ്രത്യേക ഊന്നൽ, നഗരങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ നൽകുന്നതിനായി മുനിസിപ്പൽ ബോണ്ടുകൾക്ക് നൽകുന്ന പ്രോത്സാഹനം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ നടപടികളെല്ലാം വികസിത ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള യാത്രയുടെ വേഗത വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.

 

ഇതൊരു 'യുവശക്തി ബജറ്റ്' ആണെന്ന കേന്ദ്ര ധനമന്ത്രി ശ്രീമതി നിർമല സീതാരാമന്റെ പ്രസ്താവന ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, വിവിധ മേഖലകളിൽ നേതാക്കളെയും നൂതനാശയങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നവരെയും സ്രഷ്ടാക്കളെയും സജ്ജരാക്കാൻ ബജറ്റിലെ വ്യവസ്ഥകൾ സഹായിക്കുമെന്ന് ശ്രീ മോദി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. മെഡിക്കൽ ഹബുകൾ സ്ഥാപിക്കൽ, അലൈഡ് ഹെൽത്ത് പ്രൊഫഷണലുകളുടെ ശാക്തീകരണം, ഓഡിയോ-വിഷ്വൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഓറഞ്ച് ഇക്കോണമിയുടെ (Orange economy) പ്രോത്സാഹനം, ഗെയിമിംഗ്, ടൂറിസം, ഖേലോ ഇന്ത്യ മിഷൻ എന്നിവയിലൂടെ യുവാക്കൾക്ക് പുതിയ അവസരങ്ങൾ തുറക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം കുറിച്ചു.ഇന്ത്യയെ ലോകത്തിന്റെ 'ഡാറ്റ സെന്റർ ഹബ്' ആക്കി മാറ്റുന്നതിനായി പ്രധാന നികുതി ഇളവ് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പരാമർശിച്ചു. യുവാക്കൾക്ക് പ്രത്യേക അഭിനന്ദനങ്ങൾ അറിയിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ ബജറ്റ് തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് വലിയ ഉത്തേജനം നൽകുമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ടൂറിസം മേഖലയെ, പ്രത്യേകിച്ച് വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് വ്യക്തമായ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും, വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളെ ശാക്തീകരിക്കുന്നതിലൂടെ സന്തുലിത വികസനത്തിന് അടിത്തറ പാകിയെന്നും പ്രധാനമന്ത്രി സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

10 കോടിയിലധികം സ്ത്രീകൾ സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ ശ്രീ മോദി, ഓരോ വീടുകളിലും ഐശ്വര്യം എത്തിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സ്ത്രീകൾ നയിക്കുന്നതും സ്ത്രീകൾ നടത്തുന്നതുമായ സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾക്കായി ഒരു ആധുനിക ആവാസവ്യവസ്ഥ (Ecosystem) കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിന് ബജറ്റ് മുൻഗണന നൽകുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞു. എല്ലാ ജില്ലകളിലും പെൺകുട്ടികൾക്കായി പുതിയ ഹോസ്റ്റലുകൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള ക്യാമ്പയിൻ വിദ്യാഭ്യാസം കൂടുതൽ സുഗമമാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം കുറിച്ചു.

കൃഷി, ക്ഷീരോല്പാദനം, മത്സ്യബന്ധനം എന്നീ മേഖലകൾക്ക് സർക്കാർ എപ്പോഴും പരമപ്രധാനമായ പരിഗണനയാണ് നൽകുന്നതെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. തെങ്ങ്, കശുവണ്ടി, കൊക്കോ, ചന്ദനം എന്നിവയുടെ ഉല്പാദനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കർഷകർക്കായി ഈ ബജറ്റിൽ സുപ്രധാന നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. 'ഭാരത് വിസ്താര്' (Bharat Vistaar) എന്ന എഐ (AI) ഉപകരണം കർഷകർക്ക് അവരുടെ സ്വന്തം ഭാഷയിൽ വിവരങ്ങൾ നൽകിക്കൊണ്ട് അവരെ വളരെയധികം സഹായിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കൂടാതെ, മത്സ്യബന്ധന, മൃഗസംരക്ഷണ മേഖലകളിൽ സംരംഭകത്വം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നത് ഗ്രാമങ്ങളിൽ കൂടുതൽ തൊഴിലവസരങ്ങളും സ്വയം തൊഴിൽ അവസരങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു.
ഈ ബജറ്റ് വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ളതാണെന്നും രാജ്യത്തിന്റെ അഭിലാഷങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതാണെന്നും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് പ്രധാനമന്ത്രി ഉപസംഹരിച്ചു. ഭാവിയെ മുൻകൂട്ടി കാണുന്നതും, സഹാനുഭൂതിയുള്ളതും, ഗ്രാമങ്ങളുടെയും പാവപ്പെട്ടവരുടെയും കർഷകരുടെയും ക്ഷേമത്തിനായി സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഒരു ബജറ്റ് അവതരിപ്പിച്ചതിന് കേന്ദ്ര ധനമന്ത്രി ശ്രീമതി നിർമല സീതാരാമനെയും അവരുടെ ടീമിനെയും അദ്ദേഹം ഒരിക്കൽ കൂടി അഭിനന്ദിച്ചു.

 

പൂർണ്ണ പ്രസംഗം വായിക്കാൻ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക

Explore More
ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം

ജനപ്രിയ പ്രസംഗങ്ങൾ

ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം
India’s Quiet Revolution, Loud Ambition

Media Coverage

India’s Quiet Revolution, Loud Ambition
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Fulfilling public aspirations is the core objective of this budget and the resolution of this government: PM Modi
March 09, 2026
India is working today on a vision of preventive and holistic health: PM
In recent years, the country’s health infrastructure has strengthened, with medical colleges opening in hundreds of districts and health services reaching every village through Ayushman Bharat and Arogya Mandirs: PM
Our Yoga and Ayurveda are becoming popular across the entire world: PM
We must accelerate linking our education system with the real-world economy and increase our focus on AI, automation, digital economy and design-driven manufacturing: PM
India is moving towards an innovation-driven economy: PM
As we prepare for futuristic technologies today; it is crucial that no daughter is held back due to a lack of opportunities: PM
In recent years, sports have been seen as a key pillar of national development; initiatives like Khelo India have energised the sports ecosystem and sports infrastructure is being strengthened nationwide: PM

साथियों,

बजट के बाद वेबिनार की इस सिरीज़ में आज ये चौथा और अहम वेबिनार है। Fulfilling aspirations of people, यानी जन आकांक्षाओं की पूर्ति, ये केवल एक चर्चा का विषय नहीं है, ये इस बजट का मूल ध्येय है और इस सरकार का संकल्प भी है। इन जन आकांक्षाओं की पूर्ति का बहुत बड़ा माध्यम Education, Skill, Health, Tourism, Sports, Culture ऐसे मूलभूत सेक्टर्स हैं। इसलिए इस वेबिनार में हम इन महत्वपूर्ण आयामों पर चर्चा कर रहे हैं। बजट घोषणाओं की implementation के लिए इन विषयों से जुड़े सभी Experts, Policymakers और Scholars, Entrepreneurs और मेरे युवा साथी आप सभी के विचार और सुझाव बहुत अहम हैं। मैं आप सभी का, इस चौथे बजट वेबिनार के इस सत्र में स्वागत करता हूं, अभिनंदन करता हूं।

साथियों,

भारत आज Preventive और Holistic health के लिए एक विशाल विज़न पर काम कर रहा है। पिछले कुछ वर्षों में देश का हेल्थ इंफ्रास्ट्रक्चर मजबूत हुआ है, सैकड़ों जिलों में नए-नए मेडिकल कॉलेज खुल गए हैं। आयुष्मान भारत योजना, आरोग्य मंदिरों के माध्यम से स्वास्थ्य सेवाओं की पहुंच गांव-गांव तक बढ़ाई गई है। हमारे योग और आयुर्वेद पूरी दुनिया में popular हो रहे हैं। आप सभी इसके विभिन्न पहलुओं पर आप संवाद अवश्य करेंगे, लेकिन एक अहम विषय, जिसका मैं जिक्र करना चाहूंगा, वो है केयर इकॉनमी। आने वाले दशक में देश में सीनियर सिटीजन्स की संख्या तेजी से बढ़ेगी। इसके अलावा, आज वर्तमान में, दुनिया के कई देशों में केयरगिवर्स की भारी मांग है। इसलिए, अब हेल्थ सेक्टर में लाखों युवाओं के लिए, नई स्किल आधारित रोजगार के नए अवसर तैयार हो रहे हैं। मैं इस वेबिनार में उपस्थित, हेल्थ सेक्टर के एक्सपर्ट्स से आग्रह करूंगा, वो नए Training models और Partnerships विकसित करने पर सुझाव दें, ताकि देश में ट्रेनिंग इकोसिस्टम और ज्यादा मजबूत हो सके।

साथियों,

इसी से जुड़ा दूसरा विषय टेली-मेडिसीन का है। आज बड़ी संख्या में दूर-दराज के क्षेत्र के लोग भी इसका लाभ उठा रहे हैं ओर विश्वास बढ़ता चला जा रहा है। लेकिन मैं समझता हूं, इसमें अब भी जागरूरकता और सहजता बढ़ाए जाने की बहुत जरूरत है।

साथियों,

पिछले एक दशक में देश के माइंडसेट में एक बड़ा परिवर्तन आया है। आज गाँव, कस्बा, शहर की सीमाओं से परे, भारत का हर युवा कुछ नया करना चाहता है, उसमें कुछ कर गुजरने का जज्बा है। नई पीढ़ी का ये नया माइंडसेट, देश की सबसे बड़ी ताकत है, उज्जवल भविष्य की सबसे बड़ी पूंजी है। इसे Capitalize करने के लिए हमें अपने एजुकेशन सिस्टम को निरंतर आधुनिक बनाए रखना है, अपग्रेड करते ही रहना है। नई एजुकेशन पॉलिसी ने इसके लिए जरूरी बेस तैयार कर दिया है। अब बहुत आवश्यक है कि हमारे करिकुलम मार्केट की जरूरतों के हिसाब से updated रहें! हमें हमारे एजुकेशन सिस्टम को Real World Economy से जोड़ने की प्रक्रिया और तेज करनी होगी, AI और Automation, Digital Economy और Design Driven Manufacturing, ऐसे विषयों पर हमें फोकस और बढ़ाना होगा।

साथियों,

देश में एजुकेशन को Employment और Enterprise से जोड़ने की दिशा में लगातार काम हो रहा है। University Townships जैसे नए मॉडल्स में हमारे इसी अप्रोच का प्रतिबिंब है। आज भारत A.V.G.C. sector, यानी Animation, Visual Effects, Gaming और Comics को बढ़ावा दे रहा है। भारत इनोवेशन driven economy की ओर बढ़ रहा है। आज इस वेबिनार में देश के अनेक शिक्षाविद और एकेडमिक इंस्टिट्यूशन्स जुड़े हैं। मैं आपसे आग्रह करूंगा, इस वेबिनार में, अपने कैंपस को इंडस्ट्री कोलैबोरेशन और रिसर्च ड्रिवन लर्निंग, उसको केंद्र के रूप में विकसित करने की दिशा में जरूर मंथन हो। इससे स्टूडेंट्स को रियल वर्ल्ड एक्सपोजर मिलेगा और स्किल इकोसिस्टम मजबूत होगा।

साथियों,

एक बहुत अहम विषय है STEM, यानी Science, Technology, Engineering और Mathematics. इस क्षेत्र में, ये बहुत गर्व का विषय है, ये हमारे देश में STEM के विषयों पर रूचि रखने में बेटियों की संख्या लगातार बढ़ रही है। आज जब हम Futuristic Technologies के लिए तैयार हो रहे हैं, तो बहुत जरूरी है कि कोई भी बेटी, अवसरों के अभाव में रुक न जाए। वेबिनार में आप इस दिशा में जरूर चर्चा करें, हमें महिलाओं के Participation को बढ़ाने पर और ज़ोर देना होगा। हमें ऐसा रिसर्च इकोसिस्टम तैयार करना होगा, जहां यंग रिसर्चर्स को एक्सपेरिमेंट करने और नए आइडियाज पर काम करने का पूरा अवसर मिले।

साथियों,

युवा शक्ति तभी राष्ट्रीय शक्ति बनती है, जब वह स्वस्थ भी हो, अनुशासित भी हो और आत्मविश्वास से भरी हो। इसीलिए पिछले कुछ वर्षों में खेलों को राष्ट्रीय विकास की एक महत्वपूर्ण धारा के रूप में देखा गया है। खेलो इंडिया जैसी पहलों ने देश में स्पोर्ट्स इकोसिस्टम को नई ऊर्जा दी है। देशभर में स्पोर्ट्स इंफ्रास्ट्रक्चर को मजबूत किया जा रहा है। इस वेबिनार में आप सभी कुछ सवालों पर जरूर मंथन करें। जैसे, छोटी – छोटी जगहों से भी प्रतिभाओं की पहचान को और सटीक कैसे किया जाए, हजारों खिलाड़ियों को Structured Financial Support में सुधार कैसे हों, और तीसरी अहम बात, हमारी स्पोर्ट्स बॉडीज को और ज्यादा प्रोफेशनल कैसे बनाया जाए? अगले कुछ वर्षों में देश में कॉमनवेल्थ गेम्स होने जा रहे हैं, देश ओलंपिक आयोजन के प्रयास में जुटा है, ऐसे में हमें आज कम आयु के खिलाड़ियों को पहचान कर उन्हें तराशना होगा, तभी अंतरराष्ट्रीय प्रतियोगिताओं में भारत का परचम लहरा पाएगा।

साथियों,

टूरिज्म और कल्चर, रोजगार के नए अवसर बढ़ाने में बड़ी भूमिका निभाते हैं। जब किसी स्थान पर टूरिज्म बढ़ता है तो उस स्थान या उस शहर की ब्रैंडिंग भी बढ़ जाती है। इससे उस शहर का ओवरऑल डवलपमेंट भी बहुत तेज होता है। भारत में ऐसे ऐतिहासिक स्थलों की कोई कमी नहीं है। लेकिन लंबे समय तक टूरिज्म कुछ चुनिंदा स्थानों तक ही सीमित रह गया। अब हमें देश के कोने-कोने में टूरिस्ट डेस्टिनेशंस को नए सिरे से डेवलप करने पर फोकस कर रहे हैं।

साथियों,

आप सभी, इस वेबिनार में, भारत के Tourism Ecosystem को मजबूत करने के लिए, होलिस्टिक अप्रोच पर जरूर चर्चा करें। Trained Guides, Hospitality skills, Digital connectivity, Community participation, स्वच्छता, टूरिज्म और इनसे जुड़े विषयों पर आपके सुझाव बहुत अहम होंगे।

साथियों,

जब Institutions, Industry, Academia मिलकर काम करते हैं, तो परिवर्तन की गति तेज हो जाती है। बजट के बाद वेबिनार की जो ये सिरीज हुई है, मुझे विश्वास है उससे आने वाले समय के लिए ठोस दिशा मिलेगी। ऐसे ही प्रयासों से विकसित भारत की नींव और मजबूत होगी, और साथियों से बड़ा सुखद अनुभव है कि वेबिनार की परंपरा के कारण पोस्ट बजट और खासकर के implementation कर, मुझे जो बताया गया है कि इस वर्ष लाखों की तादाद में लोग, जो इन इन विषयों से जुड़े हुए हैं, एक्सपर्ट भी हैं, उसके लाभार्थी भी हैं, उसकी व्यवस्था से जुड़े हुए हैं, यानी एक प्रकार से जो-जो लोग driving force हैं, वे सभी लोग बड़ी सक्रियता के साथ वेबिनार में जुड़े। हमारे अफसर मुझे बता रहे थे कि बहुत उत्तम सुझाव आ रहे हैं, बहुत प्रैक्टिकल सुझाव आ रहे हैं, यानी एक प्रकार से समस्याओं का समाधान ही नहीं, नई ऊर्जा, नई गति के साथ आगे बढ़ने का हौसला भी देखने को मिलता है। मैं कहता हूं कि ये वेबिनार का बहुत ही सुखद अनुभव है, इसमें हिस्सा लेने वाले सभी वेबिनार में जिन जिन लोगों ने हिस्सा लिया है, सब अभिनंदन के अधिकारी हैं, धन्यवाद के पात्र हैं। एक बार फिर आप सभी को बहुत-बहुत शुभकामनाएं, बहुत-बहुत धन्यवाद।

नमस्कार।