“എല്ലാ വെല്ലുവിളികളെയും നേരിടാനുള്ള കരുത്ത് ‘തിരംഗ’ നൽകുന്നു”
“നേട്ടങ്ങളുടെയും വിജയങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യ പുതിയ സ്വാധീനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അത് ലോകം ശ്രദ്ധിക്കുന്നു”
“യൂറോപ്പിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ കവാടമായി ഗ്രീസ് മാറും; ഇന്ത്യ-യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ ബന്ധത്തിന്റെ കരുത്തുറ്റ മാധ്യമമാകും”
“21-ാം നൂറ്റാണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. 2047-ഓടെ വികസിത ഭാരതമെന്ന ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിന് നാം ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും പാത പിന്തുടരേണ്ടതുണ്ട്”
“ചന്ദ്രയാൻ വിജയം സൃഷ്ടിച്ച ആവേശം ‘ശക്തി’യിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടേണ്ടതുണ്ട്”
“ജി20 ഉച്ചകോടിക്കിടെ ഡൽഹിയിലെ ജനങ്ങൾക്കുണ്ടായേക്കാവുന്ന അസൗകര്യത്തിന് ഞാൻ മുൻകൂട്ടി ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു. ജി-20 ഉച്ചകോടി വൻ വിജയമാക്കി നമ്മുടെ ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ നേട്ടങ്ങൾക്ക് ഡൽഹിയിലെ ജനങ്ങൾ പുതിയ കരുത്തു പകരുമെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പുണ്ട്”

ഭാരത് മാതാ കി - ജയ്!

ഭാരത് മാതാ കി - ജയ്!

ഭാരത് മാതാ കി - ജയ്!

ഇന്ന് രാവിലെ ഞാൻ ബെംഗളൂരുവിലായിരുന്നു. ഞാൻ അതിരാവിലെ എത്തി, രാജ്യത്തിന് ഇത്രയും വലിയ നേട്ടങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞരെ കാണാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ ഞാൻ അതിരാവിലെ തന്നെ അവിടെ പോയി. എന്നിരുന്നാലും, സൂര്യോദയത്തിന് മുമ്പ് തന്നെ ത്രിവർണ്ണ പതാക കൈകളിൽ പിടിച്ച് ആളുകൾ ചന്ദ്രയാന്റെ വിജയം ആഘോഷിച്ച രീതി അവിശ്വസനീയമാംവിധം പ്രചോദനാത്മകമായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ത്വക്കിൽ പോലും തുളച്ചുകയറാൻ കഴിയുന്ന ഈ തീവ്രമായ ചൂടിൽ സൂര്യൻ ഒരേപോലെ കത്തുകയാണ്. ഈ കൊടും ചൂടിൽ ചന്ദ്രയാൻ വിജയിച്ചതിന്റെ ആഹ്ലാദത്തിൽ ഇവിടെയെത്തിയ നിങ്ങളോടൊപ്പം ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമാകാനും എനിക്കും സാധിച്ചത് ഭാഗ്യമാണ്. ഇതിന് നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും ഞാൻ അഭിനന്ദിക്കുന്നു, എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈ ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ കഴിഞ്ഞത് ഒരു ഭാഗ്യമാണ്. ഇതിനായി ഞാൻ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും അഭിനന്ദിക്കുന്നു.

ഇന്ന് രാവിലെ ഐഎസ്ആർഒയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ആദ്യമായി ചന്ദ്രയാൻ പകർത്തിയ ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തുവിടാനുള്ള ഭാഗ്യം എനിക്കുണ്ടായി. ഒരുപക്ഷേ, നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആ ചിത്രങ്ങൾ ടിവിയിലും കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും. ആ മനോഹരമായ ചിത്രങ്ങൾ അതിൽ തന്നെ ഗണ്യമായ ശാസ്ത്രീയ വിജയമായിരുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി, അത്തരം വിജയകരമായ കാമ്പെയ്‌നുകളുടെ ഭാഗമായ അത്തരം പോയിന്റുകൾക്ക് പേരിടുന്നത് ഒരു ആഗോള പാരമ്പര്യമാണ്. ഒരുപാട് ആലോചനകൾക്ക് ശേഷം, ചന്ദ്രയാൻ-3 വിജയകരമായി ഇറങ്ങിയ സ്ഥലത്തിന് ഒരു പേര് നൽകണമെന്ന് എനിക്ക് തോന്നി, ആ പേര് 'ശിവശക്തി' എന്നാണ്. ശിവനെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ അത് ഐശ്വര്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ശക്തിയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ അത് എന്റെ രാജ്യത്തെ സ്ത്രീകളുടെ ശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശിവനെ കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ ഹിമാലയവും ശക്തിയെ കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ കന്യാകുമാരിയും മനസ്സിൽ വരും. അതിനാൽ, ഹിമാലയം മുതൽ കന്യാകുമാരി വരെയുള്ള ഈ വികാരത്തിന്റെ സാരാംശം ഉൾക്കൊള്ളാൻ ആ പോയിന്റിന് ‘ശിവശക്തി’ എന്ന് പേരിട്ടു. സത്യത്തിൽ, 2019-ലെ ചന്ദ്രയാൻ-2 സമയത്താണ് ഈ പേര് എന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടത്. എന്നിരുന്നാലും, എന്റെ മനസ്സ് തയ്യാറായില്ല. നമ്മുടെ  യാത്രയിൽ വിജയിച്ചതിന് ശേഷമേ ചന്ദ്രയാൻ-2 പോയിന്റിന് പേര് ലഭിക്കൂ എന്ന് എന്റെ മനസ്സിൽ ആഴത്തിൽ ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. ചന്ദ്രയാൻ -3 വിജയിച്ചപ്പോൾ, ചന്ദ്രയാൻ -2 ന്റെ പോയിന്റിനും അതിന്റെ പേര് ലഭിച്ചു, ആ പോയിന്റിന് 'തിരംഗ' (ഇന്ത്യൻ ത്രിവർണ്ണ പതാക) എന്ന് പേരിട്ടു. ത്രിവർണ്ണ പതാക എല്ലാ വെല്ലുവിളികളെയും തരണം ചെയ്യാനുള്ള ശക്തി നൽകുന്നു, ത്രിവർണ്ണ പതാക എല്ലാ സ്വപ്നങ്ങളെയും പ്രകടമാക്കാനുള്ള പ്രചോദനം നൽകുന്നു. അതിനാൽ, ചന്ദ്രയാൻ -2 പരാജയം നേരിടുകയും ചന്ദ്രയാൻ -3 വിജയിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ത്രിവർണ്ണ പതാക പ്രചോദനമായി മാറി. അതിനാലാണ് ചന്ദ്രയാൻ-2 പോയിന്റ് ഇനി തിരംഗ എന്നറിയപ്പെടുക. ഇന്ന് രാവിലെ ഞാൻ സൂചിപ്പിച്ച മറ്റൊരു സുപ്രധാന വശം, ആഗസ്റ്റ് 23 ഇന്ത്യയുടെ ശാസ്ത്ര വികസന യാത്രയിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് 23 ദേശീയ ബഹിരാകാശ ദിനമായി ഇന്ത്യ ആഘോഷിക്കും.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടിക്കായി ഞാൻ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലായിരുന്നു. ഇത്തവണ, ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടിയിലെ അംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം, മുഴുവൻ ആഫ്രിക്കയെയും അവിടേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടിക്കിടെ, ചന്ദ്രയാനിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കാത്തവരോ അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ അഭിനന്ദനങ്ങൾ അറിയിക്കാത്തവരോ ആയ ആരും ലോകത്തില്ലെന്ന് ഞാൻ നിരീക്ഷിച്ചു. അവിടെ എനിക്ക് ലഭിച്ച അഭിനന്ദനങ്ങൾ, ഞാൻ തൽക്ഷണം എല്ലാ ശാസ്ത്രജ്ഞരുമായും പങ്കിട്ടു. കൂടാതെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ആശംസകളും ഞാൻ നിങ്ങളുമായി പങ്കിടുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

ചന്ദ്രയാന്റെ യാത്രയെക്കുറിച്ചും അതിന്റെ കാലാതീതമായ നേട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചും പുതിയ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ചും പുതിയ സ്വപ്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും പുതിയ തീരുമാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും തുടർച്ചയായ നേട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഒന്നിന് പുറകെ ഒന്നായി അറിയാൻ എല്ലാവരും ആഗ്രഹിച്ചു. നമ്മുടെ ഇന്ത്യൻ ത്രിവർണ്ണ പതാകയുടെ കഴിവുകൾ, നമ്മുടെ വിജയങ്ങൾ, നേട്ടങ്ങൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു പുതിയ സ്വാധീനത്തിന്റെ ആവിർഭാവം ലോകം മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇന്ന്, ലോകം ഈ സ്വാധീനം അനുഭവിക്കുക മാത്രമല്ല, അംഗീകരിക്കുകയും ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടി കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ ഗ്രീസിലേക്ക് പോയി. ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഗ്രീസ് സന്ദർശിച്ചിട്ട് 40 വർഷമായിരുന്നു. ചെയ്യാതെ പോയ പല ജോലികളും ഞാൻ ചെയ്യാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടവയാണ് എന്നത് എന്റെ ഭാഗ്യമാണ്. ഗ്രീസിലും ഇന്ത്യയുടെ കഴിവുകൾക്ക് ബഹുമാനം ലഭിച്ചു. ഇന്ത്യയും ഗ്രീസും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദം മൂലം യൂറോപ്പിലേക്കുള്ള ഒരു കവാടമായി മാറാൻ കഴിയുമെന്നും ഇന്ത്യയും ഗ്രീസും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദം ഇന്ത്യയും യൂറോപ്യൻ യൂണിയനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന മാർഗമായി വർത്തിക്കുമെന്നും ഗ്രീസ് മനസ്സിലാക്കുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വരും നാളുകളിൽ നമുക്കും ചില ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുണ്ട്. ശാസ്ത്രജ്ഞർ അവരുടെ പങ്ക് നിർവ്വഹിച്ചു. ഉപഗ്രഹങ്ങളായാലും ചന്ദ്രയാൻ യാത്രയായാലും അത് സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ, ശാസ്ത്രത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും എന്റെ രാജ്യത്തെ യുവാക്കളുടെ താൽപര്യം കൂടുതൽ വികസിക്കുന്നതിന് ഞങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആഘോഷങ്ങൾ, ആവേശം, ഊർജ്ജം എന്നിവയിൽ കുടുങ്ങിപ്പോകുന്ന ആളുകൾ മാത്രമല്ല ഞങ്ങൾ. വിജയം കൈവരിക്കുമ്പോൾ, പുതിയ മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കായി ശക്തമായ ചുവടുകൾ വെക്കാൻ ഞങ്ങൾ തയ്യാറാണ്. അതിനാൽ, ബഹിരാകാശ ശാസ്ത്രത്തിന് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കാനാകും, ഉപഗ്രഹ ശേഷികൾ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാം, ഈ യാത്ര എങ്ങനെയാണ് സദ്ഭരണത്തിനും അവസാനത്തെ ഡെലിവറിക്കും സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിത പുരോഗതിക്കും ഉപയോഗപ്രദമാകുന്നത്. അതിനാൽ, ബഹിരാകാശ ശാസ്ത്രം, ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യ, ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെ കഴിവുകൾ എന്നിവ ഡെലിവറി, ദ്രുത പ്രതികരണം, സുതാര്യത, പൂർണ്ണത എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കാൻ സർക്കാരിന്റെ എല്ലാ വകുപ്പുകളോടും ഞാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. നമ്മുടെ അതാത് വകുപ്പുകൾക്കുള്ളിൽ ഈ വശങ്ങളെല്ലാം പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. വരും ദിവസങ്ങളിൽ രാജ്യത്തെ യുവജനങ്ങൾക്കായി ഹാക്കത്തോണുകൾ സംഘടിപ്പിക്കാനും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ, രാജ്യത്തെ വിദ്യാർത്ഥികൾ വിവിധ ഹാക്കത്തണുകളിൽ 30-40 മണിക്കൂർ ഇടവിടാതെ പ്രവർത്തിച്ച് മികച്ച ആശയങ്ങൾ നൽകി, നവീകരണത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചു. അത്തരം ഹാക്കത്തോണുകളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉടൻ ആരംഭിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സാധാരണക്കാർ നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികൾക്ക് പരിഹാരം കാണുന്നതിന് ബഹിരാകാശ ശാസ്ത്രം, ഉപഗ്രഹങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് രാജ്യത്തെ യുവ പ്രതിഭകളെ ഇത് അനുവദിക്കും. ഞങ്ങൾ ആ ദിശയിൽ പ്രവർത്തിക്കും.

ഇതോടൊപ്പം പുതിയ തലമുറയെ ശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കുകയും വേണം. 21-ാം നൂറ്റാണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ അധിഷ്‌ഠിതമാണ്, ലോകത്ത് മുന്നേറുന്ന രാജ്യം ശാസ്ത്രത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും വൈദഗ്ധ്യമുള്ള രാജ്യമായിരിക്കും. അതിനാൽ, 2047 ആകുമ്പോഴേക്കും നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ വികസിത ഇന്ത്യയാക്കാൻ നാം പരിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ പാതയിൽ കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ മുന്നേറണം എന്നതാണ് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യം. നമ്മുടെ പുതിയ തലമുറയെ കുട്ടിക്കാലം മുതൽ തന്നെ ശാസ്ത്രീയ സ്വഭാവത്തോടെ തയ്യാറാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ, നാം നേടിയ ശ്രദ്ധേയമായ വിജയം, നമുക്കുള്ള ഉത്സാഹവും ഊർജ്ജവും ശക്തിയിലേക്ക് നയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ കരുത്ത് പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നതിന്, സെപ്റ്റംബർ 1 മുതൽ MyGov-ൽ ഒരു ക്വിസ് മത്സരം ആരംഭിക്കും. ഇതിലൂടെ, നമ്മുടെ യുവാക്കൾ ചെറിയ ചോദ്യങ്ങളും ഉത്തരങ്ങളുമായി ഇടപഴകുകയും ക്രമേണ താൽപ്പര്യം വളർത്തുകയും ചെയ്യും. നമ്മുടെ പുതിയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം ശാസ്ത്രത്തിനും സാങ്കേതിക വിദ്യയ്ക്കും ധാരാളം വ്യവസ്ഥകൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഞങ്ങളുടെ പുതിയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം ഇതിന് കാര്യമായ ഊന്നൽ നൽകുന്നതാണ്, കൂടാതെ ക്വിസ് മത്സരം ഞങ്ങളുടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ശാസ്ത്ര സാങ്കേതികതയിൽ താൽപ്പര്യം വളർത്താൻ സഹായിക്കും. ഇന്ന്, രാജ്യത്തെ യുവജനങ്ങളോടും, എന്റെ രാജ്യത്തെ വിദ്യാർത്ഥികളോടും, എല്ലാ സ്കൂളുകളോടും, ചന്ദ്രയാൻ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഈ ക്വിസ് മത്സരത്തിൽ സജീവമായി പങ്കെടുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് യുവാക്കൾ അതിന്റെ ഭാഗമാകണം, നമ്മൾ അത് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകണം. ഇത് കാര്യമായ ഫലം നൽകുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഇന്ന്, ഒരു കാര്യം കൂടി നിങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ലോകത്തിന് ഇന്ത്യയോടുള്ള ജിജ്ഞാസയും ആകർഷണവും വിശ്വാസവും വർദ്ധിച്ചുവരുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഈ വശങ്ങൾ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കേണ്ട അവസരങ്ങളുണ്ട്. നമ്മുടെ മുമ്പിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഡൽഹിയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ഒരു ഉടനടി അവസരം ഉണ്ടാകും, അതാണ് G20 ഉച്ചകോടി. ഒരു വിധത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, ലോകത്തിന്റെ കാര്യമായ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുന്ന നേതൃത്വം ഡൽഹിയുടെ മണ്ണിൽ, ഇന്ത്യയുടെ മണ്ണിൽ ആയിരിക്കും. ഇന്ത്യ മുഴുവൻ ആതിഥേയരായപ്പോൾ അതിഥികൾ ഡൽഹിയിലേക്ക് വരുന്നു.

ജി 20 ഉച്ചകോടിയുടെ ആതിഥേയത്വം മുഴുവൻ രാജ്യത്തിന്റെയും ഉത്തരവാദിത്തമാണ്, എന്നാൽ വലിയ ഉത്തരവാദിത്തം ഡൽഹിയിലെ എന്റെ സഹോദരീസഹോദരന്മാർക്കും ഡൽഹിയിലെ പൗരന്മാർക്കും ആണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഈ ഉത്തരവാദിത്തം ഒരു കുഴപ്പവുമില്ലാതെ ഡൽഹിക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്ന് നമ്മൾ ലോകത്തെ കാണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ അഭിമാനത്തിന്റെയും അന്തസിന്റെയും അന്തസ്സിന്റെയും പതാക ഉയർത്താനുള്ള പദവി ഡൽഹിയിലെ ജനങ്ങളുടെ കൈകളിലാണ്. ഗണ്യമായ എണ്ണം അതിഥികൾ വരുമ്പോൾ ചില അസൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. ചില 5-7 അതിഥികൾ ഞങ്ങളെ സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ പോലും, ചെറിയ കസേരകളിൽ ഇരിക്കേണ്ടി വന്നാലും ഞങ്ങൾ അവരെ പ്രധാന സോഫയിൽ പാർപ്പിക്കുന്നു. ‘അതിഥി ദേവോ ഭവ’ അതായത് അതിഥികളെ ദൈവമായി കാണുന്ന പാരമ്പര്യം നമുക്കുണ്ട്. ലോകനേതാക്കളോട് നാം എത്രത്തോളം ആദരവും ബഹുമാനവും സ്വാഗതവും നൽകുന്നുവോ അത്രയധികം അവർ നമ്മുടെ അഭിമാനവും അന്തസ്സും പ്രശസ്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കും. അതിനാൽ, സെപ്റ്റംബർ 5 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 15 വരെ ഇവിടെ നിരവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കും. അതിനാൽ, വരും ദിവസങ്ങളിൽ ഡൽഹിയിലെ ജനങ്ങൾക്കുണ്ടാകുന്ന അസൗകര്യത്തിൽ ഞാൻ മുൻകൂറായി അവരോട് ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു. ഈ വരാനിരിക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന അസൗകര്യങ്ങളിൽ ക്ഷമയോടെയിരിക്കാൻ ഞാൻ ഡൽഹിയിലെ പൗരന്മാരോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. ഈ അതിഥികൾ എല്ലാവരുടെയും അതിഥികളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ഞാൻ അവരോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു, ഞങ്ങൾക്ക് ചില അസ്വസ്ഥതകളും ട്രാഫിക് ക്രമീകരണങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങളും ചലന നിയന്ത്രണങ്ങളും അനുഭവപ്പെട്ടേക്കാം. എന്നാൽ ചില കാര്യങ്ങൾ അത്യാവശ്യമാണ്. കുടുംബത്തിൽ ഒരു കല്യാണമുണ്ടെങ്കിൽ, നഖം മുറിക്കുമ്പോൾ ഒരു ചെറിയ മുറിവുണ്ടായാൽ പോലും, ആളുകൾ പറയും, ഇത് ഒരു പ്രത്യേക അവസരമാണ്, മോശം ഒന്നും സംഭവിക്കരുത്. അതിനാൽ, ഇതൊരു സുപ്രധാന അവസരമാണ്, ഒരു കുടുംബത്തിലെന്നപോലെ, ഈ അതിഥികളെല്ലാം ഞങ്ങളുടേതാണ്. നമ്മുടെ എല്ലാവരുടെയും കൂട്ടായ പ്രയത്നത്താൽ, നമ്മുടെ ജി20 ഉച്ചകോടി അതിമനോഹരവും ഊർജ്ജസ്വലവുമാകുമെന്നും ഡൽഹി മുഴുവൻ നിറങ്ങളിൽ മുങ്ങുമെന്നും ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഡൽഹിയിലെ എന്റെ സഹ പൗരന്മാർ അവരുടെ ശ്രമങ്ങളിലൂടെ ഇത് പ്രദർശിപ്പിക്കും, എനിക്ക് ഇതിൽ പൂർണ വിശ്വാസമുണ്ട്.

എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട സഹോദരങ്ങളെ, എന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളെ,

ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ രക്ഷാബന്ധൻ എന്ന ഉത്സവം അടുത്തുവരികയാണ്. സഹോദരിമാർ അവരുടെ സഹോദരന്മാർക്ക് രാഖി കെട്ടുന്നു. "ചന്ദ മാമാ" എന്ന് പറഞ്ഞു വളർന്നവരാണ് നമ്മളെല്ലാം. കുട്ടിക്കാലം മുതൽ, ചന്ദ മാമയെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു, കുട്ടിക്കാലം മുതൽ, ഭൂമി നമ്മുടെ അമ്മയാണെന്ന് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂമി നമ്മുടെ "അമ്മ" ആണ്, ചന്ദ്രൻ "അമ്മ" ആണ്. നമ്മുടെ ഭൂമി മാതാവ് ചന്ദ മാമയുടെ സഹോദരിയാണെന്നർത്ഥം. ചന്ദമാമയ്‌ക്കൊപ്പം രക്ഷാബന്ധൻ ഉത്സവം ആഘോഷിക്കാൻ പോകുകയാണ് നമ്മുടെ ഭൂമി. ജി20 ഉച്ചകോടിയിലും ഈ സാഹോദര്യം, ഈ ഐക്യം, ഈ സ്നേഹം, നമ്മുടെ സംസ്കാരം, നമ്മുടെ പാരമ്പര്യങ്ങൾ ലോകത്തെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിൽ സാഹോദര്യത്തോടും ഐക്യത്തോടും സ്നേഹനിർഭരമായ അന്തരീക്ഷത്തോടും കൂടി ഈ രക്ഷാബന്ധൻ ഉത്സവം ഗംഭീരമായി ആഘോഷിക്കാം. ഈ സത്തയിലേക്ക്. വരാനിരിക്കുന്ന ഉത്സവങ്ങൾ ഗംഭീരമായിരിക്കുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു, സെപ്തംബറിൽ നമ്മുടെ നേട്ടങ്ങൾ ഇന്ത്യയെ ലോക വേദിയിൽ വീണ്ടും വിവിധ രീതികളിൽ അവതരിപ്പിക്കും. ചന്ദ്രയാൻ വിജയിച്ചതോടെ ശാസ്ത്രജ്ഞർ നമ്മുടെ പതാക ഉയർത്തിയതുപോലെ, ഡൽഹിയിലെ പൗരന്മാരായ ഞങ്ങൾ ജി20 ഉച്ചകോടിയുടെ ഗംഭീരമായ ആതിഥേയത്വത്തോടെ ആ പതാകയെ ശക്തിപ്പെടുത്തും. ഇതിൽ എനിക്ക് പൂർണ വിശ്വാസമുണ്ട്. നമ്മുടെ ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ നേട്ടങ്ങൾ കൂട്ടായി ആഘോഷിക്കാനും അഭിമാനത്തോടെ നമ്മുടെ ത്രിവർണ്ണ പതാക വീശാനും ഈ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയ നിങ്ങൾക്കെല്ലാവർക്കും ഞാൻ  ഊഷ്മളമായ ആശംസകൾ നേരുന്നു, ഒപ്പം എന്റെ ഹൃദയംഗമമായ അഭിനന്ദനങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നു. നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് പറയാം :

ഭാരത് മാതാ കി - ജയ്!

ഭാരത് മാതാ കി - ജയ്!

ഭാരത് മാതാ കി - ജയ്!

ഒത്തിരി നന്ദി!

 

Explore More
ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം

ജനപ്രിയ പ്രസംഗങ്ങൾ

ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം
Sanand 2.0's swift semicon wave accelerates India's chip ambitions

Media Coverage

Sanand 2.0's swift semicon wave accelerates India's chip ambitions
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
The government places great emphasis on bringing a 'technology culture' to agriculture: PM Modi
March 06, 2026
This year’s Union Budget gives a strong push to agriculture and rural transformation : PM
Government has continuously strengthened the agriculture sector ,major efforts have reduced the risks for farmers and provided them with basic economic security: PM
If we scale high-value agriculture together, it will transform agriculture into a globally competitive sector: PM
As export-oriented production increases, employment will be created in rural areas through processing and value addition: PM
Fisheries can become a major platform for export growth, a high-value, high-impact sector of rural prosperity: PM
The government is developing digital public infrastructure for agriculture through AgriStack: PM
Technology delivers results when systems adopt it, institutions integrate it, and entrepreneurs build innovations on it: PM

नमस्कार !

बजट वेबिनार सीरीज के तीसरे वेबिनार में, मैं आप सभी का अभिनंदन करता हूं। इससे पहले, टेक्नोलॉजी, रिफॉर्म्स और इकोनॉमिक ग्रोथ जैसे अहम विषयों पर दो वेबिनार हो चुके हैं। आज, Rural Economy और Agriculture जैसे अहम सेक्टर पर चर्चा हो रही है। आप सभी ने बजट निर्माण में अपने मूल्यवान सुझावों से बहुत सहयोग दिया, और आपने देखा होगा बजट में आप सबके सुझाव रिफ्लेक्ट हो रहे हैं, बहुत काम आए हैं। लेकिन अब बजट आ चुका है, अब बजट के बाद उसके full potential का लाभ देश को मिले, इस दिशा में भी आपका अनुभव, आपके सुझाव और सरल तरीके से बजट का सर्वाधिक लोगों को लाभ हो। बजट का पाई-पाई पैसा जिस हेतु से दिया गया है, उसको परिपूर्ण कैसे करें? जल्द से जल्द कैसे करें? आपके सुझाव ये वेबिनार के लिए बहुत अहम है।

साथियों,

आप सभी जानते हैं, कृषि, एग्रीकल्चर, विश्वकर्मा, ये सब हमारी अर्थव्यवस्था का मुख्य आधार है। एग्रीकल्चर, भारत की लॉन्ग टर्म डेवलपमेंट जर्नी का Strategic Pillar भी है, और इसी सोच के साथ हमारी सरकार ने कृषि सेक्टर को लगातार मजबूत किया है। करीब 10 करोड़ किसानों को 4 लाख करोड़ रुपए से अधिक की पीएम किसान सम्मान निधि मिली है। MSP में हुए Reforms से अब किसानों को डेढ़ गुना तक रिटर्न मिल रहा है। इंस्टिट्यूशनल क्रेडिट कवरेज 75 प्रतिशत से अधिक हो चुका है। पीएम फसल बीमा योजना के तहत लगभग 2 लाख करोड़ रुपए के क्लेम सेटल किए गए हैं। ऐसे अनेक प्रयासों से किसानों का रिस्क बहुत कम हुआ है, और उन्हें एक बेसिक इकोनॉमिक सिक्योरिटी मिली है। इससे कृषि क्षेत्र का आत्मविश्वास भी बढ़ा है। आज खाद्यान्न और दालों से लेकर तिलहन तक देश रिकॉर्ड उत्पादन कर रहा है। लेकिन अब, जब 21वीं सदी का दूसरा क्वार्टर शुरू हो चुका है, 25 साल बीत चुके हैं, तब कृषि क्षेत्र को नई ऊर्जा से भरना भी उतना ही आवश्यक है। इस साल के बजट में इस दिशा में नए प्रयास हुए हैं। मुझे विश्वास है, इस वेबिनार में आप सभी के बीच हुई चर्चा, इससे निकले सुझाव, बजट प्रावधानों को जल्द से जल्द जमीन पर उतारने में मदद करेंगे।

साथियों,

आज दुनिया के बाजार खुल रहे हैं, ग्लोबल डिमांड बदल रही है। इस वेबिनार में अपनी खेती को एक्सपोर्ट ओरिएंटेड बनाने पर भी ज्यादा से ज्यादा चर्चा आवश्य़क है। हमारे पास Diverse Climate है, हमें इसका पूरा फायदा उठाना है। एग्रो क्लाइमेटिक जोन, उस विषय में हम बहुत समृद्ध है। इस साल का बजट इन सब बातों के लिए अनगिनत नए अवसर देने वाला बजट है। प्रोडक्टिविटी बढ़ाने की दिशा तय करता है, और एक्सपोर्ट स्ट्रेंथ को बढ़ावा देता है। बजट में हमने high value agriculture पर फोकस किया है। नारियल, काजू, कोको, चंदन, ऐसे उत्पादों के regional-specific promotion की बात कही है, और आपको मालूम है, दक्षिण के हमारे जो राज्य हैं खासकर केरल है, तमिलनाडु है, नारियल की पैदावार बहुत करते हैं। लेकिन अब वो क्रॉप, वो सारे पेड़ इतने पुराने हो चुके हैं कि उसकी वो क्षमता नहीं रही है। केरल के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो, तमिलनाडु के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो। इसलिए इस बार कोकोनट पर एक विशेष बल दिया गया है, जिसका फायदा आने वाले दिनों में हमारे इन किसानों को मिलेगा।

साथियों,

नॉर्थ ईस्ट की तरफ देखें, अगरवुड बहुत कम लोगों को मालूम है, जो ये अगरबत्ती शब्द है ना, वो अगरवुड से आया हुआ है। अब हिमालयन राज्यों में टेम्परेट नट क्रॉप्स, और इन्हें बढ़ावा देने का प्रस्ताव बजट में रखा गया है। जब एक्सपोर्ट ओरिएंटेड प्रोडक्शन बढ़ेगा, तो ग्रामीण क्षेत्रों में प्रोसेसिंग और वैल्यू एडिशन के जरिए रोजगार सृजन होगा। इस दिशा में एक coordinated action कैसे हो, आप सभी स्टेकहोल्डर्स मिलकर जरूर मंथन करें। अगर हम मिलकर High Value Agriculture को स्केल करते हैं, तो ये एग्रीकल्चर को ग्लोबली कंपेटिटिव सेक्टर में बदल सकता है। एग्री experts, इंडस्ट्री और किसान एक साथ कैसे आएं, किसानों को ग्लोबल मार्केट से जोड़ने के लिए किस तरह से गोल्स सेट किए जाएं, क्वालिटी, ब्रांडिंग और स्टैंडर्ड्स, ऐसे हर पहलू, इन सबको कैसे प्रमोट किया जाए, इन सारे विषयों पर चर्चा, इस वेबिनार को, इसके महत्व को बढ़ाएंगे। मैं एक और बात आपसे कहना चाहूंगा। आज दुनिया हेल्थ के संबंध में ज्यादा कॉनशियस है। होलिस्टिक हेल्थ केयर और उसमें ऑर्गेनिक डाइट, ऑर्गेनिक फूड, इस पर बहुत रुचि है। भारत में हमें केमिकल फ्री खेती पर बल देना ही होगा, हमें नेचुरल फार्मिंग पर बल देना होगा। नेचुरल फार्मिंग से, केमिकल फ्री प्रोडक्ट से दुनिया के बाजार तक पहुंचने में हमारे लिए एक राजमार्ग बन जाता है। उसके लिए सर्टिफिकेशन, लेबोरेटरी ये सारी व्यवस्थाएं सरकार सोच रही है। लेकिन आप लोग इसमें भी जरूर अपने विचार रखिए।

साथियों,

एक्सपोर्ट बढ़ाने में एक बहुत बड़ा फैक्टर फिशरीज सेक्टर का पोटेंशियल भी है। भारत दुनिया का दूसरा सबसे बड़ा मछली उत्पादक देश भी है। आज हमारे अलग-अलग तरह के जलाशय, तालाब, ये सब मिलाकर लगभग 4 लाख टन मछली उत्पादन होता है। जबकि इसमें 20 लाख टन अतिरिक्त उत्पादन की संभावना मौजूद है। अब विचार कीजिए आप, 4 लाख टन से हम अतिरिक्त 20 लाख टन जोड़ दें, तो हमारे गरीब मछुआरे भाई-बहन हैं, उनकी जिंदगी कैसी बदल जाएगी। हमारे पास Rural Income को डायवर्सिफाई करने का अवसर है। फिशरीज एक्सपोर्ट ग्रोथ का बड़ा प्लेटफॉर्म बन सकता है, दुनिया में इसकी मांग है। इस वेबिनार से अगर बहुत ही प्रैक्टिकल सुझाव निकलते हैं, तो कैसे रिज़रवॉयर, उसकी पोटेंशियल की सटीक मैपिंग की जाए, कैसे क्लस्टर प्लानिंग की जाए, कैसे फिशरीज डिपार्टमेंट और लोकल कम्युनिटी के बीच मजबूत कोऑर्डिनेशन हो, तो बहुत ही उत्तम होगा। हैचरी, फीड, प्रोसेसिंग, ब्रांडिंग, एक्सपोर्ट, उसके लिए आवश्यक लॉजिस्टिक्स, हर स्तर पर हमें नए बिजनेस मॉडल विकसित करने ही होंगे। ये Rural Prosperity, ग्रामीण समृद्धि के लिए, वहां की हाई वैल्यू, हाई इम्पैक्ट सेक्टर के रूप में परिवर्तित करने का एक अवसर है हमारे लिए, और इस दिशा में भी हम सबको मिलकर काम करना है, और आप आज जो मंथन करेंगे, उसके लिए, उस कार्य के लिए रास्ता बनेगा।

साथियों,

पशुपालन सेक्टर, ग्रामीण इकोनॉमी का हाई ग्रोथ पिलर है। भारत आज दुनिया का सबसे बड़ा मिल्क प्रोड्यूसर है, Egg प्रोडक्शन में हम दूसरे स्थान पर है। हमें इसे और आगे ले जाने के लिए ब्रीडिंग क्वालिटी, डिजीज प्रिवेंशन और साइंटिफिक मैनेजमेंट पर फोकस करना होगा। एक और अहम विषय पशुधन के स्वास्थ्य का भी है। मैं जब One Earth One Health की बात करता हूं, तो उसमें पौधा हो या पशु, सबके स्वास्थ्य की बात शामिल है। भारत अब वैक्सीन उत्पादन में आत्मनिर्भर है। फुट एंड माउथ डिजीज, उससे पशुओं को बचाने के लिए सवा सौ करोड़ से अधिक डोज पशुओं को लगाई जा चुकी है। राष्ट्रीय गोकुल मिशन के तहत टेक्नोलॉजी का विस्तार किया जा रहा है। हमारी सरकार में अब पशुपालन क्षेत्र के किसानों को किसान क्रेडिट कार्ड का भी लाभ मिल रहा है। निजी निवेश को प्रोत्साहित करने के लिए एनिमल हसबेंड्री इंफ्रास्ट्रक्चर डेवलपमेंट फंड की शुरुआत भी की गई है, और आपको ये पता है हम लोगों ने गोबरधन योजना लागू की है। गांव के पशुओं के निकलने वाला मलमूत्र है, गांव का जो वेस्ट है, कूड़ा-कचरा है। हम गोबरधन योजना में इसका उपयोग करके गांव भी स्वच्छ रख सकते हैं, दूध से आय होती है, तो गोबर से भी आय हो सकती है, और एनर्जी सिक्योरिटी की दिशा में गैस सप्लाई में भी ये गोबरधन बहुत बड़ा योगदान दे सकता है। ये मल्टीपर्पज बेनिफिट वाला काम है, और गांव के लिए बहुत उपयोगी है। मैं चाहूंगा कि सभी राज्य सरकारें इसको प्राथमिकता दें, इसको आगे बढ़ाएं।

साथियों,

हमने पिछले अनुभवों से समझा है कि केवल एक ही फसल पर टिके रहना किसान के लिए जोखिम भरा है। इससे आय के विकल्प भी सीमित हो जाते हैं। इसलिए, हम crop diversification पर फोकस कर रहे हैं। इसके अलावा, National Mission on Edible Oils And Pulses, National Mission on Natural Farming, ये सभी एग्रीकल्चर सेक्टर की ताकत बढ़ा रहे हैं।

साथियों,

आप भी जानते हैं एग्रीकल्चर स्टेट सब्जेक्ट है, राज्यों का भी एक बड़ा एग्रीकल्चर बजट होता है, हमें राज्यों को भी निरंतर प्रेरित करना है कि वो अपना दायित्व निभाने में, हम उनको कैसे मदद दें, हमारे सुझाव उनको कैसे काम आएं। राज्य का भी एक-एक पैसा जो गांव के लिए, किसान के लिए तय हुआ है, वो सही उपयोग हो। हमें बजट प्रावधानों को जिला स्तर तक मजबूत करना होगा। तभी नई पॉलिसीज का ज्यादा से ज्यादा फायदा उठाया जा सकता है।

साथियों,

ये टेक्नोलॉजी की सदी है और सरकार का बहुत जोर एग्रीकल्चर में टेक्नोलॉजी कल्चर लाने पर भी है। आज e-NAM के माध्यम से मार्केट एक्सेस का डेमोक्रेटाइजेशन हुआ है। सरकार एग्रीस्टैक के जरिए, एग्रीकल्चर के लिए डिजिटल पब्लिक इंफ्रास्ट्रक्चर विकसित कर रही है। इसके तहत डिजिटल पहचान, यानी किसान आईडी बनाई जा रही है। अब तक लगभग 9 करोड़ किसानों की किसान आईडी बन चुकी है, और लगभग 30 करोड़ भूमि पार्सलों का डिजिटल सर्वे किया गया है। भारत-विस्तार जैसे AI आधारित प्लेटफॉर्म, रिसर्च इंस्टीट्यूशंस और किसानों के बीच की दूरी कम कर रहे हैं।

लेकिन साथियों,

टेक्नोलॉजी तभी परिणाम देती है, जब सिस्टम उसे अपनाएं, संस्थाएं उसे इंटीग्रेट करें और एंटरप्रेन्योर्स उस पर इनोवेशन खड़ा करें। इस वेबिनार में आपको इससे जुड़े सुझावों को मजबूती से सामने लाना होगा। हम टेक्नोलॉजी को कैसे सही तरीके से इंटीग्रेट करें, इस दिशा में इस वेबिनार से निकले सुझावों की बहुत बड़ी भूमिका होगी।

साथियों,

हमारी सरकार ग्रामीण समृद्धि के निर्माण के लिए प्रतिबद्ध है। प्रधानमंत्री आवास योजना, स्वामित्व योजना, पीएम ग्रामीण सड़क योजना, स्वयं सहायता समूहों को आर्थिक मदद, इसने रूरल इकोनॉमी को निरंतर मजबूत किया है। लखपति दीदी अभियान की सफलता को भी हमें नई ऊंचाई देनी है। अभी तक गांव की 3 करोड़ महिलाओं को लखपति दीदी बनाने में हम सफल हो चुके हैं। अब 2029 तक, 2029 तक 3 करोड़ में और 3 करोड़ जोड़ना है, और 3 करोड़ और लखपति दीदियां बनाने का लक्ष्य तय किया गया है। ये लक्ष्य और तेजी से कैसे प्राप्त किया जाए, इसे लेकर भी आपके सुझाव महत्वपूर्ण होंगे।

साथियों,

देश में स्टोरेज का बहुत बड़ा अभियान चल रहा है। लाखों गोदाम बनाए जा रहे हैं। स्टोरेज के अलावा एग्री एंटरप्रेन्योर्स प्रोसेसिंग, सप्लाई चैन, एग्री-टेक, एग्री-फिनटेक, एक्सपोर्ट, इन सब में इनोवेशन और निवेश बढ़ाना आज समय की मांग है। मुझे विश्वास है आज जो आप मंथन करेंगे, उससे निकले अमृत से ग्रामीण अर्थव्यवस्था को नई ऊर्जा मिलेगी। आप सबको इस वेबिनार के लिए मेरी बहुत-बहुत शुभकामनाएं हैं, और मुझे पूरा विश्वास है कि जमीन से जुड़े हुए विचार, जड़ों से जुड़े हुए विचार, इस बजट को सफल बनाने के लिए, गांव-गांव तक पहुंचाने के लिए बहुत काम आएंगे। आपको बहुत-बहुत शुभकामनाएं।

बहुत-बहुत धन्यवाद। नमस्कार।