પ્રધાનમંત્રીએ આ પ્રસંગે એક સ્મારક ટપાલ ટિકિટનું અનાવરણ કર્યું
પૂર્વોત્તર ભારતની 'અષ્ટલક્ષ્મી' છેઃ પ્રધાનમંત્રી
અષ્ટલક્ષ્મી મહોત્સવ પૂર્વોત્તરના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની ઉજવણી છે. આ વિકાસની નવી સવારનો તહેવાર છે, જે વિકસિત ભારતના મિશનને આગળ ધપાવે છેઃ પ્રધાનમંત્રી
આપણે પૂર્વોત્તરને લાગણી, અર્થતંત્ર અને ઇકોલોજીની ત્રિપુટી સાથે જોડી રહ્યા છીએઃ પ્રધાનમંત્રી

આસામના મુખ્યમંત્રી શ્રી હિમંતા બિસ્વા સરમા જી, મેઘાલયના મુખ્યમંત્રી કોનરાડ સંગમા જી, ત્રિપુરાના મુખ્યમંત્રી માણિક સાહા જી, સિક્કિમના મુખ્યમંત્રી પ્રેમ સિંહ તમાંગ જી, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળના મારા સહયોગીઓ જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા જી, સુકાંત મજુમદાર જી, અરુણાચલના નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ પ્રદેશ, મિઝોરમ અને નાગાલેન્ડ સરકારના મંત્રીઓ, અન્ય જનપ્રતિનિધિઓ, ઉત્તર પૂર્વના તમામ ભાઈઓ અને બહેનો, મહિલાઓ અને સજ્જનો.

મિત્રો,

આજે બંધારણના ઘડવૈયા બાબા સાહેબ આંબેડકરનો મહાપરિનિર્વાણ દિવસ છે. બાબા સાહેબે બનાવેલું બંધારણ, બંધારણનો 75 વર્ષનો અનુભવ... દરેક દેશવાસીઓ માટે એક મહાન પ્રેરણા છે. તમામ દેશવાસીઓ વતી હું બાબા સાહેબને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરું છું અને તેમને નમન કરું છું.

 

મિત્રો,

આપણું આ ભારત મંડપ છેલ્લા 2 વર્ષમાં અનેક રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોનું સાક્ષી રહ્યું છે. અહીં આપણે G-20ની આટલી મોટી અને સફળ ઘટના જોઈ. પરંતુ આજનો પ્રસંગ તેનાથી પણ વિશેષ છે. આજે દિલ્હી ઉત્તર-પૂર્વ બની ગયું છે. ઉત્તર-પૂર્વના વિવિધ રંગો આજે રાજધાનીમાં સુંદર મેઘધનુષ્ય બનાવી રહ્યા છે. આજે આપણે પ્રથમ અષ્ટલક્ષ્મી મહોત્સવની ઉજવણી માટે અહીં ભેગા થયા છીએ. આગામી ત્રણ દિવસ માટે, આ ઉત્સવ આપણા ઉત્તર-પૂર્વની ક્ષમતાને સમગ્ર દેશ અને સમગ્ર વિશ્વને પ્રદર્શિત કરશે. અહીં વેપાર અને વ્યાપાર સંબંધિત સમજૂતીઓ થશે, વિશ્વ ઉત્તર પૂર્વના ઉત્પાદનોથી પરિચિત થશે, ઉત્તર પૂર્વની સંસ્કૃતિ અને તેની વાનગીઓ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનશે. ઉત્તર પૂર્વના અમારા સિદ્ધિઓ, જેમાંથી ઘણા અહીં પદ્મ પુરસ્કાર વિજેતાઓ છે... તે બધામાંથી પ્રેરણાના રંગો ફેલાશે. આ પહેલી અને અનોખી ઘટના છે, જ્યારે નોર્થ ઈસ્ટમાં આટલા મોટા પાયે રોકાણના દરવાજા ખુલી રહ્યા છે. ઉત્તર પૂર્વના ખેડૂતો, કારીગરો, કારીગરો તેમજ વિશ્વભરના રોકાણકારો માટે આ એક મોટી તક છે. નોર્થ ઈસ્ટની ક્ષમતા શું છે, જો આપણે અહીં આયોજિત એક્ઝિબિશન અથવા અહીંના માર્કેટમાં જઈએ તો તેની વિવિધતા અને તેની ક્ષમતાનો અનુભવ કરી શકીએ છીએ. હું અષ્ટલક્ષ્મી મહોત્સવના આયોજકોને, ઉત્તર પૂર્વના તમામ રાજ્યોના રહેવાસીઓને, અહીં આવનારા તમામ રોકાણકારોને, અહીં આવનારા તમામ મહેમાનોને અભિનંદન આપું છું અને મારી શુભકામનાઓ આપું છું.

મિત્રો,

જો આપણે છેલ્લા 100-200 વર્ષનો સમયગાળો જોઈએ તો આપણે પશ્ચિમી વિશ્વનો ઉદય જોયો છે. પશ્ચિમી ક્ષેત્રે આર્થિક, સામાજિક અને રાજકીય દરેક સ્તરે વિશ્વ પર છાપ છોડી છે. અને આકસ્મિક રીતે, ભારતમાં પણ આપણે જોયું છે કે જો આપણે આપણા દેશના સંપૂર્ણ નકશા પર નજર કરીએ તો, પશ્ચિમ ક્ષેત્રે ભારતની વૃદ્ધિની વાર્તામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી છે. આ પશ્ચિમ કેન્દ્રિત સમયગાળા પછી, હવે એવું કહેવાય છે કે 21મી સદી પૂર્વની, એશિયાની, પૂર્વની અને ભારતની છે. આવી સ્થિતિમાં, હું દૃઢપણે માનું છું કે ભારતમાં આવનારો સમય પૂર્વી ભારતનો પણ છે, આપણા ઉત્તર-પૂર્વનો છે. છેલ્લા દાયકાઓમાં, આપણે મુંબઈ, અમદાવાદ, દિલ્હી, ચેન્નાઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ જેવા મોટા શહેરોનો ઉદભવ જોયો છે. આવનારા દાયકાઓમાં આપણે ગુવાહાટી, અગરતલા, ઈમ્ફાલ, ઈટાનગર, ગંગટોક, કોહિમા, શિલોંગ અને આઈઝોલ જેવા શહેરોની નવી સંભાવનાઓ જોવા જઈ રહ્યા છીએ. અને અષ્ટલક્ષ્મી જેવી ઘટનાઓ તેમાં મોટી ભૂમિકા ભજવશે.

 

મિત્રો,

આપણી પરંપરામાં માતા લક્ષ્મીને સુખ, આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિની દેવી કહેવામાં આવે છે. જ્યારે પણ દેવી લક્ષ્મીની પૂજા કરવામાં આવે છે, ત્યારે આપણે તેમના આઠ સ્વરૂપોની પૂજા કરીએ છીએ. આદિલક્ષ્મી, ધનલક્ષ્મી, ધન્યલક્ષ્મી, ગજલક્ષ્મી, સંતલક્ષ્મી, વીરલક્ષ્મી, વિજયલક્ષ્મી અને વિદ્યાલક્ષ્મી, એ જ રીતે, આઠ રાજ્યોની અષ્ટલક્ષ્મી ભારતના ઉત્તર-પૂર્વમાં રહે છે...આસામ, અરુણાચલ પ્રદેશ, મણિપુર, મેઘલક્ષ્મી, મેઘલક્ષ્મી, ત્રિમાલક્ષ્મી અને સિરામલક્ષ્મી. ઉત્તર પૂર્વના આ આઠ રાજ્યોમાં અષ્ટલક્ષ્મીના દર્શન થઈ શકે છે. હવે પ્રથમ સ્વરૂપ આદિ લક્ષ્મી છે. આપણા ઉત્તર પૂર્વના દરેક રાજ્યમાં આદિ સંસ્કૃતિનો મજબૂત વિસ્તરણ છે. ઉત્તર પૂર્વના દરેક રાજ્યમાં તેની પોતાની પરંપરા, પોતાની સંસ્કૃતિ ઉજવવામાં આવે છે. મેઘાલયનો ચેરી બ્લોસમ ફેસ્ટિવલ, નાગાલેન્ડનો હોર્નબિલ ફેસ્ટિવલ, અરુણાચલનો ઓરેન્જ ફેસ્ટિવલ, મિઝોરમનો ચાપચર કુટ ફેસ્ટિવલ, આસામનો બિહુ, મણિપુરી ડાન્સ... નોર્થ ઈસ્ટમાં ઘણું બધું છે.

મિત્રો,

બીજી લક્ષ્મી…ધન લક્ષ્મી, એટલે કે કુદરતી સંસાધનો, પણ ઉત્તર પૂર્વ પર પુષ્કળ આશીર્વાદ ધરાવે છે. તમે પણ જાણો છો... ઉત્તર પૂર્વમાં ખનિજો, તેલ, ચાના બગીચા અને જૈવ-વિવિધતાનો અદ્ભુત સંગમ છે. ત્યાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાની વિશાળ સંભાવના છે. "ધન લક્ષ્મી"નું આ વરદાન સમગ્ર ઉત્તર પૂર્વ માટે વરદાન છે.

 

મિત્રો,

ત્રીજી લક્ષ્મી… ધન્ય લક્ષ્મીના પણ ઉત્તર પૂર્વ પર અપાર આશીર્વાદ છે. આપણું ઉત્તર પૂર્વ કુદરતી ખેતી, જૈવિક ખેતી અને બાજરી માટે પ્રખ્યાત છે. અમને ગર્વ છે કે સિક્કિમ ભારતનું પ્રથમ સંપૂર્ણ ઓર્ગેનિક રાજ્ય છે. ઉત્તર પૂર્વમાં ઉગાડવામાં આવતા ચોખા, વાંસ, મસાલા અને ઔષધીય છોડ ત્યાંની કૃષિની શક્તિ દર્શાવે છે. આજનો ભારત વિશ્વને તંદુરસ્ત જીવનશૈલી અને પોષણ સાથે સંબંધિત ઉકેલો પ્રદાન કરવા માંગે છે... ઉત્તર પૂર્વની તેમાં મોટી ભૂમિકા છે.

મિત્રો,

અષ્ટલક્ષ્મીની ચોથી લક્ષ્મી છે...ગજ લક્ષ્મી. ગજ લક્ષ્મી કમળ પર બિરાજમાન છે અને તેની આસપાસ હાથીઓ છે. આપણા ઉત્તર પૂર્વમાં વિશાળ જંગલો છે, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને કાઝીરંગા, માનસ-મેહાઓ જેવા વન્યજીવ અભયારણ્યો છે, અદ્ભુત ગુફાઓ છે, આકર્ષક તળાવો છે. ગજલક્ષ્મીના આશીર્વાદ ઉત્તર પૂર્વને વિશ્વનું સૌથી અદ્ભુત પર્યટન સ્થળ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

મિત્રો,

પાંચમી લક્ષ્મી છે...સંતન લક્ષ્મી એટલે કે ઉત્પાદકતા, સર્જનાત્મકતાનું પ્રતીક. ઉત્તર પૂર્વ સર્જનાત્મકતા અને કુશળતા માટે જાણીતું છે. જે લોકો અહીં એક્ઝિબિશનમાં, માર્કેટમાં જાય છે, તેઓને નોર્થ ઈસ્ટની ક્રિએટિવિટી જોવા મળશે. હેન્ડલૂમ અને હેન્ડીક્રાફ્ટનું આ કૌશલ્ય દરેકનું દિલ જીતી લે છે. આસામનું મુગા સિલ્ક, મણિપુરનું મોઇરાંગ ફેઇ, નાગાલેન્ડની ચકેશંગ શાલ...અહીં ડઝનબંધ જીઆઇ ટેગવાળા ઉત્પાદનો છે, જે ઉત્તર પૂર્વની હસ્તકલા અને સર્જનાત્મકતા દર્શાવે છે.

 

મિત્રો,

અષ્ટલક્ષ્મીની છઠ્ઠી લક્ષ્મી…વીર લક્ષ્મી છે. વીર લક્ષ્મી એટલે હિંમત અને શક્તિનો સંગમ. ઉત્તર પૂર્વ એ સ્ત્રી શક્તિની શક્તિનું પ્રતિક છે. મણિપુરનું નુપી લેન આંદોલન સ્ત્રી શક્તિનું ઉદાહરણ છે. ઉત્તર પૂર્વની મહિલાઓએ કેવી રીતે ગુલામી સામે રણશિંગુ ઊંચક્યું તે ભારતના ઈતિહાસમાં હંમેશા સુવર્ણ અક્ષરોમાં નોંધવામાં આવશે. રાણી ગૈદિનલિયુ, કનકલતા બરુઆ, રાણી ઈન્દિરા દેવી, લાલનુ રોપિલિયાનીના લોકગીતોથી લઈને આપણા સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ સુધી... ઉત્તર પૂર્વની મહિલા શક્તિએ સમગ્ર દેશને પ્રેરણા આપી છે. આજે પણ ઉત્તર પૂર્વની આપણી દીકરીઓ આ પરંપરાને સમૃદ્ધ કરી રહી છે. અહીં આવતા પહેલા મેં જે સ્ટોલની મુલાકાત લીધી તેમાં પણ મોટાભાગે મહિલાઓ જ હતી. નોર્થ ઈસ્ટની મહિલાઓની આ સાહસિકતા સમગ્ર નોર્થ ઈસ્ટને એક તાકાત આપે છે જેનો કોઈ મેળ નથી.

મિત્રો,

અષ્ટલક્ષ્મીની સાતમી લક્ષ્મી છે...જય લક્ષ્મી. મતલબ કે તે કીર્તિ અને કીર્તિ આપનાર છે. આજે સમગ્ર વિશ્વ ભારત પ્રત્યે જે અપેક્ષાઓ રાખે છે તેમાં આપણું ઉત્તર પૂર્વ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આજે, જ્યારે ભારત તેની સંસ્કૃતિ અને તેના વેપારની વૈશ્વિક જોડાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, ત્યારે ઉત્તર પૂર્વ ભારતને દક્ષિણ એશિયા અને પૂર્વ એશિયાની વિપુલ તકો સાથે જોડે છે.

 

મિત્રો,

અષ્ટલક્ષ્મીની આઠમી લક્ષ્મી છે...વિદ્યા લક્ષ્મી એટલે જ્ઞાન અને શિક્ષણ. શિક્ષણના તમામ મુખ્ય કેન્દ્રો કે જેણે આધુનિક ભારતના નિર્માણમાં મદદ કરી છે, તેમાંથી ઘણા ઉત્તર પૂર્વમાં છે. IIT ગુવાહાટી, NIT સિલ્ચર, NIT મેઘાલય, NIT અગરતલા, અને IIM શિલોંગ... ઉત્તર પૂર્વમાં આવા ઘણા મોટા શિક્ષણ કેન્દ્રો છે. નોર્થ ઈસ્ટને તેની પ્રથમ એઈમ્સ મળી છે. દેશની પ્રથમ નેશનલ સ્પોર્ટ્સ યુનિવર્સિટી પણ મણિપુરમાં બની રહી છે. મેરી કોમ, બાઈચુંગ ભુટિયા, મીરાબાઈ ચાનુ, લવલીના, સરિતા દેવી... નોર્થ ઈસ્ટ એ દેશને આવા ઘણા ખેલૈયાઓ આપ્યા છે. આજે નોર્થ ઈસ્ટ પણ સ્ટાર્ટ અપ, સર્વિસ સેન્ટર અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા ટેક્નોલોજી સંબંધિત ઉદ્યોગોમાં આગળ આવવાનું શરૂ કર્યું છે. જેમાં હજારો યુવાનો કામ કરી રહ્યા છે. એટલે કે, “વિદ્યા લક્ષ્મી”ના રૂપમાં આ પ્રદેશ યુવાઓ માટે શિક્ષણ અને કૌશલ્યનું મોટું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.

મિત્રો,

અષ્ટલક્ષ્મી મહોત્સવ... એ ઉત્તર પૂર્વના સારા ભવિષ્યની ઉજવણી છે. આ વિકાસના નવા સૂર્યોદયની ઉજવણી છે...જે વિકસિત ભારતના મિશનને વેગ આપશે. આજે નોર્થ ઈસ્ટમાં રોકાણ માટે ખૂબ જ ઉત્સાહ છે. છેલ્લા દાયકામાં, આપણે બધાએ ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્રના વિકાસની અદભૂત યાત્રા જોઈ છે. પરંતુ અહીં પહોંચવું સરળ નહોતું. અમે પૂર્વોત્તર રાજ્યોને ભારતની વિકાસ ગાથા સાથે જોડવા માટે દરેક શક્ય પગલાં લીધાં છે. ઘણા સમયથી આપણે જોયું છે કે કેવી રીતે વિકાસને પણ મતોની સંખ્યાથી માપવામાં આવતો હતો. ઉત્તર પૂર્વના રાજ્યોમાં ઓછા મત અને ઓછી બેઠકો હતી. તેથી, ત્યાંના વિકાસ પર અગાઉની સરકારો દ્વારા પણ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું ન હતું. તે અટલજીની સરકાર હતી જેણે પ્રથમ વખત ઉત્તર પૂર્વના વિકાસ માટે એક અલગ મંત્રાલય બનાવ્યું.

 

મિત્રો,

છેલ્લા એક દાયકામાં અમે દિલથી અને અમારા દિલથી અંતરની લાગણી ઘટાડવા માટે પૂરા દિલથી પ્રયાસ કર્યો. કેન્દ્ર સરકારના મંત્રીઓ 700 થી વધુ વખત ઉત્તર પૂર્વ રાજ્યોની મુલાકાત લઈ ચૂક્યા છે, ત્યાંના લોકો સાથે લાંબો સમય વિતાવ્યો છે. આનાથી ઉત્તર પૂર્વ અને તેના વિકાસ સાથે સરકારનું ભાવનાત્મક જોડાણ પણ બન્યું છે. આનાથી ત્યાંના વિકાસને અદભૂત વેગ મળ્યો છે. ચાલો હું એક આંકડો આપું. ઉત્તર પૂર્વના વિકાસને વેગ આપવા માટે 90ના દાયકામાં એક નીતિ બનાવવામાં આવી હતી. આ હેઠળ, કેન્દ્ર સરકારના 50 થી વધુ મંત્રાલયોએ તેમના બજેટનો 10 ટકા ઉત્તર પૂર્વમાં રોકાણ કરવાનો હતો. આ નીતિના ઘડતરથી, અમે 2014 સુધી જે બજેટ મેળવ્યું હતું તેના કરતાં છેલ્લા 10 વર્ષમાં ઉત્તર પૂર્વને વધુ બજેટ આપ્યું છે. છેલ્લા દાયકામાં, આ એક યોજના હેઠળ, ઉત્તર પૂર્વમાં 5 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ કરવામાં આવ્યા છે. આ વર્તમાન સરકારની નોર્થ ઈસ્ટને લઈને પ્રાથમિકતા દર્શાવે છે.

મિત્રો,

આ યોજના સિવાય અમે નોર્થ ઈસ્ટ માટે ઘણી મોટી વિશેષ યોજનાઓ શરૂ કરી છે. PM-Devine, સ્પેશિયલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ અને નોર્થ ઈસ્ટ વેન્ચર ફંડ...આ યોજનાઓ દ્વારા રોજગારીની ઘણી નવી તકો ઊભી કરવામાં આવી છે. અમે ઉત્તર પૂર્વની ઔદ્યોગિક ક્ષમતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઉન્નતિ યોજના પણ શરૂ કરી છે. નવા ઉદ્યોગો માટે સારું વાતાવરણ ઊભું થશે તો નવી નોકરીઓ પણ ઊભી થશે. હવે સેમિકન્ડક્ટર સેક્ટર ભારત માટે પણ નવું છે. આ નવા ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, અમે ઉત્તર પૂર્વ, આસામ પસંદ કર્યું છે. જ્યારે ઉત્તર પૂર્વમાં આ પ્રકારનો નવો ઉદ્યોગ સ્થાપિત થશે, ત્યારે દેશ અને વિશ્વના રોકાણકારો ત્યાં નવી શક્યતાઓ શોધશે.

 

મિત્રો,

અમે નોર્થ ઈસ્ટને ઈમોશન, ઈકોનોમી અને ઈકોલોજીની આ ત્રિપુટી સાથે જોડી રહ્યા છીએ. નોર્થ ઈસ્ટમાં, અમે માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જ નથી બનાવી રહ્યા, પરંતુ ભવિષ્ય માટે મજબૂત પાયો પણ બનાવી રહ્યા છીએ. છેલ્લા દાયકાઓમાં નોર્થ ઈસ્ટનો સૌથી મોટો પડકાર કનેક્ટિવિટીનો હતો. દૂરના શહેરોમાં પહોંચવામાં દિવસો અને અઠવાડિયા લાગ્યા. સ્થિતિ એવી હતી કે ઘણા રાજ્યોમાં ટ્રેનની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ નહોતી. તેથી, 2014 પછી, અમારી સરકારે ભૌતિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તેમજ સામાજિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ઘણું ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. આનાથી પૂર્વોત્તરમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ગુણવત્તા અને લોકોના જીવનની ગુણવત્તા બંનેમાં જબરદસ્ત સુધારો થયો. અમે પ્રોજેક્ટના અમલીકરણને પણ વેગ આપ્યો છે. ઘણા વર્ષોથી ચાલી રહેલા પ્રોજેક્ટો પૂર્ણ થયા. બોગી-બીલ બ્રિજનું ઉદાહરણ લો. ઘણાં વર્ષોથી પેન્ડિંગ આ પ્રોજેક્ટ પૂરો થતાં પહેલાં, ધેમાજીથી ડિબ્રુગઢની મુસાફરીમાં આખો દિવસ લાગતો હતો. આજે આ યાત્રા માત્ર દોઢ કલાકમાં પૂરી થઈ છે. હું આવા ઘણા ઉદાહરણો આપી શકું છું.

મિત્રો,

છેલ્લા 10 વર્ષમાં લગભગ 5 હજાર કિલોમીટરના નેશનલ હાઈવે પ્રોજેક્ટ પૂરા થયા છે. અરુણાચલ પ્રદેશમાં સેલા ટનલ હોય, ભારત-મ્યાનમાર-થાઇલેન્ડ ત્રિપક્ષીય હાઇવે હોય, નાગાલેન્ડ, મણિપુર અને મિઝોરમમાં સરહદી રસ્તાઓ હોય... આ એક મજબૂત રોડ કનેક્ટિવિટીનું વિસ્તરણ કરી રહ્યું છે. ગયા વર્ષે G-20 દરમિયાન ભારતે I-Macનું વિઝન વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યું હતું. I-MAC એટલે કે ભારત-મધ્ય પૂર્વ-યુરોપ કોરિડોર ભારતના ઉત્તર પૂર્વને વિશ્વ સાથે જોડશે.

મિત્રો,

નોર્થ ઈસ્ટની રેલ કનેક્ટિવિટી અનેક ગણી વધી છે. હવે ઉત્તર પૂર્વ રાજ્યોની તમામ રાજધાનીઓને રેલ દ્વારા જોડવાનું કામ પૂર્ણ થવાનું છે. પ્રથમ વંદે ભારત ટ્રેન પણ નોર્થ ઈસ્ટમાં દોડવાનું શરૂ થઈ ગઈ છે. છેલ્લા દસ વર્ષમાં ઉત્તર પૂર્વમાં એરપોર્ટ અને ફ્લાઈટ્સની સંખ્યા લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે. બ્રહ્મપુત્રા અને બરાક નદીઓ પર જળમાર્ગ બનાવવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. સબરૂમ લેન્ડપોર્ટ સાથે પાણીની કનેક્ટિવિટી પણ સુધરી રહી છે.

 

મિત્રો,

મોબાઈલ અને ગેસ પાઈપ-લાઈન કનેક્ટિવિટી અંગે પણ કામ ઝડપી ગતિએ ચાલી રહ્યું છે. નોર્થ ઈસ્ટના દરેક રાજ્યને નોર્થ ઈસ્ટ ગેસ ગ્રીડ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યું છે. ત્યાં 1600 કિલોમીટરથી વધુ લાંબી ગેસ પાઇપલાઇન નાખવામાં આવી રહી છે. અમારો ભાર ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી પર પણ છે. ઉત્તર પૂર્વના રાજ્યોમાં 2600થી વધુ મોબાઈલ ટાવર લગાવવામાં આવી રહ્યા છે. નોર્થ ઈસ્ટમાં 13 હજાર કિલોમીટરથી વધુ ઓપ્ટિકલ ફાઈબર નાખવામાં આવ્યું છે. મને ખુશી છે કે 5G કનેક્ટિવિટી નોર્થ ઈસ્ટના તમામ રાજ્યોમાં પહોંચી ગઈ છે.

મિત્રો,

નોર્થ ઈસ્ટમાં સોશિયલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં પણ અભૂતપૂર્વ કામ કરવામાં આવ્યું છે. પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં મેડિકલ કોલેજો નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તરી છે. હવે ત્યાં કેન્સર જેવા રોગોની સારવાર માટે આધુનિક સુવિધાઓ ઉભી કરવામાં આવી રહી છે. આયુષ્માન ભારત યોજના હેઠળ ઉત્તર પૂર્વમાં લાખો દર્દીઓને મફત સારવારની સુવિધા મળી છે. ચૂંટણી સમયે મેં તમને ખાતરી આપી હતી કે 70 વર્ષથી વધુ વયના વૃદ્ધોને મફત સારવાર મળશે. સરકારે આયુષ્માન વય વંદના કાર્ડ સાથે આ ગેરંટી પણ પૂરી કરી છે.

મિત્રો,

નોર્થ ઈસ્ટની કનેક્ટિવિટી ઉપરાંત અમે તેની પરંપરા, ટેક્સટાઈલ અને પર્યટન પર પણ ભાર મૂક્યો છે. આનો ફાયદો એ છે કે દેશવાસીઓ હવે નોર્થ ઈસ્ટને શોધવા માટે મોટી સંખ્યામાં આગળ આવી રહ્યા છે. ઉત્તર પૂર્વની મુલાકાતે આવતા પ્રવાસીઓની સંખ્યા પણ છેલ્લા એક દાયકામાં લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે. રોકાણ અને પર્યટનમાં વધારો થવાને કારણે ત્યાં નવા વ્યવસાયો અને નવી તકો ઊભી થઈ છે. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી લઈને ઈન્ટીગ્રેશન સુધી, કનેક્ટિવિટીથી લઈને નિકટતા સુધી, આર્થિકથી લઈને ઈમોશનલ સુધી...આ સમગ્ર સફર ઉત્તર પૂર્વના વિકાસને, અષ્ટલક્ષ્મીના વિકાસને નવી ઊંચાઈએ લઈ ગઈ છે.

 

મિત્રો,

આજે અષ્ટલક્ષ્મી રાજ્યોના યુવાનો ભારત સરકારની મોટી પ્રાથમિકતા છે. ઉત્તર પૂર્વના યુવાનો હંમેશા વિકાસ ઈચ્છે છે. છેલ્લા 10 વર્ષોમાં, ઉત્તર પૂર્વના દરેક રાજ્યમાં સ્થાયી શાંતિ માટે અભૂતપૂર્વ જન સમર્થન મળ્યું છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના પ્રયાસોને કારણે હજારો યુવાનોએ હિંસાનો માર્ગ છોડીને વિકાસનો નવો માર્ગ અપનાવ્યો છે. છેલ્લા એક દાયકામાં ઉત્તર પૂર્વમાં ઘણા ઐતિહાસિક શાંતિ કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. રાજ્યો વચ્ચેના સરહદી વિવાદો પણ ખૂબ જ સૌહાર્દપૂર્ણ રીતે આગળ વધ્યા છે. આનાથી નોર્થ ઈસ્ટમાં હિંસાના કેસમાં ઘણો ઘટાડો થયો છે. ઘણા જિલ્લામાંથી AFSPA હટાવી દેવામાં આવી છે. આપણે સાથે મળીને અષ્ટલક્ષ્મીનું નવું ભવિષ્ય લખવાનું છે અને આ માટે સરકાર દરેક પગલાં લઈ રહી છે.

મિત્રો,

આપણા બધાની આકાંક્ષા છે કે ઉત્તર પૂર્વના ઉત્પાદનો વિશ્વના દરેક બજાર સુધી પહોંચે. તેથી વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ અભિયાન હેઠળ દરેક જિલ્લાના ઉત્પાદનોનો પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. અમે અહીં અને ગ્રામીણ હાટ માર્કેટમાં આયોજિત પ્રદર્શનોમાં ઉત્તર પૂર્વના ઘણા ઉત્પાદનો જોઈ અને ખરીદી શકીએ છીએ. હું ઉત્તર પૂર્વ ઉત્પાદનો માટે સ્થાનિક માટે વોકલના મંત્રને પ્રમોટ કરું છું. હું હંમેશા મારા વિદેશી મહેમાનોને ત્યાંથી ઉત્પાદનો રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરું છું. આ તમારી અદભૂત કલા અને હસ્તકલાને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ આપે છે. હું દેશવાસીઓને અને દિલ્હીના લોકોને વિનંતી કરીશ કે ઉત્તર પૂર્વના ઉત્પાદનોને તેમની જીવનશૈલીનો એક ભાગ બનાવે.

 

મિત્રો,

આજે અષ્ટલક્ષ્મી રાજ્યોના યુવાનો ભારત સરકારની મોટી પ્રાથમિકતા છે. ઉત્તર પૂર્વના યુવાનો હંમેશા વિકાસ ઈચ્છે છે. છેલ્લા 10 વર્ષોમાં, ઉત્તર પૂર્વના દરેક રાજ્યમાં સ્થાયી શાંતિ માટે અભૂતપૂર્વ જન સમર્થન મળ્યું છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના પ્રયાસોને કારણે હજારો યુવાનોએ હિંસાનો માર્ગ છોડીને વિકાસનો નવો માર્ગ અપનાવ્યો છે. છેલ્લા એક દાયકામાં ઉત્તર પૂર્વમાં ઘણા ઐતિહાસિક શાંતિ કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. રાજ્યો વચ્ચેના સરહદી વિવાદો પણ ખૂબ જ સૌહાર્દપૂર્ણ રીતે આગળ વધ્યા છે. આનાથી નોર્થ ઈસ્ટમાં હિંસાના કેસમાં ઘણો ઘટાડો થયો છે. ઘણા જિલ્લામાંથી AFSPA હટાવી દેવામાં આવી છે. આપણે સાથે મળીને અષ્ટલક્ષ્મીનું નવું ભવિષ્ય લખવાનું છે અને આ માટે સરકાર દરેક પગલાં લઈ રહી છે.

મિત્રો,

આપણા બધાની આકાંક્ષા છે કે ઉત્તર પૂર્વના ઉત્પાદનો વિશ્વના દરેક બજાર સુધી પહોંચે. તેથી વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ અભિયાન હેઠળ દરેક જિલ્લાના ઉત્પાદનોનો પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. અમે અહીં અને ગ્રામીણ હાટ માર્કેટમાં આયોજિત પ્રદર્શનોમાં ઉત્તર પૂર્વના ઘણા ઉત્પાદનો જોઈ અને ખરીદી શકીએ છીએ. હું ઉત્તર પૂર્વ ઉત્પાદનો માટે સ્થાનિક માટે વોકલના મંત્રને પ્રમોટ કરું છું. હું હંમેશા મારા વિદેશી મહેમાનોને ત્યાંથી ઉત્પાદનો રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરું છું. આ તમારી અદભૂત કલા અને હસ્તકલાને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ આપે છે. હું દેશવાસીઓને અને દિલ્હીના લોકોને વિનંતી કરીશ કે ઉત્તર પૂર્વના ઉત્પાદનોને તેમની જીવનશૈલીનો એક ભાગ બનાવે.

 

મિત્રો,

આજે હું તમને બધાને કહેવા માંગુ છું કે ઉત્તર પૂર્વના આપણા ભાઈઓ અને બહેનો ઘણા વર્ષોથી સતત ત્યાં જઈ રહ્યા છે. તમે જાણો છો કે પોરબંદર, ગુજરાત, પોરબંદર નજીક માધવપુરમાં મેળો છે. હું માધવપુર મેળામાં આગોતરૂ આમંત્રણ પાઠવું છું. માધવપુરનો મેળો એ ભગવાન કૃષ્ણ અને દેવી રુક્મિણીના લગ્નની ઉજવણી છે. અને દેવી રુક્મિણી માત્ર ઉત્તર પૂર્વની પુત્રી છે. હું ઉત્તર-પૂર્વમાં મારા પરિવારના તમામ સભ્યોને આગામી વર્ષે રામનવમીની સાથે માર્ચ-એપ્રિલમાં યોજાનાર મેળામાં હાજરી આપવા વિનંતી કરીશ. અને તે સમયે પણ, હું ગુજરાતમાં પણ આવું જ હોટબેડ સ્થાપવા માંગુ છું જેથી ત્યાં પણ એક વિશાળ બજાર હોય અને ઉત્તર પૂર્વમાં આપણા ભાઈઓ અને બહેનો પણ તેઓ બનાવેલી વસ્તુઓમાંથી પૈસા કમાઈ શકે. ભગવાન કૃષ્ણ અને અષ્ટલક્ષ્મીના આશીર્વાદથી, આપણે નિશ્ચિતપણે 21મી સદીમાં ઉત્તર પૂર્વ વિકાસની નવી દ્રષ્ટાંત સ્થાપિત કરતા જોઈશું. હું મારી વાત આ ઈચ્છા સાથે સમાપ્ત કરું છું. હું તેને મહાન સફળતાની ઇચ્છા કરું છું.

તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર.

 

Explore More
શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર ધ્વજારોહણ ઉત્સવ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર ધ્વજારોહણ ઉત્સવ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ
IIT Delhi tops India in QS Rankings 2027; 52 Indian institutions feature

Media Coverage

IIT Delhi tops India in QS Rankings 2027; 52 Indian institutions feature
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Text of Prime Minister addresses the Indian Community in Paris
June 18, 2026

नमस्ते!

बों जू!

ऐसा लग रहा है, आप सब छुट्टी के मूड में हैं।

साथियों,

ये पेरिस शहर, Lights का शहर है, रंगों का शहर है, यहां Art है, Ideas हैं, और innovation की प्रेरणा भी है। इस शहर को भारत के अलग-अलग राज्यों से आए आप सभी लोग और भी खूबसूरत बना देते हैं। नए नए रंगों से भर देते हैं।

कोई तमिल है, कोई पंजाबी है, कोई गुजराती है, तो कोई मराठी है, और कोई बंगाली है। भारत के हर कोने का प्रतिनिधित्व यहां दिखाई देता है।

साथियों,

मैं जब 14 जून को नीस पहुंचा था तो सबसे पहले भारत इनोवेट्स कार्यक्रम में शामिल हुआ था। आज जब मैं फ्रांस से वापसी की तैयारी में हूं तो लग रहा है जैसे भारत कनेक्ट्स कार्यक्रम में आ गया हूं।

फ्रांस में रहने वाले आप लोगों ने 21वीं सदी के भारत-फ्रांस रिश्तों को जिस तरह कनेक्ट किया है, वो हमारी Strategic Partnership की बहुत बड़ी ताकत बन रही है। मैं आप सभी के लिए भारत से 140 करोड़ देशवासियों की शुभकामनाएं लेकर आया हूं। इस आत्मीय स्वागत के लिए, मैं आप सभी का हृदय से आभार व्यक्त करता हूं।

साथियों,

आज मैं ऐसे समय में फ्रांस आया हूं जब कुछ ही दिन पहले हमारी सरकार के 12 वर्ष पूरे हुए हैं। चुने हुए प्रधानमंत्री के रूप निरंतर 12 साल तक देश की सेवा करना मेरे जीवन का बहुत बड़ा सौभाग्य रहा है। यह भारत के लोकतंत्र की शक्ति है जिसने एक चायवाले को यहां तक पहुंचा दिया।

साथियों,

बीते 12 वर्ष, 140 करोड़ भारतीयों के अद्भुत सामर्थ्य के रहे हैं। 12 साल के इस कालखंड में भारत का GDP दोगुना हुआ है। Airports की संख्या दोगुनी हुई है। Universities की संख्या भी दोगुनी हो गई है। Highway Construction की स्पीड तीन गुना बढ़ गई। और Metro Network, चार गुणा बड़ा हो गया है।

मैं आपको कुछ और फैक्ट्स दूंगा, उससे आप अंदाजा लगा पाएंगे कि भारत किस स्पीड और कितने बड़े स्केल पर काम कर रहा है। पिछले 12 वर्षों में भारत का Defence Export 35 गुणा यानि Thirty Five Times बढ़ गया है।

औऱ एक फैक्ट सुनिए भारत में मोबाइल मैन्यूफैक्टरिंग यूनिट्स में, 100 गुणा की बढ़ोतरी हुई है। 100 times. भारत अब दुनिया का दूसरा सबसे बड़ा mobile phone manufacturer है। इसी गति, इसी प्रगति का नतीजा है कि आज भारत दुनिया की Fastest Growing Major Economy है।

साथियों,

आज भारत की कहानी सिर्फ Economic Progress की कहानी नहीं है। सिर्फ यहाँ अटक नहीं जाती है। ये Social Transformation की भी कहानी है।

पिछले 12 साल में देश में 25 करोड़ लोग गरीबी से बाहर निकले हैं। यानि एक ऐसी प्रगति जिसका लाभ समाज के अंतिम व्यक्ति तक पहुंच रहा है। फ्रांस में जितने घर हैं, उससे भी अधिक पक्के घर बीते 12 वर्ष में हमने जरूरतमंदों के लिए बनाए हैं।

अब हर परिवार के पास, गरीब से गरीब क्यों न हो, Bank Account है। Financial Inclusion एक सरकारी कार्यक्रम नहीं, बल्कि सामाजिक परिवर्तन का अभियान बना है।

साथियों,

इन 12 वर्षों की उपलब्धियों में, एक उपलब्धि ऐसी भी है जिसे किसी आंकड़े से, या अंकों से, नहीं मापा जा सकता। वह है 140 करोड़ भारतीयों का आत्मविश्वास।

आज का भारत और आज के भारत का युवा बहुत बड़े सपने देख रहा है। भारत का किसान नई संभावनाओं के साथ आगे बढ़ रहा है। भारत की महिलाएं नए नेतृत्व का परिचय दे रही हैं। इसलिए ये सिर्फ Achievements के 12 साल नहीं हैं, ये भारत की एस्पिरेशन्स को नई बुलंदी देने का कालखंड रहा है।

साथियों,

एक समय था जब दूर-दराज के गांवों तक आधुनिक सुविधाएं पहुंचाना वाकई बहुत मुश्किल भरा था। आज उन्हीं गांवों में बिजली भी है, इंटरनेट भी है, और डिजिटल सेवाओं की पूरी दुनिया भी है। आज एक क्लिक पर, कभी भी, कहीं भी बैंकिंग सेवाएं उपलब्ध हैं।

आज मोबाइल फोन, भारत के नागरिकों को अनेक सुविधाओं से कनेक्ट कर रहा है। हमारे किसान, हमारे मछुआरे, हमारे dairy farmers, हमारी महिलाएं, हमारे स्टूडेंट्स, सभी टेक्नोलॉजी के माध्यम से सशक्त हो रहे हैं, और अपने लिए नए अवसर बना रहे हैं।

साथियों,

आपने 125 करोड़ से अधिक Aadhaar IDs के बारे में सुना है। लेकिन आज भारत सिर्फ पहचान को डिजिटल नहीं बना रहा। आज करीब 90 करोड़ भारतीयों की Unique Digital Health IDs बनाई जा चुकी हैं। जिससे मेडिकल रिकॉर्ड सुरक्षित और accessible बन गए हैं। इससे हेल्थकेयर डिलीवरी और अधिक आसान और efficient हो रही है।

साथियों,

इन उपलब्धियों की सबसे बड़ी विशेषता यह है कि इनमें से अधिकांश चीजें कुछ वर्ष पहले तक कल्पना जैसी लगती थीं। कौन सोच सकता था कि गांव-गांव तक हाई-स्पीड इंटरनेट पहुंचेगा ? कौन सोच सकता था कि दूर-सुदूर के गांवों में भी QR code जीवन का हिस्सा बन जायेगा ? गांव में कोई बहन, ड्रोन से खेती करने में मदद करेगी, ये भी असंभव लगता था।

लेकिन आज यह सब, भारत के करोड़ों लोगों के जीवन का सामान्य हिस्सा बनता जा रहा है। और आपको गर्व होगा साथियों, यही नए भारत की पहचान है।

जो कभी सपना था, वह आज सच्चाई है। जो कभी नामुमकिन लगता था, वो आज मुमकिन हुआ है, औऱ ये करने के पीछे सबसे बड़ी ताकत क्या है? किसकी वजह से ये सब संभव हुआ है? यह मोदी के कारण नहीं, वो ताकत है- भारत का लोकतंत्र, भारत की डेमोक्रेसी। इस डेमोक्रेसी में सबका साथ है, सबका विकास है।

साथियों,

आज से 50 या 100 साल बाद जब भारत के इस कालखंड की समीक्षा होगी, तो ये बात उभरकर सामने आएगी कि इस कालखंड को भारत की Aspirations ने ड्राइव किया। यह भारत के एस्पिरेशन्स का नया युग है।

जहां बिजली पहुंची है, वहां लोग सिर्फ बिजली नहीं चाहते, वे Smart Living चाहते हैं। जहां ट्रेन पहुंची है, वहां लोग High-Speed Connectivity चाहते हैं। जहां हाईवे बने हैं, वहां लोग World-Class Expressways चाहते हैं। जहां इंटरनेट पहुंचा है, वहां लोग AI और Digital Innovation में नेतृत्व चाहते हैं।

यानि आज भारत के लोग अपने जीवन को भी Next Level पर ले जाना चाहते हैं, और भारत को भी Next Level पर ले जाना उनका मकसद है, उनका संकल्प है, उनके सपने है।

और साथियों,

यही Aspirations आज भारत की विकास यात्रा की सबसे बड़ी शक्ति हैं। मैं आपको भारत की Space Journey का उदाहरण दूंगा।

भारत ने चंद्रयान को चंद्रमा के South Pole पर उतारा। दुनिया ने इसे एक बहुत बड़ी उपलब्धि माना। लेकिन भारत इसे अपनी मंजिल मानकर रुका नहीं। आज देश गगनयान की तैयारी कर रहा है। भारत अंतरिक्ष में अपना Space Station बनाने की दिशा में आगे बढ़ रहा है।

हमारे Space Startups Global Space Economy में अपनी जगह बनाने के लिए पुरजोश काम कर रहे हैं, आगे बढ़ रहे हैं।

साथियों,

Green Energy के क्षेत्र में भी भारत की यही एस्पिरेशंस दिखाई देती है। Solar Power में भारत की उपलब्धियों की दुनिया भर में लगातार चर्चा हो रही हैं। लेकिन भारत अगली छलांग की तैयारी कर रहा है।

Green Hydrogen में बड़े निवेश हो रहे हैं। Advanced Nuclear Energy पर तेजी से काम हो रहा है। आपने भारत के Fast Breeder nuclear Reactor से जुड़ी प्रोग्रेस के बारे में भी सुना ज़रूर होगा। ये भारत के न्यूक्लियर एनर्जी लैंडस्केप में क्रांतिकारी परिवर्तन करने का बहुत बड़ा अचीवमेंट हमारे सीसेन्टिस्टों ने किया है।

साथियों,

आज का भारत भविष्य का पूरा Ecosystem बना रहा है। भारत एक साथ हर उस क्षेत्र में निवेश कर रहा है, जो आने वाले दशकों की दिशा तय करेगा।

अभी आपने कुछ दिन पहले ही देखा है नीस में भारत इनोवेट्स का एक आयोजन किया। ये इवेंट भारत के डीप टेक सामर्थ्य को दुनिया तक पहुंचाने का एक और माध्यम था। इसमें भारत के 120 Deep-Tech Startups उपस्थित थे। Bharat Innovates में करीब एक हजार चार सौ B2B Meetings हुईं है। कई Startups के लिए Investment Commitments आगे बढ़ीं, Commercial Orders के लिए रास्ते खुले। French और European Universities तथा Incubators के साथ Engagements बढ़ रही हैं।

Student Exchanges, Joint Research, और Innovation Support के नए रास्ते बने। इसलिए Bharat Innovates सिर्फ एक Summit नहीं रहा। यह Innovation Diplomacy का एक नया मॉडल बना है।

और आज ही पेरिस में VivaTech इवेंट के जरिए, इस यात्रा को हमने और आगे बढ़ाया। नीस में हमने Ideas को Capital से जोड़ा और पेरिस में Indian Innovation को Global Scale से जोड़ा। आज दुनिया देख रही है भारत केवल भविष्य के लिए तैयार नहीं हो रहा है। भारत भविष्य को आकार दे रहा है।

साथियों,

एक समय था, जब देशों के बीच रिश्ते केवल व्यापार से तय होते थे। आज व्यापार के साथ-साथ Trust यानि भरोसा भी उतना ही महत्वपूर्ण हो गया है।

हर देश Reliable Supply Chains चाहता है। हर देश Stable Partnerships चाहता है। हर देश ऐसे साथियों की तलाश में है, जिन पर लंबे समय तक भरोसा किया जा सके। और ऐसे समय में, भारत विश्व में एक Trusted Partner के रूप में उभर रहा है।

एवियां में G7 बैठक के दौरान मैंने trust based partnerships बनाने पर ज़ोर दिया। ग्लोबल साउथ के देशों के साथ equal पार्टनर्स के रूप में आगे बढ़ने का आह्वान किया। भारत का G7 समिट में संदेश था Global Governance तभी प्रभावी होगी जब वह Inclusive होगी। Global Growth तभी Sustainable होगी जब वह शेयर्ड होगी। और Global Technology तभी मानवता के लिए उपयोगी होगी जब वह Trusted होगी।

साथियों,

भारत और दुनिया के बीच व्यापारिक रिश्तों में नई ऊर्जा नज़र आ रही है। फ्रांस के साथ भारत का ट्रेड लगतार बढ़ रहा है। पिछले कुछ वर्षों में भारत ने दुनिया के अनेक देशों के साथ Free Trade Agreements किए हैं। यूरोपियन यूनियन हो, यूनाइटेड किंगडम हो दुनिया के हर देश, हर रीजन के साथ भारत समझौते कर रहा है।

अगले महीने से भारत और UK के बीच ट्रेड एग्रीमेंट भी लागू हो जाएगा। यह एग्रीमेंट भारत के farmers, workers और innovators को अनेक नए अवसर प्रदान करेगा।

साथियों,

आज दुनिया Uncertainty और Disruption के दौर से गुजर रही है। ऐसे समय में भारत और फ्रांस की साझेदारी विश्वास, स्थिरता और सहयोग का एक मजबूत स्तंभ बन रहा है।

इस वर्ष हमने भारत और फ्रांस के संबंधों को Special Global Strategic Partnership का दर्जा दिया था। नीस में मेरे मित्र President Macron और मैंने हमारे संबंधों को force for global good बनाने पर चर्चा की। Defence से लेकर space और नुक्लियर तक AI और क्रिटीकल मिनरल्स से लेकर high speed railway तक, हर क्षेत्र में हम मिलकर आगे बढ़ेंगे।

साथियों,

Solar energy हो, या AI के क्षेत्र में सहयोग हो, भारत और फ्रांस मिलकर ऐसे समाधान विकसित कर रहे हैं जो पूरी मानवता के हित में हैं। पिछले वर्ष पेरिस में और इस वर्ष दिल्ली में हमने AI Summit को Co-chair किया।

अब हम साथ मिलकर अगले वर्ष “तृष्णा” satellite को लॉन्च करने जा रहें हैं। यह “तृष्णा” satellite जो विश्व में फूड और वाटर सिक्युरिटी सुनिश्चित करने में योगदान देगा।

और साथियों,

यह सभी गवर्नमेंट टू गवर्नमेंट पहलो में आप सभी का योगदान बहुत महत्वपूर्ण है। ये आप हैं जो भारत और यूरोप के बीच सबसे मजबूत सेतु हैं। आप दोनों समाजों को समझते हैं। दोनों बाजारों को समझते हैं। आने वाले समय में Talent, Trade, Technology, Tourism और Investment के नए अवसरों को आगे बढ़ाने में आपकी भूमिका लगातार बढ़ने वाली हैं।

साथियों,

भारत और फ्रांस के रिश्तों को साझा इतिहास, साझा मूल्यों और साझा विश्वास ने आगे बढ़ाया है। विश्व युद्धों के दौरान फ्रांस की धरती पर बलिदान देने वाले भारतीय सैनिकों की स्मृतियां आज भी हमें जोड़ती हैं।

मुझे पहले नव शापेल में श्रद्धांजलि देने का अवसर मिला, पिछले वर्ष प्रेसिडेंट मैक्रों के साथ मार्सेय के वॉर मेमोरियल जाने का अवसर भी मिला। ये हमारी साझा विरासत है।

फ्रांस, भारतीयों के योगदान को संजोता भी है और सराहता भी है। भारतीय मूल की नूर इनायत खान हों, जिन्होंने फ्रांस की Resistance के लिए अपना जीवन बलिदान किया, या महाराजा रणजीत सिंह के साथ काम करने वाले जनरल जां फ्रांस्वा अलार हों ये सभी भारत और फ्रांस की साझा विरासत के प्रतीक हैं।

भारत के राज्य पुडुचेरी में भी फ्रेंच विरासत की झलक दिखाई देती है। वहां का Architecture, वहां की कला-संस्कृति और खान-पान सभी में हमारे संबंधों की महेक है।

साथियों,

इस समय फ्रांस समेत पूरी दुनिया में International Yoga Day की तैयारी भी चल रही है। इस अवसर पर मैं, फ्रांस में योग को आगे बढ़ाने वाले श्रीमान महेश घाट्राड्याल जी को भी आदरपूर्वक श्रद्धांजलि देता हूं। मैं पद्म पुरस्कार से सम्मानित, शार्लोत शोपां जी को भी प्रणाम करता हूं। जिन्होंने सौ वर्ष की आयु में भी, योग के माध्यम से फ़्रांस को भारत की विरासत से जोड़ा है। उनका जीवन यह सिद्ध करता है: Yoga does not add years to life, it adds life to years.

साथियों,

मैं फ्रेद नेग्री जी को भी आदरपूर्वक श्रद्धापूर्वक याद करता हूं। भारतीय विरासत को संरक्षित करने में उनका योगदान अतुल्य रहा है।

साथियों,

भारत और फ्रांस को कनेक्ट करने वाली एक और चीज है, और वो है फुटबॉल। इस वक्त यहां फुटबॉल फीवर पूरे जोर पर है। फ्रांस में इसकी दीवानगी, चप्पे-चप्पे पर दिखती है। लेकिन भारत में भी फुटबॉल का क्रेज़ सिर चढ़कर बोलता है।

खासतौर पर फ्रांस की टीम के फैन्स भारत में बहुत अधिक हैं। फ़्रांस ने इस वर्ल्ड कप की शुरुआत एक जोरदार जीत से शुरू की है। मैं फ्रांस की टीम को बहुत-बहुत शुभकामनाएं देता हूं।

साथियों,

जाने से पहले, आप सभी के लिए कुछ और अच्छी खबरें भी लेकर के आया हूँ। वो आपके लिए हैं। पिछले वर्ष, मार्सेय में कॉन्सुलेट खोला गया, इससे काफी अधिक सुविधा मिल रही है। कुछ हफ्ते पहले, Indian Nationals के लिए French Airports पर Visa-free Transit की व्यवस्था शुरू हो गई है।

Students और Professionals की Mobility बढ़ाना हो, या Educational Qualifications की Mutual Recognition की बात हो, या फिर French Universities के भारत में Campus खोलना हो, इन सभी पर हम मिलकर आगे बढ़ रहें हैं।

अब फ्रांस में UPI के उपयोग का दायरा भी और बढ़ने जा रहा है। यानि भारत-फ्रांस कनेक्ट भी Instant और आपसी Payment भी Instant!

साथियों,

इन सभी पहलों से, हम भारत और फ़्रांस को और करीब ला रहें हैं। और मैं फिर कहूंगा इस साझेदारी की नींव, इस रिश्ते की असली ताकत आप सभी हैं। आप सब मेरे देशवासी हैं।

आज जब भारत तेज़ी से विकसित भारत के लक्ष्य की ओर बढ़ रहा है, तो मैं आप सभी से भारत के साथ और गहराई से जुडने का आग्रह करूंगा। इससे भारत की विकास यात्रा को नई शक्ति मिलेगी, और आपको अपनी पुरखों की धरती की सेवा करने का अवसर भी मिलेगा।

इन्हीं शब्दों के साथ आप सभी के प्रेम आपके उत्साह और इस आत्मीय स्वागत के लिए मैं एक बार फिर आप सभी का आभार व्यक्त करता हूं।

भारत माता की जय!

बहुत बहुत धन्यवाद।