પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ મહામાના પંડિત મદન મોહન માલવિયાની 162મી જન્મજયંતીનાં પ્રસંગે આજે નવી દિલ્હીમાં વિજ્ઞાન ભવનમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં 'પંડિત મદન મોહન માલવિયાનાં કલેક્ટેડ વર્ક્સ ઑફ પંડિત મદન મોહન માલવિયા'નાં 11 ખંડોની પ્રથમ શ્રેણીનું વિમોચન કર્યું હતું. શ્રી મોદીએ પં. મદન મોહન માલવિયાને પુષ્પાંજલિ પણ અર્પણ કરી હતી. બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીના પ્રખ્યાત સ્થાપક પંડિત મદન મોહન માલવિયા આધુનિક ભારતના ઘડવૈયાઓમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે. તેમને એક ઉત્કૃષ્ટ વિદ્વાન અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે જેમણે લોકોમાં રાષ્ટ્રીય ચેતના વધારવા માટે પુષ્કળ કાર્ય કર્યું હતું.
પ્રધાનમંત્રીએ પોતાના સંબોધનની શરૂઆત દરેકને મેરી ક્રિસમસની શુભેચ્છા આપીને કરી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, આજનો પ્રસંગ ભારત અને ભારતીયતામાં વિશ્વાસ ધરાવતા લોકો માટે પ્રેરણાનો પર્વ છે, કારણ કે આજે અટલ જયંતી અને મહામના પંડિત મદન મોહન માલવિયાની જન્મજયંતી છે. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ મહામના પંડિત મદન મોહન માલવિયા અને પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી શ્રી અટલ બિહારી વાજપેયીને નમન કર્યા હતા. તેમણે અટલ જયંતીના પર્વ પર સુશાસન દિવસની ઉજવણીની નોંધ પણ લીધી હતી અને ભારતના દરેક નાગરિકને શુભેચ્છાપાઠવી હતી.
પ્રધાનમંત્રીએ યુવા પેઢી અને સંશોધન વિદ્વાનો માટે પંડિત મદન મોહન માલવિયાની એકત્રિત કરેલી કૃતિઓનાં મહત્ત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે, એકત્રિત કરવામાં આવેલા કાર્યો બીએચયુ સંબંધિત મુદ્દાઓ, મહામનાની કોંગ્રેસ નેતૃત્વ સાથેની વાતચીત અને બ્રિટિશ નેતૃત્વ પ્રત્યેના તેમના વલણ પર પ્રકાશ પાડશે. પીએમ મોદીએ કહ્યું કે, મહામાનાની ડાયરી સાથે જોડાયેલો ગ્રંથ દેશના લોકોને સમાજ, રાષ્ટ્ર અને અધ્યાત્મવાદના આયામોમાં માર્ગદર્શન આપી શકે છે. પ્રધાનમંત્રીએ આ એકત્રિત કાર્ય પાછળ ટીમની સખત મહેનતનો સ્વીકાર કર્યો હતો તથા માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય, મહામના માલવિયા મિશન અને શ્રી રામ બહાદુર રાયને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા.
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "મહામાના જેવી હસ્તીઓનો જન્મ સદીઓમાં એક વખત થાય છે અને તેની અસર ભવિષ્યની કેટલીક પેઢીઓ પર જોવા મળે છે." તેમણે કહ્યું હતું કે, તેઓ જ્ઞાન અને ક્ષમતાની દ્રષ્ટિએ તેમના સમયના મહાન વિદ્વાનોની સમકક્ષ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "મહામાના આધુનિક વિચારસરણી અને સનાતન સંસ્કૃતિનો સંગમ છે." પીએમ મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તેમણે સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં તેમજ રાષ્ટ્રની આધ્યાત્મિક આત્માને પુનર્જીવિત કરવામાં સમાન યોગદાન આપ્યું છે. તેમની એક નજર આજના પડકારો પર હતી અને બીજી નજર રાષ્ટ્રીય હિતોને પ્રાધાન્ય આપતી વખતે ભાવિ વિકાસ પર હતી. પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, મહામના દેશ માટે સૌથી મોટી તાકાત સાથે લડ્યાં હતાં અને અતિ મુશ્કેલ વાતાવરણમાં પણ શક્યતાઓનાં નવાં બીજ રોપ્યાં હતાં. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, મહામાના આવાં ઘણાં પ્રદાનને હવે આજે લોંચ થઈ રહેલા સંપૂર્ણ પુસ્તકનાં 11 ખંડો મારફતે અધિકૃત રીતે પ્રગટ કરવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું હતું કે, "મહામનાને ભારત રત્ન એનાયત કરવો એ અમારી સરકારનું સૌભાગ્ય છે." શ્રી મોદીએ એમ પણ નોંધ્યું હતું કે, મહામનાની જેમ તેમને પણ કાશીનાં લોકોની સેવા કરવાની તક મળી છે. તેમણે યાદ કર્યું કે જ્યારે તેઓ કાશીથી ચૂંટણી લડવા આવ્યા હતા ત્યારે માલવીયા જીના પરિવારના સભ્યોએ તેમના નામની દરખાસ્ત કરી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, મહામનાને કાશીમાં અપાર શ્રદ્ધા છે અને આ શહેર આજે વિકાસની નવી ઊંચાઈઓને સ્પર્શી રહ્યું છે અને પોતાનાં વારસાનું ગૌરવ પુનઃસ્થાપિત કરી રહ્યું છે.
પ્રધાનમંત્રીએ ધ્યાન દોર્યું હતું કે, અમૃત કાળમાં ભારત ગુલામીની માનસિકતાને દૂર કરવાની સાથે-સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. શ્રી મોદીએ કહ્યું હતું કે, "તમે અમારી સરકારોનાં કામમાં પણ ક્યાંક માલવિયાજીનાં વિચારોની સુગંધનો અનુભવ કરશો. માલવિયાજીએ આપણને એક એવા રાષ્ટ્રનું વિઝન આપ્યું છે, જેમાં તેનો પ્રાચીન આત્મા તેના આધુનિક શરીરમાં સુરક્ષિત અને સંરક્ષિત રહે છે." પ્રધાનમંત્રીએ ભારતીય મૂલ્યો સાથે સુસંગત શિક્ષણ માટે માલવિયાજીની હિમાયત અને બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીની રચનાની નોંધ લીધી હતી, જે ભારતીય ભાષાઓની તેમની હિમાયત છે. "તેમના પ્રયત્નોને કારણે, નાગરી લિપિ ઉપયોગમાં આવી અને ભારતીય ભાષાઓને માન મળ્યું. આજે માલવિયાજીના આ પ્રયાસો દેશની નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિમાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે."
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "કોઈ પણ દેશને મજબૂત બનાવવામાં તેની સંસ્થાઓનું પણ એટલું જ મહત્ત્વ છે. માલવિયાજીએ પોતાના જીવનમાં અનેક એવી સંસ્થાઓની રચના કરી હતી, જ્યાં રાષ્ટ્રીય વિભૂતિઓનું નિર્માણ થયું હતું." પ્રધાનમંત્રીએ હરિદ્વારમાં બીએચયુ, ઋષિકુળ બ્રહ્મશારામ, ભારતી ભવન પુસ્તકલાય, પ્રયાગરાજ, સનાતન ધર્મ મહાવિદ્યાલય ઉપરાંતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. પીએમ મોદીએ વર્તમાન સરકાર હેઠળ અસ્તિત્વમાં આવી રહેલી શ્રેણીબદ્ધ સંસ્થાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમ કે સહકાર મંત્રાલય, આયુષ મંત્રાલય, ડબ્લ્યુએચઓ ગ્લોબલ સેન્ટર ફોર ટ્રેડિશનલ મેડિસિન, ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મિલેટ રિસર્ચ, ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ એલાયન્સ, ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ, ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ, કોએલિશન ફોર ડિઝાસ્ટર રિસાયલન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વૈશ્વિક દક્ષિણ માટે દક્ષિણ, ઇન્ડિયા મિડલ ઇસ્ટ યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર, ઇન-સ્પેસ અને સાગર જેવી મેરિટાઇમ ક્ષેત્રમાં. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "અત્યારે ભારત રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્ત્વપૂર્ણ એવી ઘણી સંસ્થાઓનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે. આ સંસ્થાઓ માત્ર 21મી સદીના ભારતને જ નહીં, પણ 21મી સદીના વિશ્વને પણ નવી દિશા આપવા માટે કામ કરશે."
મહામાના અને અટલજી બંનેને પ્રભાવિત કરનારી વિચારધારાઓ વચ્ચે સમાનતા દર્શાવતા પ્રધાનમંત્રીએ અટલજીના મહાનનાના શબ્દોને યાદ કર્યા હતા અને કહ્યું હતું કે, "જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સરકારની સહાય વિના કશુંક કરવા તૈયાર થાય છે, ત્યારે મહામાનનું વ્યક્તિત્વ અને તેમનું કાર્ય તેમના માર્ગને દીવાદાંડીની જેમ પ્રકાશિત કરશે." તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, સરકાર સુશાસન પર ભાર મૂકીને માલવિયાજી, અટલજી અને દરેક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીનાં સ્વપ્નો અને આકાંક્ષાઓને સાકાર કરવા આતુર છે. "સુશાસનનો અર્થ સત્તા-કેન્દ્રિત નહીં પરંતુ સેવા-કેન્દ્રિત હોવું" શ્રી મોદીએ આગળ જણાવ્યું હતું કે, "સુશાસન ત્યારે થાય છે જ્યારે નીતિઓ સ્પષ્ટ ઇરાદાઓ અને સંવેદનશીલતા સાથે બનાવવામાં આવે છે અને દરેક લાયક વ્યક્તિને કોઈ પણ પ્રકારના ભેદભાવ વિના તેના સંપૂર્ણ અધિકારો મળે છે." પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, સુશાસનનો સિદ્ધાંત આજે વર્તમાન સરકારની ઓળખ બની ગયો છે, જ્યાં તેના નાગરિકોને મૂળભૂત સુવિધાઓ માટે એક આધારસ્તંભથી બીજા પદ સુધી દોડવાની જરૂર નથી. તેના બદલે, સરકાર લાભાર્થીઓના દરવાજે પહોંચીને છેવાડાના વિસ્તારો સુધી પહોંચાડવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. શ્રી મોદીએ હાલમાં ચાલી રહેલી વિકસિત ભારત સંકલ્પ યાત્રાની ચર્ચા કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ તમામ સરકારી યોજનાઓની સંતૃપ્તિ હાંસલ કરવાનો છે. 'મોદી કી ગેરંટી' વાહનની અસર વિશે પ્રધાનમંત્રીએ જાણકારી આપી હતી કે, જેઓ અગાઉ માત્ર 40 દિવસની અંદર પાછળ રહી ગયા હતા, તેમને કરોડો નવા આયુષ્માન કાર્ડ સુપરત કરવામાં આવશે.
સુશાસનમાં પ્રામાણિકતા અને પારદર્શકતાની ભૂમિકા પર ભાર મૂકીને પ્રધાનમંત્રીએ કલ્યાણકારી યોજનાઓ પર લાખો કરોડનો ખર્ચ કરવા છતાં કૌભાંડ મુક્ત શાસન પર વિસ્તૃત વર્ણન કર્યું હતું. તેમણે ગરીબો માટે મફત રાશન પર 4 લાખ કરોડ રૂપિયા, ગરીબો માટે પાકા મકાનો પર 4 લાખ કરોડ રૂપિયા અને દરેક ઘરમાં પાઇપ દ્વારા પાણી માટે 3 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુના ખર્ચનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. "જો પ્રામાણિક કરદાતાનો એક એક પૈસો જાહેર હિત અને રાષ્ટ્રીય હિતમાં ખર્ચવામાં આવે છે, તો આ સુશાસન છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, સુશાસનને પરિણામે 13.5 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યાં છે."
સંવેદનશીલતા અને સુશાસનના મહત્વ પર ભાર મૂકતા પીએમ મોદીએ કહ્યું હતું કે, મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લા કાર્યક્રમે 110 જિલ્લાઓની કાયાપલટ કરી છે, જેને પછાતપણાના અંધકારમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, હવે મહત્ત્વાકાંક્ષી અવરોધો પર પણ આ જ પ્રકારનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.
પ્રધાનમંત્રીએ વાઇબ્રન્ટ વિલેજ યોજના પર પ્રકાશ પાડતા કહ્યું હતું કે, "જ્યારે વિચારો અને અભિગમ બદલાય છે, ત્યારે પરિણામો પણ બદલાય છે." તેમણે વાઇબ્રન્ટ વિલેજ યોજના પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે સરહદી વિસ્તારોનાં વિકાસને પ્રાથમિકતા આપે છે. તેમણે કુદરતી આફતો અથવા કટોકટી દરમિયાન રાહત કાર્ય પ્રદાન કરવા માટે સરકારના દ્રઢ અભિગમ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને કોવિડ રોગચાળા અને યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન રાહત પગલાંનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું. વડા પ્રધાને જણાવ્યું હતું કે, "શાસનમાં પરિવર્તન હવે સમાજની વિચારસરણીને પણ બદલી રહ્યું છે." વડા પ્રધાને જણાવ્યું હતું કે, "શાસનમાં પરિવર્તન હવે સમાજની વિચારસરણીને પણ બદલી રહ્યું છે." તેમણે જનતા અને સરકાર વચ્ચેના વધેલા વિશ્વાસ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. શ્રી મોદીએ ઉમેર્યું હતું કે, "આ વિશ્વાસ દેશના આત્મવિશ્વાસમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે અને આઝાદી કા અમૃત કાલમાં વિકસિત ભારતનું નિર્માણ કરવા માટેની ઊર્જા બની રહ્યો છે."
સંબોધનના સમાપનમાં પ્રધાનમંત્રીએ મહામના અને અટલજીના વિચારોને ટચસ્ટોન ગણીને આઝાદી કા અમૃત કાલમાં વિકસિત ભારતનું સ્વપ્ન સાકાર કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે, દેશનો દરેક નાગરિક દ્રઢ નિશ્ચય સાથે સફળતાનાં પથમાં પોતાનું યોગદાન આપશે.
આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રી શ્રી અનુરાગ સિંહ ઠાકુર, કેન્દ્રીય કાયદા અને ન્યાય મંત્રી શ્રી અર્જુન રામ મેઘવાલ, મહામના માલવિયા મિશનના સચિવ શ્રી પ્રભુનારાયણ શ્રીવાસ્તવ અને પંડિત પંડિતના મુખ્ય સંપાદક મદન મોહન માલવિયા સંપૂર્ણ વાંગામાય, શ્રી રામબહાદુર રાય વગેરે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
પાર્શ્વ ભાગ
અમૃત કાલમાં પ્રધાનમંત્રીનું વિઝન રહ્યું છે કે, તેઓ દેશની સેવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રદાન કરનારા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓને ઉચિત સન્માન આપે. 'પંડિત મદન મોહન માલવિયાના એકત્રિત કાર્યો' એ આ દિશામાં એક પ્રયાસ છે.
11 ગ્રંથોમાં દ્વિભાષી (અંગ્રેજી અને હિંદી) કૃતિ, જે લગભગ 4000 પાનાંઓમાં ફેલાયેલી છે, તે પંડિત મદનમોહન માલવિયાનાં લખાણો અને ભાષણોનો સંગ્રહ છે, જે દેશના ખૂણેખૂણેથી એકત્રિત કરવામાં આવી છે. આ ગ્રંથોમાં તેમના અપ્રકાશિત પત્રો, લેખો અને ભાષણોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં મેમોરેન્ડમનો પણ સમાવેશ થાય છે; હિંદી સાપ્તાહિક 'અભ્યુદય'ની સંપાદકીય સામગ્રી 1907માં તેમના દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી; સમયાંતરે તેમણે લખેલા લેખો, પત્રિકાઓ અને પુસ્તિકાઓ; 1903 અને 1910ની વચ્ચે આગ્રા અને અવધના સંયુક્ત પ્રાંતોની વિધાન પરિષદમાં આપવામાં આવેલા તમામ ભાષણો; રોયલ કમિશન સમક્ષ આપવામાં આવેલા નિવેદનો; 1910 અને 1920 ની વચ્ચે ઈમ્પિરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલમાં બિલોની રજૂઆત દરમિયાન આપવામાં આવેલા ભાષણો; બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીની સ્થાપના પહેલાં અને પછી લખાયેલા પત્રો, લેખો અને ભાષણો; અને 1923થી 1925ની વચ્ચે તેમણે લખેલી એક ડાયરીનો સમાવેશ આ વોલ્યુમમાં થાય છે.
પંડિત મદનમોહન માલવિયાએ લખેલા અને તેમના દ્વારા બોલાયેલા દસ્તાવેજોના સંશોધન અને સંકલનનું કાર્ય મહામના પંડિત મદન મોહન માલવિયાના આદર્શો અને મૂલ્યોના પ્રચાર-પ્રસાર માટે સમર્પિત સંસ્થા મહામના માલવિયા મિશન દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. પ્રખ્યાત પત્રકાર શ્રી રામ બહાદુર રાયની આગેવાની હેઠળ મિશનની એક સમર્પિત ટીમે ભાષા અને લખાણમાં ફેરફાર કર્યા વિના પંડિત મદન મોહન માલવિયાના મૌલિક સાહિત્ય પર કામ કર્યું છે. માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય હેઠળના પ્રકાશન વિભાગે આ પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યા છે.
पण्डित मदनमोहन मालवीय सम्पूर्ण वाङ्मय का लोकार्पण होना अपने आपमें बहुत महत्वपूर्ण है। pic.twitter.com/72WrzVOcS0
— PMO India (@PMOIndia) December 25, 2023
महामना जैसे व्यक्तित्व सदियों में एक बार जन्म लेते हैं।
— PMO India (@PMOIndia) December 25, 2023
और आने वाली कई सदियाँ उनसे प्रभावित होती हैं: PM @narendramodi pic.twitter.com/YSLAG7I4L3
महामना जिस भूमिका में रहे, उन्होंने ‘राष्ट्र प्रथम’ के संकल्प को सर्वोपरि रखा: PM @narendramodi pic.twitter.com/yesBjEzlFh
— PMO India (@PMOIndia) December 25, 2023
आजादी के अमृतकाल में देश गुलामी की मानसिकता से मुक्ति पाकर, अपनी विरासत पर गर्व करते हुए आगे बढ़ रहा है: PM @narendramodi pic.twitter.com/TLCHfpSLvm
— PMO India (@PMOIndia) December 25, 2023
भारत आज राष्ट्रीय और अंतरराष्ट्रीय महत्व की कई संस्थाओं का निर्माता बन रहा है।
— PMO India (@PMOIndia) December 25, 2023
ये संस्थान, ये संस्थाएं 21वीं सदी के भारत ही नहीं बल्कि 21वीं सदी के विश्व को नई दिशा देने का काम करेंगे: PM @narendramodi pic.twitter.com/mGWFD15cC7
गुड गवर्नेंस का मतलब होता है जब शासन के केंद्र में सत्ता नहीं सेवाभाव हो: PM @narendramodi pic.twitter.com/46baZhg1qP
— PMO India (@PMOIndia) December 25, 2023
