ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ୨୦୩୧-୨୦୩୫ ଅବଧି ପାଇଁ ଭାରତର ଜାତୀୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅବଦାନ (ଏନଡିସି)କୁ ମଞ୍ଜୁରୀ ଦେଇଛି। ଏହା ଭାରତର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଜବୁତ କରିବା ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ଫ୍ରେମୱାର୍କ କନଭେନସନ (ୟୁଏନଏଫସିସିସି) ଏବଂ ଏହାର ପ୍ୟାରିସ ଚୁକ୍ତିନାମା ଅଧୀନରେ ଦେଶର ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତି ଏହାର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ମଧ୍ୟ ମଜବୁତ କରିବ।
୨୦୩୧-୩୫ ପାଇଁ ଭାରତର ଜାତୀୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅବଦାନ (ଏନଡିସି) ଏକ ବିକଶିତ ଭାରତର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ। ଏହା କେବଳ ୨୦୪୭ ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ ବରଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ-ପ୍ରତିରୋଧୀ ଭାରତ ଗଠନ ନିମନ୍ତେ ଏବେଠାରୁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା। ଭାରତର କ୍ରମିକ ଜଳବାୟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂର୍ବ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ହାସଲ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଉପଲବ୍ଧି ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଶର ନିରନ୍ତର ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣାତ୍ମକ ଲକ୍ଷ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶକୁ ସାମିଲ କରିବା, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ-ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ପଥକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ସମାଜର ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ପାଇଁ ଏକ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମାବେଶୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଫଳତାରୁ ଉଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ:
ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରତି ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ, ଭାରତ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଗ୍ରୀନହାଉସ୍ ଗ୍ୟାସ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷା ବୃଦ୍ଧି କରିଆସୁଛି । ୨୦୨୨ରେ ଏକ ସଂଶୋଧନ ପରେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ୨୦୩୧-୩୫ ପାଇଁ ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିଛି, ଯାହା ୨୦୭୦ ସୁଦ୍ଧା ନିଟ୍ ଶୂନ୍ୟ ନିର୍ଗମନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ଭାରତର ମୂଳ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା, ଅର୍ଥାତ୍ ୨୦୧୫ରେ ଦାଖଲ ହୋଇଥିବା ଏନଡିସି ଏକ ଦୃଢ଼ ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା। ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ଜିଡିପି ତୁଳନାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ ତୀବ୍ରତାରେ ୩୩-୩୫ ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ ଏବଂ ଅଣ-ଜୀବାଶ୍ମ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ଆଧାରିତ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ କ୍ଷମତାର ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଂଶ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଉଭୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମୟସୀମାଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ୧୧ ବର୍ଷ ଏବଂ ୯ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ହାସଲ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଜଳବାୟୁ ଶାସନ ପ୍ରତି ଏକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଆଧାରିତ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା।
୨୦୦୫ ରୁ ୨୦୨୦ ମଧ୍ୟରେ ଦେଶର ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ ତୀବ୍ରତା ୩୬ ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ୨୦୩୫ ସୁଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଏବେ ୪୭ ପ୍ରତିଶତକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି। ସ୍ଥାପିତ ଶକ୍ତି କ୍ଷମତାରେ ଅଣ-ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଶକ୍ତି ସମ୍ପଦର ଅଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ସଦ୍ୟତମ ଜାତୀୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅବଦାନ (ଏନଡିସି) ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଗରେ, ଦେଶ ୫୨.୫୭ ପ୍ରତିଶତ ଅଣ-ଜୀବାଶ୍ମ କ୍ଷମତା (ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬) ହାସଲ କରିଛି। ଧାର୍ଯ୍ୟ ସମୟସୀମାର ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିଛି। ୨୦୩୫ ସୁଦ୍ଧା ସ୍ଥାପିତ ଶକ୍ତି କ୍ଷମତାରେ ଅଣ-ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ-ଆଧାରିତ ଶକ୍ତି ସମ୍ପଦର ଅଂଶକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି। ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବୃକ୍ଷ ଆବରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଅତିରିକ୍ତ କାର୍ବନ ସିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଏନଡିସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ, ଭାରତ ୨୦୨୧ ସୁଦ୍ଧା ୨.୨୯ ବିଲିୟନ ଟନ୍ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସମକକ୍ଷ କାର୍ବନ ସିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିସାରିଛି। ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବିକାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ସହିତ ବନୀକରଣ ଏବଂ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପ୍ରୟାସ ଭାରତର କାର୍ବନ ସିଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଯୋଗଦାନ ଦେଉଛି। ଆମର ବୃକ୍ଷରୋପଣ ପ୍ରୟାସକୁ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ କୃଷି ସଂଗଠନ ଭଳି ନିରପେକ୍ଷ ସଂସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଟ୍ ବୃଦ୍ଧି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତକୁ ତୃତୀୟ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନବମ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛି। ଏହି ପ୍ରଗତି ଭାରତର ଉଚ୍ଚ ଜିଡିପି ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ବଜାୟ ରଖିବା ସହିତ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା କ୍ଷମତାର ପ୍ରମାଣ। ଏବେ, ଭାରତ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବୃକ୍ଷ ଆବରଣ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ବନ ସିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ୨୦୦୫ ସ୍ତରଠାରୁ ଏବେ ୨୦୩୫ ସୁଦ୍ଧା ୩.୫-୪.୦ ବିଲିୟନ ଟନ୍ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସମକକ୍ଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି।
ଭାରତର ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ମହତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ ରହିଛି। ଏହାର ଟ୍ରାକ୍ ରେକର୍ଡ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ ହୋଇଛି। ଏହା ଭବିଷ୍ୟତର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବାର ଦେଶର କ୍ଷମତା ଉପରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ମହତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତି ଭାରତର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ।
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସବୁଜ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା
ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ରଣନୀତି ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ବୃହତ ପରିମାଣର ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରସାରଣ, ବ୍ୟାଟେରୀ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ସବୁଜ ଶକ୍ତି କରିଡର, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ସାରା ଦେଶରେ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ସଂସ୍ଥାଗତ କ୍ଷମତା, ନବସୃଜନ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଏବଂ ଅନୁକୂଳନ ପଦକ୍ଷେପକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଜଳବାୟୁ ବିଚାରକୁ ସମନ୍ୱିତ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରେ। ଏଥିରେ ସବୁଜ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ମିଶନ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘର: ମାଗଣା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଜନା; ଉତ୍ପାଦନ ଆଧାରିତ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ (ପିଏଲଆଇ) ଯୋଜନା, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ-କୁସୁମ (ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କିଷାନ ଉର୍ଜା ସୁରକ୍ଷା ଏଭମ୍ ଉତ୍ଥାନ ମହା ଅଭିଯାନ); କାର୍ବନ କ୍ୟାପଚର, ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ (ସିସିୟୁଏସ) ପ୍ରୋତ୍ସାହନ; ଏବଂ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହା ସହିତ, ଭାରତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌର ମେଣ୍ଟ (ଆଇଏସଏ), ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରତିରୋଧୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପାଇଁ ମେଣ୍ଟ (ସିଡିଆରଆଇ), ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ବାୟୋଫୁଏଲ୍ସ ମେଣ୍ଟ (ଜିବିଏ), ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ନେତୃତ୍ୱ ଗୋଷ୍ଠୀ (ଲିଡ୍-ଇଟ୍) ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଭାଗୀତା ଗଠନ କରି ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଜେଣ୍ଡାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଉଛି।
ଜଳବାୟୁ ଅନୁକୂଳ ପଦକ୍ଷେପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ
ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ଆଭିମୁଖ୍ୟ କେବଳ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଅନୁକୂଳ ପଦକ୍ଷେପକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଏ। ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଭବ ହେଉଥିବାରୁ, ଭାରତ ଏହାର ଅର୍ଥନୀତିରେ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁକୂଳନ ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସ୍ଥିରତା ନିର୍ମାଣ ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି। ଅନୁକୂଳନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ନିଆଯାଇଥିବା କିଛି ପ୍ରମୁଖ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ହେଲା : ହେନ୍ତାଳ ବଣ ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଉପକୂଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ-ପ୍ରତିରୋଧୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁର୍ବଳ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା; ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ଏବଂ ଝଡ଼ ପାଇଁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚେତାବନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା; ହିମାଳୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ହିମବାହ ନିରୀକ୍ଷଣ, ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟଭୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ; ଭୂସ୍ଖଳନ ଏବଂ ହିମବଣ ହ୍ରଦ ବିସ୍ଫୋରଣ ବନ୍ୟାର ବିପଦକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଜଳବାୟୁ-ପ୍ରତିରୋଧୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି; ରାଜ୍ୟରେ ଉତ୍ତାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା; ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-ଆଧାରିତ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଅନୁକୂଳନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଇତ୍ୟାଦି।
ଭାରତର ଜାତୀୟ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଜାତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା (ଏନଏପିସିସି) ଏବଂ ଏହାର ନଅଟି ଜାତୀୟ ମିଶନ, ରାଜ୍ୟ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା (ଏସଏପିସିସି) ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଏ, ଯାହା ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା ଢାଞ୍ଚା ଅଧୀନରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଢାଞ୍ଚା କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ସମନ୍ୱିତ କରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଏ, ଯାହା ଜଳବାୟୁ ପ୍ରତିରୋଧୀ ଓ କମ କାର୍ବନ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ସମନ୍ୱିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରକାରୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ଭାରତରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଜଳ ଜୀବନ ମିଶନ, ସ୍ଥାୟୀ କୃଷି ପାଇଁ ଜାତୀୟ ମିଶନ, ସ୍ଥାୟୀ ଭାସ୍, ମିଷ୍ଟି (ଉପକୂଳ ବାସସ୍ଥାନ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଆୟ ପାଇଁ ମାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍ ଇନିସିଏଟିଭ୍), ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା, ମୃତ୍ତିକା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କାର୍ଡ ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କୃଷି ସିଞ୍ଚାଇ ଯୋଜନା (ପିଏମକେଏସୱାଇ) ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଉଛି।
ଲୋକ-କେନ୍ଦ୍ରିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ
ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ପ୍ରୟାସ ‘‘ପରିବେଶ ପାଇଁ ଜୀବନ’’ ନୀତି ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ, ଯାହା ସ୍ଥାୟୀ ଜୀବନଯାପନକୁ ଏକ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ କରୁଛି। "ମାତା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଗଛ" ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ବୃକ୍ଷରୋପଣକୁ ଲୋକ-ଭିତ୍ତିକ ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତ କରୁଛି।
ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅବଦାନ ପ୍ରତି ଆଭିମୁଖ୍ୟ (୨୦୩୧-୩୫)
୨୦୩୧-୨୦୩୫ ପାଇଁ ଭାରତର ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅବଦାନ (ଏନଡିସି) ଗଠନ କରିବାରେ, ସରକାର ପ୍ରଥମ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଷ୍ଟକ୍ଟେକ୍ (ଜିଏସଟି), ସାଧାରଣ କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସାପେକ୍ଷ କ୍ଷମତା (ସିବିଡିଆର-ଆରସି) ନୀତି ଏବଂ ସମାନତାର ଫଳାଫଳକୁ ବିଚାର କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଜାତୀୟ ବାସ୍ତବତା, ବିକାଶମୂଳକ ପ୍ରାଥମିକତା, ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଧିକ ମହତ୍ୱାକାଂକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପ୍ୟାରିସ୍ ଚୁକ୍ତିନାମାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ସମନ୍ୱୟ କରିଥାଏ।
ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ନୀତି ଆୟୋଗର ଦଶଟି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ବ୍ୟାପକ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନର ଫଳାଫଳ। ଏହି ଦଶଟି ଗୋଷ୍ଠୀରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, କ୍ଷେତ୍ର ବିଶେଷଜ୍ଞ, ଶିଳ୍ପ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ନାଗରିକ ସମାଜ ସଂଗଠନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଶକ୍ତି, ଶିଳ୍ପ, ପରିବହନ, କୃଷି, ଜଳ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ବିକାଶ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ପରାମର୍ଶଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲା ଯେ ସଂଶୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମହତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ, ହାସଲଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଘରୋଇ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରକାର ଏବଂ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଜାତୀୟ ବିକାଶ ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ଜଳବାୟୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ କରିଥିଲା। ଏହି ପରାମର୍ଶ-ଆଧାରିତ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସମାବେଶୀ ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ଜଳବାୟୁ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପ୍ରତି ଭାରତର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହାସହିତ ବିକାଶ, ଜୀବିକା, ଏବଂ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।
ଭାରତର ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଯୁବପିଢ଼ି ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଜ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶୀଦାର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରିବ।
ଦୃଢ଼ ନୀତି ମାର୍ଗଦର୍ଶନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ନବସୃଜନ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସହିତ, ଭାରତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଚାଲିଛି ଯେ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ଏବଂ ପରିବେଶଗତ ଦାୟିତ୍ୱ ଏକାଠି ଚାଲିପାରିବ।
କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ଦ୍ୱାରା ୨୦୩୧ ରୁ ୨୦୩୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ଜାତୀୟ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅବଦାନକୁ ଅନୁମୋଦନ ଏକ କମ କାର୍ବନ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ସ୍ଥିର ଭବିଷ୍ୟତ ଆଡକୁ ଭାରତର ଯାତ୍ରାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ। ଏହା ଜଳବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱ ନେତା ଭାବରେ ଏହାର ଭୂମିକାକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବ।
