શેર
 
Comments
Entire world is now discussing global warming and ways to mitigate it: PM Modi
Two landmark initiatives emerged in #COP21. India & France played key roles in those: PM
International Solar Alliance will impact generations in a big way: PM Modi
US, India, France took initiative of innovation; let is innovate and protect our environment: PM
India expressed keenness on solar alliance. France was very helpful, did everything possible to bring all nations together: PM
Solar alliance to ensure that the world gets more energy: PM Modi

मंच पर वि‍राजमान फ्रांस के राष्‍ट्रपति‍ श्रीमान ओलांद फ्रांस से आए हुए Senior Ministers हरि‍याणा के Governor श्री, मुख्‍यमंत्री श्री, श्रीमान पीयुष गोयल जी फ्रांस का Delegation और वि‍शाल संख्‍या में आए हुए प्‍यारे भाइयों और बहनों!

पि‍छले एक वर्ष से सारी दुनि‍याँ में इस बात की चर्चा थी कि‍ Global Warming के सामने दुनि‍याँ कौन से कदम उठाए कि‍न बातों का संकल्‍प करे? और उसकी पूर्ति‍ के लिए कौन से रास्‍ते अपनाएं? पेरि‍स में होने वाली COP 21 के संबंध में पूरी दुनि‍याँ में एक उत्‍सुकता थी, संबधि‍त सारे लोग अपने-अपने तरीके से उस पर प्रभाव पैदा करने का प्रयास कर रहे थे, और करीब-करीब दो सप्‍ताह तक दुनि‍याँ के सभी देशों ने मि‍ल करके, इन वि‍षयों के जो जानकार लोग हैं वो वि‍श्‍व के सारे वहॉं इकट्ठे आए चर्चाएं की और इस बड़े संकट के सामने मानव जाति‍ की रक्षा कैसे करें, उसके लि‍ए संकल्‍पबद्ध हो करके आगे बढ़े।

COP 21 के नि‍र्णयों के संबंध में तो वि‍श्‍व में भली- भॉंति‍ बातें पहुँची हैं लेकि‍न पेरि‍स की धरती पर एक तरफ जब COP 21 की चर्चाएं चल रहीं थीं तब दो महत्‍त्‍वपूर्ण initiatives लि‍ए गए। इन दोनों महत्‍त्‍वपूर्ण initiatives में भारत और फ्रांस ने बहुत ही महत्‍त्‍वपूर्ण भमि‍का नि‍भाई है एक initiative एक तरफ तो Global Warming की चिन्‍ता है, मानवजाति‍ को पर्यावरण के संकटों से रक्षित करना है और दूसरी तरफ मानवजाति‍ के आवश्‍यकताओं की पूर्ति‍ भी करनी है। जो Developing Countries हैं उन्‍हें अभी वि‍कास की नई ऊँचाइयों को पार करना बाकी है और ऊर्जा के बि‍ना वि‍कास संभव नहीं होता है। एक प्रकार से ऊर्जा वि‍कास यात्रा का अहमपूर्ण अंग बन गयी है। लेकि‍न अगर fossil fuel से ऊर्जा पैदा करते हैं तो Global Warming की चिन्‍ता सताती है और अगर ऊर्जा पैदा नहीं करते हैं तो, न सि‍र्फ अंधेरा छा जाता है जि‍न्‍दगी अंधेरे में डूब जाती है। और ऐसी दुवि‍धा में से दुनियाँ को बचाने का क्‍या रास्‍ता हो सकता है? और तब जा करके अमेरि‍का, फ्रांस भारत तीनों ने मि‍लकरके एक initiative लि‍या है और वो initiative है innovation का। नई खोज हो, नए संसाधन नि‍र्माण हों, हमारे वैज्ञानि‍क, हमारे Technicians हमारे Engineers वो नई चीजें ले करके आएं जोकि‍ पर्यावरण पर प्रभाव पैदा न करती हों। Global Warming से दुनि‍याँ को बचाने का रास्‍ता दि‍खती हों और ऐसे साधनों को वि‍कसि‍त करें जो affordable हो sustainable हो और गरीब से गरीब व्‍यक्‍ति‍ की पहुँच में हो। तो innovation के लि‍ए एक बहुत बड़ा अभि‍यान चलाने की दि‍शा में अमेरि‍का, फ्रांस और भारत दुनि‍याँ के ऐसी सभी व्‍यवस्‍थाओं को साथ ले करके आगे बढ़ने का बड़ा महत्‍तवपूर्ण निर्णय कि‍या उसको launch कि‍या गया। President Obama, President Hollande और मैं और UN General Secretary और Mr. Bill Gates , हम लोग उस समारोह में मौजूद थे और एक नया initiative प्रारंभ कि‍या। दूसरा एक महत्‍त्‍वपर्ण निर्णय हुआ है जि‍सका आने वाले दसकों तक मानव जीवन पर बड़ा ही प्रभाव रहने वाला है।

दुनि‍याँ में कई प्रकार के संगठन चल रहे हैं। OPEC countries का संगठन है G-20 है G-4 है, SAARC है, European Union है, ASEAN Countries हैं, कई प्रकार के संगठन दुनि‍याँ में बने हुए हैं। भारत ने एक वि‍चार रखा वि‍श्‍व के सामने कि‍ अगर Petroleum पैदावार करने वाले देश इकट्ठे हो सकते हैं, African countries एक हो सकते हैं, European Countries एक हो सकते हैं, क्‍यों न दुनि‍याँ में ऐसे देशों का संगठन खड़ा कि‍या जाए जि‍न देशों ने 300 दि‍वस से ज्‍यादा वर्ष में सूर्य का प्रकाश प्राप्‍त होता है।

ये सूर्य, ये बहुत बड़ी शक्‍ति‍ का स्रोत है सारे जीवन को चलाने में, सृष्‍टि‍ को चलाने में सूर्य की अहम् भूमि‍का है। क्‍यों न हम उसको एक ताकत के रूप में स्‍वीकार करके वि‍श्‍व कल्‍याण का रास्‍ता खोजें। 300 से अधि‍क दि‍वस, सूर्य का लाभ मि‍लता है ऐसे दुनि‍या में करीब-करीब 122 देश हैं। और इसलि‍ए वि‍चार आया क्‍यों न हम 122 देशों का जो कि‍ सूर्य शक्‍ति‍ से प्रभावि‍त हैं उनका एक संगठन गढ़ें। भारत ने इच्‍छा प्रकट की फ्रांस के राष्‍ट्रपति‍ जी ने मेरी पूरी मदद की, हम कंधे से कंधा मि‍लाकरके चले, दुनि‍याँ के देशों का संपर्क कि‍या और नवंबर महीने में पेरि‍स में जब conference चल रही थी, 30 नवंबर को दुनि‍याँ के सभी राष्‍ट्रों के मुखि‍या उस समारोह में मौजूद थे और एक International Solar Alliance इस नाम की संस्‍था का जन्‍म हुआ।

उसमें इस बात का भी निर्णय हुआ कि‍ इसका Global Secretariat ‍हि‍न्‍दुस्‍तान में रहेगा। ये International Solar Alliance इसका Headquarter गुड़गॉंव में बन रहा है। ये हरि‍याणा ‘कुरूक्षेत्र’ की धरती है, गीता का संदेश जहॉं से दि‍या, उस धरती से वि‍श्‍व कल्‍याण का एक नया संदेश इस Solar Alliance के रूप में हम पहुँचा रहे हैं।

बहुत कम लोगों को अंदाज होगा कि‍ आज ये जो घटना घट रही है उसका मानवजाति‍ पर कि‍तना बड़ा प्रभाव पैदा होने वाला है, इस बात को वही लोग समझ सकते हैं जो छोटे-छोटे Island पर बसते हैं, छोटे-छोटे Island Countries हैं और जि‍नके ऊपर ये भय सता रहा है कि‍ समुंदर के अगर पानी की ऊँचाई बढ़ती है तो पता नहीं कब उनका देश डूब जाएगा, पता नहीं वो इस सृष्‍टि‍ से समाप्‍त हो जाएंगे, दि‍न रात इन छोटे-छोटे देशों को चि‍न्‍ता हो रही है। जो देश समुद्र के कि‍नारे पर बसे हैं, उन देशों को चि‍न्‍ता हो रही है कि‍ अगर Global Warming के कारण समुद्र की सतह बढ़ रही है तो पता नहीं हमारे मुम्‍बई का क्‍या होगा, चेन्‍नई का क्‍या होगा? और दुनि‍याँ के ऐसे कई देश होंगे जि‍नके ऐसे बड़े-बड़े स्‍थान जो समु्द्र के कि‍नारे पर हैं उनके भाग्‍य का क्‍या होगा? सारा वि‍श्‍व चि‍न्‍ति‍त है। और मैं पि‍छले एक साल में, ये Island Countries हैं जो छोटे-छोटे उनके बहुत से नेताओं से मि‍ला हूँ, उनकी पीड़ा को मैंने भली-भॉंति‍ समझा है। क्‍या भारत इस कर्तव्‍य को नहीं नि‍भा सकता?

हमारे देश में जीवनदान एक बहुत बड़ा पुण्‍य माना जाता है। आज मैं कह सकता हूँ कि‍ International Solar Alliance उस जीवनदान का पुण्‍य काम करने वाला है, जो आने वाले दशकों के बाद दुनि‍याँ पर उसका प्रभाव पैदा करने वाला है। सारा वि‍श्‍व कहता है कि‍ Temperature कम होना चाहि‍ए, लेकि‍न Temperature कम करने का रास्‍ता भी सूर्य का Temperature ही है। एक ऊर्जा से दूसरी ऊर्जा का संकट मि‍टाया जा सकता है। और इसलि‍ए वि‍श्‍व को ऊर्जा के आवश्‍यकता की पूर्ति‍ भी हो, innovation का काम भी हो और सोलर को ले करके जीवन के क्षेत्र कैसे प्रभावि‍त हों उस दि‍शा में काम करने के लि‍ए बना है।

ये बात सही है कि‍ International Solar Alliance इसका Headquarters हि‍न्‍दुस्‍तान में हो रहा है, गुडगॉंव में हो रहा है, लेकि‍न ये Institution हि‍न्‍दुस्‍तान की Institution नहीं है ये Global Institution है, ये Independent Institution है। जैसे अमेरि‍का में United Nations है, लेकि‍न वो पूरा वि‍श्‍व का है। जैसे WHO है, पूरे वि‍श्‍व का है। वैसे ही ये International Solar Alliance का Headquarter ये पूरे वि‍श्‍व की धरोहर है और ये Independent चलेगा। अलग-अलग देश के लोग इसका नेतृत्‍व करेंगे, अलग-अलग देश के लोग इसकी जि‍म्‍मेदारी संभालेंगे, उसकी एक पद्धति‍ वि‍कसि‍त होगी लेकि‍न आज उसका Secretariat बन रहा है, उस Secretariat के माध्‍यम से इस बात को हम आगे बढ़ना चाहते हैं।

भारत ने ऊर्जा के क्षेत्र में परंपरागत प्राकृति‍क संसाधनों उपयोग करने का बीड़ा उठाया है। भारत ने जब ये कहा कि‍ हम 175Giga Watt, Renewable Energy की तरफ जाना चाहते हैं, तब दुनि‍याँ के लि‍ए बड़ा अचरज था। भारत में Giga Watt शब्‍द भी नया है, जब हम Mega Watt से आगे सोच भी नहीं पाते थे। हम आज Giga Watt पर सोच रहे हैं और 175 Giga Watt Solar Energy, Wind Energy, Nuclear Energy, Biomass से होने वाली Energy इन सारे स्रोतों को Hydro Energy ये हम उपलब्‍ध कराना चाहते हैं और मुझे खुशी है कि‍ आज भारत 5000 MW से ज्‍यादा solar energy उसने install कर दी। ये इतने कम समय में जो काम हुआ है वो उस commitment का परिणाम है कि क्या भारत मानव जाति के कल्याण के लिए मानव जाति की रक्षा के लिए, प्रकृति की रक्षा के लिए, ये पूरी जो सृष्टि है उस पूरी सृष्टि की रक्षा के लिए, भारत कोई अपना योगदान दे सकता है क्या? उस योगदान को देने के लिए ये बीड़ा उठाया है।

मैं फ्रांस के राष्ट्रपति का हृदय से आभारी हूँ कि इस चिंता के समय में global warming पर्यावरण के मुद्दे इसके समाधान के जो रास्ते है उनकी सोच भारत की सोच से बहुत मिलती जुलती है क्यों कि फ्रांस की values और भारत के values काफी समान है और इसलिए पिछले वर्ष April के महीने में हम दोनों मिले थे तो हमने तय किया था कि हम COP 21 के समय एक किताब निकालेंगे और विश्व के अंदर परंपरागत रूप से इन issues को कैसे देखा गया इस पर research करेंगे। और हम दोनों ने मिल कर के उस किताब की प्रस्तावना लिखी है और विश्व के सामने उन्ही के मूलभूत चिंतन क्या थे ये प्रस्तुत किया।

ये चीजें इसलिए हम कर रहे हैं कि मानव जाति को इस संकट से बचने के जो रस्ते खोजे जा रहे हैं, वो एक सामूहिक रूप से प्रयत्न हो, innovative रूप से प्रयत्न हो और परिणाम वो निकले जो मानव जाति की आवश्यकता है उसकी पूर्ति भी करे लेकिन प्रकृति को कोई नुकसान न हो। हम वो लोग हैं जिनके पूर्वजो ने, इस धरती से हमें प्यार करना सिखाया है। हमें कभी भी प्रकृति का शोषण करने के लिए नहीं सिखाया गया, हमें पौधे में भी परमात्मा होता है यह बचपन से सिखया गया। ये हमारी परंपरा है। अगर ये परंपरा है तो हमें विश्व को उसका लाभ पहुंचे उस दिशा में हमें कुछ कर दिखाना चाहिए और उसी के तहत आज international solar alliance का हम लोगों ने एक Secretariat का आरम्भ कर रहे हैं। और भविष्य में भव्य भवन के रूप में उसका निर्माण हो, एक स्वंत्रत इमारत तैयार हो, उसके लिए शिलन्यास भी कर रहे है और इस काम के लिए आप पधारे इसका मैं बहुत बहुत आभारी हूँ।

मेरे लिए ख़ुशी की बात है कि solar alliance का निर्माण हो रहा हो आज हमें Delhi से यहाँ आना था हम by road भी आ सकते थे, helicopter से भी आ सकते थे, लकिन हम दोनों ने मिलकर तय किया कि अच्छा होगा की हम Metro से चले जाएँ और आज आप के बीच हमें Metro से आने का अवसर मिला।

मैं राष्ट्रपति जी का आभारी हूँ कि उन्होंने आज Metro में आने के लिए सहमति जताई और हम Metro का सफ़र करते करते आपके बीच पहुंचे क्योंकि वो भी एक सन्देश है क्योंकि global warming के सामने लड़ाई लड़ने के जो तरीके हैं उसमें ये भी एक तरीका है। मैं विश्वास करता हूँ कि ये प्रयास बहुत ही सुखद रहेगा। कल भारत प्रजासत्ता पर्व मनाने जा रहा है, इस प्रजसत्ता पर्व की पूर्व संध्या पर मैं देशवासियों को बहुत बहुत शुभकामनाएं देता हूँ और अधिकार और कर्तव्य इन दोनों को संतुलित करते हुए हम देश को आगे बढ़ाएंगे यही मेरी शुभकामना है।

बहुत बहुत धन्यवाद्।

'મન કી બાત' માટે તમારા વિચારો અને સૂચનો શેર કરો.
21 Exclusive Photos of PM Modi from 2021
Explore More
ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસીમાં કાશી વિશ્વનાથ ધામના ઉદ્દઘાટન પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસીમાં કાશી વિશ્વનાથ ધામના ઉદ્દઘાટન પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ
Budget Expectations | 75% businesses positive on economic growth, expansion, finds Deloitte survey

Media Coverage

Budget Expectations | 75% businesses positive on economic growth, expansion, finds Deloitte survey
...

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
વિવિધ ક્ષેત્રોના સ્ટાર્ટ-અપ્સ સાથે સંવાદ વખતે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ
January 15, 2022
શેર
 
Comments
Startups makes presentations before PM on six themes
“It has been decided to celebrate January 16 as National Start-up Day to take the Startup culture to the far flung areas of the country”
“Three aspects of government efforts: first, to liberate entrepreneurship, innovation from the web of government processes, and bureaucratic silos, second, creating an institutional mechanism to promote innovation; third, handholding of young innovators and young enterprises”
“Our Start-ups are changing the rules of the game. That's why I believe Start-ups are going to be the backbone of new India.”
“Last year, 42 unicorns came up in the country. These companies worth thousands of crores of rupees are the hallmark of self-reliant and self-confident India”
“Today India is rapidly moving towards hitting the century of the unicorns. I believe the golden era of India's start-ups is starting now”
“Don't just keep your dreams local, make them global. Remember this mantra

નમસ્કાર.

કેન્દ્રિય મંત્રીમંડળમાં મારા સહયોગી પિયૂષ ગોયલજી, મનસુખ માંડવિયાજી, અશ્વિની વૈષ્ણવજી, સર્બાનંદ સોનોવાલજી, પરષોત્તમ રૂપાલાજી, જી. કિશન રેડ્ડીજી, પશુપતિ કુમાર પારસજી, જીતેન્દ્ર સિંહજી, સોમ પ્રકાશજી, સમગ્ર દેશમાંથી જોડાયેલા સ્ટાર્ટઅપની દુનિયાના તમામ દિગ્ગજ, આપણા યુવા સાથીઓ, અન્ય મહાનુભવો અને ભાઈ તથા બહેનો.

આપણે સૌએ ભારતીય સ્ટાર્ટ-અપ્સની સફળતાના દર્શન પણ કર્યા અને કેટલાક સહયોગીઓના પ્રેઝન્ટેશન પણ જોયા. આપ સૌ ખૂબ જ સારૂં કામ કરી રહ્યા છો. 2022નું આ વર્ષ ભારતીય સ્ટાર્ટ-અપ વ્યવસ્થા માટે અન્ય ઘણી બધી સંભાવનાઓ  લઈને આવ્યું છે. આઝાદીના 75મા વર્ષમાં સ્ટાર્ટ-અપ્સ ઈન્ડિયા ઈનોવેશન વીકનું આ આયોજન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત જ્યારે પોતાની આઝાદીના 100 વર્ષ પૂરાં કરશે ત્યારે તે ભવ્ય ભારતના નિર્માણમાં પણ તમારી ભૂમિકા ખૂબ જ મોટી રહેશે.

દેશના આ બધા સ્ટાર્ટ-અપ્સને તથા સ્ટાર્ટ-અપ્સની દુનિયામાં ભારતનો ઝંડો ઉંચો રાખી રહ્યા છે તેવા તમામ ઈનોવેટિવ યુવાનોને હું ખૂબ ખૂબ અભિનંદન પાઠવું છું. સ્ટાર્ટ-અપ્સની આ સંસ્કૃતિ દેશના દૂર દૂરના વિસ્તારોમાં પહોંચે તે માટે 16 જાન્યુઆરીને હવે નેશનલ સ્ટાર્ટ-અપ ડે તરીકે મનાવવાનો પણ નિર્ણય કરવામાં આવ્યો છે.

સાથીઓ,

સ્ટાર્ટ-અપ ઈન્ડિયા ઈનોવેશન વીક વિતેલા વર્ષોની સફળતાઓની ઉજવણી કરવાનું અને સાથે સાથે ભવિષ્યની રણનીતિ અંગે ચર્ચા કરવા માટે પણ છે. આ દાયકાને ભારતના Techade તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દાયકામાં ઈનોવેશન, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને સ્ટાર્ટ-અપ વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા માટે સરકાર જે મોટાપાયે ફેરફારો કરી રહી છે તેના મુખ્ય ત્રણ મુદ્દા છે.

પ્રથમ, ઉદ્યોગસાહસિકતાનો, ઈનોવેશનની સરકારી પ્રક્રિયાની જાળમાં નોકરશાહીને અવરોધોથી મુક્ત કરવાનું રહે છે. બીજુ, ઈનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સંસ્થાકીય વ્યવસ્થાનું નિર્માણ કરવાનું અને ત્રીજું, યુવા ઈનોવેટર્સ ડે, યુવા સાહસિકોનો હાથ પકડવાનો કે જેમાં સ્ટાર્ટ-અપ ઈન્ડિયા, સ્ટેન્ડ-અપ ઈન્ડિયા જેવા કાર્યક્રમો આ પ્રયાસનો હિસ્સો છે.

એન્જલ ટેક્સની સમસ્યાને ખતમ કરવાનો અને ટેક્સ ફાઈલિંગની પ્રક્રિયાને સરળ કરવા માટે ધિરાણની  ઉપલબ્ધિ આસાન કરવાનો, હજારો કરોડ રૂપિયાના સરકારી ભંડોળની વ્યવસ્થા કરવાની આ બધી સુવિધાઓ માટે આપણી કટિબધ્ધતા દર્શાવે છે. સ્ટાર્ટ-અપ  ઈન્ડિયા હેઠળ, સ્ટાર્ટ-અપ્સને 9 શ્રમ કાયદા અને 3 પર્યાવરણના કાયદાઓ સાથે જોડાયેલા નિયમપાલન બાબતે સેલ્ફ સર્ટિફાય કરવાની સુવિધા પણ પૂરી પાડવામાં આવી છે.

દસ્તાવેજોના સેલ્ફ એટેસ્ટેશનની પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવાનો ક્રમ શરૂ થયો હતો તેથી આજે 25 હજારથી વધુ નિયમપાલન ખતમ કરવાના પડાવ સુધી પહોંચી શકાયું છે. સ્ટાર્ટ-અપ, સરકારને પોતાની પ્રોડક્ટ અથવા તો સર્વિસીસ આસાનીથી આપી શકે તે માટે ગવર્નમેન્ટ-ઈ માર્કેટ પ્લેસ (GeM) પ્લેટફોર્મ ઉપર સ્ટાર્ટ-અપ રનવે પણ ખૂબ જ કામમાં આવી રહ્યો છે.

સાથીઓ,

આપણાં નવયુવાનોના સામર્થ્ય પર ભરોસો અને તેમની સર્જનાત્મકતા ઉપરનો ભરોસો કોઈપણ દેશની પ્રગતિનો મુખ્ય આધાર બની રહે છે. આજે ભારત પોતાના યુવાનોના આ સામર્થ્યને ઓળખીને નીતિઓ બનાવી રહ્યું છે, નિર્ણય લાગુ કરી રહ્યું છે. ભારતમાં 1 હજારથી વધુ યુનિવર્સિટીઓ છે, 11 હજારથી વધુ સ્ટેન્ડએલોન શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ છે, 42 હજારથી વધુ કોલેજો છે અને લાખોની સંખ્યામાં સ્કૂલો છે તે ભારતની ખૂબ મોટી તાકાત છે.

અમારો પ્રયાસ દેશમાં બાળપણથી જ વિદ્યાર્થીઓમાં ઈનોવેશન પ્રત્યે આકર્ષણ ઉભુ કરવાનું, ઈનોવેશનને સંસ્થાકીય સ્વરૂપ આપવાનો રહ્યો છે. 9 હજારથી વધુ અટલ ટીન્કરીંગ લેબ્ઝ આજે બાળકોને સ્કૂલોમાં ઈનોવેટ કરવા માટે નવા આઈડીયા પર કામ કરવાની તક પૂરી પાડી રહ્યા છે. અટલ ઈનોવેશન મિશનથી આપણાં નવયુવાનોને તેમના ઈનોવેટિવ આઈડિયાઝ પર કામ કરવાની સાથે સાથે તેમને નવું પ્લેટફોર્મ પણ મળી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત સમગ્ર દેશમાં શાળાઓ અને કોલેજોમાં હજારો લેબ્ઝનું નેટવર્ક, દરેક ક્ષેત્રમાં ઈનોવેશનને પ્રોત્સાહિત કરે છે. દેશની સામે જે પડકારો પડ્યા છે તેને પાર પાડવા માટે આપણે ઈનોવેશન અને ટેકનોલોજી આધારિત ઉપાયો ઉપર ભાર મૂકી રહ્યા છીએ. આપણે અનેક હેકેથોનનું આયોજન કરીને નવયુવાનોને આપણી સાથે જોડ્યા છે. તેમણે વિક્રમ સમયમાં ઘણાં બધા ઈનોવેટિવ ઉપાયો આપણને આપ્યા છે.

તમને પણ એવો અનુભવ થઈ રહ્યો હશે કે સરકારના અલગ અલગ વિભાગ, અલગ અલગ મંત્રાલય કેવી રીતે નવયુવાનો અને સ્ટાર્ટ-અપ સાથે સંપર્કમાં રહેતા હશે, તેમના નવા આઈડીયાઝને પ્રોત્સાહિત કરતા હશે. ડ્રોન રૂલ્સ હોય કે પછી નવી સ્પેસ પોલિસીની વાત હોય, સરકારની અગ્રતા યુવાનોને વધુને વધુ  ઈનોવેશન માટે તક આપવાની રહી છે.

આપણી સરકારમાં આઈપીઆર રજીસ્ટ્રેશન સાથે જોડાયેલા નિયમો હોય છે. આ નિયમોને પણ ખૂબ જ સરળ બનાવવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો સાથે મળીને હાલમાં સેંકડો ઈન્ક્યુબેટર્સને ટેકો પૂરો પાડી રહ્યા છે. આજે દેશમાં iCREATE જેવી સંસ્થાઓ ઈનોવેશન વ્યવસ્થાને આગળ ધપાવવા માટે ખૂબ જ મહત્વની ભૂમિકા બજાવી રહી છે. iCREATE એટલે કે ઈન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર આંત્રપ્રિનિયોર્શીપ એન્ડ ટેકનોલોજી. આ સંસ્થા અનેક સ્ટાર્ટ-અપ્સને મજબૂત શરૂઆત પૂરી પાડી રહી છે અને ઈનોવેશનને પણ પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.

અને સાથીઓ,

સરકારના આ પ્રયાસોની અસર પણ આપણને વર્તાઈ રહી છે. વર્ષ 2013-14માં જ્યારે 4 હજારથી વધુ પેટન્ટસને માન્યતા આપવામાં આવી હતી તેની તુલનામાં ગયા વર્ષે 28 હજારથી વધુ પેટન્ટસને માન્યતા આપવામાં આવી છે. વર્ષ 2013-14માં જ્યારે આશરે 70 હજાર ટ્રેડમાર્કસ નોંધવામાં આવ્યા હતા તેની તુલનામાં વર્ષ 2021માં અઢી લાખ કરતાં વધુ ટ્રેડમાર્કસ નોંધવામાં આવ્યા છે. વર્ષ 2013-14માં જ્યાં માત્ર 4 હજાર કોપીરાઈટસ માન્ય કરવામાં આવ્યા હતા તેની તુલનામાં ગયા વર્ષે તેની સંખ્યા વધીને 16 હજારનો આંકડો વટીવી ગઈ છે. ઈનોવેશન બાબતે ભારતમાં જે અભિયાન ચાલી રહ્યું છે તેની અસર એ થઈ છે કે ગ્લોબલ ઈનોવેશન ઈન્ડેક્સમાં પણ ભારતનું રેન્કિંગ ઘણું સુધર્યું છે. વર્ષ 2015માં આ રેન્કિંગ ભારતમાં 81મા સ્થાને હતું, હવે ભારત ઈનોવેશન ઈન્ડેક્સમાં 50થી નીચે આવીને 46મા ક્રમે પહોંચ્યું છે.

સાથીઓ,

ભારતની સ્ટાર્ટ-અપ વ્યવસ્થાનો ધ્વજ આજે દુનિયાભરમાં લહેરાઈ રહ્યો છે. આજ તો ભારતની સ્ટાર્ટ-અપ વ્યવસ્થાની તાકાત છે કે તે લગાતાર પોતાને ફંફોસી રહ્યું છે, પોતાને સુધારી રહ્યું છે અને પોતાની તાકાત વધારી રહ્યું છે. તે સતત લર્નિંગ મોડમાં અને ચેન્જીંગ મોડમાં જ રહે છે. નવી નવી સ્થિતિઓ અને પરિસ્થિતિઓના આધારે પોતાને ઢાળી રહ્યું છે. આજે એ જોઈને કોને ગૌરવ નહીં થાય કે ભારતના સ્ટાર્ટ-અપ અલગ અલગ 55 ઉદ્યોગોમાં કામ કરી રહ્યા છે. આ માટે દરેકને ગર્વ થશે. પાંચ વર્ષ પહેલાં દેશમાં 500 સ્ટાર્ટ-અપ્સ પણ ન હતા. આજે તેની સંખ્યા વધીને 60 હજાર સુધી પહોંચી ચૂકી છે. આજે તમારી પાસે ઈનોવેશનની તાકાત છે, તમારી પાસે નવા આઈડિયાઝ છે. આપ સૌ નવયુવાનો ઊર્જાથી ભરેલા છો અને હાલમાં જ્યારે બિઝનેસની પધ્ધતિઓ બદલાઈ રહી છે ત્યારે આપણાં સ્ટાર્ટ-અપ્સ રમતના નિયમોમાં પણ બદલાવ લાવી રહ્યા છે. (Our Start-ups are changing the rules of the game)

એટલા માટે હું માનું છું કે આપણા સ્ટાર્ટ-અપ્સ નવા ભારતની કરોડરજ્જુ બની રહેશે.

સાથીઓ,

ઉદ્યોગસાહસિકતામાં સશક્તીકરણની આ ભાવના આપણે ત્યાં વિકાસથી માંડીને પ્રાદેશિક અને સ્ત્રી-પુરૂષ વચ્ચે અસમાનતાની સમસ્યાનું નિવારણ કરી રહ્યા છે. અગાઉ જ્યાં મોટા શહેરોમાં, મેટ્રો શહેરોમાં જ મોટા મોટા બિઝનેસ ફૂલીફાલી શકતા હતા, પણ હવે દેશના દરેક રાજ્યોના સવા છસોથી વધુ જિલ્લાઓમાં ઓછામાં ઓછુ એક સ્ટાર્ટઅપ છે. આજે લગભગ અડધા સ્ટાર્ટ-અપ્સ બીજા કે ત્રીજા વર્ગના શહેરોમાં છે અને તે સામાન્ય ગરીબ પરિવારોના યુવાનોના આઈડીયાનું બિઝનેસમાં રૂપાંતર કરી રહ્યા છે. સ્ટાર્ટ-અપ્સમાં આજે લાખો યુવાનોને રોજગારી મળી રહી છે.

સાથીઓ,

જે ગતિથી અને જેટલી વ્યાપક રીતે ભારતના યુવાનો આજે સ્ટાર્ટ-અપ્સ બનાવી રહ્યા છે તે વૈશ્વિક મહામારીના હાલના સમયમાં ભારતની પ્રબળ ઈચ્છાશક્તિ અને મજબૂત સંકલ્પ શક્તિનું ઉદાહરણ છે. અગાઉ સારામાં સારા વખતમાં એક-બે કંપનીઓ મોટી બની શકતી હતી, પરંતુ વિતેલા વર્ષમાં તો 42 યુનિકોર્ન આપણાં દેશમાં બન્યા છે. હજારો કરોડ રૂપિયાની આ કંપનીઓ આત્મનિર્ભર બનતા જતા અને  આત્મવિશ્વાસી ભારતની ઓળખ છે. આજે ભારત ઝડપથી યુનિકોર્નની સદી કરવા તરફ આગળ ધપી રહ્યું છે. અને હું માનું છું કે ભારતમાં હવે સ્ટાર્ટ-અપ્સનો સુવર્ણકાળ શરૂ થઈ ગયો છે. ભારતની જે વિવિધતા છે તે ભારતની ખૂબ મોટી તાકાત છે. આપણું વૈવિધ્ય તે આપણી વૈશ્વિક ઓળખ છે.

આપણાં યુનિકોર્ન્સ અને સ્ટાર્ટ-અપ્સ આ વૈવિધ્યના સંદેશ વાહકો છે. સાદી ડિલિવરી સર્વિસથી માંડીને પેમન્ટ સોલ્યુશન્સ સુધી અને કેબ સર્વિસ સુધી તમારો વિસ્તાર ઘણો મોટો છે. તમારી પાસે ભારતમાં જ ભિન્ન પ્રકારના બજારો અને ભિન્ન સંસ્કૃતિ છે અને તેમાં કામ કરવાનો આટલો મોટો અનુભવ છે. એટલા માટે ભારતના સ્ટાર્ટ-અપ્સ ખૂબ જ આસાનીથી પોતાને દુનિયાના અન્ય દેશો સુધી પહોંચાડી શકે છે. એટલા માટે તમે તમારા સપનાંને માત્ર લોકલ નહીં રાખીને ગ્લોબલ બનાવો. આ મંત્રને યાદ રાખો. ચાલો આપણે સાથે મળીને ભારત માટે ઈનોવેટ કરીએ, ભારતમાં ઈનોવેટ કરીએ.

સાથીઓ,

આઝાદીના અમૃતકાળમાં સૌના માટે સંગઠીત થવાનો આ સમય છે. સબ કા પ્રયાસના આ ધ્યેય તરફ આગળ વધવાનો સમય છે. મને એ જાણીને આનંદ  થયો છે કે એક ગ્રુપે પીએમ ગતિશક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન અંગે ખૂબ જ મહત્વના સૂચનો પૂરાં પાડ્યા છે. ગતિશક્તિ પ્રોજેક્ટમાં જે વધારાનો અવકાશ છે, તેનો ઉપયોગ કરીને ઈલેક્ટ્રોનિક વાહનોના ચાર્જીંગ માટે માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ થઈ શકે તેમ છે. આ માસ્ટર પ્લાનમાં આજે ટ્રાન્સપોર્ટ, પાવર, ટેલિકોમ સહિત સમગ્ર માળખાકીય સુવિધાઓની ગ્રીડને એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવી શકાય તેમ છે. મલ્ટી-મોડલ અને મલ્ટી-પર્પઝ એસેટસના નિર્માણના અભિયાનમાં તમારી ભાગીદારી ખૂબ જ જરૂરી છે. તેનાથી આપણાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં નવા ચેમ્પિયન્સના નિર્માણને પણ બળ મળશે. સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે મેન્યુફેક્ચરીંગ, ચીપ મેન્યુફેક્ચરિંગ, ક્લિન એનર્જી અને ડ્રોન ટેકનોલોજી સાથે જોડાયેલા અનેક ક્ષેત્રોમાં મહત્વાકાંક્ષી આયોજનો આજે તમારી સમક્ષ પડેલા છે.

હાલમાં નવી ડ્રોન પોલિસી લાગુ કરવામાં આવી તે પછી અનેક રોકાણકારો ડ્રોન સ્ટાર્ટઅપ્સમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે. આર્મી, નેવી અને એરફોર્સ તરફથી આશરે રૂ.500 કરોડના ઓર્ડર ડ્રોન કંપનીઓને મળી ચૂક્યા છે. સરકાર મોટાપાયે ગામડાંની મિલકતોનું મેપિંગ કરવા માટે આજે ડ્રોનનો ઉપયોગ કરી રહી છે. સ્વામીત્વ યોજના માટે હવે દવાઓની હોમ ડિલીવરી અને ખેતી ક્ષેત્રે ડ્રોનના ઉપયોગનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે. આ કારણે તેમાં ઘણી સંભાવનાઓ છે.

સાથીઓ,

આપણે ત્યાં ઝડપથી થઈ રહેલું શહેરીકરણ કેન્દ્રીતપણે ધ્યાન આપવાનો એક મોટો વિષય છે. આજે આપણાં હાલના શહેરોનો વિકાસ કરવા માટે અને નવા શહેરોનું નિર્માણ કરવા માટે ખૂબ મોટાપાયે આયોજન થઈ રહ્યું છે. શહેરી આયોજન અંગે આપણે ઘણું કામ કરવાનું છે. આ ક્ષેત્રમાં આ રીતે આપણે વૉક ટુ વર્કનો અભિગમ અને સુસંકલિત ઈન્ડસ્ટ્રિયલ એસ્ટેટનું નિર્માણ કરવાનું છે કે જ્યાં શ્રમિકો માટે, મજૂરો માટે બહેતર વ્યવસ્થા થઈ શકશે. શહેરી આયોજનો નવી  સંભાવનાઓ માટે તમારી પ્રતિક્ષા કરી રહ્યા છે. જે રીતે અહિંયા એક જૂથે મોટા શહેરો માટે નેશનલ સાયક્લીંગ પ્લાન અને કારથી ઝોન્સની વાત મૂકી તે શહેરોમાં પર્યાવરણલક્ષી જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ખૂબ જ આવશ્યક છે. તમને ખબર હશે કે હું જ્યારે કોપ-26 શિખર સંમેલનમાં ગયો હતો ત્યારે મેં ત્યાં મિશન લાઈફ અંગે વાત કરી હતી અને આ લાઈફનો મારો જે અભિગમ છે - લાઈફ સ્ટાઈલ ફોર એન્વાયર્મેન્ટ (LIFE)નો છે અને હું માનું છું કે આપણે આ ચીજો લાવવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકીએ, જેમ પી-3 મૂવમેન્ટ આજે અનિવાર્ય છે તે રીતે- પ્રો પ્લેનેટ-પિપલ, પી-3 મૂવમેન્ટ આજે સામાન્ય લોકોમાં પણ પર્યાવરણ પ્રત્યે જાગૃતિ વધારવાની સાથે સાથે જલવાયુ પરિવર્તન વિરૂધ્ધની આપણી જે લડત છે તેના સૈનિક નહીં બનાવે? આપણે આ લડાઈને શું જીતી ના શકીએ? અને એટલા માટે ભારત મિશન લાઈફ બાબતે વિદેશના અનેક દેશોને આપણી સાથે જોડવાનું કામ થઈ રહ્યું છે.

સાથીઓ,

સ્માર્ટ મોબિલિટીથી શહેરોમાં જીવન પણ આસાન થશે અને કાર્બન એમિશન ઘટાડવાનો આપણાં લક્ષ્યાંકો પણ હાંસલ કરવામાં મદદ મળશે.

સાથીઓ,

દુનિયાના સૌથી મોટા મિલેનિયલ માર્કેટ તરીકે આપણી ઓળખને ભારત સતત સશક્ત બનાવી રહ્યું છે. મિલેનિયલ આજે પોતાના પરિવારોની સમૃધ્ધિ અને રાષ્ટ્રની આત્મનિર્ભરતા બંનેનો આધાર બની રહ્યું છે. ગ્રામ્ય અર્થતંત્રથી માંડીને ઈન્ડસ્ટ્રી-40 સુધી આપણી જરૂરિયાતો અને આપણી ક્ષમતા બંને અસિમિત છે. ભવિષ્યની ટેકનોલોજી સાથે જોડાયેલ સંશોધન અને વિકાસ પ્રવૃત્તિમાં રોકાણ કરવું તે આજે સરકારની અગ્રતા છે, પરંતુ એ બહેતર બની રહેશે કે ઉદ્યોગો પણ પોતાનું યોગદાન આપે અને પોતાનો વ્યાપ વિસ્તારો.

સાથીઓ,

21મી સદીના આ દાયકામાં તમારે બીજી એક બાબત પણ ધ્યાનમાં રાખવાની છે કે દેશમાં ખૂબ મોટું માર્કેટ તો હવે ખૂલી રહ્યું છે. આપણે ડિજિટલ જીવનશૈલીમાં આગળ ધપીને કદમ માંડ્યા છે. હજુ તો આપણી આશરે અડધી જ વસતિ ઓનલાઈન થઈ છે. જે ગતિથી અને જે પ્રકારના વ્યાપ સાથે જે કિંમતે આજે ગામે ગામ અને દરેક ગરીબ સુધી ડિજિટલ એક્સેસ પૂરો પાડવાનું કામ થઈ રહ્યું છે અને તેનાથી ખૂબ ઓછા સમયમાં ભારતના આશરે 100 કરોડ  લોકો ઈન્ટરનેટ યુઝર બનવાના છે. જેમ જેમ દૂર દૂરના વિસ્તારોમાં લાસ્ટ માઈલ ડિલીવરી સશક્ત બની રહી છે તેમ તેમ ગ્રામીણ બજારો અને ગ્રામીણ પ્રતિભાઓનો ખૂબ મોટો સમૂહ તૈયાર થઈ રહ્યો છે. આથી ભારતના સ્ટાર્ટ-અપ્સને મારો આગ્રહ છે કે ગામડાં તરફ પણ આગળ ધપે. આ એક અવસર પણ છે અને પડકાર પણ છે. મોબાઈલ ઈન્ટરનેટ, બ્રોડબેન્ડ કનેક્ટિવિટી હોય કે પછી ભૌતિક કનેક્ટિવિટી, ગામડાંઓની અપેક્ષા આજે બુલંદ થઈ રહી છે. ગ્રામ્ય અને અર્ધ શહેરી વિસ્તારોનું વિસ્તરણ કરવાનો નવો પ્રવાહ દેખાઈ રહ્યો છે.

સ્ટાર્ટ-અપ્સ કલ્ચરે આઈડીયાનું જે રીતે લોકશાહીકરણ કર્યું છે તેનાથી મહિલાઓ અને સ્થાનિક બિઝનેસનું સશક્તીકરણ પણ થયું છે. પાપડ અને અથાણાંથી માંડીને હસ્તકલા સુધીની અનેક સ્થાનિક પ્રોડક્ટસનો વ્યાપ આજે વ્યાપક રીતે વધી રહ્યો છે. જાગૃતિ વધવાના કારણે લોકલ માટે લોકો વોકલ થઈ રહ્યા છે અને હમણાં આપણાં જયપુરના સાથી કાર્તિકે લોકલને ગ્લોબલ બનાવવાની જે વાત કરી તેના આધારે તેમણે વર્ચ્યુઅલ ટુરિઝમની પણ વાત કરી. હું આગ્રહ કરીશ કે તમારા જેવા સાથીઓના કારણે આઝાદીના 75 વર્ષ થયા છે ત્યારે શું આપણે શાળા- કોલેજોના બાળકો માટે એક સ્પર્ધાનું આયોજન ના કરી શકીએ અને તે પોતાના જિલ્લામાં, પોતાના શહેરમાં આઝાદી સાથે જોડાયેલી જે ઘટનાઓ છે, જે સ્મારકો છે, ઈતિહાસના જે પાનાં છે તેનું વર્ચ્યુઅલ ક્રિએટીવ વર્ક કરીને તમારા જેવા સ્ટાર્ટ-અપ તેને સુઆયોજીત કરીને આઝાદીના 75 વર્ષ નિમિત્તે વર્ચ્યઅલ ટુર માટે દેશને નિમંત્રિત કરી શકે છે. આઝાદીના અમૃત મહોત્સવમાં સ્ટાર્ટઅપની દુનિયાનું એક ખૂબ મોટું યોગદાન બની રહેશે. તો, આ વિચાર સારો છે અને આ વિચારને કેવી રીતે અમલમાં લાવી શકાય તે અંગે જો આપ શરૂઆત કરશો તો હું ચોક્કસપણે માનું છું કે આપણે તેને પણ આગળ ધપાવી શકીશું.

સાથીઓ,

કોવિડ લૉકડાઉન વખતે આપણે જોયું છે કે સ્થાનિક સ્તરે કેવી રીતે નાના નાના ઈનોવેટિવ મોડલ્સને કારણ લોકોનું જીવન આસાન બન્યું હતું. નાના સ્થાનિક બિઝનેસની સાથે સાથે સહયોગ કરવાની એક ખૂબ મોટી તક સ્ટાર્ટ-અપ પાસે છે. સ્ટાર્ટ-અપ્સ આ સ્થાનિક બિઝનેસનું સશક્તીકરણ કરી શકે તેમ છે અને તેમને કાર્યક્ષમ બનાવી શકે તેમ છે. નાના બિઝનેસ દેશના વિકાસની કરોડરજ્જુ છે અને સ્ટાર્ટ-અપ્સ નવા ગેમ ચેન્જર છે. આ ભાગીદારી આપણાં સમાજ અને અર્થતંત્ર બંનેમાં પરિવર્તન લાવી શકે તેમ છે. ખાસ કરીને મહિલા સશક્તીકરણને આનાથી ખૂબ મોટું બળ મળી શકે તેમ છે.

સાથીઓ,

અહિંયા કૃષિથી માંડીને આરોગ્ય, શિક્ષણથી માંડીને પ્રવાસન પ્રવૃત્તિ સહિતના દરેક ક્ષેત્રમાં સરકાર અને સ્ટાર્ટઅપ્સની ભાગીદારી બાબતે અનેક સૂચનો મળ્યા છે. જે રીતે એક સૂચન એવું પણ મળ્યું છે કે આપણે ત્યાં જે દુકાનદારો છે અને તેમની જે ક્ષમતા છે તેનો ભાગ્યેજ 50થી 60 ટકા ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. અને તેમણે એક ડિજિટલ સોલ્યુશન પણ બતાવ્યું હતું કે જેનાથી આ દુકાનદારોને ખ્યાલ આવે કે કયો સામાન ખાલી થઈ ગયો છે અને કયો સામાન લાવવાનો છે વગેરે જાણી શકાય. હું આપણે એક સૂચન કરીશ કે તમે આ દુકાનદાર અને તેમના ગ્રાહકો સાથે પણ જોડાઈ શકો છો. આવુ થશે તો દુકાનદાર ગ્રાહકને સૂચન કરી શકશે કે તમારી આ ત્રણ ચીજો ત્રણ દિવસ પછી ખાલી થઈ જવાની છે, તમારા ઘરમાં આ 7 ચીજો પાંચ દિવસ પછી ખાલી થઈ જવાની છે. તેમને સંદેશો મળશે તો ઘરવાળાઓએ પણ ડબ્બા ફંફોસવા નહીં પડે, રસોડામાં સામાન છે કે નહીં, અમુક ચીજ છે કે નહીં, તેનું તમે દુકાનદારને મેસેજીંગ કરી શકો છો અને તમે તેને ખૂબ મોટા પ્લેટફોર્મ તરીકે રૂપાંતરિત કરી શકો તેમ છો. માત્ર દુકાનનું જ વિઝન નહીં, પરિવારની જરૂરિયાતો માટે પણ તેમણે મગજ કસવું નહીં પડે. તમારો સંદેશો પહોંચી જશે એટલે તમને હળદર એક માસ માટે લઈ ગયા હતા તે ત્રણ દિવસમાં ખલાસ થઈ જવાની છે તેની જાણકારી આપીને એક ખૂબ મોટું એગ્રીગેટર બની શકે તેમ છે. તમે ખૂબ મોટો પૂલ બની શકો તેમ છો.

સાથીઓ,

હું આપને આશ્વાસન આપું છું કે યુવાનો માટેના દરેક સૂચનો, દરેક આઈડીયા, દરેક ઈનોવેશનને સરકારનો સંપૂર્ણ સહયોગ મળી રહેશે. દેશને આઝાદીના 100 વર્ષ તરફ લઈ જવા માટે આ 25 વર્ષ ખૂબ જ મહત્વના છે. મિત્રો, તમારા માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ ઈનોવેશન એટલે કે આઈડિયાઝ, ઈન્ડસ્ટ્રી અને ઈન્વેસ્ટમેન્ટનો નવો તબક્કો છે. તમારો શ્રમ ભારત માટે છે. તમારો ઉદ્યમ ભારત માટે છે, તમારી સંપત્તિનું નિર્માણ ભારત માટે છે અને રોજગાર નિર્માણ માટે પણ છે.

હું તમારી સાથે મળીને, ખભેથી ખભો મિલાવીને આપ સૌ નવયુવાનોની ઊર્જાને દેશની ઊર્જામાં પરિવર્તિત કરવા માટે સંપૂર્ણપણે કટિબધ્ધ છું. તમારા સૂચનો, તમારા આઈડિયાઝ, કારણ કે આજની જે નવી પેઢી છે તે નવી રીતે વિચારી રહી છે. આથી નવી વ્યવસ્થાઓને સમજવાનું અને સ્વીકારવાનું ખૂબ જરૂરી બની ગયું છે. અને મને વિશ્વાસ છે કે સાત દિવસના મનોમંથન દરમ્યાન જે ચીજો નીકળી છે, સરકારના તમામ વિભાગો તેને ખૂબ જ ગંભીરતાથી લઈને સરકારમાં તેનો ઉપયોગ કઈ રીતે થઈ શકે, સરકારની નીતિઓમાં તેને કેવી રીતે અસરકારક બનાવી શકાય, સરકારની નીતિઓ મારફતે સમાજ જીવન ઉપર તેનો પ્રભાવ કેવી રીતે પડે તે તમામ વિષયોનો લાભ મળવાનો છે. એટલા માટે હું આપ સૌને આ કાર્યક્રમમાં સહભાગી બનવા બદલ અને આપ સૌનો અમૂલ્ય સમય, એટલા માટે કે તમે આઈડિયાઝની દુનિયાના લોકો છો એટલા માટે તમારો સમય આઈડિયામાં જ રહેતો હોય છે. અને તે આઈડિયાઝ તમે સૌની વચ્ચે વહેંચો તે પણ એક ખૂબ મોટું કામ છે. હું આપ સૌને ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવું છું. મકરસંક્રાંતિના પવિત્ર પર્વ સમયે હમણાં તો હવાનો માહોલ છે. તેની વચ્ચે તમે કોરોનાનું પણ ધ્યાન રાખજો. ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ.