അന്താരാഷ്ട്ര ബിഗ് ക്യാറ്റ്സ് സഖ്യത്തിനു തുടക്കംകുറിച്ചു
2022 ലെ കണക്കനുസരിച്ച് കടുവകളുടെ എണ്ണം 3167 ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു
കടുവ സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണിക നാണയവും നിരവധി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും പുറത്തിറക്കി
"പ്രോജക്ട് ടൈഗറിന്റെ വിജയം ഇന്ത്യക്ക് മാത്രമല്ല, ലോകത്തിനാകെ അഭിമാന നിമിഷമാണ്"
"പരിസ്ഥിതിയും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിൽ ഇന്ത്യ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല; രണ്ടിന്റെയും സഹവർത്തിത്വത്തിന് തുല്യ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു"
"പ്രകൃതിസംരക്ഷണം സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ"
"വലിയ പൂച്ചകളുടെ സാന്നിധ്യം എല്ലായിടത്തുമുള്ള പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലും പരിസ്ഥിതിയിലും മികച്ച സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്"
"വന്യജീവി സംരക്ഷണം ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പ്രശ്നമല്ല, സാർവത്രികവിഷയമാണ്"
"ലോകത്തിലെ 7 വലിയ പൂച്ചകളുടെ സംരക്ഷണത്തിലായിരിക്കും വലിയ പൂച്ചകളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര സഖ്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ "
"പരിസ്ഥിതി സുരക്ഷിതമായി തുടരുകയും ജൈവവൈവിധ്യം വികസിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മാത്രമേ മനുഷ്യരാശിക്ക് മികച്ച ഭാവി സാധ്യമാകൂ"

കേന്ദ്രമന്ത്രിസഭയിലെ എന്റെ സഹപ്രവർത്തകരായ ശ്രീ ഭൂപേന്ദർ യാദവ് ജി, ശ്രീ അശ്വിനി കുമാർ ചൗബേ ജി, മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മന്ത്രിമാർ, സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മന്ത്രിമാർ, മറ്റ് പ്രതിനിധികൾ, മഹതികളേ മാന്യരേ!

തുടക്കത്തിൽ, ഞാൻ ഒരു മണിക്കൂർ വൈകിയതിൽ എല്ലാവരോടും ക്ഷമ ചോദിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാവിലെ ആറുമണിക്ക് ഞാൻ പുറപ്പെട്ടു; കൃത്യസമയത്ത് കാടുകൾ സന്ദർശിച്ച് മടങ്ങാം എന്ന് കരുതി. നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും കാത്തിരുത്തിയതിൽ ഞാൻ ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു. കടുവകളുടെ പുതിയ എണ്ണത്തിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഇത് അഭിമാന നിമിഷമാണ്; ഈ കുടുംബം വികസിക്കുന്നു. കടുവയ്ക്ക് കൈയടി നൽകണമെന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. നന്ദി!

ഇന്ന് നാം വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നാഴികക്കല്ലിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. പ്രോജക്ട് ടൈഗർ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കി. പ്രോജക്ട് ടൈഗറിന്റെ വിജയം ഇന്ത്യക്ക് മാത്രമല്ല, ലോകത്തിനാകെ അഭിമാനകരമാണ്. ഇന്ത്യ കടുവയെ രക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല, തഴച്ചുവളരാൻ മികച്ച ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ 75-ാം വർഷത്തിൽ ലോകത്തിലെ കടുവകളുടെ 75 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണെന്നത് നമുക്ക്  കൂടുതൽ സന്തോഷകരമാണ്  ഇന്ത്യയിലെ കടുവാ സങ്കേതങ്ങൾ  75,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു എന്നതും യാദൃശ്ചികമാണ്, കഴിഞ്ഞ 10-12 വർഷങ്ങളിൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 75 ശതമാനം വർദ്ധിച്ചു. എല്ലാവരുടെയും പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ് ഇത് സാധ്യമായത്, ഈ വിജയത്തിന് മുഴുവൻ രാജ്യത്തെയും ഞാൻ അഭിനന്ദിക്കുന്നു.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

ഇന്ന്, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വന്യജീവി പ്രേമികൾ അമ്പരന്നിരിക്കുകയാണ്, പല രാജ്യങ്ങളിലും കടുവകളുടെ എണ്ണം നിശ്ചലമാകുകയോ കുറയുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയിൽ അത് എങ്ങനെ അതിവേഗം വർദ്ധിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളിലും സംസ്‌കാരത്തിലും ജൈവവൈവിധ്യത്തോടും പരിസ്ഥിതിയോടുമുള്ള സ്വാഭാവിക പ്രേരണയ്‌ക്കിടയിലും ഉത്തരം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതിയും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിൽ ഞങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, എന്നാൽ രണ്ടിന്റെയും സഹവർത്തിത്വത്തിന് തുല്യ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. കടുവകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ആയിരക്കണക്കിന് വർഷത്തെ ചരിത്രമുണ്ട്. മധ്യപ്രദേശിലെ പതിനായിരം വർഷം പഴക്കമുള്ള റോക്ക് ആർട്ടിൽ കടുവകളുടെ ഗ്രാഫിക്കൽ പ്രതിനിധാനം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്ധ്യേന്ത്യയിൽ വസിക്കുന്ന ഭരിയകളും മഹാരാഷ്ട്രയിൽ വസിക്കുന്ന വോർലികളും പോലെ രാജ്യത്തെ പല സമുദായങ്ങളും കടുവയെ ആരാധിക്കുന്നു. നമ്മുടെ നാട്ടിലെ പല ഗോത്രങ്ങളിലും കടുവയെ നമ്മുടെ സുഹൃത്തായും സഹോദരനായും കണക്കാക്കുന്നു. കൂടാതെ, ദുർഗ്ഗ മാതാവിന്റെയും അയ്യപ്പന്റെയും വാഹനമാണ് കടുവ.

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. അതുകൊണ്ടാണ് വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിൽ നിരവധി അതുല്യമായ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നത്. ലോകത്തെ ഭൂവിസ്തൃതിയുടെ 2.4 ശതമാനം മാത്രമുള്ള ഇന്ത്യ അറിയപ്പെടുന്ന ആഗോള ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ 8 ശതമാനവും സംഭാവന ചെയ്യുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കടുവാവലയമുള്ള രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. ഏകദേശം 30,000 ആനകളുള്ള, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഏഷ്യാറ്റിക് ആന  രാജ്യമാണ് നമ്മുടേത് ! 3,000-ത്തോളം വരുന്ന നമ്മുടെ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ജനസംഖ്യ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റക്കൊമ്പുള്ള കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ രാജ്യമാക്കി മാറ്റുന്നു. ഏഷ്യൻ സിംഹങ്ങളുള്ള ലോകത്തിലെ ഏക രാജ്യമാണ് നമ്മുടേത്. സിംഹങ്ങളുടെ എണ്ണം 2015-ൽ 525-ൽ നിന്ന് 2020-ൽ 675 ആയി വർദ്ധിച്ചു. വെറും 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ നമ്മുടെ പുള്ളിപ്പുലികളുടെ എണ്ണം 60 ശതമാനത്തിലധികം വർദ്ധിച്ചു. ഗംഗ പോലുള്ള നദികൾ ശുചീകരിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ ജൈവ വൈവിധ്യത്തെ സഹായിച്ചു. അപകടസാധ്യതയുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ചില ജലജീവികൾ മെച്ചപ്പെട്ടു. ഈ നേട്ടങ്ങൾക്കെല്ലാം കാരണം ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തവും സംരക്ഷണ സംസ്‌കാരവുമാണ്, ഒപ്പ   കൂട്ടായ പരിശ്രമവും .

 

വന്യജീവികൾ അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുന്നതിന്, ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ അഭിവൃദ്ധിപ്പെടേണ്ടത് പ്രധാനമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിൽ നടന്നിട്ടുണ്ട്. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ 75 വർഷം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യ പതിനൊന്ന് തണ്ണീർത്തടങ്ങളെ റാംസർ സൈറ്റുകളുടെ പട്ടികയിൽ ചേർത്തു. ഇതോടെ മൊത്തം റാംസർ സൈറ്റുകളുടെ എണ്ണം 75 ആയി. വനവും മരങ്ങളും കൂടിവരികയാണ്. 2019-നെ അപേക്ഷിച്ച് 2021-ഓടെ ഇന്ത്യ 2,200 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം വനവും മരങ്ങളും ചേർത്തു. കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ, കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസർവുകളുടെ എണ്ണം 43 ൽ നിന്ന് 100 ആയി ഉയർന്നു. ഒരു ദശകത്തിൽ, ദേശീയ പാർക്കുകളുടെയും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും എണ്ണം. സെൻസിറ്റീവ് സോണുകൾ ഒമ്പതിൽ നിന്ന് 468 ആയി ഉയർത്തി.

സുഹൃത്തുക്കൾളേ ,

ഈ വന്യജീവി സംരക്ഷണ ശ്രമങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഗുജറാത്തിലെ എന്റെ ദീർഘകാല അനുഭവത്തിന്റെ പ്രയോജനം എനിക്കുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോൾ സിംഹങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ  ഞങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചു.  ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് മാത്രം പരിമിതപ്പെടുത്തിയാൽ ഒരു വന്യമൃഗത്തെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി. പ്രദേശവാസികളും മൃഗങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണ്. ഈ ബന്ധം വൈകാരികതയെയും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കണം. അതിനാൽ, ഞങ്ങൾ ഗുജറാത്തിൽ വന്യജീവി മിത്ര പരിപാടി ആരംഭിച്ചു. ഇതിന് കീഴിൽ, വേട്ടയാടൽ പോലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിന് ക്യാഷ് റിവാർഡിന്റെ ഇൻസെന്റീവ് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. ഗിർ സിംഹങ്ങൾക്കായി ഞങ്ങൾ ഒരു പുനരധിവാസ കേന്ദ്രവും തുറന്നു. ഗിർ പ്രദേശത്തെ വനം വകുപ്പിൽ ഞങ്ങൾ വനിതാ ബീറ്റ് ഗാർഡുകളെയും ഫോറസ്റ്റർമാരെയും നിയമിച്ചു. ‘ലയൺ ഹേ ടു ഹം ഹേ, ഹം ഹേ ടു ലയൺ ഹേ’ എന്ന മനോഭാവം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ ഇത് സഹായിച്ചു. വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെയും ഇക്കോടൂറിസത്തിന്റെയും ഒരു വലിയ ആവാസവ്യവസ്ഥ ഇപ്പോൾ ഗിറിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും ഇന്ന് നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ 

ഗിറിൽ സ്വീകരിച്ച സംരംഭങ്ങൾ പോലെ, പ്രോജക്ട് ടൈഗറിന്റെ വിജയത്തിനും നിരവധി മാനങ്ങളുണ്ട്. തൽഫലമായി, വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ പ്രവർത്തനവും വർദ്ധിച്ചു, ഞങ്ങൾ നടത്തിയ ബോധവൽക്കരണ പരിപാടികൾ കാരണം ടൈഗർ റിസർവുകളിൽ മനുഷ്യ-മൃഗ സംഘർഷങ്ങളിൽ വലിയ കുറവുണ്ടായി. വൻ പൂച്ചകൾ കാരണം ടൈഗർ റിസർവുകളിൽ വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചു, ഇത് പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. വലിയ പൂച്ചകളുടെ സാന്നിധ്യം പ്രദേശവാസികളുടെ ജീവിതത്തിലും പരിസ്ഥിതിയിലും നല്ല സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

സുഹൃത്തുക്കളേ 

ഏതാനും മാസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഇന്ത്യയുടെ ജൈവവൈവിധ്യത്തെ സമ്പന്നമാക്കാൻ ഞങ്ങൾ മറ്റൊരു സുപ്രധാന സംരംഭം കൂടി ഏറ്റെടുത്തു. പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ഇന്ത്യയിൽ ചീറ്റ വംശനാശം സംഭവിച്ചു. നമീബിയയിൽ നിന്നും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ നിന്നും ഞങ്ങൾ ഈ ഗംഭീരമായ വലിയ പൂച്ചയെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. ഒരു വലിയ പൂച്ചയുടെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ ഭൂഖണ്ഡാന്തര സ്ഥലം മാറ്റലാണിത്.  . കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് കുനോ നാഷണൽ പാർക്കിൽ നാല് മനോഹരമായ കുഞ്ഞുങ്ങൾ പിറന്നു. ഏകദേശം 75 വർഷം മുമ്പാണ് ചീറ്റ ഇന്ത്യൻ മണ്ണിൽ നിന്ന് വംശനാശം സംഭവിച്ചത്. അതായത് ഏകദേശം 75 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് ഒരു ചീറ്റ ഇന്ത്യാ മണ്ണിൽ ജനിച്ചത്. ഇത് വളരെ ശുഭകരമായ ഒരു തുടക്കമാണ്. ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനും സമൃദ്ധിക്കും അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം എത്രത്തോളം പ്രധാനമാണെന്നതിന്റെ തെളിവ് കൂടിയാണിത്.

സുഹൃത്തുക്കളേ 

വന്യജീവി സംരക്ഷണം ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പ്രശ്നമല്ല, മറിച്ച് സാർവത്രികമാണ്. ഇക്കാര്യത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര സഖ്യം കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്. 2019-ലെ ആഗോള കടുവ ദിനത്തിൽ ഏഷ്യയിലെ വേട്ടയാടലിനും അനധികൃത വന്യജീവി വ്യാപാരത്തിനുമെതിരെ ഒരു സഖ്യത്തിന് ഞാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ഈ മനോഭാവത്തിന്റെ വിപുലീകരണമാണ് ഇന്റർനാഷണൽ ബിഗ് ക്യാറ്റ് അലയൻസ്. വലിയ പൂച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മുഴുവൻ ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്കും സാമ്പത്തികവും സാങ്കേതികവുമായ വിഭവങ്ങൾ സമാഹരിക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും. ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെ വിവിധ രാജ്യങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ സംരക്ഷണ, സംരക്ഷണ അജണ്ട നടപ്പാക്കാനും എളുപ്പമാകും. ലോകത്തിലെ ഏഴ് വലിയ പൂച്ചകളുടെ സംരക്ഷണത്തിലായിരിക്കും ഇന്റർനാഷണൽ ബിഗ് ക്യാറ്റ് അലയൻസിന്റെ ശ്രദ്ധ. കടുവ, സിംഹം, പുള്ളിപ്പുലി, ഹിമപ്പുലി, പ്യൂമ, ജാഗ്വാർ, ചീറ്റ എന്നിവയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ഈ സഖ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാകും. ഈ സഖ്യത്തിന് കീഴിൽ, അംഗരാജ്യങ്ങൾക്ക് അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിടാനും അവരുടെ സഹരാജ്യത്തെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ സഹായിക്കാനും അവർക്ക് കഴിയും. ഗവേഷണം, പരിശീലനം, ശേഷി വർധിപ്പിക്കൽ എന്നിവയിലും ഈ സഖ്യം ഊന്നൽ നൽകും. നമ്മൾ ഒരുമിച്ച് ഈ ജീവിവർഗങ്ങളെ വംശനാശത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുകയും സുരക്ഷിതവും ആരോഗ്യകരവുമായ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യും.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ 

നമ്മുടെ പരിസ്ഥിതി സുരക്ഷിതമായി നിലനിൽക്കുകയും നമ്മുടെ ജൈവ വൈവിധ്യം വികസിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മാത്രമേ മനുഷ്യരാശിക്ക് മികച്ച ഭാവി സാധ്യമാകൂ. ഈ ഉത്തരവാദിത്തം നമുക്കെല്ലാവർക്കും, ലോകം മുഴുവനുമുള്ളതാണ്. ഞങ്ങളുടെ ജി-20 പദവിയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ  ഞങ്ങൾ ഈ മനോഭാവത്തെ തുടർച്ചയായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഒരു ഭൂമി, ഒരു കുടുംബം, ഒരു ഭാവി’ എന്ന ജി20 മുദ്രാവാക്യം ഈ സന്ദേശം നൽകുന്നു. COP26-ലും ഞങ്ങൾ വലിയ  ലക്ഷ്യങ്ങൾ വെച്ചിട്ടുണ്ട്. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും പരസ്പര സഹകരണത്തോടെ കൈവരിക്കുമെന്ന് എനിക്ക് പൂർണ വിശ്വാസമുണ്ട്.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന വിദേശ അതിഥികളോടും മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഞങ്ങളുടെ അതിഥികളോടും ഒരു കാര്യം കൂടി പറയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഒരു കാര്യം കൂടി നിങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ സഹ്യാദ്രി പ്രദേശമുണ്ട്, അവിടെ നിരവധി ഗോത്രങ്ങൾ താമസിക്കുന്നു. കടുവകൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ജൈവ വൈവിധ്യങ്ങളെയും സമ്പന്നമാക്കുന്നതിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി അവർ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ജീവിതവും സംസ്കാരവും ലോകത്തിനാകെ ഉത്തമ മാതൃകയാണ്. ഈ ഗോത്ര പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് പ്രകൃതിയുമായി എങ്ങനെ കൊടുക്കലും വാങ്ങലും സന്തുലിതമാക്കാമെന്ന് നമുക്ക് പഠിക്കാം. ഈ ദിശയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പല സഹപ്രവർത്തകരുമായും സംസാരിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഞാനും വൈകി. ഓസ്‌കാർ നേടിയ 'ദ എലിഫന്റ് വിസ്‌പറേഴ്‌സ്' ഡോക്യുമെന്ററി, പ്രകൃതിയും സൃഷ്ടിയും തമ്മിലുള്ള അതിശയകരമായ ബന്ധത്തിന്റെ നമ്മുടെ പൈതൃകത്തെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഗോത്ര സമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതശൈലിയും മിഷൻ ലൈഫിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെയധികം സഹായിക്കുന്നു, അതായത് പരിസ്ഥിതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ജീവിതശൈലി. നിങ്ങളുടെ രാജ്യത്തിനും സമൂഹത്തിനും വേണ്ടി നമ്മുടെ ഗോത്ര സമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിന്നും പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്നും എന്തെങ്കിലും തീർച്ചയായും എടുക്കണമെന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ കൂടി, ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുത്തതിന് എല്ലാവരോടും എന്റെ നന്ദി അറിയിക്കുന്നു. സമീപഭാവിയിൽ ഞങ്ങൾ  കടുവകളുടെ ഈ പുതിയ എണ്ണം  മെച്ചപ്പെടുത്തുമെന്നും പുതിയ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിക്കുമെന്നും ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് ഉറപ്പ് നൽകുന്നു.

ഒത്തിരി നന്ദി!

 

Explore More
ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം

ജനപ്രിയ പ്രസംഗങ്ങൾ

ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം
India’s electric PV retail sales jump 44% in February; Tata Motors leads: FADA

Media Coverage

India’s electric PV retail sales jump 44% in February; Tata Motors leads: FADA
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
The strong foundation of Viksit Rajasthan is giving more strength to the resolution of Viksit Bharat: PM Modi
March 07, 2026
Today is a day of new hope and new achievement for the entire Hadoti region including Kota, Bundi, Baran and Jhalawar: PM
This modern airport, to be built at a cost of ₹1,500 crore, will give new momentum to the development of the entire region in the coming time: PM
When this airport becomes operational, travel will be easier and trade will grow rapidly across the entire area, including Kota : PM
Kota is today advancing rapidly in the field of connectivity: PM
Under the Amrit Bharat Station Scheme, both major railway stations of Kota are being equipped with modern facilities: PM
The Delhi-Mumbai Expressway, which passes through Kota and Bundi, is opening a new gateway for the development of the entire region: PM

कोटा और पूरे हाड़ौती के अंचल के, मेरे सभी साथियों को फिर से एक बार नमस्कार।

अभी पिछले ही हफ्ते मुझे राजस्थान की यात्रा पर आने का अवसर मिला था। अजमेर की पावन धरती से हमने राजस्थान के विकास से जुड़े हजारों करोड़ रुपये के प्रोजेक्ट्स का शिलान्यास और लोकार्पण किया था। उसी कार्यक्रम में राजस्थान के 21 हजार से अधिक नौजवान साथियों को नियुक्ति पत्र भी सौंपे गए थे। अब अजमेर यात्रा के कुछ ही दिनों बाद, आज मुझे कोटा से जुड़े हुए इस महत्वपूर्ण एयरपोर्ट प्रोजेक्ट को शुरू करने का अवसर मिल रहा है। एक ही हफ्ते में राजस्थान में विकास के इन दो बड़े कार्यक्रमों का बहुत बड़ा संदेश है। ये बताते हैं कि आज राजस्थान किस गति से आगे बढ़ रहा है। इंफ्रास्ट्रक्चर हो, युवाओं के लिए रोजगार के अवसर हों, किसानों और माताओं-बहनों के लिए योजनाएं हों, राजस्थान में हर क्षेत्र में तेज़ी से काम हो रहा है।

साथियों,

आज का दिन कोटा, बूंदी, बारां और झालावाड़ सहित पूरे हाड़ौती क्षेत्र के लिए, एक नई आशा और नई उपलब्धि का दिन है। करीब डेढ़ हजार करोड़ रुपये से बनने जा रहा ये आधुनिक एयरपोर्ट, आने वाले समय में पूरे क्षेत्र के विकास को नई गति देने वाला है। मैं कोटा और पूरे हाड़ौती क्षेत्र के लोगों को, एयरपोर्ट के शिलान्यास के इस महत्वपूर्ण कार्यक्रम में, अपनी बहुत-बहुत शुभकामनाएं देता हूं।

साथियों,

मुझे याद है, नवंबर 2023 में जब मैं कोटा आया था, तब मैंने कोटा की जनता से एक वादा किया था। मैंने कहा था कि कोटा का एयरपोर्ट केवल एक सपना बनकर नहीं रहेगा, बल्कि उसे साकार करके दिखाया जाएगा। आज मुझे प्रसन्नता है कि वो क्षण आ गया है, जब कोटा एयरपोर्ट के निर्माण का काम शुरू होने जा रहा है। अब तक कोटा के लोगों को जयपुर या जोधपुर जाकर फ्लाइट पकड़नी पड़ती थी। इसमें काफी समय भी लगता था और असुविधा भी होती थीं। अब यह स्थिति बदलने जा रही है। जब यह एयरपोर्ट शुरू होगा, तो कोटा समेत आसपास के पूरे इलाके में यात्रा भी आसान होगी और व्यापार भी तेज़ी से बढ़ेगा।

साथियों,

कोटा केवल शिक्षा का ही नहीं, बल्कि ऊर्जा का भी एक बड़ा केंद्र है। कोटा वह अनूठा क्षेत्र है, जहां न्यूक्लियर हो, कोयला आधारित हो, गैस और पानी हो, ऊर्जा के लगभग सभी स्रोतों से बिजली का उत्पादन होता है। हाड़ौती की यह धरती अपनी धरोहरों के लिए भी उतनी ही प्रसिद्ध है। कोटा कचौरी का जायका, कोटा डोरिया साड़ी, इसके साथ-साथ कोटा स्टोन और सैंड स्टोन की चमक, इन्होंने दुनिया भर में अपनी पहचान बनाई है। यहां का धनिया हो, बून्दी का बासमती चावल हो, इसकी महक अंतरराष्ट्रीय बाजारों तक पहुँचती है। ये क्षेत्र अपने परिश्रम, उत्पादन और संभावनाओं के लिए जाना जाता है। अब कोटा का ये नया एयरपोर्ट, यहां की संभावनाओं को कई गुना बढ़ाने का काम करेगा।

साथियों,

कोटा और हाड़ौती की यह धरती उद्यम और आस्था का भी बड़ा केंद्र है। सदियों से देश-दुनिया के श्रद्धालु, यहां श्री मथुराधीश जी की पावन पीठ, केशव-राय-पाटन के तीर्थ, खड़े गणेश जी महाराज और गोदावरी बालाजी धाम के दर्शन के लिए आते रहे हैं। गरड़िया महादेव से दिखने वाला चम्बल का दृश्य, हर किसी को मंत्रमुग्ध कर देता है। मुकुंदरा हिल्स और रामगढ़ विषधारी जैसे वन्यजीव अभयारण्य, इस पूरे क्षेत्र को वाइल्ड-लाइफ टूरिज्म का बड़ा केंद्र बनाते है। जब हवाई कनेक्टिविटी बढ़ेगी, तो देश और दुनिया से पर्यटक यहाँ आएँगे, और इसका सीधा लाभ यहाँ के युवाओं, व्यापारियों और स्थानीय अर्थव्यवस्था को मिलेगा।

साथियों,

वैसे भी कोटा आज कनेक्टिविटी के क्षेत्र में तेजी से चारो तरफ जुड़ रहा है, बढ़ रहा है। अमृत भारत स्टेशन योजना के तहत कोटा के दोनों प्रमुख रेलवे स्टेशनों को आधुनिक सुविधाओं से सुसज्जित किया जा रहा है। दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेसवे, जो कोटा और बून्दी से होकर गुजर रहा है, पूरे क्षेत्र के विकास का नया द्वार खोल रहा है। अब दिल्ली, वडोदरा और मुंबई जैसे बड़े शहरों की दूरी महज़ कुछ घंटों की रह गई है। बेहतर सड़क और रेल कनेक्टिविटी के कारण यहाँ नए उद्योग स्थापित हो रहे हैं। विशेष रूप से एग्रो-बेस्ड इंडस्ट्री के लिए यह क्षेत्र एक बड़ा केंद्र बनेगा। रेल और सड़क के बाद हवाई कनेक्टिविटी का ये नया अध्याय कोटा के विकास को और गति देगा। कोटा एयरपोर्ट पूरे हाड़ौती क्षेत्र और आसपास के जिलों के लिए प्रगति के नए अवसर लेकर आएगा।

साथियों,

मैं इस महत्वपूर्ण परियोजना के लिए, कोटा के सांसद, श्रीमान ओम बिरला जी के निरंतर प्रयासों की भी सराहना करना चाहता हूं। उनकी हमेशा यही कोशिश रही है कि कोटा के लोगों का जीवन बेहतर बने, उन्हें नए अवसर मिलें। एयरपोर्ट हो, ट्रिपल आईटी का नया कैंपस हो, सड़कों का विस्तार हो, कोटा के विकास के लिए वे लगातार सेवाभाव से काम कर रहे हैं। उनके प्रयासों के कारण ही कोटा और इस पूरे क्षेत्र के विकास को नई गति मिल रही है।

साथियों,

ओम बिरला जी, जितने शानदार सांसद हैं, उतने ही बेहतरीन लोकसभा अध्यक्ष भी हैं। वे संविधान को पूरी तरह समर्पित हैं, वे संसदीय प्रणालियों के प्रति पूरी तरह निष्ठा रखते हैं, वे आज किसी पक्ष के सदस्य नहीं हैं, वो पक्ष, प्रतिपक्ष से पूरी तरह ऊपर हैं, और मैं देख रहा हूं, जब उनको सदन में देखता हूं, तब मुझे विचार आता है कि शायद शिक्षा की नगरी से आने का प्रभाव है कि वो लोकतभा अध्यक्ष के तौर पर भी एक अच्छे मुखिया की तरह, सबको साथ लेकर के चलने की भूमिका में रहते हैं और सदन में जितने भी हमारे माननीय सांसदगण हैं, उनको वो अच्छे से संभाल लेते हैं, उनकी भावनाओं को, उनके आग्रहों को बहुत ही आदर करते हैं, और एक एैसे स्पीकर महोदय हैं, जो सांसदों का सर्वाधिक सम्मान करने का स्वभाव रखते हैं। और कभी-कभी कुछ बड़े घरानों के अहंकारी उत्पाती अगर कोई छात्र आ भी जाते हैं, वो अपना हुडदंग करने की आदत तो छोड़ते नहीं हैं, तो भी वो सदन के मुखिया की तरह सबको संभालते हैं, किसी को भी अपमानित नहीं करते हैं, सबके कड़वे बोल भी झेल लेते हैं, और आपने देखा होगा हर बार वो मुस्कुराते हैं, एक मीठी हसी उनके चेहरे पर हमेशा रहती है। शायद वो भी एक कारण है कि सदन में वो सर्वप्रिय हैं।

साथियों,

जब कनेक्टिविटी बढ़ती है तो विकास की संभावनाओं में भी नई तेजी आती है। बीते 11 वर्षों में देश के अलग-अलग हिस्सों में बने नए एयरपोर्ट्स ने, विकास को नई गति दी है। 2014 से पहले देश में 70 के करीब एयरपोर्ट ही बने थे। आज यह संख्या बढ़कर 160 से ज्यादा हो गई है। इन नए एयरपोर्ट्स ने, हवाई यात्रा को आसान किया है, पर्यटन को बढ़ावा दिया है, युवाओं के लिए रोजगार के अवसर पैदा किए हैं, और क्षेत्र के विकास को नई रफ्तार दी है। हम दिल्ली के आसपास ही देखें तो कई सारे नए एयरपोर्ट्स शुरू हुए हैं। हिसार में एयरपोर्ट बना है, हिंडन में एयरपोर्ट बना है, जेवर में नया एयरपोर्ट बना है, जब ये एयरपोर्ट बनते हैं, नए टर्मिनल बनते हैं, तो छोटे शहरों में भी नए उद्यम पहुंचते हैं,नई कंपनियां पहुंचती हैं। मुझे विश्वास है कि कोटा का यह नया एयरपोर्ट भी, आने वाले समय में इस क्षेत्र के विकास को इसी तरह नई गति देगा।

साथियों,

जब राज्य सरकार और केंद्र सरकार मिलकर काम करती हैं, जब नीयत साफ होती है और संकल्प मजबूत होता है, तब विकास की रफ्तार कई गुना बढ़ जाती है। आज राजस्थान में वही हो रहा है। विकसित राजस्थान की यही मजबूत नींव, विकसित भारत के संकल्प को और ताकत दे रही है। मुझे पूरा विश्वास है, हम सब मिलकर एक ऐसा राजस्थान बनाने में सफल होंगे, जो समृद्ध भी हो, सशक्त भी हो और अवसरों से भरा हुआ भी हो। इसी विश्वास के साथ, आप सभी को इस शिलान्यास के अवसर पर मेरी बहुत-बहुत शुभकामनाएं हैं, बहुत-बहुत धन्यवाद। वंदे मातरम।