പ്രയത്നങ്ങളിൽ വിഭവക്ഷാമം ഉണ്ടാകില്ലെന്നതിൽ രാജ്യത്തെ ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തിനു വിശ്വാസം വേണം: പ്രധാനമന്ത്രി
ഗവേഷണ ആവാസവ്യവസ്ഥയിലെ തടസ്സങ്ങൾ തിരിച്ചറിയേണ്ടതിൻ്റെയും നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതിൻ്റെയും ആവശ്യകതയ്ക്കു പ്രധാനമന്ത്രി ഊന്നൽ നൽകി
ആഗോള പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാദേശിക പരിഹാരത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക: പ്രധാനമന്ത്രി
ഗവേഷണവും വികസനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ പിന്തുടരുന്നതിന് ഡാഷ്‌ബോർഡ് വികസിപ്പിക്കാൻ പ്രധാനമന്ത്രി നിർദേശിച്ചു
ഗവേഷണത്തിനും നവീകരണത്തിനുമുള്ള വിഭവങ്ങളുടെ വിനിയോഗം ശാസ്ത്രീയമായി നിരീക്ഷിക്കേണ്ടതിൻ്റെ ആവശ്യകതയ്ക്കു പ്രധാനമന്ത്രി ഊന്നൽ നൽകി
മാർഗനിർദ്ദേശകരെന്ന തരത്തിൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ ഗവേഷണ നവീകരണ സർവകലാശാലകളുമായി കൂട്ടുചേർന്ന് ഹബ് ആൻഡ് സ്‌പോക്ക് മോഡിൽ ഉദ്യമത്തിനു തുടക്കം കുറിക്കും
ഗവേഷണം എളുപ്പമാക്കുന്നതിന് ഗവേഷകർക്ക് അനുയോജ്യവും സുതാര്യവുമായ ധന സഹായ സംവിധാനം ഉപയോഗിച്ച് ശാക്തീകരിക്കും
തെരഞ്ഞെടുത്ത മുൻഗണനാ മേഖലകളിൽ ദൗത്യമെന്ന തരത്തിൽ ANRF പരിഹാര-കേന്ദ്രീകൃത ഗവേഷണ പരിപാടികൾ ആരംഭിക്കും
ANRF തന്ത്രങ്ങൾ വികസിത ഭാരതം 2047ൻ്റെ ലക്ഷ്യങ

അനുസന്ധാൻ ദേശീയ ഗവേഷണ  ഫൗണ്ടേഷൻ ഭരണ സമിതിയുടെ ആദ്യ യോഗത്തിൽ പ്രധാനമന്ത്രി ശ്രീ നരേന്ദ്ര മോദി അധ്യക്ഷനായി. ഇന്ന് രാവിലെ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ലോക് കല്യാൺ മാർഗിലെ ഏഴാം നമ്പർ വസതിയിൽ നടന്ന യോഗത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ ശാസ്ത്ര - സാങ്കേതിക ഭൂപ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചും  ഗവേഷണ വികസന പരിപാടികളുടെ പുനർരൂപകൽപ്പനയെ കുറിച്ചും ചർച്ച ചെയ്തു.

 

അനുസന്ധാൻ ദേശീയ ഗവേഷണ ഫൗണ്ടേഷൻ ഭരണസമിതിയുടെ ആദ്യ യോഗത്തോടെ ഇന്ന്  പുതിയ തുടക്കമായെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി പറഞ്ഞു. രാജ്യത്തിൻ്റെ ഗവേഷണ ആവാസവ്യവസ്ഥയിലെ തടസ്സങ്ങൾ കണ്ടെത്തി നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതിൻ്റെ ആവശ്യകത പ്രധാനമന്ത്രി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും അവ നേടുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും പുതിയ പാത വെട്ടിത്തുറന്ന്  ഗവേഷണം നടത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചു. നിലവിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പുതിയ പരിഹാരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിലാണ് ഗവേഷണം ഊന്നൽ നൽകേണ്ടതെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. പ്രശ്‌നങ്ങൾ ആഗോള സ്വഭാവമുള്ളതായിരിക്കാമെന്നും എന്നാൽ അവയുടെ പരിഹാരങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസൃതമായി പ്രാദേശികവൽക്കരിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലവാരം ഉയർത്തേണ്ടതിൻ്റെ ആവശ്യകതയും പ്രധാനമന്ത്രി ചർച്ച ചെയ്തു. അവരുടെ വൈദഗ്ധ്യത്തിൻ്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മേഖലയിലെ  വിദഗ്ധരുടെ  പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു. രാജ്യത്ത് നടക്കുന്ന ഗവേഷണവും വികസനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ പിന്തുടരാൻ  കഴിയുന്ന  ഡാഷ്‌ബോർഡ് വികസിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചു.
ഗവേഷണത്തിനും നവീകരണത്തിനുമുള്ള വിഭവങ്ങളുടെ വിനിയോഗം ശാസ്ത്രീയമായി നിരീക്ഷിക്കേണ്ടതിൻ്റെ ആവശ്യകതയ്ക്ക്  പ്രധാനമന്ത്രി ഊന്നൽ നൽകി. ഇതൊരു മഹത്തായ തുടക്കമാണെന്ന് പറഞ്ഞ അദ്ദേഹം, തങ്ങളുടെ പരിശ്രമങ്ങൾക്ക് വിഭവങ്ങളുടെ ക്ഷാമം ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് രാജ്യത്തെ ശാസ്ത്ര സമൂഹം വിശ്വസിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകളുടെ ഗുണപരമായ സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ചു ചർച്ച ചെയ്ത്, ഈ ലാബുകളുടെ ഗ്രേഡിംഗ് നടത്താമെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി നിർദ്ദേശിച്ചു. പരിസ്ഥിതി മാറ്റത്തിന് പുതിയ പരിഹാരങ്ങൾ തേടൽ, ഇലക്ട്രിക്   വാഹനങ്ങൾക്കുള്ള   ബാറ്ററി ഘടകങ്ങൾ  , ലാബിൽ വികസിപ്പിച്ച വജ്രങ്ങൾ തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിലെ ഗവേഷണങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം ചർച്ച ചെയ്തു.

 

മാർഗനിർദ്ദേശകരെന്ന തരത്തിൽ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള  സ്ഥാപനങ്ങൾ ഗവേഷണ നവീകരണ സർവകലാശാലകളുമായി കൂട്ടുചേർന്ന്   ഹബ് ആൻഡ് സ്‌പോക്ക് മോഡിൽ ഉദ്യമത്തിനു തുടക്കം കുറിക്കാനും യോഗത്തിൽ ധാരണയായി.
ഗവേഷണ-വികസനത്തെ ദേശീയ മുന്‍ഗണനകളുമായി വിന്യസിക്കല്‍, സമഗ്രമായ വളര്‍ച്ച പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കല്‍, കാര്യശേഷി വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കല്‍, ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളേയും നൂതനാശ ആവാസവ്യവസ്ഥയേയും മുന്നോട്ടു നയിക്കുക, അതോടൊപ്പം ഗവേഷണങ്ങളെ വ്യവസായങ്ങള്‍ക്ക് പ്രായോഗികമാക്കാവുന്ന തരത്തില്‍ മാറ്റികൊണ്ട് അക്കാദമിക് ഗവേഷണങ്ങളും വ്യാവസായിക പ്രവർത്തനങ്ങളും (ഇന്‍ഡസ്ട്രിയല്‍ ആപ്ലിക്കേഷന്‍) തമ്മിലുള്ള വിടവ് നികത്തുക എന്നിങ്ങനെയുള്ള സുപ്രധാനമായ മേഖലകളില്‍ ഇന്ത്യയെ ആഗോളതലത്തില്‍ സ്ഥാപിക്കുന്നതുള്‍പ്പെടെയുള്ള നിരവധി മേഖലകളിലെ തന്ത്രപരമായ ഇടപെടലുകളെക്കുറിച്ച് എ.എന്‍.ആര്‍.എഫ് ഭരണസമിതി ചര്‍ച്ചചെയ്തു.
 

ഇലക്ട്രിക് വാഹന (ഇ.വി) ചലനക്ഷതമ, അഡ്വാന്‍സ്ഡ് മെറ്റീരിയലുകള്‍, സൗരോര്‍ജ്ജ സെല്ലുകള്‍, സ്മാര്‍ട്ട് അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങള്‍, ആരോഗ്യവും മെഡിക്കല്‍ സാങ്കേതിക വിദ്യകളും, സുസ്ഥിര കൃഷിയും ഫോട്ടോണിക്‌സും തുടങ്ങിയ തെരഞ്ഞെടുത്ത മുന്‍ഗണനാ മേഖലകളില്‍ ദൗത്യമാതൃകയില്‍ പരിഹാര കേന്ദ്രീകൃത ഗവേഷണ പരിപാടികളും എ.എന്‍.ആര്‍.എഫ് ആരംഭിക്കും. സ്വയം പര്യാപ്ത ഭാരതത്തിലേക്കുള്ള നമ്മുടെ പ്രയാണത്തിന് ഈ പരിശ്രമങ്ങള്‍ ഗുണപരമായി സഹായകമാകുമെന്ന് ഭരണസമിതി നിരീക്ഷിച്ചു.
വ്യവസായത്തില്‍ നിന്നുള്ള സജീവ പങ്കാളിത്തത്തോടെ ഗവേഷണത്തിനെ പരിഭാഷപ്പെടുത്തണമെന്നതിന് അടിവരയിടുമ്പോള്‍ തന്നെ, അറിവിന്റെ പുരോഗതിക്കായി അടിസ്ഥാന ഗവേഷണം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ഭരണസമിതി ഊന്നല്‍ നല്‍കി. ഹ്യുമാനിറ്റീസ്, സാമൂഹികശാസ്ത്രം എന്നിവയില്‍ ഇന്റര്‍ ഡിസിപ്ലിനറി ഗവേഷണത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി മികവിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങള്‍ സ്ഥാപിക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. ഗവേഷണം സുഗമമാക്കുന്നതിന് വഴക്കമുള്ളതും സുതാര്യവുമായ ഫണ്ടിംഗ് സംവിധാനം ഉപയോഗിച്ച് നമ്മുടെ ഗവേഷകരെ ശാക്തീകരിക്കേണ്ട ആവശ്യകതയുണ്ടെന്നതും അംഗീകരിച്ചു.
 

വികസിത് ഭാരത് 2047 ന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി എ.എന്‍.ആര്‍.എഫിന്റെ തന്ത്രങ്ങള്‍ യോജിപ്പിക്കണമെന്നും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഗവേഷണ വികസന ഏജന്‍സികള്‍ സ്വീകരിക്കുന്ന മികച്ച ആഗോള സമ്പ്രദായങ്ങള്‍ നടപ്പിലാക്കണമെന്നും ഭരണസമിതി നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.
ഭരണസമിതിയുടെ ഉപാധ്യക്ഷനായ  കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ശ്രീ ധര്‍മ്മേന്ദ്ര പ്രധാന്‍, മെമ്പര്‍ സെക്രട്ടറി, മെമ്പര്‍ (ശാസ്ത്രം) നിതി ആയോഗ് എന്ന നിലയില്‍ കേന്ദ്ര ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ മുഖ്യ ശാസ്ത്ര ഉപദേഷ്ടാവ്, ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വകുപ്പ് ,  ജൈവ സാങ്കേതിക വകുപ്പ് , ഡിപ്പാര്‍ട്ട്മെന്റ് ഓഫ് സയന്റിഫിക് ഇന്‍ഡസ്ട്രിയല്‍ റിസര്‍ച്ച്,  ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ്  എന്നിവയുടെ സെക്രട്ടറിമാര്‍ എക്സ് ഒഫീഷ്യോ അംഗങ്ങളുമായി യോഗത്തില്‍ പങ്കെടുത്തു. ഇവരോടൊപ്പം പ്രൊഫ. മഞ്ജുള്‍ ഭാര്‍ഗവ (പ്രിന്‍സ്ടണ്‍ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി, യു.എസ്.എ), ഡോ. റൊമേഷ് ടി വാധ്വാനി (സിംഫണി ടെക്‌നോളജി ഗ്രൂപ്പ്, യു.എസ്.എ), പ്രൊഫ. സുബ്ര സുരേഷ് (ബ്രൗണ്‍ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി, യു.എസ്.എ), ഡോ. രഘുവേന്ദ്ര തന്‍വാര്‍ (ഇന്ത്യന്‍ കൗണ്‍സില്‍ ഓഫ് ഹിസ്‌റ്റോറിക്കല്‍ റിസര്‍ച്ച്) , പ്രൊഫ. ജയറാം എന്‍. ചെങ്ങാലൂര്‍ (ടാറ്റ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫണ്ടമെന്റല്‍ റിസര്‍ച്ച്), പ്രൊഫ. ജി രംഗരാജന്‍ (ഇന്ത്യന്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയന്‍സ്) എന്നീ പ്രമുഖരും പങ്കെടുത്തു.

 

അനുസന്ധാന്‍ നാഷണല്‍ റിസര്‍ച്ച് ഫൗണ്ടേഷനെ കുറിച്ച്

ഇന്ത്യയിലെ സര്‍വകലാശാലകള്‍, കോളേജുകള്‍, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങള്‍, ഗവേഷണ-വികസന ലബോറട്ടറികള്‍ എന്നിവയിലുടനീളം ഗവേഷണവും വികസനവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ഗവേഷണത്തിന്റെയും നൂതനാശയത്തിന്റെയും സംസ്‌കാരം വളര്‍ത്തിയെടുക്കുന്നതിനുമായി സ്ഥാപിച്ചതാണ് അനുസന്ധാന്‍ നാഷണല്‍ റിസര്‍ച്ച് ഫൗണ്ടേഷന്‍ (എ.എന്‍.ആര്‍.എഫ്). ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയത്തിന്റെ ശിപാര്‍ശകള്‍ പ്രകാരം രാജ്യത്തെ ശാസ്ത്ര ഗവേഷണങ്ങള്‍ക്ക് തന്ത്രപരമായ ഉന്നതതല ദിശാബോധം നല്‍കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഉന്നത സ്ഥാപനമായാണ്  എ.എന്‍.ആര്‍.എഫ് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത്. വ്യവസായം, അക്കാദമിക്, ഗവണ്‍മെന്റ് വകുപ്പുകള്‍, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ എന്നിവയ്ക്കിടയില്‍ സഹകരണവും എ.എന്‍.ആര്‍.എഫ് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

 

Explore More
ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം

ജനപ്രിയ പ്രസംഗങ്ങൾ

ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം
Engineering goods exports up 10.4% in January,2026, crosses $100 billion mark in April-January Period of FY26

Media Coverage

Engineering goods exports up 10.4% in January,2026, crosses $100 billion mark in April-January Period of FY26
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Text of PM’s address in post-budget webinar on “Technology, Reforms and Finance for Viksit Bharat”
February 27, 2026
This year’s Union Budget lays the roadmap for Viksit Bharat, driven by technology, reforms and finance: PM
We have simplified processes, improved the Ease of Doing Business, expanded technology-led governance, and strengthened institutions; and even today, the country is riding the 'Reform Express': PM
In the past decade, we have had a very strong focus on infrastructure: PM
In the past decade, we have continued to maintain a very strong focus on infrastructure: PM
We have made a conscious decision that India's development will only be achieved by creating solid assets such as Highways, Railways, Ports, Digital Networks, and Power Systems: PM
These assets will continue to generate productivity for many decades to come. For this reason, Public Capital Expenditure is being continuously increased: PM
When Government, Industry, and Knowledge Partners move forward together, then Reforms change into Results, only then do announcements become achievements, on the ground: PM

 

नमस्कार !

इस साल के पहले Budget Webinar में, मैं आप सभी का अभिनंदन करता हूं। बीते कुछ वर्षों में बजट वेबिनार, इसकी एक मजबूत परंपरा बन गई है। अक्सर बजट का आंकलन अलग-अलग पैरामीटर्स पर किया जाता है, कभी Stock Market की चाल पर बात होती है, कभी Income Tax प्रस्तावों पर चर्चा केंद्रित हो जाती है। सच्चाई ये है कि राष्ट्रीय बजट कोई short-term trading document नहीं होता, वह एक policy roadmap होता है। इसलिए बजट की प्रभावशीलता का आंकलन भी ठोस पैरामीटर्स पर किया जाना चाहिए। ऐसी नीतियां जो infrastructure का विस्तार करें, जो credit के प्रवाह को आसान बनाएं, जो Ease of Doing Business बढ़ाएं, जो governance में ट्रांसपेरेंसी बढ़ाएं, जो जनता का जीवन आसान बनाएं, उनके लिए नए-नए अवसर बनाएं। बजट में इससे जुड़े निर्णय ही अर्थव्यवस्था को स्थायी मजबूती देते हैं, और सबसे महत्वपूर्ण बात ये है कि किसी भी Budget को अलग-थलग, stand alone करके नहीं देखा जाना चाहिए। Nation Building, राष्ट्र निर्माण, यही एक निरंतर प्रक्रिया होती है। हर Budget एक बड़े लक्ष्य की ओर बढ़ने का एक चरण होता है, और हमारे सामने वो बड़ा लक्ष्य है साल 2047, 2047 तक विकसित भारत का निर्माण। हर Reform, हर आवंटन, हर बदलाव को इस लंबी यात्रा के हिस्से के रूप में ही देखा जाना चाहिए। और इसलिए, हर साल बजट के बाद होने वाले ये वेबिनार बहुत महत्वपूर्ण होते हैं। मेरी अपेक्षा है कि ये वेबिनार केवल Ideas के आदान-प्रदान तक सीमित न रहें, बल्कि एक प्रभावी brainstorming exercise बनें। आपके अनुभव और व्यावहारिक चुनौतियों पर आधारित सुझाव, आर्थिक रणनीतियों को और बेहतर बनाने और समाधान खोजने में अवश्य मदद करेंगे। जब Industry, Academia, Analysts और Policymakers मिल करके सोचते हैं, तो योजनाओं का implementation और बेहतर होता है, result और सटीक मिलते हैं। इन वेबिनार्स की सीरीज के पीछे यही एक भावना है।

साथियों,

21वीं सदी का एक चौथाई हिस्सा बीत चुका है। अगर आप स्वयं के विषय में सोचे, तो आपके जीवन का बहुत अच्छा, महत्वपूर्ण कालखंड बीत चुका है। अब हम देश की विकास यात्रा के एक महत्वपूर्ण समय में हैं। ये वो समय है, जब हमारी अर्थव्यवस्था तेज गति से आगे बढ़ रही है, और साथ ही भारत पिछले एक दशक में, भारत ने असाधारण Resilience दिखाई है, और ये संयोग से नहीं आई है, हमारी Resilience, Conviction-Driven Reforms की देन है। हमने Processes को सरल किया है, Ease of Doing Business को बेहतर बनाया है, Technology-Led Governance का विस्तार किया है, Institutions को मजबूत किया है, और आज भी ये देश Reform Express पर सवार है। इस Momentum को बनाए रखने के लिए हमें ना केवल पालिसी इंटेंट पर ध्यान देना है, बल्कि डिलीवरी एक्सीलेंस पर भी फोकस करना है। Reforms का मूल्यांकन घोषणा से नहीं, बल्कि जमीनी स्तर पर उनके प्रभाव से होना चाहिए। हमें AI, Blockchain और डेटा Analytics का व्यापक उपयोग कर Transparency, Speed और Accountability बढ़ानी ही होगी, और साथ ही Grievance Redressal Systems से Impact की निरंतर Monitoring भी करनी होगी।

साथियों,

पिछले एक दशक में इंफ्रास्ट्रक्चर पर हमारा बहुत फोकस रहा है। हमने सोच-समझकर ये फैसला किया कि भारत का विकास हाईवेज, Railways, Ports, डिजिटल नेटवर्क, Power Systems, ऐसे अनेक, ऐसे अनेक, अब जैसे ठोस Assets को तैयार करके ही होगा। ये आने वाले कई दशकों तक Productivity पैदा करते रहेंगे। इससे, और इसी वजह से Public Capital Expenditure लगातार बढ़ाया जा रहा है। 11 साल पहले Public Capex के लिए बजट में लगभग 2 लाख करोड़ रुपए का प्रावधान था, मौजूदा बजट में ये बढ़कर लगभग 12 लाख करोड़ रुपए के पार हो गया है। इतने बड़े पैमाने पर सरकारी निवेश होना Private Sector के लिए भी एक स्पष्ट संदेश है।

साथियों,

अब समय है कि Industry और Financial Institutions भी नई ऊर्जा के साथ आगे आएं। हमें Infrastructure में ज्यादा भागीदारी चाहिए, Financing Models में ज्यादा Innovation चाहिए, और Emerging Sectors में ज्यादा मजबूत Collaboration चाहिए। इस दिशा में मेरा एक और सुझाव है, हमें Project Sanction Methodology और Appraisal Quality को और मजबूत करना होगा। हमें Cost-Benefit Analysis और Lifecycle Costing को सर्वोपरि रखते हुए Waste और Delays रोकने ही होंगे।

साथियों,

हम Foreign Investment Framework को और सरल कर रहे हैं। हमारा प्रयास सिस्टम को ज्यादा Predictable और Investor-Friendly बनाने का है। हम Long-Term Finance को बेहतर बनाने के लिए, Bond Markets को और ज्यादा सक्रिय बनाने की दिशा में भी कदम उठा रहे हैं। बॉन्ड की खरीद और बिक्री की प्रक्रिया को आसान बनाया जा रहा है।

साथियों,

हमें Bond Market Reforms को Long-Term Growth के Enablers के रूप में देखना होगा, हमें Predictability सुनिश्चित करनी होगी, Liquidity को गहरा करना होगा, नए Instruments लाने होंगे, और Risks का प्रभावी प्रबंधन करना होगा। तभी हम Sustained Foreign Capital आकर्षित कर पाएंगे। मुझे अपेक्षा है कि आप Global Best Practices से सीख लेकर, Foreign Investment Framework और Bond Markets को मजबूत करने के लिए स्पष्ट और ठोस सुझाव देंगे।

साथियों,

कोई भी Policy Framework तैयार कर सकती है, लेकिन उसकी सफलता आप सब पर निर्भर करती है। उद्योग जगत को Fresh Investment और Innovation के साथ आगे आना होगा। Financial Institutions और Analysts को Practical Solutions, Practical Solutions तैयार करने में मदद करनी होगी, और Market Confidence को मजबूत करना होगा। जब Government, Industry और Knowledge Partners एक साथ आगे बढ़ते हैं, तब Reforms Results में बदलते हैं। तभी Announcements जमीन पर Achievements बन जाते हैं। मेरा सुझाव है कि हम एक स्पष्ट Reform Partnership Charter विकसित करें। यह Government, Industry, Financial Institutions और Academia का साझा संकल्प हो। ये चार्टर, विकसित भारत की यात्रा का बहुत अहम दस्तावेज बनेगा।

साथियों,

मैं सभी Stakeholders, Financial Institutions, Markets, Industry, Professionals और Innovators से कहूंगा, इस बजट ने जो नए अवसर दिए हैं, उनका फायदा उठाएं, बजट द्वारा खोले गए नए अवसरों के साथ गहराई से जुड़ें। आपकी भागीदारी से योजनाओं का Implementation और बेहतर होगा, आपके फीडबैक और सहयोग से बेहतर नतीजे आएंगे। आइए, हम सब मिलकर Reform करें, Grow करें और ऐसा Future बनाएं, जो विकसित भारत का सपना जल्द से जल्द साकार हो।

मुझे पूरा विश्वास है, आज आप सब गहरा मंथन करेंगे, प्रक्रियाओं को सरल करने पर आपका ध्यान केंद्रित होगा और हम ये गलती ना करें, बजट के पहले भी हम आप सबसे कंसल्टेशन करते हैं, उसका मकसद अलग है, उसका मकसद होता है बजट और अच्छा बने। लेकिन अब बजट बन चुका है, अब बजट की चर्चा के लिए कार्यक्रम नहीं है, अब बजट में जो है उसको जमीन पर जल्दी से जल्दी उतारना, सरल से सरल मार्ग से उतारना और सबका, सभी स्टेकहोल्डर का लाभ हो, उनकी भागीदारी हो, इस बात को ध्यान में रख करके आप चर्चा करेंगे, मंथन करेंगे, तो ये वेबिनार सचमुच में वाइब्रेंट इकोनॉमी का दरवाजा खोल देंगे।

बहुत-बहुत धन्यवाद !

नमस्कार !