ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰੀਸ਼ਕਤੀ ਵੰਦਨ ਅਧਿਨਿਯਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕੀਦ
“ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ”
“ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਈ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਣਮੱਤਾ ਸਦਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।
"ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਘਵਾਦ ਨੇ ਕਈ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਈ ਹੈ"
"ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਵਾਂਗੇ, ਇਹ ਵਿਕਸਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਹੋਵੇਗੀ।"
“ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ 'ਜੇ ਅਤੇ ਪਰ' ਦਾ ਸਮਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ"
"ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਈਜ਼ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਸੌਖ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਦਾਅਵਾ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ"

 

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ  ਜੀ,

ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਅੱਜ ਦਾ ਇਹ ਦਿਵਸ ਯਾਦਗਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਵਸਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ  ਜੀ,

ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਉੱਚ ਸਦਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਸ਼ਯ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਦਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਆਪਾਧਾਪੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਗੰਭੀਰ, ਬੌਧਿਕ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਮਰਥ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਣ। ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਇਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਕੀਮਤ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ  ਜੀ,

ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਨਾ ਕਰ ਪਾਵਾਂਗਾ ਲੇਕਿਨ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੀ ਨੂੰ, ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਸਾਹਿਬ ਹੋਣ, ਲਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਡਵਾਣੀ ਜੀ ਹੋਣ, ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੋਣ, ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ ਜੀ ਹੋਣ, ਅਜਿਹੇ ਅਣਗਿਨਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੁਸ਼ਿਟਜਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਦਨ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਮੈਂਬਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ independent think tank  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਾਡੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸਰਬਪਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ parliament is not only a legislative but a deliberative body.

 

ਰਾਜ ਸਭਾ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਉੱਚੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਹਨ, ਸਰਵੋਤਮ ਉਮੀਦਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਯੋਗ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੁਖਦ ਅਵਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਨਵੀਂ ਬਿਲਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਜੁੜਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨ ਪਹਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਮੈਂ optimum utilisation  ਕਰਾਂਗਾ, ਉਸ ਸਰਵਅਧਿਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਅਜਿਹਾ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ 104 ਕਰੋੜ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਜੋ ਆਸ਼ਾਵਾਂ-ਆਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਹਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ। ਨਵੀਂ ਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਅਸੀਂ ਤੈਅ ਸਮੇਂ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਾਲਖੰਡ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਮ ਮਨ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਠੀਕ ਹੈ ਸਾਡੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਵੀ ਐਂਵੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ, ਸਾਡੇ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੀ ਅਸੀਂ ਜੀ ਲਵਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੋਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਮ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ-ਆਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵੀ ਵਧਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਸਾਡੀਆਂ ਸੋਚਣ ਦੀਆਂ ਜੋ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀ  ਸਮਰੱਥਾ ਜਿੰਨੀ ਵਧੇਗੀ ਉਨਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਵਧੇਗਾ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਨਵੇਂ ਭਵਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉੱਚ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਸੰਸਦੀ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸਵਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਮਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਥੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਈਏ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਪਿਛਲੇ 9 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ, ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਕਈ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਕਰਨ ਦੇ ਅਵਸਰ ਆਏ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਵੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਈ ਤਾਂ ਫੈਸਲੇ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਟਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਫੈਸਲੇ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਟਚ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਿੰਮਤ ਦਿਖਾਈ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹੀ ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਲਗਤ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਕੇ ਦੇਸ਼ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਲਵੇਗੀ।

ਅਤੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਦਾਰ ਸੋਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸੰਖਿਆਬਲ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਾਨਯੋਗ ਸਾਂਸਦਾ  ਦੀ  maturity ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਮਝ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਹਿੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਕਠਿਨ ਫੈਸਲੇ ਵੀ ਕਰ ਪਾਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਗਰਿਮਾ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਬਲ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ ਸਾਮਰਥ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਦਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦਾ ਜੋ ਅੱਜ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ, ਕੌਣ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਰਾਜ ਸਭਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਤਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ cooperative federalism ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹੁਣ competitive cooperative federalism ਵੱਲ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਅਜਿਹੇ ਮਸਲੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੇਸ਼ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। Covid ਦਾ ਸੰਕਟ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਝੇਲੀ ਹੈ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਝੇਲੀ ਹੈ।

ਲੇਕਿਨ ਸਾਡੇ federalism ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ , ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੋ ਬਣ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ cooperative federalism  ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ federal structure  ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ, ਉਤਸਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਸ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ, ਭਾਰਤ  ਵਿੱਚ ਇਤਨੇ media houses, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਨੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਬੋਲੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ G-20 ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ Summit ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੋਂ ਆਈ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ 60 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 220 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਿਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨ ਨਵਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੋ deliberations ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਮਰਥ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ federalism ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ federalism ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਸੇ Cooperative federalism  ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਵੀਂ ਇਸ ਸਾਡੀ Parliament building ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸ federalism ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਬਣਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਯਾਦ ਇੱਥੇ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਤਵ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਪਸੰਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਚੀਜ਼ ਭੇਜੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਜ ਵੀ ਹਨ, ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ federalism ਗੀ ਸੁੰਗਧ ਵੀ ਹੈ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

Technology ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ-ਆਉਂਦੇ 50-50 ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਉਹ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੈਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ dynamic ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਤਦ ਜਾਕੇ ਉਸ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕਦਮ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਪੁਰਾਣੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਆਪਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਹੋਤਸਵ ਬੜੇ ਆਣ-ਬਾਣ-ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ, 75 ਸਾਲ ਦੀ ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ, ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਵਾਂਗੇ ਉਹ ਸਵਰਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ,  developed India  ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ 5ਵੀਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ top 3 economy ਬਣਾਂਗੇ, ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ  ਗ਼ਰੀਬ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਅਨੇਕ initiative  ਹੋਏ, ਅਨੇਕ ਕੰਮ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ saturation ਜਿਸ ਦਾ ਹਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲੇ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਦਨ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੁਣ adjust ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ I-Pad  ‘ਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਨਯੋਗ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਰਹੇਗੀ, ਉੱਥੇ ਬੈਠਣਗੇ, ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੀ ਦੇਖਣਗੇ, ਇਹ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੀ ਦੇਖਣਗੇ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ operate ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਇਹ ਡਿਜੀਟਲ ਦਾ ਯੁਗ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਦਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਦਤਨ ਸਾਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ user-friendly ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਬੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ adopt ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰੋ। Make in India  ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ globally game changer  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੈਸੇ ਨਵੀਂ ਸੋਚ, ਨਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਨਵੀਂ ਉਮੰਗ, ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਅੱਜ ਨਵਾਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜੇ Parliament ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ bill ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਵੀ ਆਵੇਗਾ। ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਠਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਰਿਹਾ East of Living ਦਾ Quality of Life  ਦਾ ਅਤੇ Ease of Living ਅਤੇ Quality of Life ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸਾਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਨਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਝੇਲਣੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੇ ਇਹ ਵੀ ਸਾਡੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ sectors ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। Mining ਵਿੱਚ ਭੈਣਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਹੀ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੇਟੀਆਂ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਮਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਸਾਮਰਥ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਵਸਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ Ifs and buts ਦਾ ਯੁਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਿਤਨੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇਵਾਂਗੇ ਉਤਨਾ ਸਾਮਰਥ ਸਾਡੀ ਮਾਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਡੀ ਬੇਟੀਆਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦਿਖਾਉਣਗੀਆਂ। ‘ਬੇਟੀ ਬਚਾਓ, ਬੇਟੀ ਪੜ੍ਹਾਓ’ ਦਾ ਅਭਿਯਾਨ ਉਹ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਮਾਜ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁਦਰਾ ਯੋਜਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਨਧਨ ਯੋਜਨਾ ਹੋਵੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। Financial inclusion ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸਕ੍ਰਿਅ ਯੋਗਦਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਸਾਮਰਥ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਵਕਤ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉੱਜਵਲਾ ਯੋਜਨਾ, ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਐੱਮਪੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕੀਤਾ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਟ੍ਰਿਪਲ ਤਲਾਕ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਲਾਭਾਲਾਭ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਤਨਾ ਬਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਫੈਸਲਾ ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸਾਂਸਦਾਂ  ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰ ਪਾਏ। ਨਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ  ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕਰ ਪਾਏ ਹਾਂ। Women-led development G-20 ਵਿਸ਼ਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਨਵਾਂ ਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਅਲਗ ਜਿਹੇ ਸੁਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ G-20 ਦੇ declaration ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ  Women- led development  ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੀ,

ਇਸੇ background ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਚਲੀ ਸੀ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅਤੇ ਇਹ 1996 ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਟਲ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਲ ਲਾਏ ਗਏ। ਲੇਕਿਨ ਨੰਬਰ ਘੱਟ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਉਸ ਭਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਸੁਵਿਧਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ। ਨਵਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਉਮੰਗ ਵੀ ਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੰਦਨ ਐਕਟ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ  ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੱਲ੍ਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਅਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਰਵ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਨਾਲ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਤਦ ਮੈਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸਾਂਸਦ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਰਬਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਆਏ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੇਰੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ।

 

 

Explore More
ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਮੰਦਿਰ ਧਵਜਾਰੋਹਣ ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ

Popular Speeches

ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਮੰਦਿਰ ਧਵਜਾਰੋਹਣ ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ
IIT Delhi tops India in QS Rankings 2027; 52 Indian institutions feature

Media Coverage

IIT Delhi tops India in QS Rankings 2027; 52 Indian institutions feature
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Text of Prime Minister addresses the Indian Community in Paris
June 18, 2026

नमस्ते!

बों जू!

ऐसा लग रहा है, आप सब छुट्टी के मूड में हैं।

साथियों,

ये पेरिस शहर, Lights का शहर है, रंगों का शहर है, यहां Art है, Ideas हैं, और innovation की प्रेरणा भी है। इस शहर को भारत के अलग-अलग राज्यों से आए आप सभी लोग और भी खूबसूरत बना देते हैं। नए नए रंगों से भर देते हैं।

कोई तमिल है, कोई पंजाबी है, कोई गुजराती है, तो कोई मराठी है, और कोई बंगाली है। भारत के हर कोने का प्रतिनिधित्व यहां दिखाई देता है।

साथियों,

मैं जब 14 जून को नीस पहुंचा था तो सबसे पहले भारत इनोवेट्स कार्यक्रम में शामिल हुआ था। आज जब मैं फ्रांस से वापसी की तैयारी में हूं तो लग रहा है जैसे भारत कनेक्ट्स कार्यक्रम में आ गया हूं।

फ्रांस में रहने वाले आप लोगों ने 21वीं सदी के भारत-फ्रांस रिश्तों को जिस तरह कनेक्ट किया है, वो हमारी Strategic Partnership की बहुत बड़ी ताकत बन रही है। मैं आप सभी के लिए भारत से 140 करोड़ देशवासियों की शुभकामनाएं लेकर आया हूं। इस आत्मीय स्वागत के लिए, मैं आप सभी का हृदय से आभार व्यक्त करता हूं।

साथियों,

आज मैं ऐसे समय में फ्रांस आया हूं जब कुछ ही दिन पहले हमारी सरकार के 12 वर्ष पूरे हुए हैं। चुने हुए प्रधानमंत्री के रूप निरंतर 12 साल तक देश की सेवा करना मेरे जीवन का बहुत बड़ा सौभाग्य रहा है। यह भारत के लोकतंत्र की शक्ति है जिसने एक चायवाले को यहां तक पहुंचा दिया।

साथियों,

बीते 12 वर्ष, 140 करोड़ भारतीयों के अद्भुत सामर्थ्य के रहे हैं। 12 साल के इस कालखंड में भारत का GDP दोगुना हुआ है। Airports की संख्या दोगुनी हुई है। Universities की संख्या भी दोगुनी हो गई है। Highway Construction की स्पीड तीन गुना बढ़ गई। और Metro Network, चार गुणा बड़ा हो गया है।

मैं आपको कुछ और फैक्ट्स दूंगा, उससे आप अंदाजा लगा पाएंगे कि भारत किस स्पीड और कितने बड़े स्केल पर काम कर रहा है। पिछले 12 वर्षों में भारत का Defence Export 35 गुणा यानि Thirty Five Times बढ़ गया है।

औऱ एक फैक्ट सुनिए भारत में मोबाइल मैन्यूफैक्टरिंग यूनिट्स में, 100 गुणा की बढ़ोतरी हुई है। 100 times. भारत अब दुनिया का दूसरा सबसे बड़ा mobile phone manufacturer है। इसी गति, इसी प्रगति का नतीजा है कि आज भारत दुनिया की Fastest Growing Major Economy है।

साथियों,

आज भारत की कहानी सिर्फ Economic Progress की कहानी नहीं है। सिर्फ यहाँ अटक नहीं जाती है। ये Social Transformation की भी कहानी है।

पिछले 12 साल में देश में 25 करोड़ लोग गरीबी से बाहर निकले हैं। यानि एक ऐसी प्रगति जिसका लाभ समाज के अंतिम व्यक्ति तक पहुंच रहा है। फ्रांस में जितने घर हैं, उससे भी अधिक पक्के घर बीते 12 वर्ष में हमने जरूरतमंदों के लिए बनाए हैं।

अब हर परिवार के पास, गरीब से गरीब क्यों न हो, Bank Account है। Financial Inclusion एक सरकारी कार्यक्रम नहीं, बल्कि सामाजिक परिवर्तन का अभियान बना है।

साथियों,

इन 12 वर्षों की उपलब्धियों में, एक उपलब्धि ऐसी भी है जिसे किसी आंकड़े से, या अंकों से, नहीं मापा जा सकता। वह है 140 करोड़ भारतीयों का आत्मविश्वास।

आज का भारत और आज के भारत का युवा बहुत बड़े सपने देख रहा है। भारत का किसान नई संभावनाओं के साथ आगे बढ़ रहा है। भारत की महिलाएं नए नेतृत्व का परिचय दे रही हैं। इसलिए ये सिर्फ Achievements के 12 साल नहीं हैं, ये भारत की एस्पिरेशन्स को नई बुलंदी देने का कालखंड रहा है।

साथियों,

एक समय था जब दूर-दराज के गांवों तक आधुनिक सुविधाएं पहुंचाना वाकई बहुत मुश्किल भरा था। आज उन्हीं गांवों में बिजली भी है, इंटरनेट भी है, और डिजिटल सेवाओं की पूरी दुनिया भी है। आज एक क्लिक पर, कभी भी, कहीं भी बैंकिंग सेवाएं उपलब्ध हैं।

आज मोबाइल फोन, भारत के नागरिकों को अनेक सुविधाओं से कनेक्ट कर रहा है। हमारे किसान, हमारे मछुआरे, हमारे dairy farmers, हमारी महिलाएं, हमारे स्टूडेंट्स, सभी टेक्नोलॉजी के माध्यम से सशक्त हो रहे हैं, और अपने लिए नए अवसर बना रहे हैं।

साथियों,

आपने 125 करोड़ से अधिक Aadhaar IDs के बारे में सुना है। लेकिन आज भारत सिर्फ पहचान को डिजिटल नहीं बना रहा। आज करीब 90 करोड़ भारतीयों की Unique Digital Health IDs बनाई जा चुकी हैं। जिससे मेडिकल रिकॉर्ड सुरक्षित और accessible बन गए हैं। इससे हेल्थकेयर डिलीवरी और अधिक आसान और efficient हो रही है।

साथियों,

इन उपलब्धियों की सबसे बड़ी विशेषता यह है कि इनमें से अधिकांश चीजें कुछ वर्ष पहले तक कल्पना जैसी लगती थीं। कौन सोच सकता था कि गांव-गांव तक हाई-स्पीड इंटरनेट पहुंचेगा ? कौन सोच सकता था कि दूर-सुदूर के गांवों में भी QR code जीवन का हिस्सा बन जायेगा ? गांव में कोई बहन, ड्रोन से खेती करने में मदद करेगी, ये भी असंभव लगता था।

लेकिन आज यह सब, भारत के करोड़ों लोगों के जीवन का सामान्य हिस्सा बनता जा रहा है। और आपको गर्व होगा साथियों, यही नए भारत की पहचान है।

जो कभी सपना था, वह आज सच्चाई है। जो कभी नामुमकिन लगता था, वो आज मुमकिन हुआ है, औऱ ये करने के पीछे सबसे बड़ी ताकत क्या है? किसकी वजह से ये सब संभव हुआ है? यह मोदी के कारण नहीं, वो ताकत है- भारत का लोकतंत्र, भारत की डेमोक्रेसी। इस डेमोक्रेसी में सबका साथ है, सबका विकास है।

साथियों,

आज से 50 या 100 साल बाद जब भारत के इस कालखंड की समीक्षा होगी, तो ये बात उभरकर सामने आएगी कि इस कालखंड को भारत की Aspirations ने ड्राइव किया। यह भारत के एस्पिरेशन्स का नया युग है।

जहां बिजली पहुंची है, वहां लोग सिर्फ बिजली नहीं चाहते, वे Smart Living चाहते हैं। जहां ट्रेन पहुंची है, वहां लोग High-Speed Connectivity चाहते हैं। जहां हाईवे बने हैं, वहां लोग World-Class Expressways चाहते हैं। जहां इंटरनेट पहुंचा है, वहां लोग AI और Digital Innovation में नेतृत्व चाहते हैं।

यानि आज भारत के लोग अपने जीवन को भी Next Level पर ले जाना चाहते हैं, और भारत को भी Next Level पर ले जाना उनका मकसद है, उनका संकल्प है, उनके सपने है।

और साथियों,

यही Aspirations आज भारत की विकास यात्रा की सबसे बड़ी शक्ति हैं। मैं आपको भारत की Space Journey का उदाहरण दूंगा।

भारत ने चंद्रयान को चंद्रमा के South Pole पर उतारा। दुनिया ने इसे एक बहुत बड़ी उपलब्धि माना। लेकिन भारत इसे अपनी मंजिल मानकर रुका नहीं। आज देश गगनयान की तैयारी कर रहा है। भारत अंतरिक्ष में अपना Space Station बनाने की दिशा में आगे बढ़ रहा है।

हमारे Space Startups Global Space Economy में अपनी जगह बनाने के लिए पुरजोश काम कर रहे हैं, आगे बढ़ रहे हैं।

साथियों,

Green Energy के क्षेत्र में भी भारत की यही एस्पिरेशंस दिखाई देती है। Solar Power में भारत की उपलब्धियों की दुनिया भर में लगातार चर्चा हो रही हैं। लेकिन भारत अगली छलांग की तैयारी कर रहा है।

Green Hydrogen में बड़े निवेश हो रहे हैं। Advanced Nuclear Energy पर तेजी से काम हो रहा है। आपने भारत के Fast Breeder nuclear Reactor से जुड़ी प्रोग्रेस के बारे में भी सुना ज़रूर होगा। ये भारत के न्यूक्लियर एनर्जी लैंडस्केप में क्रांतिकारी परिवर्तन करने का बहुत बड़ा अचीवमेंट हमारे सीसेन्टिस्टों ने किया है।

साथियों,

आज का भारत भविष्य का पूरा Ecosystem बना रहा है। भारत एक साथ हर उस क्षेत्र में निवेश कर रहा है, जो आने वाले दशकों की दिशा तय करेगा।

अभी आपने कुछ दिन पहले ही देखा है नीस में भारत इनोवेट्स का एक आयोजन किया। ये इवेंट भारत के डीप टेक सामर्थ्य को दुनिया तक पहुंचाने का एक और माध्यम था। इसमें भारत के 120 Deep-Tech Startups उपस्थित थे। Bharat Innovates में करीब एक हजार चार सौ B2B Meetings हुईं है। कई Startups के लिए Investment Commitments आगे बढ़ीं, Commercial Orders के लिए रास्ते खुले। French और European Universities तथा Incubators के साथ Engagements बढ़ रही हैं।

Student Exchanges, Joint Research, और Innovation Support के नए रास्ते बने। इसलिए Bharat Innovates सिर्फ एक Summit नहीं रहा। यह Innovation Diplomacy का एक नया मॉडल बना है।

और आज ही पेरिस में VivaTech इवेंट के जरिए, इस यात्रा को हमने और आगे बढ़ाया। नीस में हमने Ideas को Capital से जोड़ा और पेरिस में Indian Innovation को Global Scale से जोड़ा। आज दुनिया देख रही है भारत केवल भविष्य के लिए तैयार नहीं हो रहा है। भारत भविष्य को आकार दे रहा है।

साथियों,

एक समय था, जब देशों के बीच रिश्ते केवल व्यापार से तय होते थे। आज व्यापार के साथ-साथ Trust यानि भरोसा भी उतना ही महत्वपूर्ण हो गया है।

हर देश Reliable Supply Chains चाहता है। हर देश Stable Partnerships चाहता है। हर देश ऐसे साथियों की तलाश में है, जिन पर लंबे समय तक भरोसा किया जा सके। और ऐसे समय में, भारत विश्व में एक Trusted Partner के रूप में उभर रहा है।

एवियां में G7 बैठक के दौरान मैंने trust based partnerships बनाने पर ज़ोर दिया। ग्लोबल साउथ के देशों के साथ equal पार्टनर्स के रूप में आगे बढ़ने का आह्वान किया। भारत का G7 समिट में संदेश था Global Governance तभी प्रभावी होगी जब वह Inclusive होगी। Global Growth तभी Sustainable होगी जब वह शेयर्ड होगी। और Global Technology तभी मानवता के लिए उपयोगी होगी जब वह Trusted होगी।

साथियों,

भारत और दुनिया के बीच व्यापारिक रिश्तों में नई ऊर्जा नज़र आ रही है। फ्रांस के साथ भारत का ट्रेड लगतार बढ़ रहा है। पिछले कुछ वर्षों में भारत ने दुनिया के अनेक देशों के साथ Free Trade Agreements किए हैं। यूरोपियन यूनियन हो, यूनाइटेड किंगडम हो दुनिया के हर देश, हर रीजन के साथ भारत समझौते कर रहा है।

अगले महीने से भारत और UK के बीच ट्रेड एग्रीमेंट भी लागू हो जाएगा। यह एग्रीमेंट भारत के farmers, workers और innovators को अनेक नए अवसर प्रदान करेगा।

साथियों,

आज दुनिया Uncertainty और Disruption के दौर से गुजर रही है। ऐसे समय में भारत और फ्रांस की साझेदारी विश्वास, स्थिरता और सहयोग का एक मजबूत स्तंभ बन रहा है।

इस वर्ष हमने भारत और फ्रांस के संबंधों को Special Global Strategic Partnership का दर्जा दिया था। नीस में मेरे मित्र President Macron और मैंने हमारे संबंधों को force for global good बनाने पर चर्चा की। Defence से लेकर space और नुक्लियर तक AI और क्रिटीकल मिनरल्स से लेकर high speed railway तक, हर क्षेत्र में हम मिलकर आगे बढ़ेंगे।

साथियों,

Solar energy हो, या AI के क्षेत्र में सहयोग हो, भारत और फ्रांस मिलकर ऐसे समाधान विकसित कर रहे हैं जो पूरी मानवता के हित में हैं। पिछले वर्ष पेरिस में और इस वर्ष दिल्ली में हमने AI Summit को Co-chair किया।

अब हम साथ मिलकर अगले वर्ष “तृष्णा” satellite को लॉन्च करने जा रहें हैं। यह “तृष्णा” satellite जो विश्व में फूड और वाटर सिक्युरिटी सुनिश्चित करने में योगदान देगा।

और साथियों,

यह सभी गवर्नमेंट टू गवर्नमेंट पहलो में आप सभी का योगदान बहुत महत्वपूर्ण है। ये आप हैं जो भारत और यूरोप के बीच सबसे मजबूत सेतु हैं। आप दोनों समाजों को समझते हैं। दोनों बाजारों को समझते हैं। आने वाले समय में Talent, Trade, Technology, Tourism और Investment के नए अवसरों को आगे बढ़ाने में आपकी भूमिका लगातार बढ़ने वाली हैं।

साथियों,

भारत और फ्रांस के रिश्तों को साझा इतिहास, साझा मूल्यों और साझा विश्वास ने आगे बढ़ाया है। विश्व युद्धों के दौरान फ्रांस की धरती पर बलिदान देने वाले भारतीय सैनिकों की स्मृतियां आज भी हमें जोड़ती हैं।

मुझे पहले नव शापेल में श्रद्धांजलि देने का अवसर मिला, पिछले वर्ष प्रेसिडेंट मैक्रों के साथ मार्सेय के वॉर मेमोरियल जाने का अवसर भी मिला। ये हमारी साझा विरासत है।

फ्रांस, भारतीयों के योगदान को संजोता भी है और सराहता भी है। भारतीय मूल की नूर इनायत खान हों, जिन्होंने फ्रांस की Resistance के लिए अपना जीवन बलिदान किया, या महाराजा रणजीत सिंह के साथ काम करने वाले जनरल जां फ्रांस्वा अलार हों ये सभी भारत और फ्रांस की साझा विरासत के प्रतीक हैं।

भारत के राज्य पुडुचेरी में भी फ्रेंच विरासत की झलक दिखाई देती है। वहां का Architecture, वहां की कला-संस्कृति और खान-पान सभी में हमारे संबंधों की महेक है।

साथियों,

इस समय फ्रांस समेत पूरी दुनिया में International Yoga Day की तैयारी भी चल रही है। इस अवसर पर मैं, फ्रांस में योग को आगे बढ़ाने वाले श्रीमान महेश घाट्राड्याल जी को भी आदरपूर्वक श्रद्धांजलि देता हूं। मैं पद्म पुरस्कार से सम्मानित, शार्लोत शोपां जी को भी प्रणाम करता हूं। जिन्होंने सौ वर्ष की आयु में भी, योग के माध्यम से फ़्रांस को भारत की विरासत से जोड़ा है। उनका जीवन यह सिद्ध करता है: Yoga does not add years to life, it adds life to years.

साथियों,

मैं फ्रेद नेग्री जी को भी आदरपूर्वक श्रद्धापूर्वक याद करता हूं। भारतीय विरासत को संरक्षित करने में उनका योगदान अतुल्य रहा है।

साथियों,

भारत और फ्रांस को कनेक्ट करने वाली एक और चीज है, और वो है फुटबॉल। इस वक्त यहां फुटबॉल फीवर पूरे जोर पर है। फ्रांस में इसकी दीवानगी, चप्पे-चप्पे पर दिखती है। लेकिन भारत में भी फुटबॉल का क्रेज़ सिर चढ़कर बोलता है।

खासतौर पर फ्रांस की टीम के फैन्स भारत में बहुत अधिक हैं। फ़्रांस ने इस वर्ल्ड कप की शुरुआत एक जोरदार जीत से शुरू की है। मैं फ्रांस की टीम को बहुत-बहुत शुभकामनाएं देता हूं।

साथियों,

जाने से पहले, आप सभी के लिए कुछ और अच्छी खबरें भी लेकर के आया हूँ। वो आपके लिए हैं। पिछले वर्ष, मार्सेय में कॉन्सुलेट खोला गया, इससे काफी अधिक सुविधा मिल रही है। कुछ हफ्ते पहले, Indian Nationals के लिए French Airports पर Visa-free Transit की व्यवस्था शुरू हो गई है।

Students और Professionals की Mobility बढ़ाना हो, या Educational Qualifications की Mutual Recognition की बात हो, या फिर French Universities के भारत में Campus खोलना हो, इन सभी पर हम मिलकर आगे बढ़ रहें हैं।

अब फ्रांस में UPI के उपयोग का दायरा भी और बढ़ने जा रहा है। यानि भारत-फ्रांस कनेक्ट भी Instant और आपसी Payment भी Instant!

साथियों,

इन सभी पहलों से, हम भारत और फ़्रांस को और करीब ला रहें हैं। और मैं फिर कहूंगा इस साझेदारी की नींव, इस रिश्ते की असली ताकत आप सभी हैं। आप सब मेरे देशवासी हैं।

आज जब भारत तेज़ी से विकसित भारत के लक्ष्य की ओर बढ़ रहा है, तो मैं आप सभी से भारत के साथ और गहराई से जुडने का आग्रह करूंगा। इससे भारत की विकास यात्रा को नई शक्ति मिलेगी, और आपको अपनी पुरखों की धरती की सेवा करने का अवसर भी मिलेगा।

इन्हीं शब्दों के साथ आप सभी के प्रेम आपके उत्साह और इस आत्मीय स्वागत के लिए मैं एक बार फिर आप सभी का आभार व्यक्त करता हूं।

भारत माता की जय!

बहुत बहुत धन्यवाद।