মালেম অসিনা ভারত্তা চেৎনা থাজৈ, মালেম অসিনা ভারত্তা থাজবা থম্লি অমসুং মালেম অসিনা ভারতকা সেমিকন্দক্তরগি তুংলমচৎ অমা শেম্বা পাম্লি: PM
চিপশিং অসি দিজিতেল দাইমন্দনি: PM
পেপরৱার্ক হন্থরিবমখৈ, ৱেফরগী থবক থুনা হৌবা ঙমগদৌরিবনি: PM
ভারতকী খ্বাইদগী পিকপা চিপনা মালেম অসিগী খ্বাইদগী অচৌবা অহোংবা অমা য়াম্না থুনা পুরক্লগনি:PM
মালেম অসিনা – ভারত্তা দিজাইন তৌবা, ভারত্তা শাবা, মালেমনা চেৎনা থাজবা হায়না হাবগদবা নুমিৎ অদু ইরাপ লাপত্রবনি: PM

কেন্দ্রগী মন্ত্রী মন্দলগী ঐহাক্কী মরূপ অশ্বিনী বৈষ্ণবজী, দিল্লীগী মুখ্য মন্ত্রী রেখা গুপ্তজী, ওরিশাগী মুখ্য মন্ত্রী মোহন চরণ মাঝীজী, কেন্দ্রগী রাজ্য মন্ত্রী জিতিন প্রসাদজী, সেমিগী প্রসিদেন্ত অজিৎ মনোচাজী, লৈবাক অমসুং মপান্দগী লাকপা সেমিকন্দক্তর ইন্দস্ত্রীগী সি.ই.ও.শিং, অমসুং মখোয়গী মরী লৈনবশিং, তোঙান তোঙানবা লৈবাকশিংদগী মফম অসিদা শরুক য়াখিবা ঐখোয়গী মীথুংলেনশিং, স্তার্ত-অপকা মরী লৈনবা ইন্ত্রপ্রিনরশিং, তোঙান তোঙানবা রাজ্যশিংদগী লাকপা ঐহাক্কী নহা ওইরিবা মরূপ মহৈরোইশিং, ইবেম্মা অমসুং ইবুংঙোশিং।

ঙরাং নুমিদাং ঐহাক জাপান অমসুং চাইনাদা চৎতুনা হল্লকখি। ঙসি ঐহাক য়শোভুমীদা এস্পিরেসন অমসুং কনফিদেন্সনা থল্লিবা মফম অসিদা, অদোমগী মরক্তা লৈজরি। অদোম পুম্নমক্না খঙনরবনি, তেক্নোলোজীগী লমদা ঐহাক্কী পুক্নিং থৌগৎপীবা অসি মহৌশাগীনি। হৌজিক ঐহাক্না জাপান খোংচৎ মনুংদা, মফম অদুগী প্রধান মন্ত্রী শিগেরু ইশিবা সানগা লোয়ননা, তোকিও ইলেক্ত্রোন ফেক্তরীদা চৎপগী খুদোংচাবা ফংখি। অমসুং মহাক্কী সি.ই.ও.সু মোদী সাহেব লাকখিবগী মতাংদা ঐখোয়গা হৌজিক ৱারী শানরি।

 

মরুপশিং,

তেক্নোলোজীগী লমদা ঐহাক্কী পুক্নিং চিংশিল্লকপনা ঐহাকপু হন্না হন্না অদোমগী মরক্তা পুরকই। অদুম ওইনমক ঙসিসু অদোমগী মরক্তা লাকপদা ঐহাক য়াম্না নুংঙাইবা ফাওই।

মরুপশিং,

মালেম শিনবা থুংনা সেমিকন্দক্তরগা মরী লৈনবা এক্সপর্তশিং লৈরি, লৈবাক ৪০-৫০ হেন্না মফম অসিদা রিপ্রজেন্তেসন লৈরি, অমসুং ভারতকী ইনোবেসন অমসুং য়ুথ পাৱরসু মফম অসিদা উবা ফংলি। অমসুং মসিগী অপুনবা অসিনা মান্নবা পাউজেল অমা পীরি- মালেম অসিনা ভারতপু থাজৈ, মালেম অসিনা ভারতপু থাজৈ, অমসুং মালেম অসিনা ভারতকা লোয়ননা সেমিকন্দক্তরগী তুংলমচৎ অমা শেম্নবা শেম-শারি।

সেমিকোন ইন্দিয়াদা লাকখিবা ময়াম পুম্নমকপু ঐনা থাগৎচরি। অদোম পুম্নমক অসি চাউখৎলবা ভারতকী খোঙচৎতা, আত্মনির্ভর ভারতকী খোঙচৎতা, ঐখোয়গী য়াম্না মরু ওইবা পার্তনরশিংনি।

মরুপশিং,

নুমিৎ খরনিগী মমাংদা, চহি অসিগী অহানবা ক্বার্তরগী জি.দি.পি. ভারতনা হেক হেক আশা তৌবদগী হেন্না ফনা পাংথোকখ্রে। মালেম পুম্বগী ইকোনোমীদা অৱাবা কয়া লৈরিঙৈ, শেন্মিৎলোনগী স্বার্থনা মরম ওইদুনা অৱাবা কয়া মায়োক্নরিঙৈ মতম অসিদা ভারতনা চাদা ৭.৮গী গ্রোথ ফংখ্রে। অমসুং মসিগী গ্রোথ অসি সেক্তর খুদিংমক্তা, মেন্যুফেকচরিং, সর্ভিসেস, এগ্রিকলচর, কন্সত্রক্সন, মফম খুদিংমক্তা উবা ফংলি। ঙসি ভারত অসি য়াম্না থুনা চাউখৎলক্লি। মসিনা ঐখোয় পুম্নমক্তা, ইন্দস্ত্রীদা, লৈবাক অসিগী মীওই খুদিংদা অনৌবা ইনর্জী পীরি। ভারতপু খ্বাইদগী চাউবা অহুমশুবা ইকোনোমী ওইহন্নবগী মায়কৈদা খোঙজেল য়াংনা খুমাং চাউশিল্লক্লিবা অসি অচুম্বা খোঙথাং অমনি।

 

মরুপশিং,

সেমিকন্দক্তরগী মালেমদা ৱাফম অমা হায়নৈ, ওইল অসি ব্লেক গোল্দনি, অদুবু চিপশিং অসি দিজিতেল দাইমন্দশিংনি। ঐখোয়গী মমাংঙৈগী চহীচা অসি ওইলনা শেপ তৌখি। মালেমগী লাইবক অসি থাউগী গুহাশিংনা লেপ্পি। গ্লোবেল ইকোনোমী অসি থাউগী গুহাশিং অসিদগী পেট্রোলিয়ম কয়াম য়াম্না পুথোক্কনি হায়বগী মতুং ইন্না মথং-মনাও নাইনা লাকই। অদুবু ২১শুবা চহীচাগী শক্তি অসি অপীকপা চিপ অমদা লৈহৌরে। হায়রিবা চিপশিং অসি পীক্লবসু মালেমগী চাউখৎ থৌরাংবু খুমাং চাউশিলহনবা ঙম্বগী পাঙ্গল লৈ। অমসুং মসিনা মরম ওইদুনা ঙসি সেমিকন্দক্তরশিংগী মালেমগী কৈথেল অসি দোল্লর বিল্লিয়ন ৬০০ য়ৌরে। অমসুং লাক্কদৌরিবা চহি খরদা মসি দোল্লর ত্রিলিয়ন অমা হেনগৎলক্কনি। অমসুং ঐহাক্না থাজৈ মদুদি ভারতনা সেমিকন্দক্তর সেক্তরদা য়াম্না থুনা খুমাং চাউশিল্লি। মসিগী ত্রিলিয়ন অমগী মার্কেত শেয়র অসিদা ভারতকী মরুওইবা শরুক অমা লৈগনি।

মরুপশিং,

ভারতকী স্পীদ করিনো, মসিসু ঐহাক্না অদোমগী মমাংদা থমজনীংই। ২০২১দা ঐখোয়না সেমিকোন ইন্দিয়া প্রোগ্রাম হৌদোক্লে। ২০২৩ ফাওবদা ভারতকী অহানবা সেমিকন্দক্তর প্লান্ত এপ্রুব তৌখ্রে। চহি ২০২৪দা ঐখোয়না অতোপ্পা প্লান্ত খরসু অয়াবা পীখি, চহি ২০২৫দা ঐখোয়না অতোপ্পা প্রোজেক্ত মঙা ক্লিয়র তৌখি, সেমিকন্দক্তরগী প্রোজেক্ত ১০দা পুন্না দোল্লর বিল্লিয়ন ১৮, হায়বদি লুপা লাখ ১.৫ হেন্না ইনভেস্ত তৌখি। মসিনা ভারতকী মায়কৈদা মালেমগী মীয়াম্না থাজবা হেনগৎলক্লিবা অদু উৎলি।

মরুপশিং,

অদোম্না খঙলে, সেমিকন্দক্তরশিংদা স্পীদ মেত্তর তৌই। ফাইলদগী ফেক্টরীগী মতম অদু য়াম্নমক হন্থরগনি, পেপরৱার্ক অদু য়াম্নমক হন্থরগনি, অমসুং ৱেফর ৱার্ক অদু থুনা হৌরগনি। ঐখোয়গী সরকারনা অসিগুম্বা ৱাখল্লোনগা লোয়ননা থবক তৌরি। ঐখোয়না নেস্নেল সিঙ্গল ৱিন্দো সিস্তেম চৎনহনখ্রে। মসিনা কেন্দ্র অমসুং রাজ্যশিংগী এপ্রুবেল পুম্নমক অমত্তা ওইবা প্লেৎফোর্মদা ফংহল্লি। মসিনা ঐখোয়গী ইনভেস্তরশিংবু পেপরৱার্ক ময়ামদগী কনবা ঙমহনখি। ঙসিদি লৈবাক শীনবা থুংনা প্লগ এন্দ প্লে ইনফ্রাস্ত্রকচর মোদেলদা সেমিকন্দক্তর পার্কশিং শেমগৎলি। পার্কশিং অসিদা লম, পাৱর সপ্লাই, পোর্তশিং, এয়রপোর্তশিং, পুম্নমক্কী কনেক্তিবিতীগা লোইননা স্কিল্দ ৱর্কর পুল ফাওবগী খুদোংচাবা লৈ। অমসুং মসিগা লোয়ননা ইন্সেন্তিবশিংসু মরী লৈনরকপা মতমদা, ইন্দস্ত্রী অসি চাউখৎপা ঙমগনি। পি.এল.আই. ইন্সেন্তিব ওইগেরা, দিজাইন লিঙ্ক গ্রান্ত ওইগেরা, ভারতনা এন্দ তু এন্দ কেপেবিলিতীশিং পীরি। মরম অদুনা ইনভেস্তমেন্তসু লেপ্তনা লাক্লি। ভারত অসি হৌজিক বেকএন্দদগী ফোল স্তেক সেমিকন্দক্তর নেসন অমা ওইবগী মায়কৈদা চংশিল্লি। ভারতকী খ্বাইদগী পীকপা চিপ অসিনা মালেমগী খ্বাইদগী চাউবা অহোংবা পুরকপা নুমিৎ অদু অরাপ্পা নত্তে। ঐখোয়গী খোঙচৎ অসি অথেঙবা মতমদা হৌখি অদুবু হৌজিক্তি করিগুম্বা অমত্তনা ঐখোয় থিংবা ঙম্লোই। সি জি পাৱরগী পাইলোৎ প্লান্ত অসি নুমিৎ ৪-৫গী মমাংদা, হায়বদি ওগস্ত ২৮তগী হৌখ্রে হায়না ঐহাক্না খঙজখি। কেন্সকী পাইলোৎ প্লান্তসু হৌগদৌরি। তেস্ত চিপশিং অসি মাইক্রোন অমসুং টাটাগী মমাংদা থাদোকখ্রে। ঐহাক্না মমাংদা হায়খিবগুম্না, কমর্সিএল চিপশিং চহি অসিদগী পুথোকপা হৌরগনি। মসিনা সেমিকন্দক্তর সেক্তরদা ভারতনা কয়া য়াম্না খোঙজেল য়াংনা খুমাং চাউশিল্লিবগে হায়বদু উৎলি ।

 

মরুপশিং,

ভারত্তা সেমিকন্দক্তরশিংগী মায় পাকপগী ৱারী অসি ভর্টিকল অমত্তদা, তেক্নোলোজী অমত্তদা অকক্নবা ওইদে। ঐখোয়না মপুং ফাবা ইকোসিস্তেম অমা শেমগৎলি। মসিদা দিজাইনিং, মেনুফেকচরিং, পেকেজিং অমসুং হাই-তেক দিভাইস পুম্নমক ভারত্তা ফংই। ঐখোয়গী সেমিকন্দক্তর মিসন অসি ফেব অমা নৎত্রগা চিপ অমা শেমগৎপদা অকক্নবা ওইদে। ঐখোয়না সেমিকন্দক্তর ইকোসিস্তেম অমা শেমগৎলি, মসিনা ভারতপু আত্মানির্ভর অমসুং গ্লোবেল্লি কম্পিতিতিব ওইহল্লগনি।

মরুপশিং,

ভারতকী সেমিকন্দক্তর মিসনগী অতোপ্পা অখন্নবা মশক অমা লৈরি। ভারতনা মালেমগী খ্বাইদগী এদভান্স তেক্নোলোজীশিংগা লোয়ননা লম অসিদা মাংলোমদা চংশিল্লি। অনৌবা তেক্নোলোজীশিং, ভারত্তা শাবা চিপশিংদগী অনৌবা পাৱর ফংহনবা অসি ঐখোয়গী মীৎয়েংনি। নোইদা অমসুং বেঙ্গলোরদা শেমগৎলিবা ঐখোয়গী দিজাইন সেন্তরশিংনা মালেমগী খ্বাইদগী এদভান্স ওইরবা চিপশিং শেমগৎনবা থবক পায়খৎলি। অসিগুম্বা চিপশিং অসিদা ত্রান্সিস্তর বিলিয়ন কয়া অমা স্তোর তৌরি। চিপশিং অসিনা ২১শুবা চহিচাগী ইম্মর্সিভ তেক্নোলোজীশিংদা অনৌবা পাৱর ফংহল্লগনি।

মরুপশিং,

ঙসি মালেমগী সেমিকন্দক্তর সেক্তরগী মায়োক্তা লৈরিবা শিংনবশিং অদুদা ভারতনা লেপ্পা লৈতনা থবক তৌরি। ঙসিদি ঐখোয়না শহরশিংদা অৱাংবা থাক্কী বিলদিংশিং, অঙকপা ফিজিকেল ইনফ্রাস্ত্রকচরশিং উবা ফংলি। অসিগুম্বা ইনফ্রাস্ত্রকচর অসিগী য়ুম্ফমদি স্তীল ওইগনি। অমসুং ঐখোয়গী দিজিতেল ইনফ্রাস্ত্রকচরগী য়ুম্ফমদি ক্রিতিকেল মিনরেলশিংনি। মরম অসিনা ঙসি ভারতনা নেস্নেল ক্রিতিকেল মিনরেল মিসনদা থবক পায়খৎলি। ঐখোয়না রের মিনরেলশিংগী দিমান্দ অসি ময়ুমদা মপুং ফাহনবা হোৎনরি। হৌখিবা চহি মরি অসিদা, ঐখোয়না ক্রিতিকেল মিনরেলস প্রোজেক্তশিংদা কন্না থবক তৌখি।

 

মরুপশিং,

সেমিকন্দক্তর সেক্তর চাউখৎহনবদা ঐখোয়গী সরকারনা স্তার্ত অপশিং অমসুং এম.এস.এম.ই.শিংবুসু অচৌবা থৌদাং অমা লৌরি। ঙসিদি মালেমগী সেমিকন্দক্তর দিজাইন তেলেন্তকী ২০% ভারতনা কন্ত্রিব্যুত তৌরি। ভারত্তা লৈরিবা নহাশিং অসি সেমিকন্দক্তর ইন্দস্ত্রীগী খ্বাইদগী চাউবা হ্যুমেন কেপিতেল ফেক্তরীনি। ঐহাক্না ঐখোয়গী নহা ওইরিবা ইন্তর্প্রিনরশিং, ইন্নোবেতরশিং, স্তার্ত অপশিংবু অদোম্না মাংলোমদা চংশিনবীয়ু হায়না হায়গনি। সরকারনা অদোমগী নাকলদা লেপ্লি। দিজাইন লিঙ্ক ইন্সেন্তিব স্কিম অমসুং চিপস-তু-স্তার্ত অপ প্রোগ্রাম অসি অদোমগীদমক্তনি। সরকারনা দিজাইন লিঙ্ক ইন্সেন্তিব স্কিমবু অনৌবা মওংদা শেমগৎলি। ঐখোয়গী হোৎনবা অসি সেক্তর অসিদা ভারতকী ইন্তেলেকচুএল প্রোপর্তী (আই.পি.) নেস্নেল রিসর্চ ফন্দগা লোইননা তেয়র-অপ তৌদুনা হৌদোকখিবা রিসর্চ অসিনা অদোমবু মতেং পাংগনি।

মরুপশিং,

রাজ্য কয়ানা সেমিকন্দক্তর সেক্তরগীদমক্তা অখন্নবা পোলিসীশিং শেমখ্রে। রাজ্যশিং অসিনা অখন্নবা ইনফ্রাস্ত্রকচরদা অওনবা পুরক্লি। ঐহাক্না লৈবাক অসিগী রাজ্য পুম্নমক্তা হায়জরি মদুদি মখোয়না সেমিকন্দক্তর ইকোসিস্তেম শেমগৎনবা অতোপ্পা রাজ্যশিংগা হকচাং ফনা চাংদম্ননবা অমসুং মখোয়গী মফমদা ইনভেস্তমেন্তকী ফিভম ফগৎহন্নবা হোৎনবীয়ু।

 

মরুপশিং,

ভারত অসি রিফোর্ম, পর্ফোর্ম অমসুং ত্রান্সফোর্মগী মন্ত্রদা চৎতুনা মফম অসিদা য়ৌরে। লাক্কদৌরিবা মতম অসিদা ঐখোয়না নেক্স জেনরেসন রিফোর্মশিংগী অনৌবা রাউন্দ অমা হৌদোক্লগনি। ঐখোয়না ইন্দিয়া সেমিকন্দক্তর মিসনগী মথংগী ফেজকী থবকসু পায়খৎলি। ঐহাক্না মফম অসিদা লাক্লিবা ইনভেস্তর পুম্নমক্তা হায়জনীংবদি ঐখোয়না অদোমবু থম্মোয় শেংনা তরাম্না ওকচরি। অমসুং অদোমগী লোনদা হায়রগদি, দিজাইন রেদি, মাস্ক এলাইন তৌরে। হৌজিক মতম অসি অখন্নবা মওংদা থবক পাংথোক্নবা, অমসুং স্কেলদা পীথোক্নবা মতম ওইরে। ঐখোয়গী পোলিসীশিং অসি অতেনবা মতমগী সিগ্নেলশিং নত্তে, মসি অশাংবা মতমগী কম্মিতমেন্তশিংনি। ঐখোয়না অদোমগী মথৌ তাবা খুদিংমক পাংথোক্কনি। মালেম পুম্বনা হায়গদবা নুমিৎ অদু য়াম্না লাপ্না লৈররোই- ভারত্তা দিজাইন তৌবা, ভারত্তা শাবা অমসুং মালেম্না থাজবা। ঐখোয়গী হোৎনবা খুদিংমক মায় পাকপা ওইরসনু, বাইত খুদিংমক ইনোবেসনগা মরী লৈনবা ওইরসনু, অমসুং ঐখোয়গী খোঙচৎ অসি অশোয়বা লৈতবা অমসুং অৱাংবা থাক্কী পর্ফোমেন্সনা মপুং ফাবা ওইরসনু। অসিগুম্বা ৱাখল্লোন অসিগা লোয়ননা অদোম পুম্নমকপু য়াইফ-পাউজেল পীজরি!

থাগৎচরি!

 

Explore More
প্রধান মন্ত্রীনা শ্রী রাম জন্মভুমি মন্দির দ্বাজরোহন উৎসবতা পীখিবা ৱারোলগী মৈতৈলোন্দা হন্দোকপা

Popular Speeches

প্রধান মন্ত্রীনা শ্রী রাম জন্মভুমি মন্দির দ্বাজরোহন উৎসবতা পীখিবা ৱারোলগী মৈতৈলোন্দা হন্দোকপা
38 Per Cent Women In Rural And Semi-Urban Use UPI Weekly For Daily Essentials: Survey

Media Coverage

38 Per Cent Women In Rural And Semi-Urban Use UPI Weekly For Daily Essentials: Survey
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
The government places great emphasis on bringing a 'technology culture' to agriculture: PM Modi
March 06, 2026
This year’s Union Budget gives a strong push to agriculture and rural transformation : PM
Government has continuously strengthened the agriculture sector ,major efforts have reduced the risks for farmers and provided them with basic economic security: PM
If we scale high-value agriculture together, it will transform agriculture into a globally competitive sector: PM
As export-oriented production increases, employment will be created in rural areas through processing and value addition: PM
Fisheries can become a major platform for export growth, a high-value, high-impact sector of rural prosperity: PM
The government is developing digital public infrastructure for agriculture through AgriStack: PM
Technology delivers results when systems adopt it, institutions integrate it, and entrepreneurs build innovations on it: PM

नमस्कार !

बजट वेबिनार सीरीज के तीसरे वेबिनार में, मैं आप सभी का अभिनंदन करता हूं। इससे पहले, टेक्नोलॉजी, रिफॉर्म्स और इकोनॉमिक ग्रोथ जैसे अहम विषयों पर दो वेबिनार हो चुके हैं। आज, Rural Economy और Agriculture जैसे अहम सेक्टर पर चर्चा हो रही है। आप सभी ने बजट निर्माण में अपने मूल्यवान सुझावों से बहुत सहयोग दिया, और आपने देखा होगा बजट में आप सबके सुझाव रिफ्लेक्ट हो रहे हैं, बहुत काम आए हैं। लेकिन अब बजट आ चुका है, अब बजट के बाद उसके full potential का लाभ देश को मिले, इस दिशा में भी आपका अनुभव, आपके सुझाव और सरल तरीके से बजट का सर्वाधिक लोगों को लाभ हो। बजट का पाई-पाई पैसा जिस हेतु से दिया गया है, उसको परिपूर्ण कैसे करें? जल्द से जल्द कैसे करें? आपके सुझाव ये वेबिनार के लिए बहुत अहम है।

साथियों,

आप सभी जानते हैं, कृषि, एग्रीकल्चर, विश्वकर्मा, ये सब हमारी अर्थव्यवस्था का मुख्य आधार है। एग्रीकल्चर, भारत की लॉन्ग टर्म डेवलपमेंट जर्नी का Strategic Pillar भी है, और इसी सोच के साथ हमारी सरकार ने कृषि सेक्टर को लगातार मजबूत किया है। करीब 10 करोड़ किसानों को 4 लाख करोड़ रुपए से अधिक की पीएम किसान सम्मान निधि मिली है। MSP में हुए Reforms से अब किसानों को डेढ़ गुना तक रिटर्न मिल रहा है। इंस्टिट्यूशनल क्रेडिट कवरेज 75 प्रतिशत से अधिक हो चुका है। पीएम फसल बीमा योजना के तहत लगभग 2 लाख करोड़ रुपए के क्लेम सेटल किए गए हैं। ऐसे अनेक प्रयासों से किसानों का रिस्क बहुत कम हुआ है, और उन्हें एक बेसिक इकोनॉमिक सिक्योरिटी मिली है। इससे कृषि क्षेत्र का आत्मविश्वास भी बढ़ा है। आज खाद्यान्न और दालों से लेकर तिलहन तक देश रिकॉर्ड उत्पादन कर रहा है। लेकिन अब, जब 21वीं सदी का दूसरा क्वार्टर शुरू हो चुका है, 25 साल बीत चुके हैं, तब कृषि क्षेत्र को नई ऊर्जा से भरना भी उतना ही आवश्यक है। इस साल के बजट में इस दिशा में नए प्रयास हुए हैं। मुझे विश्वास है, इस वेबिनार में आप सभी के बीच हुई चर्चा, इससे निकले सुझाव, बजट प्रावधानों को जल्द से जल्द जमीन पर उतारने में मदद करेंगे।

साथियों,

आज दुनिया के बाजार खुल रहे हैं, ग्लोबल डिमांड बदल रही है। इस वेबिनार में अपनी खेती को एक्सपोर्ट ओरिएंटेड बनाने पर भी ज्यादा से ज्यादा चर्चा आवश्य़क है। हमारे पास Diverse Climate है, हमें इसका पूरा फायदा उठाना है। एग्रो क्लाइमेटिक जोन, उस विषय में हम बहुत समृद्ध है। इस साल का बजट इन सब बातों के लिए अनगिनत नए अवसर देने वाला बजट है। प्रोडक्टिविटी बढ़ाने की दिशा तय करता है, और एक्सपोर्ट स्ट्रेंथ को बढ़ावा देता है। बजट में हमने high value agriculture पर फोकस किया है। नारियल, काजू, कोको, चंदन, ऐसे उत्पादों के regional-specific promotion की बात कही है, और आपको मालूम है, दक्षिण के हमारे जो राज्य हैं खासकर केरल है, तमिलनाडु है, नारियल की पैदावार बहुत करते हैं। लेकिन अब वो क्रॉप, वो सारे पेड़ इतने पुराने हो चुके हैं कि उसकी वो क्षमता नहीं रही है। केरल के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो, तमिलनाडु के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो। इसलिए इस बार कोकोनट पर एक विशेष बल दिया गया है, जिसका फायदा आने वाले दिनों में हमारे इन किसानों को मिलेगा।

साथियों,

नॉर्थ ईस्ट की तरफ देखें, अगरवुड बहुत कम लोगों को मालूम है, जो ये अगरबत्ती शब्द है ना, वो अगरवुड से आया हुआ है। अब हिमालयन राज्यों में टेम्परेट नट क्रॉप्स, और इन्हें बढ़ावा देने का प्रस्ताव बजट में रखा गया है। जब एक्सपोर्ट ओरिएंटेड प्रोडक्शन बढ़ेगा, तो ग्रामीण क्षेत्रों में प्रोसेसिंग और वैल्यू एडिशन के जरिए रोजगार सृजन होगा। इस दिशा में एक coordinated action कैसे हो, आप सभी स्टेकहोल्डर्स मिलकर जरूर मंथन करें। अगर हम मिलकर High Value Agriculture को स्केल करते हैं, तो ये एग्रीकल्चर को ग्लोबली कंपेटिटिव सेक्टर में बदल सकता है। एग्री experts, इंडस्ट्री और किसान एक साथ कैसे आएं, किसानों को ग्लोबल मार्केट से जोड़ने के लिए किस तरह से गोल्स सेट किए जाएं, क्वालिटी, ब्रांडिंग और स्टैंडर्ड्स, ऐसे हर पहलू, इन सबको कैसे प्रमोट किया जाए, इन सारे विषयों पर चर्चा, इस वेबिनार को, इसके महत्व को बढ़ाएंगे। मैं एक और बात आपसे कहना चाहूंगा। आज दुनिया हेल्थ के संबंध में ज्यादा कॉनशियस है। होलिस्टिक हेल्थ केयर और उसमें ऑर्गेनिक डाइट, ऑर्गेनिक फूड, इस पर बहुत रुचि है। भारत में हमें केमिकल फ्री खेती पर बल देना ही होगा, हमें नेचुरल फार्मिंग पर बल देना होगा। नेचुरल फार्मिंग से, केमिकल फ्री प्रोडक्ट से दुनिया के बाजार तक पहुंचने में हमारे लिए एक राजमार्ग बन जाता है। उसके लिए सर्टिफिकेशन, लेबोरेटरी ये सारी व्यवस्थाएं सरकार सोच रही है। लेकिन आप लोग इसमें भी जरूर अपने विचार रखिए।

साथियों,

एक्सपोर्ट बढ़ाने में एक बहुत बड़ा फैक्टर फिशरीज सेक्टर का पोटेंशियल भी है। भारत दुनिया का दूसरा सबसे बड़ा मछली उत्पादक देश भी है। आज हमारे अलग-अलग तरह के जलाशय, तालाब, ये सब मिलाकर लगभग 4 लाख टन मछली उत्पादन होता है। जबकि इसमें 20 लाख टन अतिरिक्त उत्पादन की संभावना मौजूद है। अब विचार कीजिए आप, 4 लाख टन से हम अतिरिक्त 20 लाख टन जोड़ दें, तो हमारे गरीब मछुआरे भाई-बहन हैं, उनकी जिंदगी कैसी बदल जाएगी। हमारे पास Rural Income को डायवर्सिफाई करने का अवसर है। फिशरीज एक्सपोर्ट ग्रोथ का बड़ा प्लेटफॉर्म बन सकता है, दुनिया में इसकी मांग है। इस वेबिनार से अगर बहुत ही प्रैक्टिकल सुझाव निकलते हैं, तो कैसे रिज़रवॉयर, उसकी पोटेंशियल की सटीक मैपिंग की जाए, कैसे क्लस्टर प्लानिंग की जाए, कैसे फिशरीज डिपार्टमेंट और लोकल कम्युनिटी के बीच मजबूत कोऑर्डिनेशन हो, तो बहुत ही उत्तम होगा। हैचरी, फीड, प्रोसेसिंग, ब्रांडिंग, एक्सपोर्ट, उसके लिए आवश्यक लॉजिस्टिक्स, हर स्तर पर हमें नए बिजनेस मॉडल विकसित करने ही होंगे। ये Rural Prosperity, ग्रामीण समृद्धि के लिए, वहां की हाई वैल्यू, हाई इम्पैक्ट सेक्टर के रूप में परिवर्तित करने का एक अवसर है हमारे लिए, और इस दिशा में भी हम सबको मिलकर काम करना है, और आप आज जो मंथन करेंगे, उसके लिए, उस कार्य के लिए रास्ता बनेगा।

साथियों,

पशुपालन सेक्टर, ग्रामीण इकोनॉमी का हाई ग्रोथ पिलर है। भारत आज दुनिया का सबसे बड़ा मिल्क प्रोड्यूसर है, Egg प्रोडक्शन में हम दूसरे स्थान पर है। हमें इसे और आगे ले जाने के लिए ब्रीडिंग क्वालिटी, डिजीज प्रिवेंशन और साइंटिफिक मैनेजमेंट पर फोकस करना होगा। एक और अहम विषय पशुधन के स्वास्थ्य का भी है। मैं जब One Earth One Health की बात करता हूं, तो उसमें पौधा हो या पशु, सबके स्वास्थ्य की बात शामिल है। भारत अब वैक्सीन उत्पादन में आत्मनिर्भर है। फुट एंड माउथ डिजीज, उससे पशुओं को बचाने के लिए सवा सौ करोड़ से अधिक डोज पशुओं को लगाई जा चुकी है। राष्ट्रीय गोकुल मिशन के तहत टेक्नोलॉजी का विस्तार किया जा रहा है। हमारी सरकार में अब पशुपालन क्षेत्र के किसानों को किसान क्रेडिट कार्ड का भी लाभ मिल रहा है। निजी निवेश को प्रोत्साहित करने के लिए एनिमल हसबेंड्री इंफ्रास्ट्रक्चर डेवलपमेंट फंड की शुरुआत भी की गई है, और आपको ये पता है हम लोगों ने गोबरधन योजना लागू की है। गांव के पशुओं के निकलने वाला मलमूत्र है, गांव का जो वेस्ट है, कूड़ा-कचरा है। हम गोबरधन योजना में इसका उपयोग करके गांव भी स्वच्छ रख सकते हैं, दूध से आय होती है, तो गोबर से भी आय हो सकती है, और एनर्जी सिक्योरिटी की दिशा में गैस सप्लाई में भी ये गोबरधन बहुत बड़ा योगदान दे सकता है। ये मल्टीपर्पज बेनिफिट वाला काम है, और गांव के लिए बहुत उपयोगी है। मैं चाहूंगा कि सभी राज्य सरकारें इसको प्राथमिकता दें, इसको आगे बढ़ाएं।

साथियों,

हमने पिछले अनुभवों से समझा है कि केवल एक ही फसल पर टिके रहना किसान के लिए जोखिम भरा है। इससे आय के विकल्प भी सीमित हो जाते हैं। इसलिए, हम crop diversification पर फोकस कर रहे हैं। इसके अलावा, National Mission on Edible Oils And Pulses, National Mission on Natural Farming, ये सभी एग्रीकल्चर सेक्टर की ताकत बढ़ा रहे हैं।

साथियों,

आप भी जानते हैं एग्रीकल्चर स्टेट सब्जेक्ट है, राज्यों का भी एक बड़ा एग्रीकल्चर बजट होता है, हमें राज्यों को भी निरंतर प्रेरित करना है कि वो अपना दायित्व निभाने में, हम उनको कैसे मदद दें, हमारे सुझाव उनको कैसे काम आएं। राज्य का भी एक-एक पैसा जो गांव के लिए, किसान के लिए तय हुआ है, वो सही उपयोग हो। हमें बजट प्रावधानों को जिला स्तर तक मजबूत करना होगा। तभी नई पॉलिसीज का ज्यादा से ज्यादा फायदा उठाया जा सकता है।

साथियों,

ये टेक्नोलॉजी की सदी है और सरकार का बहुत जोर एग्रीकल्चर में टेक्नोलॉजी कल्चर लाने पर भी है। आज e-NAM के माध्यम से मार्केट एक्सेस का डेमोक्रेटाइजेशन हुआ है। सरकार एग्रीस्टैक के जरिए, एग्रीकल्चर के लिए डिजिटल पब्लिक इंफ्रास्ट्रक्चर विकसित कर रही है। इसके तहत डिजिटल पहचान, यानी किसान आईडी बनाई जा रही है। अब तक लगभग 9 करोड़ किसानों की किसान आईडी बन चुकी है, और लगभग 30 करोड़ भूमि पार्सलों का डिजिटल सर्वे किया गया है। भारत-विस्तार जैसे AI आधारित प्लेटफॉर्म, रिसर्च इंस्टीट्यूशंस और किसानों के बीच की दूरी कम कर रहे हैं।

लेकिन साथियों,

टेक्नोलॉजी तभी परिणाम देती है, जब सिस्टम उसे अपनाएं, संस्थाएं उसे इंटीग्रेट करें और एंटरप्रेन्योर्स उस पर इनोवेशन खड़ा करें। इस वेबिनार में आपको इससे जुड़े सुझावों को मजबूती से सामने लाना होगा। हम टेक्नोलॉजी को कैसे सही तरीके से इंटीग्रेट करें, इस दिशा में इस वेबिनार से निकले सुझावों की बहुत बड़ी भूमिका होगी।

साथियों,

हमारी सरकार ग्रामीण समृद्धि के निर्माण के लिए प्रतिबद्ध है। प्रधानमंत्री आवास योजना, स्वामित्व योजना, पीएम ग्रामीण सड़क योजना, स्वयं सहायता समूहों को आर्थिक मदद, इसने रूरल इकोनॉमी को निरंतर मजबूत किया है। लखपति दीदी अभियान की सफलता को भी हमें नई ऊंचाई देनी है। अभी तक गांव की 3 करोड़ महिलाओं को लखपति दीदी बनाने में हम सफल हो चुके हैं। अब 2029 तक, 2029 तक 3 करोड़ में और 3 करोड़ जोड़ना है, और 3 करोड़ और लखपति दीदियां बनाने का लक्ष्य तय किया गया है। ये लक्ष्य और तेजी से कैसे प्राप्त किया जाए, इसे लेकर भी आपके सुझाव महत्वपूर्ण होंगे।

साथियों,

देश में स्टोरेज का बहुत बड़ा अभियान चल रहा है। लाखों गोदाम बनाए जा रहे हैं। स्टोरेज के अलावा एग्री एंटरप्रेन्योर्स प्रोसेसिंग, सप्लाई चैन, एग्री-टेक, एग्री-फिनटेक, एक्सपोर्ट, इन सब में इनोवेशन और निवेश बढ़ाना आज समय की मांग है। मुझे विश्वास है आज जो आप मंथन करेंगे, उससे निकले अमृत से ग्रामीण अर्थव्यवस्था को नई ऊर्जा मिलेगी। आप सबको इस वेबिनार के लिए मेरी बहुत-बहुत शुभकामनाएं हैं, और मुझे पूरा विश्वास है कि जमीन से जुड़े हुए विचार, जड़ों से जुड़े हुए विचार, इस बजट को सफल बनाने के लिए, गांव-गांव तक पहुंचाने के लिए बहुत काम आएंगे। आपको बहुत-बहुत शुभकामनाएं।

बहुत-बहुत धन्यवाद। नमस्कार।