પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે "પરીક્ષા પે ચર્ચા" (PPC) 2026ના 9મા સંસ્કરણના ભાગ રૂપે વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાતચીત કરી. PPC 2026ના બીજા એપિસોડ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીએ કોઈમ્બતુર, રાયપુર, દેવમોગરા અને ગુવાહાટીના પરીક્ષા યોદ્ધાઓ સાથે અનૌપચારિક વાતચીત કરી. "પરીક્ષા પે ચર્ચા"ના આ વિશેષ સંસ્કરણમાં વિદ્યાર્થીઓનું સ્વાગત કરતા શ્રી મોદીએ નોંધ્યું કે આ વખતે આ કાર્યક્રમ દેશના વિવિધ ભાગોમાં યોજવામાં આવ્યો હતો. કોઈમ્બતુર સંસ્કરણનું ઉદ્ઘાટન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે તેઓ તમિલનાડુના વિદ્યાર્થીઓની ઉર્જા અને જિજ્ઞાસાથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા છે. તેમણે તેમનું સ્વાગત "વણક્કમ"થી કર્યું અને હળવાશથી વાતચીત શરૂ કરી. પોતાનો આનંદ વ્યક્ત કરતા, વિદ્યાર્થીઓએ કહ્યું કે જ્યારે તેઓએ તેમને જોયા ત્યારે તેઓ તેમની આંખો પર વિશ્વાસ કરી શક્યા નહીં. તેઓ ભવ્ય પ્રવેશની અપેક્ષા રાખતા હતા પરંતુ તેમને ખૂબ જ સરળ, નમ્ર અને સાદા માણસ તરીકે જોયા. એક વિદ્યાર્થીએ કહ્યું કે તેમના આગમનથી તેમના હોશ ઉડી ગયા.
સ્ટાર્ટઅપ્સ અને પીએમનો અભ્યાસ મંત્ર
પ્રધાનમંત્રીએ સમજાવ્યું કે તેઓ ઘણા વર્ષોથી "પરીક્ષા પે ચર્ચા" દ્વારા 10મા અને 12મા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાર્તાલાપ કરી રહ્યા છે, ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તે તેમના માટે એક શીખવાનો કાર્યક્રમ છે, શિક્ષણ કાર્યક્રમ નથી અને વિદ્યાર્થીઓને તેમના વિચારો શેર કરવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. સ્ટાર્ટઅપ્સ વિશે વિદ્યાર્થીના પ્રશ્નનો જવાબ આપતા, તેમણે કહ્યું કે પ્રાથમિક ધ્યાન તેઓ શું કરવા માંગે છે તેના પર હોવું જોઈએ, પછી ભલે તે ટેકનોલોજીકલ નવીનતા હોય કે ડ્રોન કે પાવર સિસ્ટમ જેવા વ્યવહારુ ઉકેલો. તેમણે ટેકનોલોજી કે ફાઇનાન્સમાં કુશળ મિત્રો સાથે નાની ટીમો બનાવવાની સલાહ આપી. તેમણે સમજાવ્યું કે સાહસ શરૂ કરવા માટે કોઈ વય મર્યાદા નથી અને નાના સ્ટાર્ટઅપ્સ પણ અસરકારક હોઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે વાસ્તવિક રસ એક મહાન બાબત છે. સ્ટાર્ટઅપ્સની મુલાકાત લેવાનું, પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ તૈયાર કરવાનું અને તેને પ્રામાણિકપણે શાળા પ્રોજેક્ટ તરીકે રજૂ કરવાનું સૂચન કર્યું, જે માર્ગદર્શન અને સમર્થન પૂરું પાડશે. તેમણે એમ કહીને નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે ધીમે ધીમે, આગળ કેવી રીતે વધવું તે અંગે જરૂરી માહિતી પ્રાપ્ત થશે.
અભ્યાસ અને જુસ્સાને સંતુલિત કરવા અંગે બીજા વિદ્યાર્થીની ચિંતાને સંબોધતા શ્રી મોદીએ સમજાવ્યું કે બંને ઉપયોગી છે અને એકબીજાના પૂરક બની શકે છે. કલાને વિજ્ઞાન પ્રયોગો સાથે જોડવાનું ઉદાહરણ આપતાં તેમણે કહ્યું કે સર્જનાત્મકતા શીખવામાં મદદ કરી શકે છે અને થાક ઘટાડી શકે છે. તેમણે અભ્યાસને પ્રાથમિકતા આપવાની સાથે સાથે દૈનિક કે સાપ્તાહિક વ્યક્તિગત રુચિઓ માટે સમય કાઢવાની સલાહ આપી.
વિકસિત ભારતમાં યુવાનોનું યોગદાન અને સ્થાનિક માટે અવાજ
જ્યારે 2047 સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવાના ભારતના વિઝન વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે, પ્રધાનમંત્રીએ આનંદ વ્યક્ત કર્યો કે યુવાન વિદ્યાર્થીઓ પણ આ સ્વપ્નમાં સહભાગી છે. તેમણે સિંગાપોરના માછીમારી ગામથી વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવાના ઉદયનો ઉલ્લેખ કર્યો અને લી કુઆન યુના વિકસિત રાષ્ટ્રોની શિસ્તબદ્ધ ટેવો અપનાવવા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે કચરો ન ફેંકવા, ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરવા, ખોરાકનો બગાડ ટાળવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદનોને ટેકો આપવા જેવા નાના પગલાં રાષ્ટ્રીય પ્રગતિમાં મોટો ફાળો આપે છે. તેમણે "વોકલ ફોર લોકલ" બનવા અને વિદેશને બદલે ભારતમાં લગ્ન જેવા કાર્યક્રમોની ઉજવણી પર ભાર મૂક્યો, સાથે જ સમજાવ્યું કે દરેક નાગરિક દ્વારા નાના પગલાં વિકસિત ભારતમાં ફાળો આપે છે. વિદ્યાર્થીઓ તેમને મોટા પગલાં કરતાં નાના પગલાં પર ભાર મૂકતા જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા, પુનરાવર્તન કર્યું કે આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
પ્રેરણા કે શિસ્ત?
પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સફળતા માટે પ્રેરણા કે શિસ્ત વધુ મહત્વપૂર્ણ છે કે કેમ તે અંગે વિદ્યાર્થીના પ્રશ્નનો જવાબ આપતા કહ્યું કે જીવનમાં બંને જરૂરી છે. શિસ્ત વિના ફક્ત પ્રેરણાનો કોઈ ઉપયોગ નથી. એક ખેડૂતનું ઉદાહરણ આપ્યું જે પોતાના પાડોશીની સફળતાથી પ્રેરિત થાય છે પરંતુ વરસાદ પહેલાં પોતાના ખેતરને તૈયાર કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે, જેના કારણે પરિણામો નબળા આવે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે શિસ્ત મહત્વપૂર્ણ છે, જ્યારે પ્રેરણા "દાગીના સાથે સોનાની જેમ" મૂલ્ય ઉમેરે છે અને શિસ્ત વિના પ્રેરણા એક બોજ બની જાય છે અને હતાશા તરફ દોરી જાય છે. એક વિદ્યાર્થીએ કહ્યું કે તેને એક પ્રશ્ન પર સ્પષ્ટતા મળી જે તેને વર્ષોથી પરેશાન કરી રહ્યો હતો.
AIનો ઉદય અને તેના યોગ્ય ઉપયોગો
આર્ટિફિશયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અંગેના બીજા એક પ્રશ્નના જવાબમાં પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે જ્યારે નવી ટેકનોલોજીઓ પછી ભલે તે કમ્પ્યુટર હોય કે મોબાઇલ ફોન, હંમેશા ચિંતા રહી છે, ડરવાની જરૂર નથી. ટેકનોલોજી માનવ જીવનની માલિક ન બનવી જોઈએ અને ઉપકરણોના ગુલામ બનવા સામે ચેતવણી આપી. તેમણે નિશ્ચિતપણે કહ્યું, "હું ગુલામ નહીં બનું," અને સલાહ આપી કે AI નો ઉપયોગ માર્ગદર્શન અને મૂલ્યવર્ધન માટે થવો જોઈએ, શીખવાના વિકલ્પ તરીકે નહીં. નોકરીઓનું સ્વરૂપ હંમેશા બદલાશે, જેમ પરિવહન બળદગાડાથી વિમાનમાં બદલાઈ ગયું છે, પરંતુ જીવન આગળ વધે છે. ટેકનોલોજીને સમજવી, વ્યક્તિની ક્ષમતાઓ વધારવી અને તેની શક્તિઓને કામમાં એકીકૃત કરવાથી ભય વિના પ્રગતિ સુનિશ્ચિત થાય છે.
વિકસિત ભારત માટે પ્રતિજ્ઞા
વિદ્યાર્થીઓએ તેમની લાગણીઓ શેર કરીને કહ્યું કે તેઓ ખૂબ જ ખુશ અને સન્માનિત અનુભવે છે અને પ્રધાનમંત્રી તેમના માટે નેતા કરતાં પરિવાર જેવા વધુ અનુભવે છે. કોઈમ્બતુરમાં વિદ્યાર્થીઓ સાથેની વાતચીતનું સમાપન કરતાં પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું કે કોઈમ્બતુરના યુવાનો AI, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ભવિષ્યની ટેકનોલોજીઓથી ખૂબ જ વાકેફ છે અને તેમણે ખાતરી આપી કે આ ભારતની યુવા માનસિકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે જે 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત માટે ભારતના સંકલ્પને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.
'પરીક્ષા પે ચર્ચા'ની ભાવનાને સંવાદ અને પરસ્પર શિક્ષણના સ્થળ તરીકે ચાલુ રાખતા, તેમણે શેર કર્યું કે ચર્ચા પછી કોઈમ્બતુરથી રાયપુર, છત્તીસગઢ સુધી ગઈ જ્યાં તેમણે વિદ્યાર્થીઓ સાથે રસપ્રદ વાતચીત કરી અને સ્થાનિક ભોજનનો પણ આનંદ માણ્યો.
પ્રધાનમંત્રીની યાત્રા અને ધ્યાન કેન્દ્રિત રહેવા માટેની માર્ગદર્શિકા
પ્રધાનમંત્રીએ "જય જોહર" સાથે અભિવાદન કરતા ખાદ્ય પરંપરાઓ અને સ્થાનિક વાનગીઓ વિશે પૂછપરછ કરી. ત્યારબાદ તેમણે કેટલાંક સવાલો પૂછ્યાં. વેકેશન ટ્રાવેલ અંગેના પ્રશ્નના જવાબમાં તેમણે વિદ્યાર્થીઓને સલાહ આપી કે તેઓ વધુ દૂર જતા પહેલા પોતાના તાલુકા, જિલ્લા અને રાજ્યનું અન્વેષણ કરે, તેમણે ભાર મૂક્યો કે પ્રવાસનનો અનુભવ વિદ્યાર્થી તરીકે ટ્રેનમાં મુસાફરી કરીને, ખોરાક લઈ જઈને અને ભારતની વિવિધતામાંથી શીખીને શ્રેષ્ઠ રીતે થાય છે.
પરીક્ષાના તણાવ અને પુનરાવર્તન વિશેના પ્રશ્નના જવાબમાં શ્રી મોદીએ કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓએ તેમની તૈયારીમાં આત્મવિશ્વાસ રાખવો જોઈએ, શાંત રહેવું જોઈએ અને વિષયમાં નિપુણતા મેળવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. તેમણે શિક્ષણની તુલના રમતગમત સાથે કરતા કહ્યું કે સતત અભ્યાસ, શિસ્ત અને સ્પર્ધા શક્તિ બનાવે છે. તેમણે એક વ્યવહારુ અભિગમ સૂચવ્યો: જે વિદ્યાર્થીઓ તેમના અભ્યાસમાં નબળા છે તેમના મિત્ર બનો અને તેમને શીખવામાં મદદ કરો.
અભ્યાસ અને રમતગમતનું સંતુલન
રમતગમત અને અભ્યાસ વચ્ચે સંતુલન સાધવા માંગતા વિદ્યાર્થીને સંબોધતા, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે શિક્ષણ ફક્ત વ્યક્તિગત જીવન માટે જ નહીં પરંતુ સામાજિક જીવન માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે અને તેને ક્યારેય ઓછું ન આંકવું જોઈએ નહીં. તેમણે એવી ભૂલ સામે ચેતવણી આપી કે ફક્ત રમતગમતમાં સારું હોવું એ અભ્યાસની જરૂરિયાતને નકારી કાઢે છે અને સ્પષ્ટતા કરી કે ફક્ત શિક્ષણ જ બધું નથી. પ્રતિભાનો વિકાસ થવો જોઈએ અને જ્યારે રમતવીર બનવા માટે રમતગમત જરૂરી છે, ત્યારે જીવનમાં રમતગમત પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે કહ્યું કે, સંતુલન જાળવવા માટે રમતગમતને જીવનમાં સમાવિષ્ટ કરવી જોઈએ અને જણાવ્યું "જો હું રમીશ, તો હું પ્રગતિ કરીશ." તેમણે અભ્યાસના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો, જેથી અન્ય લોકો તેમને ફક્ત મેદાન પર અસ્તિત્વ ધરાવતા અને કોઈ જ્ઞાન ન ધરાવતા લોકો તરીકે ન સમજે. તેમણે નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે સાચી શક્તિ અભ્યાસ અને રમતગમત બંનેમાં શક્તિશાળી બનવામાં રહેલી છે. વિદ્યાર્થીઓએ કહ્યું કે તેઓ તેમની સલાહને તેમના જીવનમાં લાગુ કરશે અને અનુભવ માટે ઊંડી કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરશે.
પર્યાવરણનું રક્ષણ
પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં યોગદાન આપવા અંગે વિદ્યાર્થીના પ્રશ્નના જવાબમાં પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું કે કુદરતી સંસાધનોનું સંરક્ષણ આપણી આદતોનો ભાગ બનવું જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે રોજિંદા જીવનમાં નાના નિયમો મોટો ફરક લાવી શકે છે, જેમ કે દાંત સાફ કરતી વખતે પાણી બંધ કરવું અને જ્યારે જરૂર હોય ત્યારે જ તેનો ઉપયોગ કરવો. તેમણે એક શિક્ષકની પ્રેરણાદાયી વાર્તા શેર કરી જેણે પેટ્રોલ પંપમાંથી ઓઇલના ડબ્બા એકત્રિત કર્યા અને બાળકોને તેમના ઘરેથી બાકીનું પાણી બોટલોમાં લાવવા કહ્યું જેનો ઉપયોગ છોડને પાણી આપવા માટે કરવામાં આવતો હતો. શાકભાજીની છાલનો ખાતર તરીકે ઉપયોગ કરીને આખી શાળા લીલીછમ બની ગઈ, જે દર્શાવે છે કે એક શિક્ષકની પહેલ પર્યાવરણને કેવી રીતે બદલી શકે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે માનવ વર્તન આવા પરિવર્તન લાવી શકે છે અને નાના, સરળ કાર્યો પર્યાવરણને સુરક્ષિત રાખવા માટે પૂરતા છે.
નેતૃત્વની વાતો
જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે તેઓ ભાવિ પેઢી પાસેથી એક લીડર તરીકે કયા ગુણોની અપેક્ષા રાખે છે, ત્યારે પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે પહેલો ગુણ નિર્ભયતા છે. તેમણે સલાહ આપી કે નેતૃત્વ ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે કોઈ બીજાની રાહ જોયા વિના પગલાં લેવાનું નક્કી કરે છે, જેમ કે કચરો ઉપાડવો, જે અન્ય લોકોને પણ આવું કરવા માટે પ્રેરણા આપે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે નેતૃત્વ ચૂંટણીઓ કે ભાષણો વિશે નથી, પરંતુ અન્ય લોકોને સમજાવવાની અને સમજાવવાની ક્ષમતા વિશે છે, ભાર મૂક્યો કે સાચા નેતાઓ લોકોને માર્ગદર્શન આપતા પહેલા સમજે છે. વિદ્યાર્થીઓએ અનુભવની પ્રશંસા કરી, તેને એક સ્વપ્ન ગણાવ્યું અને પ્રધાનમંત્રીને મળવાનું ભાગ્યશાળી અને સન્માનિત અનુભવ્યું.
રાયપુરમાં વાતચીતનું સમાપન કરતા પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું કે પરીક્ષાની તૈયારી, તણાવ અને અપેક્ષાઓ "પરીક્ષા પે ચર્ચા" પર વારંવાર આવતા વિષયો છે અને આ કાર્યક્રમનો હેતુ યુવાનોને આ મુદ્દાઓ પર ખુલ્લેઆમ ચર્ચા કરવાની તક આપવાનો છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે આ ચર્ચાઓ ફક્ત બોર્ડ પરીક્ષાની તૈયારી સુધી મર્યાદિત નથી પરંતુ જીવનના ઘણા પાસાઓ પર સ્પર્શ કરે છે, જે યુવાન મનમાં ચાલતા વિચારોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વાતચીતનો આગળનો ભાગ ગુજરાતમાં હશે, જ્યાં આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓએ એવા પ્રશ્નો પૂછ્યા જે ખરેખર તેમને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા.
ગુજરાતના દેવમોગરામાં વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાતચીત કરતા પ્રધાનમંત્રીએ તેમની પૃષ્ઠભૂમિ વિશે પૂછપરછ કરી, તેમની કલાકૃતિની પ્રશંસા કરી અને અગાઉની બેઠકોના કેટલાક પરિચિત ચહેરાઓને પણ ઓળખ્યા તેમની હિંમતની પ્રશંસા કરી.
ગુજરાતમાં આદિવાસી વિસ્તારોનો વિકાસ
આદિવાસી વિસ્તારોમાં કામ કરવાની પ્રેરણા અંગેના પ્રશ્નના જવાબમાં શ્રી મોદીએ ઐતિહાસિક પાલચેતરિયા ઘટનાને યાદ કરી, જ્યાં આદિવાસી સમુદાયે સ્વતંત્રતા માટે મોટી લડાઈ લડી હતી અને આ પ્રદેશમાં તેમણે અનુભવેલા ભયંકર દુષ્કાળને પણ યાદ કર્યા, શિક્ષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂરિયાતને ઓળખી. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે તેઓ મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે શિક્ષણને પ્રાથમિકતા આપી, નોંધ્યું કે ઉમરગામથી અંબાજી સુધી એક સમયે કોઈ વિજ્ઞાન શાળા નહોતી, પરંતુ હવે યુનિવર્સિટીઓ, વિજ્ઞાન શાળાઓ, એન્જિનિયરિંગ સંસ્થાઓ અને ITI છે, જે નોંધપાત્ર ફેરફારો અને લાભો લાવે છે. તેમણે પાછળ રહી ગયેલા આદિવાસી સમુદાયોને ટેકો આપવા માટે PM જનમન યોજનાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો અને સમજાવ્યું કે અલગ યોજનાઓ અને બજેટની જરૂર હતી. શિક્ષણ વિકાસને વેગ આપે છે અને ઉમરગામ-અંબાજી હાઇવે જેવા માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ તરફ ધ્યાન દોરતા કહ્યું કે કનેક્ટિવિટી પ્રગતિ માટે મહત્વપૂર્ણ છે અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો મુખ્ય ક્ષેત્ર રહ્યો છે.
પહેલગામ હુમલો અને ઓપરેશન સિંદૂર જેવી રાષ્ટ્રીય કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન તેમણે તણાવને કેવી રીતે સંભાળ્યો તે અંગે વિદ્યાર્થીના પ્રશ્નના જવાબમાં પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓ ઘણીવાર પરીક્ષાના તણાવનો અનુભવ કરે છે, પરંતુ પરીક્ષાઓ પૂરી થયા પછી તેઓ સમજે છે કે તે કામચલાઉ છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે પરીક્ષાના તણાવનો સામનો કરવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ એ છે કે ફક્ત અભ્યાસ કરવાને બદલે નિયમિતપણે પેપર ઉકેલવાની અને લખવાની આદત વિકસાવવી. નિયમિત અભ્યાસ તણાવને અટકાવે છે. તેમણે હાસ્ય અને સૌથી અગત્યનું, યોગ્ય ઊંઘના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે સારી ઊંઘ મનને તાજગી આપે છે, વિચારો વહેતા રાખે છે અને ઉત્સાહ અકબંધ રાખે છે.
યોગ્ય કારકિર્દી માર્ગ
કારકિર્દીની પસંદગીઓ અંગે, પ્રધાનમંત્રીએ સલાહ આપી હતી કે પરિવારો સતત બદલાતી ઇચ્છાઓથી મૂંઝવણમાં મુકાઈ શકે છે, પરંતુ સફળ લોકો પાસેથી પ્રેરણા મેળવવી સ્વાભાવિક છે. તેમણે ફક્ત તેમની સિદ્ધિઓ જ નહીં, પરંતુ તેમની પાછળ રહેલી સખત મહેનત અને શિસ્ત પર પણ ધ્યાન આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. તેમણે એક ક્રિકેટરનું ઉદાહરણ આપ્યું જે સવારે 4 વાગ્યે ઉઠીને સાયકલ ચલાવવા માટે પ્રેક્ટિસ કરે છે અને ભાર મૂક્યો કે સપનાઓને સખત મહેનત અને દિનચર્યા સાથે જોડવા જોઈએ. તેમણે ભાર મૂક્યો કે સાચી સફળતા પોતે જ બોલે છે અને જ્યારે કોઈ નંબર વન બને છે, ત્યારે સમગ્ર શાળા, ગામ અને સમુદાય તેમને ઓળખે છે.
ત્યારબાદ વિદ્યાર્થીઓએ વારલી, લિપન અને પિથોરા કલા સહિત સાંસ્કૃતિક કલાકૃતિઓ પ્રદર્શિત કરી અને તેમની પરંપરાઓ વિશે વાત કરી. પ્રધાનમંત્રીએ તેમની રચનાઓની પ્રશંસા કરી, પૂછ્યું કે શું તેઓએ તેમને હાથથી બનાવ્યા છે અને તેમની પ્રતિભાની પ્રશંસા કરતા કહ્યું, "તમે એક મહાન કલાકાર બન્યા છો." તેમણે ચિત્રો પ્રાપ્ત કરીને આનંદ વ્યક્ત કર્યો અને તેમની સાંસ્કૃતિક ઊંડાણ અને સર્જનાત્મકતાની નોંધ લીધી. વિદ્યાર્થીઓએ તેમનો આનંદ શેર કર્યો અને કહ્યું કે એવું લાગ્યું કે તેઓ કોઈ મિત્ર સાથે વાત કરી રહ્યા છે અને ગર્વ અનુભવે છે કે પ્રધાનમંત્રીએ વ્યક્તિગત રીતે તેમના કાર્યની પ્રશંસા કરી.
શિક્ષકો અને આદિવાસી યુવાનોની ભૂમિકા
પ્રધાનમંત્રી મોદીએ એક વિદ્યાર્થીના જીવનમાં શિક્ષકોની ભૂમિકા વિશેના પ્રશ્નના જવાબમાં કહ્યું કે તેમણે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. તેમણે યાદ કર્યું કે કેવી રીતે તેમના શિક્ષકો તેમને દરરોજ પુસ્તકાલયમાં જવા, ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયામાં સંપાદકીય વાંચવા, તેને લખવા અને બીજા દિવસે તેની ચર્ચા કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા હતા, જેનાથી તેમનામાં શિસ્ત અને જિજ્ઞાસા જાગી. તેમણે પ્રાથમિક શાળાના દિવસોમાં પરમાર સરની યાદો શેર કરી, જેમણે શારીરિક તંદુરસ્તી પર ભાર મૂક્યો અને તેમને યોગ અને મલખંભ શીખવ્યા, જેનાથી તેમને સ્વાસ્થ્યનું મહત્વ સમજવામાં મદદ મળી, ભલે તેઓ વ્યાવસાયિક રમતવીર ન બન્યા. તેમણે ભાર મૂક્યો કે દરેક મહાન વ્યક્તિના જીવનમાં બે પ્રભાવ હંમેશા સ્વીકારવામાં આવે છે: તેમની માતા અને તેમના શિક્ષકો.
ભારતની પ્રગતિમાં આદિવાસી સમુદાયોના યોગદાન વિશે પૂછવામાં આવતા, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે તેમના કારણે દેશે નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. ભારતનું પર્યાવરણ આદિવાસી સમુદાયની પ્રકૃતિ પ્રત્યેની ભક્તિને કારણે સુરક્ષિત છે, કારણ કે તેઓ તેની પૂજા કરે છે અને તેનું રક્ષણ કરે છે. આદિવાસી સમુદાયોના મોટી સંખ્યામાં પુત્રો અને પુત્રીઓ સશસ્ત્ર દળોમાં સેવા આપે છે અને તમામ ક્ષેત્રોમાં તકોમાં કોઈ ભેદભાવ ન હોવો જોઈએ. આદિવાસી યુવાનો રમતગમતમાં ખૂબ સારા છે અને મધ્યપ્રદેશની ક્રાંતિ ગૌરનું ઉદાહરણ આપ્યું, એક આદિવાસી પુત્રી જેણે ક્રિકેટમાં પોતાનું નામ બનાવ્યું છે તેમજ દેશને ગૌરવ અપાવનારાઓમાં અન્ય ઘણા આદિવાસી ખેલાડીઓના નામ પણ છે. તેમણે કહ્યું કે આદિવાસી સમુદાયોમાં અપાર પ્રતિભા છે અને જો તેને ટેકનોલોજી સાથે જોડવામાં આવે તો તેમની ક્ષમતામાં વધુ વધારો થશે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે જીવન ફક્ત નોકરી માટે ન જીવવું જોઈએ, પરંતુ સાચા લાભો આપતું અર્થપૂર્ણ જીવન બનાવવાના સ્વપ્ન સાથે જીવવું જોઈએ.
ત્યારબાદ શ્રી મોદીએ મોગી માતાને સમર્પિત વિદ્યાર્થીઓના સમૂહગીત સાંભળ્યા, તેમના સ્થાન અને તેમની જીવનશૈલીનું વર્ણન કર્યું અને અંદરની સાંસ્કૃતિક અભિવ્યક્તિની પ્રશંસા કરી. વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યું કે તેમની વાતચીત જીવનમાં ખુશ કેવી રીતે રહેવું, તણાવ કેવી રીતે દૂર કરવો, સમયનું અસરકારક રીતે સંચાલન કેવી રીતે કરવું અને ભય વિના પરીક્ષાની તૈયારી કેવી રીતે કરવી તેના પર કેન્દ્રિત હતી. તેમણે પ્રધાનમંત્રીને રૂબરૂ મળવા પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે તેઓ તેમની આંખો પર વિશ્વાસ કરી શક્યા નહીં અને વાતચીત દરમિયાન સમયનો કોઈ ખ્યાલ જ રહ્યો નહીં.
પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નોંધ્યું કે "પરીક્ષા પે ચર્ચા" યાત્રા ઉત્તરપૂર્વના અષ્ટલક્ષ્મી પ્રદેશમાં પહોંચી ગઈ છે અને ચર્ચા ગુવાહાટીમાં વહેતી બ્રહ્મપુત્ર નદીની વચ્ચે થઈ હતી. તેમનું સ્વાગત પરંપરાગત ગમોછાથી કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમણે ભાર મૂક્યો કે આસામમાં આવું કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. વિદ્યાર્થીઓએ વ્યક્ત કર્યું કે તેમની હાજરીથી તેમને શાંતિ મળી અને તેમની ચિંતા ઓછી થઈ. પ્રધાનમંત્રીએ પૂછ્યું કે શું તેઓએ અગાઉ ટેલિવિઝન પર આ કાર્યક્રમ જોયો છે કે તેમનું પુસ્તક "પરીક્ષા યોદ્ધા" વાંચ્યું છે. ત્યારે વિદ્યાર્થીઓએ સમજાવ્યું કે તેનાથી તેમની પરીક્ષાની ચિંતા ઓછી થઈ છે અને તેમને ઉત્સવની જેમ પરીક્ષા ઉજવવાનું શીખવવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે પરિવારના સભ્યો ઘણીવાર ઓછા ગ્રેડ પર પ્રશ્ન કરીને ડર પેદા કરે છે અને ભાર મૂક્યો કે આત્મસંતોષ ક્યારેય પ્રગતિને રોકી શકતો નથી. તેમણે પોતાનો મંત્ર પુનરાવર્તિત કર્યો કે સ્પર્ધા પોતાની જાત સાથે હોવી જોઈએ, બીજાઓ સાથે નહીં અને સ્વ-સુધારણા સતત ચાલુ રહેવી જોઈએ.
સ્વસ્થ આહાર અને જીવનશૈલી
આહાર અને જીવનશૈલી અંગેના એક પ્રશ્નના જવાબમાં, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે તેઓ કોઈ નિશ્ચિત પ્રણાલીનું પાલન કરતા નથી અને તેમણે પોતાના દિવસો યાદ કર્યા જ્યારે તેઓ અલગ અલગ ઘરોમાં શાકાહારી ખોરાક ખાતા હતા અને ખીચડી જેવી સરળ વાનગીઓ રાંધતા હતા. તેમણે સલાહ આપી કે આહાર વ્યક્તિગત પસંદગી પર આધારિત હોવો જોઈએ, દવાની જેમ નહીં અને વ્યક્તિએ નક્કી કરવું જોઈએ કે પેટ ભરવા માટે ખાવું કે મનને સંતોષવા માટે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે લોકો પેટ ભરવા માટે અનાજ ખાય છે, પરંતુ તેઓ ઘણીવાર છાતી ભરવા માટે ઊંડા શ્વાસ લેવાનું ભૂલી જાય છે અને કહ્યું કે તેનાથી વિરુદ્ધ થવું જોઈએ. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને તેમના શરીરને પ્રાથમિકતા આપવા, સૂર્યોદય જોવા જેવી ટેવો વિકસાવવા અને આરોગ્યને પ્રાથમિકતા આપવા પ્રોત્સાહિત કર્યા, કારણ કે આ ટેવો તાજગી અને ઉર્જા લાવે છે.
સરખામણીના દબાણનો સામનો કરવો
માતાપિતા દ્વારા ભાઈ-બહેન અને મિત્રો સાથે સરખામણી કરવામાં આવતી વિદ્યાર્થીની ચિંતાનો જવાબ આપતા, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું કે આવી પરિસ્થિતિઓને હકારાત્મક રીતે લેવી જોઈએ. તેમણે સમજાવ્યું કે જો માતાપિતા કોઈ ભાઈ-બહેનના હસ્તાક્ષરની પ્રશંસા કરે છે તો યોગ્ય અભિગમ એ છે કે તે ભાઈ-બહેનને ઉપેક્ષા અનુભવવાને બદલે તેમને શીખવવાનું કહે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે બાળકોએ તેમના ભાઈ-બહેનોની શક્તિઓમાંથી શીખવું જોઈએ અને તેમના માતાપિતાને કહેવું જોઈએ, "તમે એક સારો ગુણ બતાવ્યો; હવે મને તેનો વિકાસ કેવી રીતે કરવો તે અંગે માર્ગદર્શન આપો." તેમણે સલાહ આપી કે માતાપિતાએ બીજાઓની સામે બાળકની વધુ પડતી પ્રશંસા કરવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે આ અસંતુલન પેદા કરી શકે છે. જો તેમની નજીકની કોઈ વ્યક્તિ કોઈ બાબતમાં સારી હોય, તો તેમણે શાંતિથી તેમને પોતાનો માર્ગદર્શક માનવો જોઈએ અને તેને જાહેર કર્યા વિના માર્ગદર્શન મેળવવું જોઈએ, જે સમાનતા અને આદરને પ્રોત્સાહન આપે છે.
આત્મવિશ્વાસ
સ્ટેજ ડર અને આત્મવિશ્વાસના મુદ્દા પર પ્રધાનમંત્રીએ સમજાવ્યું કે આત્મવિશ્વાસ બે શબ્દો "આત્મા" અને "વિશ્વાસ"માંથી આવે છે, જેનો અર્થ થાય છે પોતાના પર વિશ્વાસ. તેમણે કહ્યું કે જેઓ પોતાના પર વિશ્વાસ રાખે છે તેઓ ક્યારેય ડરતા નથી અને પગલાં લેતા પહેલા પરિસ્થિતિઓનો કાળજીપૂર્વક અભ્યાસ કરે છે. તેમણે સ્વામી વિવેકાનંદના પ્રખ્યાત શિકાગો ભાષણને યાદ કર્યું, જેમાં સમજાવવામાં આવ્યું હતું કે વિવેકાનંદ શરૂઆતમાં ગભરાતા હતા, પરંતુ તેમણે દેવી સરસ્વતીને શક્તિ માટે પ્રાર્થના કરી હતી. જ્યારે તેમણે "અમેરિકાના ભાઈઓ અને બહેનો"થી શરૂઆત કરી, ત્યારે પ્રેક્ષકોએ મિનિટો માટે તાળીઓ પાડી જે એક ટર્નિંગ પોઇન્ટ બની ગયો. તેમણે ભાર મૂક્યો કે મહાન વક્તાઓ અને રમતવીરો પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે, જેમ કે સચિન તેંડુલકરનો શૂન્ય પર આઉટ થયા છે પરંતુ તેઓએ ક્યારેય આત્મવિશ્વાસ ગુમાવ્યો નથી. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને પરિસ્થિતિઓને સમજવા, પડકારો સ્વીકારવા અને તેમની આંતરિક શક્તિ પર વિશ્વાસ કરવાનો આગ્રહ કર્યો.
ત્યારબાદ વિદ્યાર્થીઓએ ભારત રત્ન ડૉ. ભૂપેન હજારિકાનું ગીત રજૂ કર્યું, જેમની પ્રધાનમંત્રીએ પ્રશંસા કરી. એક વિદ્યાર્થીએ ચાના બગીચાઓ સાથે તેમના પરિવારના જોડાણનો ઉલ્લેખ કર્યો અને તેમને ચાના પાંદડા ભેટમાં આપ્યા, જેમનો તેમણે ઉષ્માભર્યો પ્રતિભાવ આપ્યો અને તેમની માતાને શુભેચ્છા પાઠવી. વિદ્યાર્થીઓએ તેમને મળીને આશ્ચર્ય અને આનંદ વ્યક્ત કર્યો અને કહ્યું કે પેઢીગત અંતર હોવા છતાં તેઓ સમજી ગયા.
અંતે, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે પરીક્ષા પે ચર્ચામાં ફક્ત પરીક્ષાઓની ચર્ચા જ નહોતી કરવામાં આવી, પરંતુ સ્થાનિક સંગીત અને આસામી ચાનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો જે તેને એક યાદગાર અનુભવ બનાવે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે પરીક્ષા એક તક છે અને સ્વસ્થ સ્પર્ધા તૈયારીમાં સુધારો કરે છે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે સ્થાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને અનુભવો અલગ અલગ હતા ત્યારે દરેક ચર્ચાનો હેતુ એક જ હતો - સાંભળવાનો, સમજવાનો અને સાથે મળીને શીખવાનો - અને તેમણે બધા વિદ્યાર્થીઓને શુભેચ્છા પાઠવી.
