“Going to Gurudwaras, spending time in ‘sewa’, getting langar, staying at the homes of Sikh families has been a part of my life”
“Our Gurus have taught us courage and service”
“New India is scaling new dimensions and is leaving its mark on the whole world”
“I have always considered our Indian diaspora as ‘Rashtrdoot’ of India. All of you are the strong voice and lofty identity of Maa Bharati abroad”
“Feet of Gurus sanctified this great land and inspired its people”
“Sikh tradition is a living tradition of ‘Ek Bharat Shreshth Bharat’”
​​​​​​​“Sikh community is synonymous with the courage, prowess and hard work of the country”

എൻഐഡി ഫൗണ്ടേഷന്റെ മുഖ്യ രക്ഷാധികാരിയും ചണ്ഡീഗഡ് സർവകലാശാലയുടെ ചാൻസലറും എന്റെ സുഹൃത്ത് ശ്രീ സത്നാം സിംഗ് സന്ധുജി, എൻഐഡി ഫൗണ്ടേഷന്റെ എല്ലാ അംഗങ്ങളേ , ബഹുമാനപ്പെട്ട എല്ലാ സഹപ്രവർത്തകരേ ! നിങ്ങളിൽ ചിലരെ അറിയാനും ഇടയ്ക്കിടെ കണ്ടുമുട്ടാനുമുള്ള ഭാഗ്യം എനിക്കുണ്ട്. ഗുരുദ്വാരകളിൽ പോകുക, സേവനത്തിന് സംഭാവന നൽകുക, 'ലങ്കാർ' ആസ്വദിക്കുക, സിഖ് കുടുംബങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ താമസിക്കുക എന്നിവ എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ വളരെ സ്വാഭാവിക ഭാഗമാണ്. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വസതിയിൽ സിഖ് സന്യാസിമാരും ഇടയ്ക്കിടെ വരാറുണ്ട്. അവരുടെ ദർശന  ഭാഗ്യം എനിക്ക് പലപ്പോഴും ലഭിക്കാറുണ്ട്.

സഹോദരീ സഹോദരന്മാരേ,

എന്റെ വിദേശ യാത്രകളിൽ സിഖ് സമുദായത്തിലെ അംഗങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ എനിക്ക് അഭിമാനം തോന്നുന്നു. 2015-ലെ കാനഡയിലേക്കുള്ള എന്റെ യാത്ര നിങ്ങളിൽ പലരും ഓർക്കും! ഞാൻ മുഖ്യമന്ത്രി  പോലും അല്ലാത്ത  കാലത്താണ് ദലൈജിയെ അറിയുന്നത്. നാല് പതിറ്റാണ്ടിനിടെ കാനഡയിലേക്കുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ആദ്യ ഉഭയകക്ഷി സന്ദർശനമാണിത്, ഞാൻ ഒട്ടാവയിലും ടൊറന്റോയിലും മാത്രമല്ല പോയത്. വാൻകൂവറിലേക്ക് പോകാനുള്ള ആഗ്രഹം ഞാൻ പ്രകടിപ്പിച്ചത് ഞാൻ ഓർക്കുന്നു. അവിടെ ചെന്ന എനിക്ക് ഗുരുദ്വാര ഖൽസാ ദിവാനിൽ ശിരസ്സ്  നമിക്കാനുള്ള അവസരം  ലഭിച്ചു. സിഖ് സമൂഹവുമായി എനിക്ക് നല്ല ആശയവിനിമയം ഉണ്ടായിരുന്നു. അതുപോലെ, 2016-ൽ ഞാൻ ഇറാനിൽ പോയപ്പോൾ ടെഹ്‌റാനിലെ ഭായ് ഗംഗാ സിംഗ് സഭാ ഗുരുദ്വാര സന്ദർശിക്കാനുള്ള ഭാഗ്യം എനിക്കുണ്ടായി. ഫ്രാൻസിലെ ന്യൂ-ചാപ്പല്ലെ ഇന്ത്യൻ മെമ്മോറിയൽ സന്ദർശിച്ചതാണ് എന്റെ ജീവിതത്തിലെ മറക്കാനാവാത്ത മറ്റൊരു നിമിഷം! ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് നമ്മുടെ സിഖ് സഹോദരീസഹോദരന്മാരായിരുന്ന ഇന്ത്യൻ സൈനികരുടെ ത്യാഗത്തിന് ഈ സ്മാരകം ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയും  മറ്റു രാജ്യങ്ങളും   തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നതിലെ ശക്തമായ കണ്ണിയായി നമ്മുടെ സിഖ് സമൂഹം പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ് ഈ അനുഭവങ്ങൾ.  ഈ ബന്ധം കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കാൻ ഇന്ന് എനിക്ക് അവസരം ലഭിച്ചത് എന്റെ ഭാഗ്യമാണ്, ഇക്കാര്യത്തിൽ ഞാൻ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും തുടരുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

ധീരതയും സേവന ബോധവുമാണ് നമ്മുടെ ഗുരുക്കന്മാർ  നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങൾ യാതൊരു വിഭവങ്ങളുമില്ലാതെ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പോയി അവരുടെ പരിശ്രമത്തിലൂടെ വിജയം നേടി. ഈ ചേതന ഇന്ന് പുതിയ ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പുതിയ ഇന്ത്യ പുതിയ മാനങ്ങൾ സ്പർശിക്കുകയും ലോകമെമ്പാടും അതിന്റെ മുദ്ര പതിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊറോണ മഹാമാരിയുടെ ഈ കാലഘട്ടം അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. മഹാമാരിയുടെ  തുടക്കത്തിൽ, പഴയ ചിന്താഗതിയുള്ള ആളുകൾ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കകൾ പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. എല്ലാവരും എന്തൊക്കെയോ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ ആളുകൾ ഇന്ത്യയുടെ ഉദാഹരണം നൽകുന്നു. ഇത്രയധികം ജനസംഖ്യയുള്ള ഇന്ത്യയിൽ എവിടെ നിന്ന് വാക്സിനുകൾ ലഭിക്കുമെന്നും ആളുകളുടെ ജീവൻ എങ്ങനെ രക്ഷിക്കുമെന്നും നേരത്തെ പറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇന്ത്യ ഏറ്റവും വലിയ വാക്സിൻ നിർമ്മാതാവായി മാറിയിരിക്കുന്നു. നമ്മുടെ രാജ്യത്ത് കോടിക്കണക്കിന് വാക്സിൻ ഡോസുകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മൊത്തം വാക്സിനേഷന്റെ 99 ശതമാനവും നാം സ്വന്തമായി വികസിപ്പിച്ച  ഇന്ത്യൻ  വാക്സിനുകളാണെന്നറിയുമ്പോൾ നിങ്ങൾ അഭിമാനിക്കും. 
ഈ കാലയളവിൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥകളിൽ ഒന്നായി നാം ഉയർന്നു. നമ്മുടെ യൂണികോണുകളുടെ എണ്ണം നിരന്തരം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചയും വിശ്വാസ്യതയും കാരണം തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്നത് നമ്മുടെ പ്രവാസികളാണ്. രാജ്യത്തിന്റെ ആദരവ് വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ വംശജരായ ലക്ഷക്കണക്കിന് കോടി ജനങ്ങളുടെ ബഹുമാനവും തുല്യമായി വളരുന്നു. അവരെക്കുറിച്ചുള്ള ലോകത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് മാറുന്നു. ഈ ആദരവോടെ പുതിയ അവസരങ്ങളും പുതിയ പങ്കാളിത്തങ്ങളും ശക്തമായ സുരക്ഷിതത്വബോധവും വരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ അംബാസഡറായി ഞാൻ എപ്പോഴും നമ്മുടെ പ്രവാസികളെ പരിഗണിച്ചിട്ടുണ്ട്.  (വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ മിഷനുകളിലേക്ക് ഗവണ്മെന്റ്  അയക്കുന്നത് അംബാസഡറാണ്. പക്ഷേ നിങ്ങൾ ദേശീയ അംബാസഡറാണ്. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇന്ത്യക്ക് പുറത്ത് താമസിക്കുമ്പോൾ ഭാരതാംബയുടെ  ഉയർന്ന സ്വരം ആണ്. ഇന്ത്യയുടെ പുരോഗതി കാണുമ്പോൾ നിങ്ങളുടെ നെഞ്ചും വികസിക്കുന്നു , നിങ്ങളുടെ തലയും അഭിമാനത്താൽ ഉയരുന്നു. വിദേശത്ത് താമസിക്കുമ്പോഴും നിങ്ങളുടെ രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങളുടെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിച്ഛായ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലും നിങ്ങൾക്ക് വലിയ പങ്ക് വഹിക്കാനുണ്ട്. നാം  ലോകത്ത് എവിടെ ജീവിച്ചാലും, ‘ഇന്ത്യ ആദ്യം, രാഷ്ട്രം ആദ്യം’ എന്നതായിരിക്കണം നമ്മുടെ പ്രധാന സ്വഭാവം.

സുഹൃത്തുക്കൾ,

നമ്മുടെ പത്ത് ഗുരുക്കന്മാരും രാഷ്ട്രത്തെ പരമപ്രധാനമായി നിലനിറുത്തി ഇന്ത്യയെ ഒന്നിപ്പിച്ചു. ഗുരു നാനാക്ക് ദേവ് ജി രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ബോധത്തെയും ഉണർത്തുകയും രാജ്യത്തെ മുഴുവൻ അന്ധകാരത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റുകയും വെളിച്ചത്തിന്റെ പാത കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. നമ്മുടെ ഗുരുക്കന്മാർ കിഴക്ക് നിന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ടും വടക്ക് നിന്ന് തെക്കോട്ടും ഇന്ത്യ മുഴുവൻ സഞ്ചരിച്ചു. നിങ്ങൾ എവിടെ പോയാലും അവരുടെ സാക്ഷ്യങ്ങളും പ്രചോദനങ്ങളും ആളുകളുടെ വിശ്വാസവും നിങ്ങൾ കണ്ടെത്തും. പഞ്ചാബിലെ ഗുരുദ്വാര ഹർമന്ദിർ സാഹിബ് ജി മുതൽ ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഗുരുദ്വാര ശ്രീ ഹേമകുന്ദ് സാഹിബ് വരെ, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഗുരുദ്വാര ഹുസൂർ സാഹിബ് മുതൽ ഹിമാചലിലെ ഗുരുദ്വാര പോണ്ട സാഹിബ് വരെ, ബിഹാറിലെ തഖ്ത് ശ്രീ പട്‌ന സാഹിബ് മുതൽ ഗുജറാത്തിലെ കച്ചിലെ ഗുരുദ്വാര ലഖ്പത് സാഹിബ് വരെ, നമ്മുടെ ഗുരുദ്വാര ലഖ്പത് സാഹിബ് വരെ. അവരുടെ പാദങ്ങൾ കൊണ്ട് ദേശത്തെ ശുദ്ധീകരിച്ചു. അതിനാൽ, സിഖ് പാരമ്പര്യം യഥാർത്ഥത്തിൽ 'ഏക  ഭാരതം  ശ്രേഷ്ഠ ഭാരതത്തിന്റെ   ജീവിക്കുന്ന പാരമ്പര്യമാണ്.

സഹോദരീ സഹോദരന്മാരേ,

സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിലും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷവും സിഖ് സമൂഹം രാജ്യത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് ഇന്ത്യ മുഴുവൻ നന്ദിയുള്ളവരാണ്. മഹാരാജ രഞ്ജിത് സിങ്ങിന്റെ സംഭാവനയോ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരായ യുദ്ധമോ ജാലിയൻ വാലാബാഗിന്റെ സംഭാവനയോ ആകട്ടെ, അവരില്ലാതെ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പൂർണ്ണമല്ല, ഇന്ത്യ പൂർണ്ണവുമല്ല. ഇന്നും, അതിർത്തിയിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട സിഖ് സൈനികരുടെ വീര്യം മുതൽ രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ സിഖ് സമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തവും സിഖ് പ്രവാസികളുടെ സംഭാവനയും വരെ, സിഖ് സമൂഹം രാജ്യത്തിന്റെ ധൈര്യത്തിന്റെയും ശക്തിയുടെയും പ്രയത്‌നത്തിന്റെയും പര്യായമായി തുടരുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അമൃത് മഹോത്സവം നമ്മുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തെയും നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തെയും പൈതൃകത്തെയും ആഘോഷിക്കാനുള്ള അവസരമാണ്, കാരണം ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം പരിമിതമായ കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു സംഭവമല്ല. സഹസ്രാബ്ദങ്ങളുടെ ബോധവും ആദർശങ്ങളും അതിനോട് ചേർന്നിരുന്നു. ആത്മീയ മൂല്യങ്ങളും നിരവധി ത്യാഗങ്ങളും അതിനോട് ചേർന്നിരുന്നു. അതുകൊണ്ട്, രാജ്യം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അമൃത് മഹോത്സവം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, ഒരു വശത്ത്, അത് ചെങ്കോട്ടയിൽ ഗുരു തേജ് ബഹാദൂർ ജിയുടെ 400-ാമത് പ്രകാശ് പർവ് ആഘോഷിക്കുന്നു. ഗുരു തേജ് ബഹാദൂർ ജിയുടെ 400-ാമത് പ്രകാശ് പർവിനു മുമ്പ്, ഗുരു നാനാക്ക് ദേവ് ജിയുടെ 550-ാമത് പ്രകാശ് പർവ് രാജ്യത്തും വിദേശത്തും നിറഞ്ഞ ഭക്തിയോടെ നാം  ആഘോഷിച്ചു. ഗുരു ഗോവിന്ദ് സിംഗ് ജിയുടെ 350-ാമത് പ്രകാശ് പർവ്വ് ആഘോഷിക്കാനുള്ള  ഭാഗ്യം നമുക്ക് ലഭിച്ചു. 

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

കർതാർപൂർ സാഹിബ് ഇടനാഴിയും ഈ കാലയളവിലാണ് നിർമ്മിച്ചത്. ഇന്ന് ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർക്ക് അവിടെ ദർശനം നടത്താനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ട്. 'ലാംഗർ' നികുതി രഹിതമാക്കുക, ഹർമീന്ദർ സാഹിബിന് എഫ്‌സിആർഎ അനുമതി നൽകുക, ഗുരുദ്വാരകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ശുചിത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുക, മെച്ചപ്പെട്ട അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും രാജ്യം ഇന്ന് നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. സമ്പൂർണ്ണ സമർപ്പണത്തോടെ എല്ലാ മേഖലയിലും പ്രവർത്തനങ്ങൾ എങ്ങനെ നടത്തി എന്ന് കാണിക്കുന്ന വീഡിയോ അവതരണത്തിന് ഞാൻ സത്നാം ജിയോട് നന്ദി പറയുന്നു. കാലാകാലങ്ങളിൽ നിങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളിലൂടെ രാജ്യത്തെ സേവനത്തിന്റെ പാതയിൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാനാണ് എന്റെ ശ്രമം, ഇന്നും നിങ്ങൾ എനിക്ക് നിരവധി നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി. 

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

നമ്മുടെ ഗുരുക്കന്മാരുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് നാം നേടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രചോദനം നമ്മുടെ കടമകളുടെ സാക്ഷാത്കാരമാണ്. 'സബ്കാ സാത്ത്, സബ്കാ വികാസ്, സബ്കാ വിശ്വാസ്, സബ്ക പ്രയാസ്' എന്ന ഈ മന്ത്രം നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഇന്ത്യയുടെ ശോഭനമായ ഭാവി ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഈ കടമകൾ നമ്മുടെ വർത്തമാനകാലത്തിന് മാത്രമല്ല, നമ്മുടെ ഭാവിക്കും നമ്മുടെ രാജ്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ളതാണ്. ഇവ നമ്മുടെ വരും തലമുറകൾക്കും വേണ്ടിയുള്ളതാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, പരിസ്ഥിതി രാജ്യത്തിനും ലോകത്തിനും ഒരു വലിയ പ്രതിസന്ധിയാണ്. അതിന്റെ പരിഹാരം ഇന്ത്യയുടെ സംസ്‌കാരത്തിലും പാരമ്പര്യത്തിലുമാണ്. അതിന്റെ ജീവിക്കുന്ന ഉദാഹരണമാണ് സിഖ് സമൂഹം. സിഖ് സമൂഹത്തിൽ, നാം  ഗ്രാമങ്ങളെ എത്രമാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുന്നുവോ അത്രയും പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചും ഭൂമിയെക്കുറിച്ചും നാം  ശ്രദ്ധിക്കും . അത് മലിനീകരണത്തിനെതിരായ ശ്രമങ്ങളായാലും പോഷകാഹാരക്കുറവിനെതിരെ പോരാടുന്നതിനോ സാംസ്കാരിക മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനോ ആയാലും, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അത്തരം എല്ലാ ശ്രമങ്ങളിലും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു. എനിക്ക് നിങ്ങളോട് ഒരു അപേക്ഷ കൂടിയുണ്ട്. ഓരോ ജില്ലയിലും 75 അമൃത് സരോവറുകൾ (കുളങ്ങൾ) വികസിപ്പിക്കാൻ രാജ്യം തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് നിങ്ങൾക്കറിയാം. നിങ്ങളുടെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ അമൃത് സരോവരങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രചാരണവും  നിങ്ങൾക്ക് നടത്താം.

സുഹൃത്തുക്കളേ ,

നമ്മുടെ ഗുരുക്കന്മാരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെയും മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അന്തസ്സിന്റെയും പാഠങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഓരോ സിഖുകാരന്റെയും ജീവിതത്തിൽ നാം കാണുന്നു. ഇതാണ് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഈ ‘അമൃത് കാലത്തു് ’  രാജ്യത്തിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം. നാം സ്വയം ആശ്രയിക്കുകയും ദരിദ്രരായ പാവപ്പെട്ടവരുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും വേണം. ഈ ശ്രമങ്ങളിലെല്ലാം നിങ്ങളുടെ എല്ലാവരുടെയും സജീവമായ പങ്കാളിത്തവും സംഭാവനയും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ഗുരുക്കന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ നാം വിജയിക്കുമെന്നും ഉടൻ തന്നെ ഒരു പുതിയ ഇന്ത്യ എന്ന ലക്ഷ്യം സാക്ഷാത്കരിക്കുമെന്നും എനിക്ക് ഉറപ്പുണ്ട്. ഈ നിശ്ചയദാർഢ്യത്തോടെ, എല്ലാവരോടും ഞാൻ വളരെ നന്ദി പറയുന്നു. നിങ്ങളുടെ സന്ദർശനം എനിക്ക് വളരെ പ്രധാനപെട്ടതാണ് , ഈ അനുഗ്രഹം തുടരണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വസതി മോദിയുടെ വീടല്ലെന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും പറയാറുണ്ട്. ഇത് നിങ്ങളുടെ അധികാരപരിധിയിലാണ്, ഇത് നിങ്ങളുടേതാണ്. ഈ സഹവർത്തിത്വ മനോഭാവത്തോടെ, നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ ദരിദ്രർക്കുവേണ്ടിയും നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ എല്ലാ സമൂഹത്തിന്റെയും ഉന്നമനത്തിനായി ഭാരതാംബയ്ക്ക്  വേണ്ടി നാം എപ്പോഴും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം. ഗുരുനാഥന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം നമുക്കുണ്ടാകട്ടെ! ഈ മനസ്സോടെ ഒരിക്കൽ കൂടി ഞാൻ എല്ലാവർക്കും നന്ദി പറയുന്നു. വഹേഗുരു ജി കാ ഖൽസ, വഹേഗുരു ജി കെ ഫത്തേഹ്.

Explore More
ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം

ജനപ്രിയ പ്രസംഗങ്ങൾ

ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം
Govt directs faster processing of city gas projects, hikes commercial LPG allocation to ease supply stress

Media Coverage

Govt directs faster processing of city gas projects, hikes commercial LPG allocation to ease supply stress
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
This is the New India that leaves no stone unturned for development: PM Modi
March 23, 2026
Today, India is moving forward with a new confidence; Now India faces challenges head-on: PM
From the Gulf to the Global West and from the Global South to neighbouring countries, India is a trusted partner for all: PM
What gets measured gets improved and ultimately gets transformed: PM
This is the new India, It is leaving no stone unturned for development: PM

नमस्कार!

पिछले कुछ समय में मुझे एक-दो बार टीवी9 भारतवर्ष देखने का मौका मिला है। नॉर्मली भी युद्धों और मिसाइलों पर आपका बहुत फोकस होता है और आजकल तो आपको कंटेंट की ओवरफीडिंग हो रही है। बड़े-बड़े देश टीवी9 को इतना सारा कंटेंट देने पर तुले हुए हैं, लेकिन On a Serious Note, आज विश्व जिन गंभीर परिस्थितियों से गुजर रहा है, वो अभूतपूर्व है और बेहद गंभीर है। और इन स्थितियों के बीच, आज टीवी-9 नेटवर्क ने विचारों का एक बेहद महत्वपूर्ण मंच बनाया है। आज इस समिट में आप सभी India and the world, इस विषय पर चर्चा कर रहे हैं। मैं आप सबको बधाई देता हूं। इस समिट के लिए अपनी शुभकामनाएं देता हूं। सभी अतिथियों का अभिनंदन करता हूं।

साथियों,

आज जब दुनिया, conflicts के कारण उलझी हुई है, जब इन conflicts के दुष्प्रभाव पूरी दुनिया पर दिख रहे हैं, तब India and the world की बात करना बहुत ही प्रासंगिक है। भारत आज वो देश है, जिसकी अर्थव्यवस्था तेजी से आगे बढ़ रही है। 2014 के पहले की स्थितियों को पीछे छोड़कर के आज भारत एक नए आत्मविश्वास के साथ आगे बढ़ रहा है। अब भारत चुनौतियों को टालता नहीं है बल्कि चुनौतियों से टकराता है। आप बीते 5-6 साल में देखिए, कोरोना की महामारी के बाद चुनौतियां एक के बाद एक बढ़ती ही गई हैं। ऐसा कोई साल नहीं है, जिसने भारत की, भारतीयों की परीक्षा न ली हो। लेकिन 140 करोड़ देशवासियों के एकजुट प्रयास से भारत हर आपदा का सामना करते हुए आगे बढ़ रहा है। इस समय युद्ध की परिस्थितियों में भी भारत की नीति और रणनीति देखकर, भारत का सामर्थ्य देखकर दुनिया के अनेकों देश हैरान हैं। हमारे यहां कहावत है, सांच को आंच नहीं। 28 फरवरी से दुनिया में जो उथल-पुथल मची है, इन कठोर विपरीत परिस्थितियों में भी भारत प्रगति के, विकास के, विश्वास के संकल्प के साथ आगे बढ़ रहा है। इन 23 दिनों में भारत ने अपनी Relationship Building Capacity दिखाई है, Decision Making Capacity दिखाई है और Crisis Management Capacity दिखाई है।

साथियों,

आज जब दुनिया इतने सारे खेमों में बंटी हुई है, भारत ने अभूतपूर्व और अकल्पनीय bridges बनाए हैं। Gulf से लेकर Global West तक, Global South से लेकर पड़ोसी देशों तक भारत सभी का trusted partner है। कुछ लोग पूछते हैं, हम किसके साथ हैं? तो उनको मेरा जवाब यही है कि हम भारत के साथ हैं, हम भारत के हितों के साथ हैं, शांति के साथ हैं, संवाद के साथ हैं।

साथियों,

संकट के इसी समय में जब global supply chains डगमगा रही हैं, भारत ने diversification और resilience का मॉडल पेश किया है। Energy हो, fertilizers हों या essential goods अपने नागरिकों को कम से कम परेशानी हो, इसके लिए भारत ने निरंतर प्रयास किया है और आज भी कर रहे है।

साथियों,

जब राष्ट्रनीति ही राजनीति का मुख्य आधार हो, तब देश का भविष्य सर्वोपरि होता है। लेकिन जब राजनीति में व्यक्तिगत स्वार्थ हावी हो जाता है, तब लोग देश के फ्यूचर के बजाय अपने फ्यूचर के बारे में सोचते हैं। आप ज़रा याद कीजिए 2004 से 2010 के बीच क्या हुआ था? तब कांग्रेस सरकार के समय पेट्रोल-डीजल और गैस की कीमतों का संकट आया था और तब कांग्रेस ने देश की नहीं बल्कि अपनी सत्ता की चिंता की। उस वक्त कांग्रेस ने एक लाख अड़तालीस हज़ार करोड़ रुपए के ऑयल बॉन्ड जारी किए थे और प्रधानमंत्री मनमोहन सिंह जी ने खुद कहा था कि वो आने वाली पीढ़ी पर कर्ज का बोझ डाल रहे हैं। यह जानते हुए भी कि ऑयल बॉन्ड का फैसला गलत है, जो रिमोट कंट्रोल से सरकार चला रहे थे, उन लोगों ने अपनी सत्ता बचाने के लिए यह गलत निर्णय किया क्योंकि जवाबदेही उस समय नहीं होनी थी, उस बॉन्ड पर री-पेमेंट 2020 के बाद होनी थी।

साथियों,

बीते 5-6 वर्षों में हमारी सरकार ने कांग्रेस सरकार के उस पाप को धोने का काम किया है, और इस धुलाई का खर्चा कम नहीं आया है, ऐसी लाँड्री आपने देखी नहीं होगी। 1 लाख 48 हज़ार करोड़ रुपए की जगह, देश को 3 लाख करोड़ रुपए से अधिक की पेमेंट करनी पड़ी क्योंकि इसमें ब्याज भी जुड़ गया था। यानी हमने करीब-करीब दोगुनी राशि चुकाने के लिए मजबूर हुए। आजकल कांग्रेस के जो नेता बयानों की मिसाइलें दाग रहे हैं, मिसाइल आई तो टीवी9 को मजा आएगा, उनकी इस विषय का जिक्र आते ही बोलती बंद हो जाती है।

साथियों,

पश्चिम एशिया में बनी परिस्थितियों पर मैंने आज लोकसभा में अपना वक्तव्य दिया है। दुनिया में जहां भी युद्ध हो रहे हैं, वो भारत की सीमा से दूर हैं। लेकिन आज की व्यवस्थाओं में कोई भी देश युद्धों से दुष्प्रभाव से दूर रहे, ऐसा संभव नहीं होता। अनेक देशों में तो स्थिति बहुत गंभीर हो चुकी है। और इन हालातों में हम देख रहे हैं कि राजनीतिक स्वार्थ से भरे कुछ लोग, कुछ दल, संकट के इस समय में भी अपने लिए राजनीतिक अवसर खोज रहे हैं। इसलिए मैं टीवी9 के मंच से फिर कहूंगा, यह समय संयम का है, संवेदनशीलता का है। हमने कोरोना महासंकट के दौरान भी देखा है, जब देशवासी एकजुट होकर संकट का सामना करते हैं, तो कितने सार्थक परिणाम आते हैं। इसी भाव के साथ हमें इस युद्ध से बनी परिस्थितियों का सामना करना है।

साथियों,

दुनिया की हर उथल-पुथल के बीच, भारत ने अपनी प्रगति की गति को भी बनाए रखा है। अगर मैं 28 फरवरी को युद्ध शुरू होने के बाद, बीते 23 दिनों का ही ब्यौरा दूं, तो पूरब से पश्चिम तक, उत्तर से दक्षिण तक देश में हजारों करोड़ के डेवलपमेंट प्रोजेक्ट्स का काम हुआ है। दिल्ली मेट्रो रेल के महत्वपूर्ण कॉरिडोर्स का लोकार्पण, सिलचर का हाई स्पीड कॉरिडोर का शिलान्यास, कोटा में नए एयरपोर्ट का शिलान्यास, मदुरै एयरपोर्ट को इंटरनेशनल एयरपोर्ट का दर्जा देना, ऐसे अनेक काम बीते 23 दिनों में ही हुए हैं। बीते एक महीने के दौरान ही औद्योगिक विकास को गति देने के लिए भव्य स्कीम को मंजूरी दी गई है। इसके तहत देशभर में 100 plug-and-play industrial parks विकसित किए जाएंगे। देश में Small Hydro Power Development Scheme को भी हरी झंडी दी गई है। इससे आने वाले वर्षों में 1,500 मेगावाट नई hydro power capacity जोड़ी जाएगी। इसी दौरान जल जीवन मिशन को साल 2028 तक बढ़ाने का निर्णय लिया गया है। किसानों के हित में भी अनेक बड़े निर्णय लिए गए हैं। बीते एक महीने में ही पीएम किसान सम्मान निधि के तहत 18 हजार करोड़ रुपए से अधिक सीधे किसानों के खातों में ट्रांसफर किए गए हैं। और जो हमारे MSMEs हैं, जो हमारे निर्यातक हैं, उनके लिए भी करीब 500 करोड़ रुपए के राहत पैकेज की भी घोषणा की गई है। यह सारे कदम इस बात का प्रमाण हैं कि विकसित भारत बनाने के लिए देश कितनी तेज गति से काम कर रहा है।

साथियों,

Management की दुनिया में एक सिद्धांत कहा जाता है - What gets measured, gets managed. लेकिन मैं इसमें एक बात और जोड़ना चाहता हूं, What gets measured, gets improved और ultimately, gets transformed. क्योंकि आकलन जागरूकता पैदा करता है। आकलन जवाबदेही तय करता है और सबसे महत्वपूर्ण आकलन संभावनाओं को जन्म देता है।

साथियों,

अगर आप 2014 से पहले के 10-11 साल और 2014 के बाद के 10-11 साल का आप आकलन करेंगे, तो यही पाएंगे कि कैसे इसी सिद्धांत पर चलते हुए, भारत ने हर सेक्टर को Transform किया है। जैसे पहले हाईवे बनते थे, करीब 11-12 किलोमीटर प्रति दिन की रफ्तार से, आज भारत करीब 30 किलोमीटर प्रतिदिन की स्पीड से हाईवे बना रहा है। पहले पोर्ट्स पर शिप का Turnaround Time, 5-6 दिन का होता था। आज वही काम, करीब-करीब 2 दिन से भी कम समय में पूरा हो रहा है। पहले Startup Culture के बारे में चर्चा ही नहीं होती थी। 2014 से पहले, हमारे देश में 400-500 स्टार्ट अप्स ही थे। आज भारत में 2 लाख से ज्यादा रजिस्ट्रर्ड स्टार्ट अप्स हैं। पहले मेडिकल education में सीटें भी सीमित थीं, करीब 50-55 हजार MBBS seats थीं, आज यह बढ़कर सवा लाख से ज्यादा हो चुकी हैं। पहले देश के Banking system से भी करोड़ों लोग बाहर थे। देश में सिर्फ 25 करोड़ के आसपास ही बैंक account थे। वहीं जनधन योजना के माध्यम से 55 करोड़ से ज्यादा बैंक अकाउंट खुले हैं। पहले हमारे देश में airports की संख्या भी 70 से कम थी। आज एयरपोर्ट्स की संख्या भी बढ़कर 160 से ज्यादा हो चुकी है।

साथियों,

पहले भी योजनाएं तो बनती थीं, लेकिन आज फर्क है, आज परिणाम दिखते हैं। पहले गति धीमी थी, आज भारत fastrack पर है। पहले संभावनाएं भी अंधकार में थीं, आज संकल्प सिद्धियों में बदल रहे हैं। इसलिए दुनिया को भी यह संदेश मिल रहा है कि यह नया भारत है। यह अपने विकास के लिए कोई कोर-कसर बाकी नहीं छोड़ रहा है।

साथियों,

आज हमारा प्रयास है कि अतीत में विकास का जो असंतुलन पैदा हो गया था, उसको अवसरों में बदला जाए। अब जैसे हमारा पूर्वी भारत है। हमारा पूर्वी भारत संसाधनों से समृद्ध है, दशकों तक वहां जिन्होंने सरकारें चलाई हैं, उनकी उपेक्षा ने पूर्वी भारत के विकास पर ब्रेक लगा दी थी। अब हालात बदल रहे हैं। जिस असम में कभी गोलियों की आवाज सुनाई देती थी, आज वहां सेमीकंडक्टर यूनिट बन रही है। ओडिशा में सेमीकंडक्टर से लेकर पेट्रोकेमिकल्स तक अनेक नए-नए सेक्टर का विकास हो रहा है। जिस बिहार में 6-7 दशक में गंगा जी पर एक बड़ा पुल बन पाया था एक, उस बिहार में पिछले एक दशक में 5 से ज्यादा नए पुल बनाए गए हैं। यूपी में कभी कट्टा मैन्युफैक्चरिंग की कहानियां कही जाती थीं, आज यूपी, मोबाइल फोन मैन्युफैक्चरिंग में दुनिया में अपनी पहचान बना रहा है।

साथियों,

पूर्वी भारत का एक और बड़ा राज्य पश्चिम बंगाल है। पश्चिम बंगाल, एक समय में भारत के कल्चर, एजुकेशन, इंडस्ट्री और ट्रेड का हब होता था। बीते 11 वर्षों में केंद्र सरकार ने पश्चिम बंगाल के विकास के लिए बड़ी मात्रा में निवेश किया है। लेकिन दुर्भाग्य से, आज वहां एक ऐसी निर्मम सरकार है, जो विकास पर ब्रेक लगाकर बैठी है। TV9 बांग्ला के जो दर्शक हैं, वो जानते हैं कि बंगाल में आयुष्मान योजना पर निर्मम सरकार ने ब्रेक लगाया हुआ है। पीएम सूर्यघर मुफ्त बिजली योजना पर ब्रेक लगाया हुआ है। पीएम आवास योजना पर ब्रेक लगाया हुआ है। चाय बागान श्रमिकों के लिए शुरू हुई योजना के लिए ब्रेक लगाया हुआ है। यानी विकास और जनकल्याण से ज्यादा प्राथमिकता निर्मम सरकार अपने राजनीतिक स्वार्थ को दे रही है।

साथियों,

देश में इस तरह की राजनीति की शुरुआत जिस दल ने की है, वो अपने गुनाहों से बच नहीं सकती और वो पार्टी है - कांग्रेस। कांग्रेस पार्टी की राजनीति का एक ही लक्ष्य रहा है, किसी भी तरह विकास का विरोध और कांग्रेस यह तब से कर रही है, जब मैं गुजरात में था। गुजरात में वर्षों तक जनता ने हमें आशीर्वाद दिया, तो कांग्रेस ने उस जनादेश को स्वीकार नहीं किया। उन्होंने गुजरात की छवि पर सवाल उठाए, उसकी प्रगति को कटघरे में खड़ा किया और जब यही विश्वास पूरे देश में दिखाई दिया, तो कांग्रेस का विरोध भी रीजनल से नेशनल हो गया।

साथियों,

जब राजनीति में विरोध, विकास के विरोध में बदल जाए, जब आलोचना देश की उपलब्धियों पर सवाल उठाने लगे, तब यह सिर्फ सरकार का विरोध नहीं रह जाता, यह देश की प्रगति से असहज होने की मानसिकता बन जाती है। आज कांग्रेस इसी मानसिकता की गुलाम बन चुकी है। आज स्थिति यह है कि देश की हर सफलता पर प्रश्न उठाया जाता है, हर उपलब्धि में कमी खोजी जाती है और हर प्रयास के असफल होने की कामना की जाती है। कोविड के समय, देश ने अपनी वैक्सीन बनाई, तो कांग्रेस ने उस पर भी संदेह जताया। Make in India की बात हुई, तो कहा गया कि यह सफल नहीं होगा, बब्बर शेर कहकर इसका मजाक उड़ाया गया। जब देश में डिजिटल इंडिया अभियान शुरू हुआ, तो उसका मजाक उड़ाया गया। लेकिन हर बार यह कांग्रेस का दुर्भाग्य और देश का सौभाग्य रहा कि भारत ने हर चुनौती को सफलता में बदला। आज भारत दुनिया की सबसे बड़ी वैक्सीनेशन ड्राइव का उदाहरण है। भारत डिजिटल पेमेंट्स में दुनिया का अग्रणी देश है। भारत मैन्युफैक्चरिंग और स्टार्टअप्स में नई ऊंचाइयों को छू रहा है।

साथियों,

लोकतंत्र में विरोध जरूरी होता है। लेकिन विरोध और विद्वेष के बीच एक रेखा होती है। सरकार का विरोध करना लोकतांत्रिक अधिकार है। लेकिन देश को बदनाम करना, यह कांग्रेस की नीयत पर सवाल खड़ा करता है। जब विरोध इस स्तर तक पहुंच जाए कि देश की उपलब्धियां भी असहज करने लगें, तो यह राजनीति नहीं, यह दृष्टिकोण की समस्या है। अभी हमने ग्लोबल AI समिट में भी देखा है। जब पूरी दुनिया भारत में जुटी हुई थी, तो कांग्रेस के लोग कपड़े फाड़ने वहां पहुंच गए थे। इन लोगों को देश की इज्जत की कितनी परवाह है, यह इसी से पता चलता है। इसलिए आज आवश्यकता है कि देशहित को, दलहित से ऊपर रखा जाए क्योंकि अंत में राजनीति से ऊपर, राष्ट्र होता है, राष्ट्र का विकास होता है।

साथियों,

आज का यह दिन भी हमें यही प्रेरणा देता है। आज के ही दिन शहीद भगत सिंह, शहीद राजगुरु और शहीद सुखदेव ने देश के लिए सर्वोच्च बलिदान दिया था। आज ही, समाजवादी आंदोलन के प्रखर आदर्श डॉ. राम मनोहर लोहिया जी की जयंती भी है। यह वो प्रेरणाएं हैं, जिन्होंने देश को हमेशा स्व से ऊपर रखा है। देशहित को सबसे ऊपर रखने की यही प्रेरणा, भारत को विकसित भारत बनाएगी। यही प्रेरणा भारत को आत्मनिर्भर बनाएगी। मुझे पूरा विश्वास है कि टीवी9 की यह समिट भी भारत के आत्मविश्वास और दुनिया के भरोसे पर, भारतीयों पर जो भरोसा है, उस भरोसे को और सशक्त करेगी। आप सभी को मेरी तरफ से बहुत-बहुत शुभकामनाएं हैं और आपके बीच आने का अवसर दिया, आप सबसे मिलने का मौका लिया, इसलिए बहुत-बहुत धन्यवाद!

नमस्‍कार!