મારા સાથી ભારતીયો,
નમસ્તે!
26 નવેમ્બર એ દરેક ભારતીય માટે ખૂબ જ ગર્વનો દિવસ છે. 1949માં આ દિવસે, બંધારણ સભાએ ભારતના બંધારણને અપનાવ્યું, જે એક પવિત્ર દસ્તાવેજ છે જેણે રાષ્ટ્રની પ્રગતિને સ્પષ્ટ અને નિશ્ચિતપણે માર્ગદર્શન આપ્યું છે. તેથી જ, લગભગ એક દાયકા પહેલા, 2015માં, NDA સરકારે 26 નવેમ્બરને બંધારણ દિવસ તરીકે ઉજવવાનું નક્કી કર્યું.
આપણા બંધારણની શક્તિ જ છે જેણે મારા જેવા વ્યક્તિને, જે એક ગરીબ અને આર્થિક રીતે પછાત પરિવારમાંથી આવે છે, સતત 24 વર્ષથી વધુ સમય સુધી સરકારના વડા બનવા સક્ષમ બનાવ્યો છે. મને હજુ પણ 2014ની તે ક્ષણ યાદ છે જ્યારે મેં પહેલીવાર સંસદમાં પ્રવેશ કર્યો હતો અને લોકશાહીના સૌથી મહાન મંદિરના પગથિયાં પર માથું નમાવ્યું હતું. પછી, 2019માં, ચૂંટણી પરિણામો પછી, જ્યારે હું સંવિધાન સદનના સેન્ટ્રલ હોલમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે મેં નમન કર્યું અને આદરપૂર્વક મારા કપાળ પર બંધારણ મૂક્યું. આ બંધારણે મારા જેવા ઘણા લોકોને સ્વપ્ન જોવા અને તેને પૂર્ણ કરવાની શક્તિ આપી છે.
બંધારણ દિવસ પર, આપણે ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદની અધ્યક્ષતામાં બંધારણ સભાના તમામ પ્રેરણાદાયી સભ્યોને યાદ કરીએ છીએ, જેમણે બંધારણના મુસદ્દામાં યોગદાન આપ્યું હતું. આપણે ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના પ્રયાસોને યાદ કરીએ છીએ, જેમણે ખૂબ જ દૂરંદેશી સાથે મુસદ્દા સમિતિનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. બંધારણ સભાની ઘણી અગ્રણી મહિલા સભ્યોએ તેમના વિચારશીલ કાર્ય અને દૂરંદેશી દ્વારા બંધારણને મજબૂત બનાવ્યું.
મને 2010નું વર્ષ યાદ આવ્યું. તે સમય હતો જ્યારે ભારતીય બંધારણે તેની 60મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી હતી. દુઃખની વાત છે કે આ પ્રસંગને રાષ્ટ્રીય સ્તરે યોગ્ય ધ્યાન મળ્યું નહીં. જોકે, બંધારણ પ્રત્યેની આપણી કૃતજ્ઞતા અને પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવવા માટે, અમે ગુજરાતમાં "સંવિધાન ગૌરવ યાત્રા"નું આયોજન કર્યું. આપણું બંધારણ હાથીની અબાંડી પર ફેરવવામાં આવ્યું હતું. અને મને, વિવિધ પૃષ્ઠભૂમિના ઘણા અન્ય લોકો સાથે, આ શોભાયાત્રાનો ભાગ બનવાનું સન્માન મળ્યું.
જ્યારે બંધારણની 75 વર્ષની ઉજવણી કરી, ત્યારે અમે સ્વીકાર્યું કે આ ભારતના લોકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ હશે. અમે આ ઐતિહાસિક પ્રસંગની યાદમાં સંસદનું ખાસ સત્ર બોલાવવાની અને દેશભરમાં કાર્યક્રમો શરૂ કરવાની તક ઝડપી લીધી. આ કાર્યક્રમોમાં રેકોર્ડબ્રેક ભાગીદારી આકર્ષાઈ.
આ વર્ષનો બંધારણ દિવસ ઘણા કારણોસર ખાસ છે.
આ બે અસાધારણ વ્યક્તિત્વો, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને ભગવાન બિરસા મુંડાની 150મી જન્મજયંતિ છે. બંનેએ આપણા દેશ માટે પુષ્કળ યોગદાન આપ્યું છે. સરદાર પટેલના દૂરંદેશી નેતૃત્વએ ભારતની રાજકીય એકતા સુનિશ્ચિત કરી. તેમની પ્રેરણા અને દૃઢ નિશ્ચયની હિંમતએ જ કલમ 370 અને 35(A) રદ કરવા માટે આપણા પગલાંને માર્ગદર્શન આપ્યું. ભારતનું બંધારણ હવે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સંપૂર્ણપણે લાગુ છે, જે લોકોને, ખાસ કરીને મહિલાઓ અને પછાત સમુદાયોને, તમામ બંધારણીય અધિકારોની ખાતરી આપે છે. ભગવાન બિરસા મુંડાનું જીવન આપણા આદિવાસી સમુદાયો માટે ન્યાય, ગૌરવ અને સશક્તિકરણ સુનિશ્ચિત કરવાના ભારતના સંકલ્પને પ્રેરણા આપે છે.
આ વર્ષે, આપણે ‘વંદે માતરમ્’ ની 150મી વર્ષગાંઠની પણ ઉજવણી કરીએ છીએ, જેના શબ્દો સદીઓથી ભારતીયોના સામૂહિક સંકલ્પમાં ઊંડે સુધી જડાયેલા છે. આપણે શ્રી ગુરુ તેગ બહાદુરજીની 350મી શહીદ જયંતીની પણ ઉજવણી કરીએ છીએ, જેમનું જીવન અને બલિદાન આપણને હિંમત, કરુણા અને શક્તિથી પ્રકાશિત કરે છે.
આ બધા વ્યક્તિત્વો અને સીમાચિહ્નો આપણને આપણી ફરજોના મહત્વની યાદ અપાવે છે, જેના પર બંધારણ કલમ 51A માં મૂળભૂત ફરજો પરના એક ખાસ પ્રકરણ દ્વારા પણ ભાર મૂકે છે. આ ફરજો આપણને સામૂહિક રીતે સામાજિક અને આર્થિક પ્રગતિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી શકે તે અંગે માર્ગદર્શન આપે છે. મહાત્મા ગાંધી હંમેશા નાગરિકની ફરજો પર ભાર મૂકતા હતા. તેમનો એવો વિશ્વાસ હતો કે સારી રીતે નિભાવેલી ફરજ એક અનુરૂપ અધિકાર પેદા કરે છે અને ખરા અધિકારો એ ફરજની કામગીરીનું પરિણામ છે.
આ સદી શરૂ થયાને 25 વર્ષ થઈ ગયા છે. ફક્ત બે દાયકામાં, આપણે ગુલામીમાંથી મુક્તિના 100 વર્ષની ઉજવણી કરીશું. 2049માં, બંધારણ અપનાવાયાને 100 વર્ષ થશે. આજે આપણે જે નીતિઓ બનાવીએ છીએ, આપણે જે નિર્ણયો લઈએ છીએ અને આપણે સાથે મળીને જે પગલાં લઈએ છીએ તે આવનારી પેઢીઓના જીવનને આકાર આપશે.
આનાથી પ્રેરિત થઈને, જેમ-જેમ આપણે વિકસિત ભારતના સ્વપ્નને સાકાર કરવા માટે આગળ વધીએ છીએ, તેમ-તેમ આપણે હંમેશા આપણા મનમાં આપણા દેશ પ્રત્યેના કર્તવ્યોને સર્વોચ્ચ સ્થાને રાખવા જોઈએ.
આપણા દેશે આપણને ઘણું બધું આપ્યું છે, અને આ કૃતજ્ઞતાની ઊંડી ભાવના ઉત્પન્ન કરે છે. અને, જ્યારે આપણે આ ભાવના સાથે જીવીએ છીએ, ત્યારે આપણી ફરજો પૂર્ણ કરવી એ બીજો સ્વભાવ બની જાય છે. આપણી ફરજો પૂર્ણ કરવા માટે, દરેક કાર્યમાં આપણી સંપૂર્ણ ક્ષમતા અને સમર્પણ લગાવવું આવશ્યક બની જાય છે. આપણે જે પણ કાર્ય કરીએ છીએ તે બંધારણને મજબૂત બનાવતું હોવું જોઈએ અને રાષ્ટ્રના લક્ષ્યો અને હિતોને આગળ ધપાવતું હોવું જોઈએ. આખરે, આપણા બંધારણના ઘડવૈયાઓ દ્વારા કલ્પના કરાયેલા સપનાઓને પૂર્ણ કરવાની જવાબદારી આપણી છે. જ્યારે આપણે આ ફરજની ભાવના સાથે કામ કરીશું, ત્યારે આપણા દેશની સામાજિક અને આર્થિક પ્રગતિમાં ઝડપથી વધારો થશે.
આપણું બંધારણ આપણને મતદાનનો અધિકાર આપે છે. નાગરિક તરીકે, આપણી ફરજ છે કે આપણે જ્યાં પણ નોંધણી કરાવી હોય ત્યાં રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય અને સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં મતદાન કરવાની તક ક્યારેય ચૂકી ન જઈએ. અન્ય લોકોને પ્રેરણા આપવા માટે, આપણે દર 26 નવેમ્બરે 18 વર્ષના યુવાનો માટે શાળાઓ અને કોલેજોમાં ખાસ સમારોહનું આયોજન કરવાનું વિચારી શકીએ છીએ. આ રીતે, આપણા પ્રથમ વખત મતદાતાઓને લાગશે કે તેઓ માત્ર વિદ્યાર્થીઓ જ નહીં પણ રાષ્ટ્ર નિર્માણ પ્રક્રિયામાં સક્રિય સહભાગી પણ છે.
જ્યારે આપણે આપણા યુવાનોમાં જવાબદારી અને ગર્વની ભાવના જગાડીશું, ત્યારે તેઓ જીવનભર લોકશાહીના મૂલ્યો પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ રહેશે. પ્રતિબદ્ધતાની આ ભાવના એક મજબૂત રાષ્ટ્રનો પાયો છે.
આ બંધારણ દિવસે, ચાલો આપણે આ મહાન દેશના નાગરિક તરીકેની આપણી ફરજો નિભાવવાના આપણા વચનને નવીકરણ કરીએ. આમ કરીને, આપણે બધા એક વિકસિત અને મજબૂત ભારતનું નિર્માણ કરવામાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપી શકીએ છીએ.
આપનો,
નરેન્દ્ર મોદી
