ભારતે જી-20પ્રમુખપદ સંભાળ્યાને આજે 365 દિવસ પૂરા થયા છે. આ ‘વસુધૈવ કુટુમ્બકમ, 'એક પૃથ્વી, એક પરિવાર, એક ભવિષ્ય.ની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરવા, પુનઃપ્રતિબદ્ધ કરવા અને કાયાકલ્પ કરવાની ક્ષણ છે.

ગયા વર્ષે કોવિડ-19 રોગચાળામાંથીમુક્તિ,આબોહવાનાં ઝળૂંબતા જોખમો, નાણાકીયઅસ્થિરતાઅનેવિકાસશીલરાષ્ટ્રોમાંદેવાની મુશ્કેલી – જેવા પડકારો વચ્ચે આપણે આ જવાબદારી નિભાવી હતી. આબધુંઘટીરહેલાબહુપક્ષીયવાદવચ્ચેબન્યું હતું. આ સંઘર્ષ અને સ્પર્ધા વચ્ચે, વિકાસઅને સહકારનોભોગલેવાયો અનેપ્રગતિમાંઅવરોધઊભોથયો.

જી-20ની અધ્યક્ષતા સંભાળીને ભારતે દુનિયાને સ્થિરતાનો વિકલ્પ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જે જીડીપી-કેન્દ્રિતથી માનવ-કેન્દ્રિત પ્રગતિ તરફનું  સ્થળાંતર હતું. ભારતનું લક્ષ્ય વિશ્વને એ યાદ અપાવવાનું હતું કે આપણને શું વિભાજિત કરે છે, તેના કરતાં આપણને શું જોડે છે. છેવટે, વૈશ્વિક વાર્તાલાપને વિકસિત કરવો પડ્યો - થોડા લોકોના હિતોએ ઘણા લોકોની આકાંક્ષાઓને માર્ગ આપવો પડ્યો. આ માટે બહુપક્ષીયવાદના મૂળભૂત સુધારાની જરૂર છે કારણ કે આપણે તેને જાણતા હતા.

સમાવિષ્ટ,મહત્ત્વાકાંક્ષીકાર્યલક્ષી અને નિર્ણાયક – આ ચાર શબ્દોએ જી-20ના પ્રમુખપદ તરીકેના આપણા અભિગમને વ્યાખ્યાયિત કર્યાહતા, અને જી-20ના તમામ સભ્યો દ્વારા સર્વાનુમતે અપનાવવામાં આવેલી નવી દિલ્હી લીડર્સ ડેક્લેરેશન (એનડીએલડી) આ સિદ્ધાંતોને પરિપૂર્ણ કરવાની આપણી પ્રતિબદ્ધતાનો પુરાવો છે.

સર્વસમાવેશકતા આપણા પ્રમુખપદના કેન્દ્રમાં રહી છે. જી-20ના કાયમી સભ્ય તરીકે આફ્રિકન યુનિયન (એયુ)ના સમાવેશથી 55 આફ્રિકન દેશોને આ ફોરમમાં સંકલિત કરવામાં આવ્યા હતા અને વૈશ્વિક વસતિના 80 ટકા હિસ્સાને આવરી લેવા માટે તેનું વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સક્રિય વલણથી વૈશ્વિક પડકારો અને તકો પર વધુ વ્યાપક સંવાદને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે.

ભારત દ્વારા બે આવૃત્તિઓમાં બોલાવવામાં આવેલી આ પ્રકારની સૌપ્રથમ 'વોઇસ ઓફ ધ ગ્લોબલ સાઉથ સમિટ'એ બહુપક્ષીયવાદના એક નવા ઉદયની શરૂઆત કરી હતી. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય વાર્તાલાપોમાં વૈશ્વિક દક્ષિણની ચિંતાઓને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવી છે અને એક એવા યુગની શરૂઆત કરી છે જ્યાં વિકાસશીલ દેશો વૈશ્વિક વિચારને આકાર આપવા માટે તેમનું યોગ્ય સ્થાન લે છે.

સર્વસમાવેશકતાએ જી-20 માટે ભારતના સ્થાનિક અભિગમને પણ પ્રભાવિત કર્યો, તેને પીપલ્સ પ્રેસિડેન્સી બનાવ્યું જે વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહીને અનુકૂળ છે. "જનભાગીદારી" (લોકોની ભાગીદારી) ઈવેન્ટ્સ દ્વારા, જી-20 1.4 અબજ નાગરિકો સુધી પહોંચ્યું, જેમાં તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (UTs)ને ભાગીદાર તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યા અને મહત્વના ઘટકો પર, ભારતે સુનિશ્ચિત કર્યું કે જી-20ના આદેશ સાથે સંરેખિત, વ્યાપક વિકાસલક્ષી લક્ષ્યો તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે.

2030 એજન્ડાના નિર્ણાયક મધ્યબિંદુ પર, ભારતે સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ્સ (SDGs) પર પ્રગતિને વેગ આપવા માટે G20 2023 એક્શન પ્લાન વિતરિત કર્યો, જેમાં આરોગ્ય, શિક્ષણ, લિંગ સમાનતા અને પર્યાવરણીય સ્થિરતા સહિત એકબીજા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર ક્રોસ-કટીંગ, ક્રિયા-લક્ષી અભિગમ અપનાવ્યો.

આ પ્રગતિને આગળ ધપાવનારું મુખ્ય પરિબળ મજબૂત ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (ડીપીઆઈ) છે. અહીંભારત તેની ભલામણોમાં, આધાર, યુપીઆઈ અને ડિજિલોકર જેવા ડિજિટલ નવીનતાઓની ક્રાંતિકારી અસરના પ્રત્યક્ષ અનુભવને કારણે નિર્ણાયક ભૂમિકામાં હતું. જી-20 મારફતે અમે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રિપોઝિટરી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી છે, જે વૈશ્વિક ટેકનોલોજીકલ જોડાણમાં નોંધપાત્ર પગલું છે. આ ભંડાર, જેમાં 16 દેશોના 50થી વધુ ડીપીઆઈનો સમાવેશ થાય છે, તે ગ્લોબલ સાઉથને સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિની શક્તિને અનલોક કરવા માટે ડીપીઆઈના નિર્માણ, તેને અપનાવવા અને વ્યાપ વધારવામાં મદદ  કરશે.

આપણી એક પૃથ્વી માટે, આપણે પ્રસ્તુત કર્યું મહત્વાકાંક્ષી અને સમાવેશી જેનો ઉદ્દેશ તાત્કાલિક, કાયમી અને સમાન પરિવર્તન લાવવાનો છે. આ જાહેરનામામાં 'ગ્રીન ડેવલપમેન્ટ પેક્ટ' ભૂખમરા સામે લડવા અને ગ્રહનું રક્ષણ કરવા વચ્ચેની પસંદગીના પડકારોનું સમાધાન કરે છે, જેમાં એક વ્યાપક રોડમેપની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવી છે, જેમાં રોજગારી અને ઇકોસિસ્ટમ્સ પ્રશંસાત્મક છે, વપરાશ આબોહવા પ્રત્યે સભાન છે અને ઉત્પાદન ગ્રહ-મૈત્રીપૂર્ણ છે. આ સાથે જ જી-20 ઘોષણાપત્રમાં વર્ષ 2030 સુધીમાં વૈશ્વિક પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાની ક્ષમતાને ત્રણ ગણી કરવાની મહત્ત્વાકાંક્ષી ક્ષમતાનું આહ્વાન કરવામાં આવ્યું છે. ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ્સ એલાયન્સની સ્થાપના અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન માટેના સંયુક્ત દબાણની સાથે સાથે, સ્વચ્છ, હરિયાળા વિશ્વના નિર્માણની જી-20ની મહત્વાકાંક્ષાઓ નકારી શકાય તેમ નથી. આ બાબત હંમેશા ભારતની લાક્ષણિકતા રહી છે અને જીવનશૈલી ફોર સસ્ટેઇનેબલ ડેવલપમેન્ટ (LiFE) મારફતે દુનિયાને આપણી સદીઓ જૂની સ્થાયી પરંપરાઓનો લાભ મળી શકે છે.

વધુમાં, આ જાહેરનામું આબોહવામાં ન્યાય અને સમાનતા પ્રત્યેની અમારી કટિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે, જેમાં વૈશ્વિક ઉત્તર તરફથી નોંધપાત્ર નાણાકીય અને ટેકનોલોજીકલ ટેકો આપવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે.પ્રથમ વખત, વિકાસ ધિરાણની તીવ્રતામાં જરૂરી ક્વોન્ટમ જમ્પની માન્યતા મળી હતી, જે અબજો ડોલરથી ટ્રિલિયન ડોલર તરફ આગળ વધી રહી છે. જી-20એ સ્વીકાર્યું હતું કે વિકાસશીલ દેશોને 2030 સુધીમાં તેમના રાષ્ટ્રીય નિર્ધારિત યોગદાન (એનડીસી) પૂર્ણ કરવા માટે 5.9 ટ્રિલિયન ડોલરની જરૂર છે.

જરૂરી વિશાળ સંસાધનોને ધ્યાનમાં રાખીને, જી20 એ વધુ સારી, મોટી અને વધુ અસરકારક બહુપક્ષીય વિકાસ બેંકોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. સાથોસાથ ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારામાં, ખાસ કરીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ જેવા મુખ્ય અંગોના પુનર્ગઠનમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે, જે વધારે સમાન વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને સુનિશ્ચિત કરશે.

જાહેરનામામાં લિંગ સમાનતાએ કેન્દ્રસ્થાને લીધું હતું, જેના પરિણામે આવતા વર્ષે મહિલાઓના સશક્તીકરણ પર એક સમર્પિત કાર્યકારી જૂથની રચના કરવામાં આવી હતી. ભારતનું મહિલા અનામત બિલ 2023, જે ભારતની સંસદ અને રાજ્યની વિધાનસભાની બેઠકોનો એક તૃતીયાંશ ભાગ મહિલાઓ માટે અનામત રાખે છે, તે મહિલાઓ-સંચાલિત વિકાસ પ્રત્યેની અમારી પ્રતિબદ્ધતાને દર્શાવે છે.

નવી દિલ્હીનું જાહેરનામું આ મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓમાં સહયોગની નવી ભાવનાને મૂર્તિમંત કરે છે, જે નીતિગત સુસંગતતા, વિશ્વસનીય વેપાર અને મહત્ત્વાકાંક્ષી આબોહવા કામગીરી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે ગર્વની વાત છે કે આપણા પ્રમુખપદ દરમિયાન, જી-20 એ 87 પરિણામો પ્રાપ્ત કર્યા અને 118 દસ્તાવેજો અપનાવ્યા, જે ભૂતકાળની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર વધારો છે.

જી-20ની આપણી અધ્યક્ષતા દરમિયાન ભારતે ભૂરાજકીય મુદ્દાઓ અને આર્થિક વૃદ્ધિ અને વિકાસ પર તેની અસર પર વિચાર-વિમર્શની આગેવાની લીધી હતી. આતંકવાદ અને નાગરિકોની મૂર્ખામીભરી હત્યા અસ્વીકાર્ય છે, અને આપણે તેને શૂન્ય-સહિષ્ણુતાની નીતિ સાથે સંબોધિત કરવી જોઈએ. આપણે દુશ્મનાવટ કરતાં માનવતાવાદને મૂર્ત સ્વરૂપ આપવું જોઈએ અને આ યુદ્ધનો યુગ નથીતેનો પુનરોચ્ચાર કરવો જોઈએ.

મને ખુશી છે કે આપણા પ્રમુખપદ દરમિયાન ભારતે અસાધારણ સફળતા હાંસલ કરી હતી: તેણે બહુપક્ષીયવાદને પુનર્જીવિત કર્યો હતો, વૈશ્વિક દક્ષિણનો અવાજ વધાર્યો હતો, વિકાસની હિમાયત કરી હતી અને દરેક જગ્યાએ મહિલાઓના સશક્તીકરણ માટે લડત આપી હતી.

જેમ જેમ આપણે જી-20નું પ્રમુખપદ બ્રાઝિલને સોંપીએ છીએ, તેમ તેમ આપણે એ દ્રઢ વિશ્વાસ સાથે સુનિશ્ચિત કરીએ છીએ કે આપણાં સહિયારાં પગલાંઓ લોકો, પૃથ્વી, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ માટે આવનારાં વર્ષો સુધી પ્રતિબિંબિત થતાં રહેશે.

 

Explore More
77મા સ્વતંત્રતા દિવસના પ્રસંગે લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનાં સંબોધનનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

77મા સ્વતંત્રતા દિવસના પ્રસંગે લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનાં સંબોધનનો મૂળપાઠ
India is a top-tier security partner, says Australia’s new national defence strategy

Media Coverage

India is a top-tier security partner, says Australia’s new national defence strategy
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Tribute to Srimat Swami Smaranananda Ji Maharaj
March 29, 2024

Amidst the hustle and bustle of the grand festival of Lok Sabha elections, the news of the demise of Srimat Swami Smaranananda Ji Maharaj brought my mind to a standstill for a few moments. Srimat Swami Smaranananda Ji Maharaj was a pioneer of India's spiritual consciousness and his demise is like a personal loss. A few years ago, the demise of Swami Atmasthananda Ji and now the departure of Swami Smaranananda Ji on his eternal journey has left many people bereaved. My heart, like that of crores of devotees, saints and followers of Ramakrishna Math and Mission, is deeply saddened.

During my visit to Kolkata earlier this month, I had gone to the hospital to enquire about Swami Smaranananda Ji’s health. Just like Swami Atmasthananda Ji, Swami Smaranananda Ji too dedicated his entire life for spreading the ideas of Acharya Ramakrishna Paramahamsa, Mata Sharada Devi and Swami Vivekananda across the world. While writing this article, the memories of meetings and conversations with him are getting refreshed in my mind.

In January 2020, during my stay at Belur Math, I meditated in the room of Swami Vivekananda. During that visit, I had a long conversation about Swami Atmasthananda Ji with Swami Smaranananda Ji.

It is widely known that I had a close relationship with Ramakrishna Mission and Belur Math. As a seeker of spirituality, I have met different saints and mahatmas and been to many places over the period of more than five decades. Even in Ramakrishna Math, I got to know about the saints who dedicated their lives to spirituality, among whom personalities like Swami Atmasthananda Ji and Swami Smaranananda Ji were prominent. Their sacred thoughts and knowledge provided contentment to my mind. In the most important period of my life, such saints taught me the true principle of Jan Seva hi Prabhu Seva.

The lives of Swami Atmasthananda Ji and Swami Smaranananda Ji are an indelible example of the motto of Ramakrishna Mission ‘Atmano Mokshaartham Jagaddhitaaya Cha’.

We all are inspired by the work being done by Ramakrishna Mission for the promotion of education and rural development. Ramakrishna Mission is working on India's spiritual enlightenment, educational empowerment and humanitarian service. In 1978, when the disastrous flood struck Bengal, Ramakrishna Mission won the hearts of everyone with its selfless service. I remember, when an earthquake ravaged Kutch in 2001, Swami Atmasthananda Ji was among the first people to call me and offer all possible assistance for disaster management on behalf of the Ramakrishna Mission. Under his direction, Ramakrishna Mission helped many people who were affected by the earthquake.

Over the past years, while holding various positions, Swami Atmasthananda Ji and Swami Smaranananda Ji laid great emphasis on social empowerment. Those who know the lives of these great personalities will definitely remember how serious these saints were towards modern education, skilling and women empowerment.

Among his many inspiring traits, one thing that impressed me the most was Swami Atmasthananda Ji’s love and respect for every culture and every tradition. The reason for this was that he used to travel continuously and had spent a long time in different parts of India. He learned to speak Gujarati while living in Gujarat. He used to even speak with me in the language and I loved listening to his Gujarati!

At different points in India's development journey, our motherland has been blessed by many saints and seers like Swami Atmasthananda Ji, Swami Smaranananda Ji who have ignited the spark of societal change. They have motivated us to work with a collective spirit and address all the challenges our society faces. These principles are eternal and will act as our source of strength as we embark on developing a Viksit Bharat during the Amrit Kaal.
Once again, on behalf of the entire nation, I pay homage to such saintly souls. I am confident that all the people associated with the Ramakrishna Mission will further move ahead on the path shown by them.
Om Shanti.