ભારતે અને નેધરલેન્ડ્સે ભારતના પ્રધાનમંત્રીની નેધરલેન્ડ્સની મુલાકાત અંગે સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કર્યું

નેધરલેન્ડ્સના પ્રધાનમંત્રી માનનીય શ્રી રોબ જેટનના આમંત્રણ પર, ભારતના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 16-17 મે 2026 દરમિયાન નેધરલેન્ડ્સની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. આ પ્રધાનમંત્રી મોદીની નેધરલેન્ડ્સની બીજી મુલાકાત હતી.

મે 16ની સવારે, ધ હેગ ખાતેના રોયલ પેલેસ હ્યુઈસ ટેન બોશમાં દ્વિપક્ષીય બેઠક માટે નેધરલેન્ડ્સના મહામહિમ રાજા વિલેમ એલેક્ઝાન્ડર અને રાણી મેક્સિમા દ્વારા પ્રધાનમંત્રી મોદીની યજમાની કરવામાં આવી હતી. મહામહિમ રાજા અને રાણીએ પ્રધાનમંત્રી મોદી માટે લંચનું પણ આયોજન કર્યું હતું.

પ્રધાનમંત્રી જેટન અને પ્રધાનમંત્રી મોદી વચ્ચે મર્યાદિત અને પ્રતિનિધિમંડળ સ્તરની મંત્રણાઓ થઈ હતી, ત્યારબાદ 16 મેની સાંજે રાત્રિભોજનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ બંને દેશો વચ્ચેના લાંબા સમયના અને ઐતિહાસિક વ્યાપારી સંબંધો, ઊંડા મૂળ ધરાવતા લોકો-થી-લોકોના સંબંધો અને મજબૂત દ્વિપક્ષીય સંબંધોને યાદ કર્યા અને આ બહુઆયામી સંબંધોને વધુ વિસ્તૃત અને ગાઢ બનાવવાની તેમની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. આ સંદર્ભમાં, બંને નેતાઓએ તાજેતરના વર્ષોમાં વિવિધ સહકાર કાર્યક્રમોમાં નિયમિત આદાનપ્રદાન દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી પ્રગતિની સંતોષ સાથે નોંધ લીધી, જેમાં સર્વોચ્ચ રાજકીય સ્તરે આદાનપ્રદાન અને 2023માં ભારતની G20 ની અધ્યક્ષતા અને ફેબ્રુઆરી 2026 માં નવી દિલ્હીમાં આયોજિત AI ઈમ્પેક્ટ સમિટ દરમિયાન થયેલા ફળદાયી સહયોગનો સમાવેશ થાય છે.

સંબંધોમાં મજબૂત ગતિ અને બંને દેશો વચ્ચે વધતી જતી સમાનતાઓને સ્વીકારતા, બંને નેતાઓએ ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચેના સંબંધોને 'વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી' (Strategic Partnership) ના સ્તરે લઈ જવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી રોડમેપ અપનાવવાનું સ્વાગત કર્યું, જેના હેઠળ બંને પક્ષો રાજકીય, વ્યાપાર અને રોકાણ, સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સહકાર, સાયબર સુરક્ષા, સેમિકન્ડક્ટર્સ સહિતની ગંભીર અને ઉભરતી ટેકનોલોજી, અવકાશ, AI અને ક્વોન્ટમ સિસ્ટમ, વિજ્ઞાન અને સંશોધન, ટકાઉપણું, આરોગ્ય, ટકાઉ કૃષિ અને ખાદ્ય પ્રણાલીઓ, જળ વ્યવસ્થાપન, આબોહવા પરિવર્તન અને ઊર્જા સંક્રમણ, ટકાઉ પરિવહન, દરિયાઈ વિકાસ, શિક્ષણ, સંસ્કૃતિ અને લોકો-થી-લોકોના સંબંધો સહિતના તમામ ક્ષેત્રોમાં નિયમિત અને સંરચિત સહકાર દ્વારા કામ કરવા સંમત થયા હતા. બંને પક્ષો નીતિ આયોજન (policy planning) ના ક્ષેત્રમાં આદાનપ્રદાનની શક્યતાઓ શોધવા માટે પણ સંમત થયા હતા.

બંને નેતાઓએ આ સંદર્ભમાં ડિસેમ્બર 2025 માં વિવિધ અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં થયેલા કરારો, જેમ કે સંરક્ષણ, સેમિકન્ડક્ટર્સ અને સંબંધિત ઉભરતી ટેકનોલોજી, ડિજિટલ અને સાયબર સ્પેસમાં ઉન્નત સહકાર, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને તબીબી ઉપકરણોમાં સહયોગ, સંયુક્ત વ્યાપાર અને રોકાણ સમિતિની સ્થાપના, તેમજ લોથલ અને એમ્સ્ટરડેમના દરિયાઈ સંગ્રહાલયો વચ્ચેનો સહકારનું સ્વાગત કર્યું હતું.

બંને નેતાઓએ 'પેક્ટ ફોર ધ ફ્યુચર' (Pact for the Future) ની નોંધ લીધી અને લોકશાહી, માનવ અધિકાર, આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષા, અને યુએન ચાર્ટરના હેતુઓ અને સિદ્ધાંતોને અનુરૂપ નિયમો આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા સહિતના સહિયારા મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતોને જાળવી રાખવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. બંને સરકારોએ સમકાલીન વાસ્તવિકતાઓને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે યુએન સુરક્ષા પરિષદની કાયમી અને બિન-કાયમી બંને શ્રેણીની સદસ્યતાના વિસ્તરણ સહિત બહુપક્ષીય પ્રણાલીને મજબૂત અને સુધારવા માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો અને નિશ્ચિત સમયમર્યાદામાં ટેક્સ્ટ-આધારિત વાટાઘાટો માટે આહવાન કર્યું હતું. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ સુધારેલી અને વિસ્તૃત યુએન સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતની કાયમી સદસ્યતા માટે ડચના સતત સમર્થન બદલ પ્રધાનમંત્રી જેટનનો આભાર માન્યો હતો.

બંને નેતાઓએ ભારત-EU વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ ગાઢ બનાવવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો અને આ સંદર્ભમાં ચાલુ વર્ષના જાન્યુઆરી મહિનામાં પરસ્પર ફાયદાકારક ભારત-EU મુક્ત વ્યાપાર કરાર (Free Trade Agreement) માટેની વાટાઘાટોની પૂર્ણાહુતિને આવકારી હતી. તેઓ સંમત થયા કે મુક્ત વ્યાપાર કરાર વધતી જતી ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક આર્થિક પડકારોના સમયે, વિશ્વના 2nd અને 4th સૌથી મોટા અર્થતંત્રો વચ્ચેના રાજકીય અને આર્થિક સંબંધોને મજબૂત કરશે અને આર્થિક નિખાલસતા અને નિયમો આધારિત વ્યાપાર પ્રત્યેની સંયુક્ત પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરશે. નેતાઓએ વધુમાં સુરક્ષા અને સંરક્ષણ ભાગીદારી પર એકસાથે હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું જે સુરક્ષા અને સંરક્ષણ પર EU અને ભારતના સંવાદ અને સહકારને મજબૂત કરશે, અને દરિયાઈ સુરક્ષા, સાયબર, આતંકવાદ વિરોધી અને સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક સહયોગ જેવા ક્ષેત્રોમાં નક્કર પરિણામો આપશે.

નેતાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા, સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા, નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા અને બળજબરી તેમજ સંઘર્ષોની ગેરહાજરીના આદર પર આધારિત મુક્ત, ખુલ્લા, સુરક્ષિત અને શાંતિપૂર્ણ ઈન્ડો-પેસિફિકના મહત્વ પર સહમતિ વ્યક્ત કરી. ઈન્ડો-પેસિફિક પરની EU વ્યૂહરચનાને યાદ કરતા, પ્રધાનમંત્રી જેટને નેધરલેન્ડ્સના ઈન્ડો-પેસિફિક ઓશન્સ ઈનિશિએટિવ (IPOI) માં જોડાવાના અને જર્મની તથા યુરોપિયન યુનિયનની સાથે મળીને ક્ષમતા નિર્માણ અને સંસાધન વહેંચણી (Capacity Building & Resource Sharing) સ્તંભનું સહ-નેતૃત્વ કરવાના નિર્ણયની જાહેરાત કરી છે.

યુક્રેન પર, બંને પક્ષોએ ચાલી રહેલા યુદ્ધ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી, જે માનવીય પીડાનું કારણ બની રહ્યું છે અને વૈશ્વિક અસરો ધરાવે છે. બંને નેતાઓએ યુએન ચાર્ટર અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના સિદ્ધાંતોના આધારે સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરી દ્વારા યુક્રેનમાં વ્યાપક, ન્યાયી અને કાયમી શાંતિની સિદ્ધિ તરફના પ્રયાસોને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખવા સંમતિ દર્શાવી હતી.

બંને નેતાઓએ પશ્ચિમ એશિયા / મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી, પ્રદેશ અને વ્યાપક વિશ્વ માટે તેની ગંભીર અસરોની નોંધ લીધી, જેમાં ભારે માનવીય પીડા અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા તથા વ્યાપાર નેટવર્કમાં વિક્ષેપોનો સમાવેશ થાય છે. નેતાઓએ 08 એપ્રિલ 2026 ના રોજ જાહેર કરાયેલા યુદ્ધવિરામનું સ્વાગત કર્યું. તેઓએ તણાવ ઘટાડવા, સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો અને પશ્ચિમ એશિયા / મધ્ય પૂર્વમાં કાયમી શાંતિની આશા વ્યક્ત કરી. તેઓએ હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) દ્વારા નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા અને વાણિજ્યના વૈશ્વિક પ્રવાહ માટે પણ આહવાન કર્યું, જ્યારે કોઈપણ પ્રતિબંધિત પગલાંનો વિરોધ કર્યો, અને આ સંદર્ભમાં ચાલી રહેલા પ્રયાસો અને પહેલો માટે તેમના સમર્થનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

આર્થિક સહકાર, વ્યાપાર અને રોકાણ

બંને નેતાઓએ નોંધ્યું કે નેધરલેન્ડ્સ-ભારત આર્થિક ભાગીદારી સહકારના એક મોડેલ તરીકે અલગ પડે છે, જે ટકાઉપણું, સંશોધન અને લાંબા ગાળાના વિકાસ જેવી સહિયારી પ્રાથમિકતાઓ દ્વારા સંચાલિત છે, જે બંને રાષ્ટ્રો માટે પરસ્પર સમૃદ્ધિનું નિર્માણ કરે છે. તેઓએ કાર્યક્ષમ સપ્લાય ચેઈન અને ખુલ્લા બજારો પ્રત્યેની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા દ્વારા સમર્થિત બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વ્યાપારમાં વૃદ્ધિને આવકારી. નેધરલેન્ડ્સ, તેના વિશ્વ કક્ષાના લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક સાથે ભારતીય નિકાસકારો માટે યુરોપના વ્યૂહાત્મક પ્રવેશદ્વાર તરીકે પણ સેવા આપે છે, જેમાં તેના રોટરડેમ પોર્ટ (Port of Rotterdam) નો પણ સમાવેશ થાય છે જ્યારે ભારત ડચ કંપનીઓ માટે વિશાળ અને ગતિશીલ બજાર પ્રદાન કરે છે જેઓ ભારતમાં ઉપલબ્ધ વ્યાપક અને કુશળ ટેલેન્ટ પૂલ, વ્યાપાર અનુકૂળ વાતાવરણ અને અપસ્કેલિંગની તકોથી નોંધપાત્ર રીતે લાભ મેળવશે. તે જ સમયે, ભારતીય વ્યવસાયો અદ્યતન ડચ કુશળતાનો ખાસ કરીને જળ વ્યવસ્થાપન, ટકાઉ કૃષિ અને સ્માર્ટ સિટીઝમાં લાભ મેળવી શકે છે.

બંને દેશો વચ્ચેના વર્તમાન આર્થિક સહયોગ અંગે સંતોષ વ્યક્ત કરતા, નેતાઓએ ખાસ કરીને ભારત-EU મુક્ત વ્યાપાર કરારથી ઉદ્ભવતી તકોના પ્રકાશમાં આગળની વૃદ્ધિ માટેની અપાર સંભાવનાઓ પર ભાર મૂક્યો. નેધરલેન્ડ્સ ભારતના મુખ્ય વ્યાપાર અને રોકાણ ભાગીદારોમાંનું એક બનવાનું ચાલુ રાખે છે, જે દ્વિપક્ષીય આર્થિક સંબંધોની ઊંડાઈ અને સ્થિતિસ્થાપકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

વ્યાપાર અને રોકાણને વધુ સુવિધાજનક બનાવવા માટે, પ્રધાનમંત્રીઓએ કસ્ટમ્સ બાબતોમાં પરસ્પર વહીવટી સહાય અંગેના કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું, જે દેશોના કસ્ટમ્સ સત્તાવાળાઓ વચ્ચે માહિતીના આદાનપ્રદાનને સક્ષમ બનાવે છે અને આ રીતે કસ્ટમ્સ અમલીકરણમાં વધારો કરવા અને ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચે કાયદેસરના વ્યાપારની સુવિધામાં યોગદાન આપે છે.

નેતાઓએ ભારત-નેધરલેન્ડ્સ સંયુક્ત વ્યાપાર અને રોકાણ સમિતિ અને ફાસ્ટ ટ્રેક મિકેનિઝમ દ્વારા દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર અને રોકાણને વધુ આગળ વધારવા માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓ રોકાણની સુવિધા વધારવા અને ટકાઉ વિકાસ, રોજગાર સર્જન અને સ્થિતિસ્થાપક મૂલ્ય શૃંખલાઓને ટેકો આપવા માટે સંશોધન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા સંમત થયા હતા.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇનોવેશનમાં સહકારની મજબૂત સંભાવનાઓ પર ભાર મૂક્યો, અને નોંધ્યું કે ભારત અને નેધરલેન્ડ્સમાં વિકસિત સોલ્યુશન્સ વૈશ્વિક સ્તરે સ્કેલ થઈ શકે છે, જેમાં ભારતીય અને EU બજારોનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ બંને દેશોની સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમને વધુ જોડવા, આદાનપ્રદાનની સુવિધા આપવા, અને ડિજિટલ સોફ્ટ-લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ્સ તેમજ વ્યાપાર મિશનો, ઇનોવેશન મિશનો અને ટેકનોલોજી સમિટમાં વધેલી ભાગીદારીની શક્યતાઓ શોધવા સંમત થયા હતા.

સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સહકાર

બંને નેતાઓએ સંરક્ષણ સહકાર પરના લેટર ઓફ ઈન્ટેન્ટ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું અને માહિતીના આદાનપ્રદાન, મુલાકાતો, સંશોધન, ઇનોવેશન અને તાલીમ પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે સંબંધિત સંરક્ષણ મંત્રાલયો અને સ્ટાફ સ્તરની મંત્રણાઓ વચ્ચે નિયમિત આદાનપ્રદાન સહિત બંને દેશો વચ્ચેના સંરક્ષણ સહકારને ગાઢ બનાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. તેઓ બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક સહકારના ક્ષેત્રને વધુ વિસ્તૃત કરવા તરફ આગળ વધવા માટે પણ સંમત થયા હતા.

બંને નેતાઓએ EU મિકેનિઝમ્સ હેઠળ અને અન્ય ભાગીદારો સાથે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહકાર વધારવા માટે પણ સંમતિ દર્શાવી, અને સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક રોડમેપ સ્થાપિત કરવાની શક્યતાઓ શોધશે જેમાં સહ-વિકાસ, ટેકનોલોજીની બદલી અને બંને દેશોના સશસ્ત્ર દળોની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે સહ-ઉત્પાદન માટે સંયુક્ત સાહસોની સ્થાપના દ્વારા સંરક્ષણ સાધનો, પ્રણાલીઓ, ઘટકો અને અન્ય મુખ્ય ક્ષમતાઓના ઉત્પાદન માટે સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક સહયોગ નિર્ધારિત કરવામાં આવશે.

નેતાઓએ બંને દેશોના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા તંત્ર વચ્ચે પરંપરાગત અને બિન-પરંપરાગત સુરક્ષા મુદ્દાઓ પર નિયમિત આદાનપ્રદાન સહિત સુરક્ષા સહકારને વધુ વધારવા સંમતિ દર્શાવી, જેમાં સંરક્ષણ, દરિયાઈ સુરક્ષા, આર્થિક સુરક્ષા, ગંભીર અને ઉભરતી ટેકનોલોજી, સાયબર સુરક્ષા, આતંકવાદ વિરોધી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની અન્ય પરસ્પર સંમત બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.

બંને નેતાઓએ વાર્ષિક દ્વિપક્ષીય સાયબર પરામર્શ અંગે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો તેમજ ખુલ્લા, મુક્ત અને સુરક્ષિત સાયબર સ્પેસને સુનિશ્ચિત કરવા માટે બંને દેશો વચ્ચે સહકારને વધુ મજબૂત કરવાના સાધન તરીકે ઓનલાઈન સાયબર સ્કૂલના 8th સત્રના આયોજનની નોંધ લીધી હતી. આ સંદર્ભમાં, નેતાઓએ સાયબર સ્પેસમાં ઉન્નત સહયોગ પરના લેટર ઓફ ઈન્ટેન્ટ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું, જેમાં બહુપક્ષીય મંચોમાં નજીકનું સંકલન અને ક્ષમતા નિર્માણ તથા જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન દ્વારા સાયબર જોખમો અને સાયબર ક્રાઇમનો સામનો કરવા માટેના સંયુક્ત પ્રયાસોનો સમાવેશ થાય છે.

બંને નેતાઓએ ખુલ્લા, મુક્ત, સુરક્ષિત, સ્થિર, સુલભ અને શાંતિપૂર્ણ ICT વાતાવરણના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો, જે ઇનોવેશન અને આર્થિક વૃદ્ધિ માટે સક્ષમ કરનાર પરિબળ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સંદર્ભમાં પ્રધાનમંત્રી મોદીએ 19 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી AI ઈમ્પેક્ટ સમિટમાં નેધરલેન્ડ્સની રચનાત્મક ભાગીદારી બદલ આભાર માન્યો હતો.

પ્રધાનમંત્રી જેટને એપ્રિલ 2025માં ભારતના જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહલગામમાં નાગરિકો પર થયેલા ઘૃણાસ્પદ અને ઘોર આતંકવાદી હુમલાની સખત નિંદા કરી અને આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં, જેમાં સરહદ પારના આતંકવાદનો સમાવેશ થાય છે, ભારત પ્રત્યે નેધરલેન્ડ્સની એકજૂથતા અને અતૂટ સમર્થન વ્યક્ત કર્યું અને બંને નેતાઓએ ગુનેગારોને જવાબદાર ઠેરવવાનું આહવાન કર્યું હતું. બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ તેના તમામ સ્વરૂપો અને અભિવ્યક્તિઓમાં આતંકવાદની સ્પષ્ટ નિંદા કરી હતી. તેઓએ આતંકવાદ પ્રત્યે ઝીરો ટોલરન્સ અભિગમ અપનાવવાનું આહવાન કર્યું અને આતંકવાદનો સામનો કરવાના બેવડા માપદંડોને ફગાવી દીધા છે.

બંને નેતાઓએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) અને FATF સહિત દ્વિપક્ષીય અને બહુપક્ષીય બંને પદ્ધતિઓ દ્વારા વ્યાપક અને ટકાઉ રીતે આતંકવાદનો સામનો કરવાની જરૂરિયાત પર પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) 1267 પ્રતિબંધ સમિતિ દ્વારા પ્રતિબંધિત કરાયેલા આતંકવાદી જૂથો અને તેમના પ્રોક્સીઓ, આનુષંગિકો, પ્રાયોજકો, પીઠબળ પૂરું પાડનારાઓ અને ફાઇનાન્સર્સ સહિતના તમામ આતંકવાદીઓ અને આતંકવાદી જૂથો સામે સંકલિત કાર્યવાહી માટે વધુ આહવાન કર્યું. બંને પક્ષોએ તમામ દેશોને આતંકવાદી સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ખતમ કરવા તેમજ આતંકવાદી નેટવર્ક્સ અને તેમના ફાઇનાન્સિંગને ખોરવી નાખવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુસાર આતંકવાદના ગુનેગારોને ઝડપથી ન્યાયના કઠેડામાં લાવવા માટે કામ ચાલુ રાખવા વિનંતી કરી. પ્રધાનમંત્રી જેટને આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વ્યાપક સંમેલન (CCIT)ની સ્થાપના કરવા માટે ભારતના પ્રયાસોને સમર્થન આપ્યું હતું.

બંને નેતાઓએ આતંકવાદી હેતુઓ માટે નવી અને ઉભરતી ટેકનોલોજીના ઉપયોગ જેવા કે માનવરહિત એરક્રાફ્ટ સિસ્ટમ્સ (ડ્રોન), આતંકવાદીઓ દ્વારા વર્ચ્યુઅલ એસેટ્સનો ઉપયોગ, અને કટ્ટરપંથીકરણ માટે માહિતી અને સંચાર ટેકનોલોજીના દુરુપયોગથી વધતા જતા જોખમો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

આતંકવાદનો સામનો કરવા અને આ સંદર્ભમાં વૈશ્વિક સહકારના માળખાને મજબૂત કરવા માટેની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાને સ્વીકારતા, બંને નેતાઓએ તમામ દેશો દ્વારા મની લોન્ડરિંગ વિરોધી અને આતંકવાદના ધિરાણનો સામનો કરવા પરના આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોને જાળવી રાખવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

ઉભરતી ટેકનોલોજી, ઇનોવેશન, વિજ્ઞાન અને શિક્ષણ

બંને નેતાઓએ સેમિકન્ડક્ટર્સ અને સંબંધિત ઉભરતી ટેકનોલોજી પરની ભાગીદારી અંગેના MoU પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું, જે રોકાણ, સંશોધન અને ટેલેન્ટ એક્સચેન્જના ક્ષેત્રો સહિત સેમિકન્ડક્ટર્સમાં સઘન સહકાર માટેનું માળખું પૂરું પાડે છે.

બંને નેતાઓએ વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશનના ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા સહકારને આવકાર્યો, જે જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી શરૂ કરવા અને સરકારો, વ્યવસાયો અને જ્ઞાન સંસ્થાઓની કુશળતાને જોડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે સાયન્સ, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન પરની પહેલેથી સક્રિય જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રૂપ દ્વારા સંચાલિત છે, જે નિયમિત દ્વિપક્ષીય સંવાદો દ્વારા સંયુક્ત R&D પ્રોજેક્ટ્સ, ટેલેન્ટ મોબિલિટી અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરની સુવિધા આપે છે. બંને નેતાઓએ ભૂતકાળના વર્ષોમાં સંયુક્ત રીતે શરૂ કરાયેલા લગભગ 50 મોટા સંશોધન અને ઇનોવેશન કાર્યક્રમો પર વિચાર કર્યો અને સહિયારા ઉકેલો સાથે સામાન્ય સામાજિક પડકારોને સંબોધવાના હેતુથી કી ઇનેબલિંગ ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં સતત સહયોગના વધતા મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

બંને નેતાઓએ ડચ સેમિકોન કમ્પિટન્સ સેન્ટરને ઇન્ડિયન સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM) સાથે જોડવાની પહેલને પણ આવકારી, જેનો હેતુ સહયોગ, ટેકનોલોજી અને ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ દ્વારા સેમિકન્ડક્ટર સેક્ટર, ખાસ કરીને ઉદ્યોગો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, સ્કેલ-અપ્સ, SMEs અને તેમના સપ્લાયર્સને ટેકો આપવા અને મજબૂત કરવાનો છે. વધુમાં બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ ઇન્ડો-ડચ સેમિકોન ઓનલાઇન સ્કૂલ અને તેના આગામી તબક્કા માટે સાતત્યની પ્રશંસા કરી હતી.

બંને નેતાઓએ આઇન્ડહોવન યુનિવર્સિટી ઓફ ટેકનોલોજી અને યુનિવર્સિટી ઓફ ટ્વેન્ટે અને છ અગ્રણી ભારતીય તકનીકી સંસ્થાઓ (IISc બેંગલોર, IIT બોમ્બે, IIT દિલ્હી, IIT ગાંધીનગર, IIT ગુવાહાટી અને IIT મદ્રાસ) વચ્ચે સેમિકન્ડક્ટર્સ અને સંબંધિત ટેકનોલોજીમાં 'બ્રેઈન બ્રિજ' માટે મેમોરેન્ડમ ઓફ કોઓપરેશન અપનાવવાનું સ્વાગત કર્યું, જેમાં NXP, ASML, TATA અને CG Semi ની ઉદ્યોગ ભાગીદારી સામેલ છે. આ બંને પક્ષોના શિક્ષણ જગત અને ઉદ્યોગની ભાગીદારી સાથે R&D અને ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટને ઉત્પ્રેરિત કરશે.

સતત ઇનોવેશન માટે ક્રિટકલ મિનરલ્સના વ્યુહાત્મક મહત્વને સ્વીકારતા અને સ્થિતિસ્થાપક અને ટકાઉ સપ્લાય ચેઈન બનાવવા માટે વૈશ્વિક સહકારની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લેતા, બંને નેતાઓએ ક્રિટિકલ મિનરલ્સ વેલ્યુ ચેઈનમાં સહકાર મજબૂત કરવા માટે તેમનો પરસ્પર રસ વ્યક્ત કર્યો, જેમાં સંશોધન, ઇનોવેશન, વેલ્યુ ચેઈનનું એકીકરણ, સપ્લાય ચેઈન સ્થિતિસ્થાપકતા, સર્ક્યુલારિટી અને ESG ધોરણો અને સંબંધિત મૂલ્યાંકનોનો સમાવેશ થાય છે. આ સંદર્ભમાં, નેતાઓએ ક્રિટિકલ મિનરલ્સ પરના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું.

બંને નેતાઓએ ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ વચ્ચે સહકારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતના શિક્ષણ મંત્રાલય અને નેધરલેન્ડ્સના શિક્ષણ, સંસ્કૃતિ અને વિજ્ઞાન મંત્રાલય વચ્ચે ઉચ્ચ શિક્ષણ પરના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું પણ સ્વાગત કર્યું, જે તેમની સંબંધિત શૈક્ષણિક અને શૈક્ષણિક પ્રાથમિકતાઓ અને જરૂરિયાતો અનુસાર છે.

બંને નેતાઓએ ડચ અને ભારતીય યુનિવર્સિટીઓ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંસ્થાકીય સહકાર અંગે પણ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો, જેમાં તાજેતરના સહયોગના ઉદાહરણોમાં યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્રોનિંગન અને નાલંદા યુનિવર્સિટી; ડેલ્ફ્ટ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેકનોલોજી અને મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રીજનલ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી; સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા અને ITC, યુનિવર્સિટી ઓફ ટ્વેન્ટે; વ્રિજે યુનિવર્સિટી એમ્સ્ટરડેમ અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી રૂરકી; અને અન્ય ઘણા સામેલ છે. બંને નેતાઓએ સ્વીકાર્યું કે ઇન્ડો-ડચ એજ્યુકેશન એન્ડ એકેડેમિક નેટવર્ક જેવા પ્લેટફોર્મ શૈક્ષણિક અને વૈજ્ઞાનિક સહયોગને વધુ મજબૂત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

બંને નેતાઓએ ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચે ચાલી રહેલી સ્પેસ પાર્ટનરશિપ અને આબોહવા પરિવર્તન, જળ સમસ્યાઓ, ખાદ્ય સુરક્ષા તેમજ હવાની ગુણવત્તા સહિતના સામાજિક પડકારોને સંબોધવામાં સ્પેસ-આધારિત એપ્લિકેશનોનો ઉપયોગ કરવા પર તેને વધુ સઘન બનાવવાની શક્યતાઓને સ્વીકારી છે.

ઊર્જા સુરક્ષા અને સંક્રમણ / સર્ક્યુલર ઇકોનોમી

બાયોફ્યુઅલ અને બાયો-કેમિકલ્સમાં સક્રિય દ્વિપક્ષીય સહકારની નોંધ લેતા, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ નેધરલેન્ડ્સનું ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ એલાયન્સમાં જોડાવાનું સ્વાગત કર્યું જે ભારતની G20ની અધ્યક્ષતા દરમિયાન લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ બાયો-ઇકોનોમી પર કામ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો અને ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ દ્વારા સહ-અધ્યક્ષતા ધરાવતા બાયોરિફાઇનરીઝ પરના મિશન ઇનોવેશન પ્રોગ્રામની સફળતા પર વિચાર કર્યો હતો.

'વેસ્ટ ટુ વેલ્યુ' પર ચાલી રહેલા સહકારને સ્વીકારતા, નેતાઓએ નોંધ્યું કે ડચ નેશનલ સર્ક્યુલર ઇકોનોમી પ્રોગ્રામ 2023-2030નું 2025 અપડેટ અને વર્લ્ડ સર્ક્યુલર ઇકોનોમી ફોરમ (WCEF) 2026ની ભારતની અધ્યક્ષતા નવા ક્ષેત્રોમાં ભાગીદારીના વિસ્તરણ માટે તક પૂરી પાડશે. આમાં ઔદ્યોગિક સર્ક્યુલારિટી, ટકાઉ અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપક શહેરી પ્રણાલીઓ માટે ઘન અને પ્રવાહી કચરાના વ્યવસ્થાપનનો સમાવેશ થાય છે, જે પાયલોટ અને સ્કેલેબલ પ્રોજેક્ટ્સમાં ટેકનોલોજીની તૈનાતી, ઇનોવેશનની રજૂઆત અને વ્યાપાર તથા રોકાણના પ્રોત્સાહનની તકો દ્વારા થશે, જેમ કે B2B ભાગીદારી દ્વારા જેના માટે ડચ કંપનીઓને રિસોર્સ એફિશિયન્સી એન્ડ સર્ક્યુલર ઇકોનોમી ઇન્ડસ્ટ્રી કોએલિશન (RECEIC) માં જોડાવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવી હતી. ટકાઉ ગતિશીલતાના ક્ષેત્રમાં, સ્માર્ટ અને ઇન્ટર-ઓપરેબલ ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, બેટરી ટેકનોલોજી અને સિસ્ટમ ઇન્ટિગ્રેશન, સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન અને ઓપન પ્રોટોકોલ્સ, ભારે અને મધ્યમ-ભારે ઝીરો-એમિશન વાહનો, સ્માર્ટ અર્બન મોબિલિટી સિસ્ટમ્સ અને મલ્ટિમોડલ ઇન્ટિગ્રેશન, અને વૈકલ્પિક ઇંધણ અને સક્રિય ગતિશીલતા જેવા ક્ષેત્રોમાં સહકારને ઊંડો બનાવી શકાય છે.

પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (Renewable Energy)ના ક્ષેત્રમાં ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચેની ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવાના હેતુથી, બંને નેતાઓએ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પરના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ હેઠળ જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રૂપની સ્થાપનાનું સ્વાગત કર્યું જે પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જામાં સહકાર માટે વૈવિધ્યસભર એજન્ડા માટે પૂરતો અવકાશ પૂરો પાડે છે, જેમાં નવીન સૌર ઊર્જા, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, સ્ટોરેજ અને ઊર્જા સંક્રમણને સરળ બનાવવા માટે પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા ક્ષેત્રમાં રોકાણોનો સમાવેશ થાય છે.

પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પર સહકાર અને દ્વિપક્ષીય રોકાણોને વધુ મજબૂત કરવા માટે, નેતાઓએ ગ્રીન હાઇડ્રોજનના વિકાસ પર મહત્વાકાંક્ષી ભારત-નેધરલેન્ડ રોડમેપ લોન્ચ કર્યો. નેતાઓએ સહમતિ વ્યક્ત કરી કે આ રોડમેપ ગ્રીન હાઇડ્રોજનના ઉત્પાદન, ઉપયોગ અને નિકાસ માટે ભારતની મહત્વાકાંક્ષા, વિશાળ સંભાવનાઓ અને સ્પર્ધાત્મક ફાયદાઓને ટેકો આપવામાં મદદ કરશે અને સાથે જ બંને દેશોમાં ઊર્જાના ટકાઉ સ્ત્રોત તરીકે ગ્રીન હાઇડ્રોજનને ઝડપથી અપનાવવામાં યોગદાન આપશે.

આ ઉપરાંત, નીતિ આયોગ અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચે એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન માટે કેપેસિટી બિલ્ડિંગ પરના જોઈન્ટ સ્ટેટમેન્ટ ઓફ ઈન્ટેન્ટનું નવીકરણ ઊર્જા સુરક્ષા અને સંક્રમણ ક્ષેત્રોમાં સતત સહયોગ સુનિશ્ચિત કરશે.

બંને નેતાઓએ શૈક્ષણિક સહકારને મજબૂત કરવા માટે યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્રોનિંગન (RUG) અને 19 ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ ફોર ટેકનોલોજી (IITs) વચ્ચે મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું પણ સ્વાગત કર્યું હતું. તેઓએ ભારતના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ અને RUG વચ્ચે હાઇડ્રોજન પર PhD ફેલોશિપ પ્રોગ્રામની સ્થાપનાને પણ આવકારી હતી.

જળ વ્યવસ્થાપન

બંને નેતાઓએ ભારતની જળ સંબંધિત જરૂરિયાતો અને નેધરલેન્ડ્સની કુશળતા તથા અનુભવ વચ્ચેના તાલમેલના આધારે જળ પરની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હેઠળ થયેલી પ્રગતિની નોંધ લીધી. બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ નમામી ગંગે મિશનમાં ભાગીદારી, 'વોટર એઝ લેવરેજ'ના સંયોજનમાં અર્બન રિવર મેનેજમેન્ટ પ્લાન્સ દ્વારા આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા માટે શહેરી જળ વ્યવસ્થાપન, ડેલ્ટા વ્યવસ્થાપન, જળ ગુણવત્તા વ્યવસ્થાપન, ગંદા પાણીનો પુનઃઉપયોગ અને નવી જળ ટેકનોલોજીની રજૂઆત સહિત જળ અને નદી વ્યવસ્થાપનના ક્ષેત્રમાં કરવામાં આવી રહેલા સંયુક્ત પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી હતી. બંને નેતાઓએ સુરક્ષિત રીતે સંચાલિત સ્વચ્છતા અને સ્વચ્છ પાણીની સર્વસમાવેશક પહોંચના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો અને ભારતના સ્વચ્છ ભારત મિશનના લક્ષ્યો સાથે સંરેખિત, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે WASH સંબંધિત વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સ માટે ટકાઉ નાણાકીય સહાયમાં નેધરલેન્ડ્સના યોગદાનને સ્વીકાર્યું હતું.

બંને નેતાઓએ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ટેકનોલોજી (IIT) દિલ્હી ખાતે નેધરલેન્ડ્સના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વોટર મેનેજમેન્ટ મંત્રાલયના સહયોગથી ભારત સરકારના જલ શક્તિ મંત્રાલયના નેજા હેઠળ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ઓન વોટરની સ્થાપનાને આવકારી હતી. નેતાઓએ ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ અને કેરળમ રાજ્યોમાં ચાલી રહેલા વિવિધ સંયુક્ત કાર્યક્રમો અંતર્ગત પ્રગતિની પણ નોંધ લીધી હતી.

બંને નેતાઓએ ગુજરાતમાં કલ્પસર પ્રોજેક્ટ પર સહકાર વધુ વધારવા સંમતિ દર્શાવી, જ્યાં પ્રોજેક્ટમાં ડચ કુશળતા અને તકનીકી સહાય જળ પરની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવા તરફ દોરી શકે છે.

નેતાઓએ ભારતની આગેવાની હેઠળના વૈશ્વિક ગઠબંધન કોએલિશન ફોર ડિઝાસ્ટર રેઝિલિયન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (CDRI) ના અર્બન વોટર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રેઝિલિયન્સ પ્રોગ્રામ પર અત્યાર સુધી થયેલી પ્રગતિની નોંધ લીધી, જેના દ્વારા નેધરલેન્ડ્સ તેની સદસ્યતાના ભાગ રૂપે પોતાની કુશળતા શેર કરે છે. બંને નેતાઓએ રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (NDMA) સાથે ભારતીય શહેરોમાં અને વૈશ્વિક સ્તરે 50+ CDRI સભ્ય દેશોના અન્ય શહેરોમાં વિકસિત તાલીમ કાર્યક્રમના રોલ-આઉટની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી હતી.

દરિયાઈ વિકાસ

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ તાજેતરમાં નવીનીકરણ કરાયેલા દરિયાઈ સહકાર પરના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગની નોંધ લીધી અને ઓક્ટોબર 2025માં હસ્તાક્ષર કરાયેલા લેટર ઓફ ઈન્ટેન્ટમાં દર્શાવ્યા મુજબ, ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચે વ્યૂહાત્મક 'ગ્રીન એન્ડ ડિજિટલ સી કોરિડોર'ના વિકાસને ટેકો આપતા, સુરક્ષિત, સલામત અને ટકાઉ દરિયાઈ ક્ષેત્ર તરફ સતત સહયોગના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો છે. આ સંદર્ભમાં, તેઓ બંદરો અને આંતરિક જળમાર્ગોના સ્માર્ટ અને ટકાઉ વિકાસ, સપ્લાય ચેઈન ઓપ્ટિમાઈઝેશન અને ગ્રીન બંદરો તથા શિપિંગના ક્ષેત્રોમાં તેમની ભાગીદારીને વધુ ઊંડી અને વ્યાપક બનાવવા સંમત થયા હતા. આગામી પગલા તરીકે, બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ 'ગ્રીન એન્ડ ડિજિટલ સી કોરિડોર પર વ્યૂહાત્મક રોડમેપ' વિકસાવવાની સંભાવના શોધવા સંમતિ દર્શાવી, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચે પર્યાવરણને અનુકૂળ, ડિજિટલ રીતે સંકલિત અને આર્થિક રીતે કાર્યક્ષમ ભવિષ્ય માટે તૈયાર દરિયાઈ કોરિડોર તરફ કામ કરવાનો છે.

વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક દરિયાઈ સુરક્ષામાં, ખાસ કરીને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સહિયારા હિતને ધ્યાનમાં લેતા, બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ બંદરો અને આંતરિક જળમાર્ગોમાં સાયબર સ્થિતિસ્થાપકતા સહિત ગંભીર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના રક્ષણ અને વૈવિધ્યસભર તથા સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઈન (ગંભીર કાચો માલ, દવા અને ખાદ્યપદાર્થો સહિત)ને પ્રોત્સાહન આપવાના ક્ષેત્રમાં સંબંધિત સરકારી સંસ્થાઓ, વ્યવસાયો અને જ્ઞાન સંસ્થાઓ વચ્ચે શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓનું આદાનપ્રદાન કરવા સંમતિ દર્શાવી હતી.

આરોગ્ય ક્ષેત્ર

બંને નેતાઓએ આરોગ્ય પર દ્વિપક્ષીય સહકાર વધારવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો, ખાસ કરીને ચેપી રોગો અને એન્ટી-માઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ જેવા વૈશ્વિક જાહેર આરોગ્ય જોખમોને સંબોધવામાં, તેમજ બિન-ચેપી રોગોની વધતી જતી અસરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. બંને નેતાઓએ ડિજિટલ હેલ્થ (AI અને સાયબર સુરક્ષા સહિત) અને ક્ષમતા નિર્માણમાં વધુ સહકારને પ્રોત્સાહિત કરવા સંમતિ દર્શાવી હતી. તેઓએ હેલ્થકેર અને પબ્લિક હેલ્થ પરના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગના નવીકરણને અને મહિલા આરોગ્ય, આબોહવા અને આરોગ્યની તૈયારી માટે ક્ષમતા વિકાસ, અને બંને દેશોમાં ટકાઉ આરોગ્ય સંભાળ પ્રણાલીઓ પર જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી સહકાર પહેલોની વિચારણાને આવકારી. આ નવીકરણ કરાયેલા મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગના પ્રકાશમાં, બંને નેતાઓએ ડચ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર પબ્લિક હેલ્થ એન્ડ ધ એન્વાયર્નમેન્ટ (RIVM) અને ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) વચ્ચે તાજેતરમાં હસ્તાક્ષર કરાયેલા લેટર ઓફ ઈન્ટેન્ટને પણ આવકાર્યો, જે ચેપી રોગો, વેક્ટર-બોોર્ન રોગો, વન હેલ્થ (One Health) અને રોગ સર્વેક્ષણ જેવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

બંને નેતાઓએ વધુમાં રેખાંકિત કર્યું કે, ભારત-નેધરલેન્ડ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના માળખામાં, ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત, સુલભ, સુરક્ષિત અને ટકાઉ આરોગ્ય સંભાળ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને તબીબી ઉપકરણોમાં સહયોગ પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવશે. વર્ષ 2026 માં, મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ અને તેના વર્કપ્લાનના અમલીકરણ અને આગળના વિકાસ અંગે ચર્ચા કરવા માટે અને શૈક્ષણિક સહકાર, નિયમનકારી સહકાર, વ્યાપાર જોડાણ, અને બજાર પ્રવેશ પર જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન દ્વારા સહયોગ માટેની મુખ્ય તકો ઓળખવા માટે નવી સહી થયેલ મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ હેઠળ પ્રથમ જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રૂપની બેઠક બોલાવવામાં આવશે.

કૃષિ અને ખાદ્ય પ્રણાલીઓ

બંને નેતાઓએ કૃષિ, ખાદ્ય પ્રણાલીઓ અને જવાબદાર મૂલ્ય શૃંખલાઓના ક્ષેત્રમાં ભારત-નેધરલેન્ડ વચ્ચે ચાલી રહેલા સહયોગ અંગે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો, જેમાં કૃષિ પરના જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રૂપ દ્વારા જ્ઞાનનું આદાનપ્રદાન અને અનુભવો શેર કરવાનો સમાવેશ થાય છે. નેતાઓએ સંરક્ષિત ખેતી, ફૂડ પ્રોસેસિંગ, ડેરી અને પોલ્ટ્રીના ક્ષેત્રમાં ભારતમાં ડચ કંપનીઓની વધતી જતી ઉપસ્થિતિને આવકારી હતી. નેતાઓએ એગ્રી-ટેક સહિત કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે સંબંધિત ભારતીય અને ડચ કંપનીઓ વચ્ચે સહકારની તકોનો લાભ લેવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

નેતાઓએ ડચ કુશળતા સાથે ભારતમાં કૃષિ સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ સ્થાપિત કરવાની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી. આ કેન્દ્રો હાઇ-ટેક ગ્રીનહાઉસ કૃષિ ઉત્પાદનોમાં ટેકનોલોજી તેમજ સુધારેલા કૃષિ ઇનપુટ્સ અને નાના ખેડૂતો માટે ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે, જે વધુ ટકાઉ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તા/ઉત્પાદકતા તરફ દોરી જાય છે અને પાણી તથા કૃષિ-રસાયણોનો ઉપયોગ ઘટાડે છે.

નેતાઓએ સતત સહયોગ અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન દ્વારા કેન્દ્રોની અસર અને અસરકારકતાને વધુ વધારવા માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓ ખાદ્ય પ્રણાલીઓના વિવિધ પાસાઓમાં વ્યાવસાયિક શિક્ષણમાં વિસ્તૃત સહયોગની શક્યતાઓ શોધવા માટે પણ સંમત થયા હતા.

નેતાઓએ મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલય અને નેધરલેન્ડ્સના કૃષિ, મત્સ્યોદ્યોગ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને પ્રકૃતિ મંત્રાલય વચ્ચે સંયુક્ત જાહેરનામું સાઇન કરવાનું તેમજ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ફોર એનિમલ હસબન્ડ્રી (CEAH), બેંગલુરુ ખાતે ડેરી તાલીમ પર ઈન્ડો-ડચ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સની સ્થાપનાને આવકારી હતી. બંને પક્ષો ડેરી અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ સહિત અન્ય સંલગ્ન કૃષિ ક્ષેત્રોમાં સહકારની સંભાવનાઓ શોધવાનું ચાલુ રાખવા સંમત થયા હતા.

નેતાઓએ ભારતીય બાગાયત ક્ષેત્રની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા માટે ઉચ્ચ મૂલ્યના બાગાયતી અને ફળ પાકોની રોગમુક્ત, ગુણવત્તાયુક્ત વાવેતર સામગ્રીની ઉપલબ્ધતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતના ચાલી રહેલા ક્લીન પ્લાન્ટ પ્રોગ્રામ હેઠળ ક્લીન પ્લાન્ટ સેન્ટર્સ (CPCs) ની સ્થાપના માટે બાગાયતમાં ભારતીય-ડચ સહકારને વેગ આપવા માટે હાથ ધરવામાં આવી રહેલા કાર્યોની નોંધ લીધી હતી. આ સંદર્ભમાં, નેતાઓએ નાક્તુઈનબૌવ (Naktuinbouw) અને નેશનલ હોર્ટિકલ્ચર બોર્ડ, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ, ભારત સરકાર વચ્ચે ક્ષમતા નિર્માણ અને સમર્થન અંગેના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગના નિષ્કર્ષને આવકાર્યો છે.

ખાદ્ય સુરક્ષા અને સલામતીના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, બંને નેતાઓએ નેધરલેન્ડ્સ ફૂડ એન્ડ કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ સેફ્ટી ઓથોરિટી (NVWA) અને ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (FSSAI) વચ્ચેના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગનું સ્વાગત કર્યું છે.

લોકો-થી-લોકોના આદાનપ્રદાન અને સંસ્કૃતિ

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ મજબૂત લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને સ્વીકાર્યા જે ભારત-નેધરલેન્ડ સંબંધોનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્તંભ છે. પ્રધાનમંત્રી જેટને ડચ સમાજમાં નેધરલેન્ડ્સમાં રહેતા ભારતીય સમુદાય દ્વારા આપવામાં આવેલા યોગદાન બદલ કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી હતી. બંને નેતાઓએ ખાસ કરીને યુવા, શિક્ષણ જગત, વ્યાવસાયિક કાર્યબળ, રમતગમત અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન દ્વારા બંને દેશો વચ્ચે લોકો-થી-લોકોના સંપર્કોને વધુ સુવિધાજનક બનાવવાનો તેમનો સંકલ્પ પુનઃવ્યક્ત કર્યો હતો.

બંને દેશો વચ્ચે ન્યાયી સ્થળાંતર અને ગતિશીલતાની સુવિધાના મહત્વને નોંધતા, બંને નેતાઓએ સ્થળાંતર અને ગતિશીલતા પરના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું.

બંને દેશો અનિયમિત સ્થળાંતર અને માનવ તસ્કરીને રોકવા અને તેનો સામનો કરવા માટે સહકારને વધુ મજબૂત કરવા અને ઉચ્ચ કુશળ વ્યાવસાયિકોની ન્યાયી ગતિશીલતાને પ્રોત્સાહિત કરવા પણ સંમત થયા હતા. આ અભિગમ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો દ્વારા માર્ગદર્શિત છે જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે સ્થળાંતર કરનારા કામદારો સાથે ગૌરવ અને આદર સાથે વર્તવામાં આવે, જેમાં ન્યાયી ગતિશીલતા, પારદર્શક વિઝા પ્રક્રિયાઓ અને કામદારોના અધિકારોનું રક્ષણ સામેલ છે.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ ડિઝાઇન, પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ, વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સ, મ્યુઝિયમ અને હેરિટેજ સહકાર જેવા ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર જ્ઞાનને વધારવા માટે પ્રદર્શનો અને સાંસ્કૃતિક પહેલોને પ્રોત્સાહન આપીને ઉન્નત સાંસ્કૃતિક સહકાર દ્વારા બંને દેશો વચ્ચેના સાંસ્કૃતિક સંબંધોને ગાઢ બનાવવા સંમતિ દર્શાવી અને સાંસ્કૃતિક સહકાર પર જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રૂપની સંભવિત સ્થાપના અંગે વિચારોનું આદાનપ્રદાન કર્યું હતું.

પરસ્પર સાંસ્કૃતિક પ્રશંસાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, નેતાઓએ ડ્રેન્ટ્સ મ્યુઝિયમ (Drents Museum) અને નેશનલ ગેલેરી ઓફ મોર્ડન આર્ટ વચ્ચેના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગના ભાગ રૂપે, ડ્રેન્ટ્સ મ્યુઝિયમમાં અમૃતા શેર-ગિલ પ્રદર્શનની કલાકૃતિઓ પ્રદર્શિત કરવાના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી. તેઓ નેશનલ ગેલેરી ઓફ મોર્ડન આર્ટમાં વાન ગોગની કલાકૃતિ અને અન્ય ડચ કલાકૃતિઓ પ્રદર્શિત કરતા પરત પ્રદર્શનની પણ અપેક્ષા રાખતા હતા.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ સાંસ્કૃતિક કલાકૃતિઓની વાપસી અને પુનઃપ્રાપ્તિમાં સહકાર આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો અને તે સંદર્ભમાં લીડેન યુનિવર્સિટી (University of Leiden) માંથી ભારતીય સત્તાવાળાઓને ચોલા યુગની તાંબાની પ્લેટો પરત કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું.

ભારત અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચેના સદીઓ જૂના દ્વિપક્ષીય દરિયાઈ ઈતિહાસને યાદ કરતા, બંને નેતાઓએ એમ્સ્ટરડેમના નેશનલ મેરિટાઇમ મ્યુઝિયમ અને ભારતના બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય વચ્ચે લોથલ (ગુજરાત)માં નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ (NMHC)ના વિકાસમાં સહકાર માટે મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું.

મંત્રણા મૈત્રીપૂર્ણ અને સૌહાર્દપૂર્ણ વાતાવરણમાં થઈ હતી, અને બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય સંબંધોના અને ભારત-નેધરલેન્ડ્સ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી રોડમેપના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં બહુઆયામી સહકારના વધુ વિકાસ માટે પૂરતા અવકાશ અંગે આત્મવિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ હુંફાળા આતિથ્ય સત્કાર બદલ પ્રધાનમંત્રી જેટનનો આભાર માન્યો અને પ્રધાનમંત્રી જેટનને તેમની વહેલી અનુકૂળતાએ ભારત આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું હતું.