"ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ"
"ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ"
"ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ"
“ਅੱਜ ਦਾ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ”
"ਉਤਸੁਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਲਰਨ, ਅਣਲਰਨ ਅਤੇ ਰੀਲਰਨਾਂ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ"
"ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਹੀਂ"
“ਅੱਜ ਭਾਰਤ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ”
"ਸਰਕਾਰ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ"
“ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿਸ਼ਨ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚਾਲਯ (ਪਖਾਨੇ) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਾਤ ਵੀ ਕਹੀ।

ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਭੂਪੇਂਦਰ ਭਾਈ ਪਟੇਲ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਜੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰੀਚੈ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਰੁਪਾਲਾ ਜੀ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸੀ ਆਰ ਪਾਟਿਲ ਜੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀਗਣ, ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀਯ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸ਼ਿਕਸ਼ਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਗਣ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਣੇ-ਕੋਣੇ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅਧਿਆਪਕਗਣ, ਦੇਵੀਓ ਅਤੇ ਸੱਜਣੋਂ!

 

ਤੁਸੀਂ ਇਤਨੇ ਸਨੇਹ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀਯ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸ਼ਿਕਸ਼ਕ ਸੰਘ ਦੇ ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਭਾਰੀ ਹਾਂ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪ ਸਭ ਅਧਿਆਪਕਾਂ  ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਬੜੀ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਡ੍ਰੌਪਆਊਟ ਰੇਟ ਜਿਹਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ 40 ਪਰਸੈਂਟ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਜਿਹਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ 3 ਪਰਸੈਂਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ।

 

ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਪਾਲਿਸੀ ਫ੍ਰੇਮਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਰੁਪਾਲਾ ਜੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚਾਲਯ (ਪਖਾਨੇ) ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੜੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬੇਟੀਆਂ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਭਿਯਾਨ ਚਲਾ ਕੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਟੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਲੱਗ ਸ਼ੌਚਾਲਯ (ਪਖਾਨੇ)  ਬਣਵਾਏ। ਇੱਥੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬੇਲਟ ਵਿੱਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰਾ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਸਾਡੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬੰਧੂਆਂ (ਭਾਈਆਂ) ਦਾ ਬਸੇਰਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਮਰਗਾਮ ਤੋਂ ਅੰਬਾ ਜੀ ਸਾਇੰਸ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਮੇਰੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਟੇ-ਬੇਟੀਆਂ ਬੱਚੇ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵੀ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਬਾਤਾਂ ਦਸਦੇ ਹਨ।

 

ਇੱਥੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਣ ਅਨੁਭਵ ਕਰੇਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹਾਂ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਕਿਤਨਾ ਬੜਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੜੇ ਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਿੰਗ ਹਨ ਉਹ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਜਿਤਨੇ ਲੋਕ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਲਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਕਿੰਗ ਬਹੁਤ ਵਰਿਸ਼ਠ (ਸੀਨੀਅਰ) ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਹਨ। ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬੈਠਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਉਂ ਮਾਲੂਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਦੇਖੋ ਭਾਈ ਮੈਂ ਭਲੇ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਹਾਂ, ਲੇਕਿਨ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਤਨੇ ਬੜੇ ਸੰਪੰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਬਾਤ ਕਰਨਾ ਇਸ ਦਾ ਗੌਰਵ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

 

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਕੋਵਿਡ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ WHO ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੇਖਦੇ ਹੋਵੋਗੇ। ਤੁਸੀਂ WHO ਦੇ ਜੋ ਮੁਖੀ ਹੋਨ, ਮਿਸਟਰ ਟੇਡ ਰੌਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵਾਰ ਟੀਵੀ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਜਾਮਨਗਰ ਆਏ ਸਨ, ਤਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਜਿਵੇਂ ਰੂਪਾਲਾ ਜੀ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਜੀਵਨ (ਜੀਵਨ ਭਰ) ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਆਜੀਵਨ (ਜੀਵਨ ਭਰ) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ Observe ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅੱਜ ਜਰਾ ਜੀ ਭਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਏ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਸਾ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਟੀਚਰਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ, ਇਨਫ੍ਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਦਾ ਅਭਾਵ ਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਤਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

 

ਅੱਜ, ਟੀਚਰਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਸੰਸਾਧਨ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋ ਕਮੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਜੋ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ, ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋ ਜਗਿਆਸਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋ ਕੌਤੂਹਲ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਚਰਸ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਚੈਲੰਜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਤੀ ਨਿਡਰ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ, ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਟੀਚਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ।

 

ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵਰਤਮਾਨ ਟੀਚਰ, ਵਰਤਮਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਐਸੇ ਸਵਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਾਸ Information ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੀਚਰ ਕਿਵੇਂ ਹੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ‘ਤੇ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ personal ਅਤੇ professional growth ਦੇ ਅਵਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਾਨੂੰ learn, unlearn ਅਤੇ re-learn ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ guide ਅਤੇ mentor ਵੀ ਬਣਾਓ।

 

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਗੂਗਲ ਤੋਂ ਡੇਟਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ decision ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਗਾਇਡ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਉਪਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ। ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਨਾਲ information ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀ। ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾ ਸਕਦੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝੀਏ, Deep Learning ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ।

 

ਜਦੋਂ information ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਵੇ, information ਦੇ ਪਹਾੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ। Deep Learning ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ logical conclusion ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਟੀਚਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਲੇਕਿਨ ਤੁਸੀਂ ਪਲ ਭਰ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਟੀਚਰ ਹੋ। ਪਲ ਭਰ ਦੇ ਲਈ ਸੋਚੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਹੋ, ਕਿਸੇ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੈਸਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਪਹਿਲਾ ਜਵਾਬ ਮਿਲੇਗਾ, ਮੈਂ ਭਲੇ ਟੀਚਰ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਨੋਂ ਭਲੇ ਟੀਚਰ ਹਾਂ, ਲੇਕਿਨ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਮਿਲੇ, ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੇ। ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਮਨਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹਰ ਮਾਂ ਬਾਪ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ (ਰੁਟੀਨ) ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਬੋਲ ਚਾਲ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਠਣ-ਬੈਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗਣਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣ, ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਜਿਹੇ ਗੁਣ ਵੀ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਖ਼ਤ ਛਵੀ (ਅਕਸ) ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ ਸਨੇਹ ਕਿਵੇਂ ਜਤਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖ ਰਹਿਣ ਦਾ ਗੁਣ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਰੋਲ ਬਹੁਤ Important ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਟੀਚਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਉੱਥੇ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ contribution ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਬਣ ਪਾਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰ, 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਇਸੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

 

ਅਸੀਂ ਇਤਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਉਸ ਪੁਰਾਣੀ ਅਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ practical ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਤੇ ਟੀਚਿੰਗ ਅਤੇ ਲਰਨਿੰਗ, ਹੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਟੀਚਿੰਗ ਦਾ ਕਾਲਖੰਡ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਲਰਨਿੰਗ ਦੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਹੈ, ਚਾਕ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਗਰ ਆਪ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਮਹਾਰ (ਘੁਮਿਆਰ) ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਕੁਮਹਾਰ (ਘੁਮਿਆਰ) ਦੇ ਘਰ ਜਾਓਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਹਾਰ (ਘੁਮਿਆਰ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਤਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੇ ਲਈ ਕਿਤਨੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਜਾਗੇਗੀ। ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰਾਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਮਟਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਘੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣਗੇ। ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕਿਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਐਸੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਅਪ੍ਰੋਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਅਨੋਖੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ Teaching ਅਤੇ learning ਦਾ ਡਿਬੇਟ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਯਾਦ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਕੰਮ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਹੋਮਵਰਕ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕੰਮ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਚੰਗਾ ਭਈ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰਨਾ ਕੱਲ੍ਹ ਦੱਸ ਚਾਵਲ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾਣਾ। ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੁਸੀਂ 10 ਮੂੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਲੈ ਆਉਣਾ। ਤੀਸਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੂਰ ਦੀ ਦਾਲ 10 ਲੈਕੇ ਆਉਣ। ਚੌਥੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੁਸੀਂ 10 ਚਣੇ ਲੈ ਆਉਣਾ। ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਐਸਾ 10-10 ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ 10 ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ, 10 ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। 10 ਨੰਬਰ ਫਿਕਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਗੇਹੂੰ (ਕਣਕ) ਲਿਆਉਣੀ ਹੈ ਕਿ ਚਾਵਲ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਟੀਚਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੈ।

 

ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਵਲ ਅਤੇ 10, ਚਾਵਲ ਅਤੇ 10 ਇਹ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਟੀਚਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਚੰਗਾ ਭਈ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੋ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ 5 ਮੂੰਗ ਕੱਢੋ, ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੁਸੀਂ 3 ਚਣੇ ਕੱਢੋ, ਤੀਸਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਯਾਨੀ ਉਹ ਚਣੇ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂੰਗ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਯਾਦ ਰਹੇ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਐਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ 1 ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਗਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਟੀਚਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਹੀ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਰਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਆਦੀ ਸਾਂ ਮੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸਾਹਬ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਉਂ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹੋ।

 

ਬੋਲੇ ਚੁਪ ਰਹਿ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ। ਠੀਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਲੇਕਿਨ ਦੂਸਰੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਦੀ ਅੱਖ ‘ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤੈਅ ਕਰੋ ਮੂੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਚਣਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਕੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਦੋਸਤੋ। ਇੱਕ ਟੀਚਰ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ involve ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਇੱਕ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤਨਾ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਦਾਲ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਿਆ। ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਇਹੀ National Education Policy ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਆਪ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੀ ਹੈ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਕ ਬੜਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ-ਦੇਹਾਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਹੈ- ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜਾਂ ਨੇ ਢਾਈ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਦਕਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣੀ ਕਿ, ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਮਿਲਣ ਲਗੀ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਲਗੇ। ਇਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਮੇਰੇ ਟੀਚਰ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਕਦੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋਗੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਿਤਨੀ ਤਾਰੀਫ ਕਰੋਗੇ ਉਤਨੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ।

 

ਕੀ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਚਲਣ ਲਗਿਆ ਤਾਂ ਪਿੰਡ-ਦੇਹਾਤ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਚੰਗੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ, ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਡਰਾਉਣ ਲਗ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਚਲ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੌਕਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ, ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਲਾਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਲਾਭ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ, ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ, ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਲਈ ਅਵਸਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ, ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਦੇ ਲਈ ਸਵੈਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਉਣ। ਹੁਣ ਜੋ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਨ ਦੀ ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, MBA ਕਰਨ ਦੀ ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, Technology ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਆ ਕੇ ਕਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਨਖ਼ਾਹ ਵੀ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਕੀ ਅਸੀਂ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ ਕੀ?

 

ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ ਕੀ? ਕੀ ਸੋਂਦੇ, ਜਾਗਦੇ, ਉੱਠਦੇ ਬੈਠਦੇ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਘੜਨਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬੜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤਕਲੀਫ ਸਮਝ ਪਾਉਗੇ। ਮੈਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣੇ ਰੂਪਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਨਾ। ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਨ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੋ ਇੱਛਾਵਾਂ। ਇੱਕ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੀਐੱਮ ਦੇ ਘਰ ਬੁਲਾਵਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਨਾਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਤ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਰ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂ। ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਟੀਚਰਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬੁਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਾਂ।

ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੇਰੇ ਟੀਚਰਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਇੱਕ ਟੀਚਰ ਦੀ ਉਮਰ 93 ਵਰ੍ਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਥੀਓ ਮਾਣ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਜਿਤਨੇ ਟੀਚਰ ਜੀਵਿਤ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਵੀ। ਲੇਕਿਨ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਗਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਿਤਨਾ ਹੀ ਬੜਾ ਆਦਮੀ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਚੰਗਾ ਭਾਈ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਵਸਰ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਟੀਚਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕੀ? 100 ਵਿੱਚੋਂ 90 ਪਰਸੈਂਟ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਟੀਚਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਲੋਕ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੇਖਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਟੀਚਰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਐਸਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?

 

ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਸਚਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਟੀਚਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਚਰਸ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਚੰਗਾ ਦੱਸੋ ਭਾਈ ਤੁਸੀਂ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਟੀਚਰ ਹੋ, ਕੋਈ 25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਟੀਚਰ ਹੋ, ਕੋਈ 12 ਸਾਲ ਤੋਂ ਟੀਚਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ 10 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਦੇ 10 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਤਨੀ ਉਚਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੀਚਰ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਟੀਚਰ ਤਾਂ ਰਿਹਾ, ਹਰ ਦਿਨ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਕਿਹੜੇ 10 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾ ਪਾਏ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੀਰੋ ਰਿਜ਼ਲਟ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦੋਸਤੋ। ਯਾਨੀ ਡਿਸਕਨੈਕਟ ਦੋਨੋਂ ਤਰਫ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਟੀਚਰ ਦੋਨੋ ਹੀ ਤਰਫ਼ ਤੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

 

ਅਤੇ ਸਾਥੀਓ,

ਐਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਬਿਖਰ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੱਗ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕੋਈ ਖਿਡਾਰੀ ਅਗਰ ਕੋਈ ਮੈਡਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਆਪਣੇ ਕੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਡਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ 15-20 ਸਾਲ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਜੀਵਨਭਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਐਸਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਕੋਚ, ਉਸ ਖਿਡਾਰੀ ‘ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ‘ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਅਲੱਗ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵੀ ਡਿਸਕਨੈਕਟ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਤਦ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਾਰਮ ਭਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਕੋਈ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਲੂਮ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਨਮ ਦਿਨ ਯਾਨੀ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਕੂਲ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀ management ਨੂੰ ਜਾਂ ਟੀਚਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਈ।

 

 

ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਟੂਡੈਂਟ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਡਿਸਕਨੈਕਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਈਏ ਅਤੇ ਬੜੇ ਠਾਠ ਨਾਲ ਮਨਾਈਏ, ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨਾਈਏ ਅਤੇ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਆਪ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ-ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਰੇ ਟੀਚਰਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਨੈਕਟ ਬਣੇਗਾ, ਸਮਾਜ ਜੁੜੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਚਲੇਗਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਹਨ ਉਹ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮਾਣ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰੋਗੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਬੱਚੇ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਤਨੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ CEO ਹੈ, ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਕੂਲ ਵਾਲੇ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਕਿਤਨਾ ਵੀ ਬੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਗਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹ ਸਕੂਲ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ਾ ਫਿਟਨਸ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਹਾਇਜੀਨ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਤਨਾ ਸ਼ਿਥਿਲ (ਸੁਸਤ) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ digitally ਮੋਬਾਈਲ ‘ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੈ ਜਾਂ tv ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਸਾਂ ਚੰਗਾ ਉਹ ਕਿਤਨੇ ਬੱਚੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 4 ਵਾਰ ਪਸੀਨਾ ਹੁੰਦਾ (ਆਉਂਦਾ) ਹੈ ਦੱਸੋ। ਬਹੁਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮਾਲੂਮ ਹੀਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਸੀਨਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਟੀਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਆਪ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਰਕਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ‘ਤੇ ਕਿਤਨਾ ਫੋਕਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ, ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 

ਅਗਰ ਭਾਵਨਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਨਾ-ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਦੇਣੀ ਹੈ, ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਠੀਕ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਦੋਸਤੋ। ਬਜਟ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਗਰ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਅੰਨ ਖੇਤਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਲੰਗਰ ਦੀ ਬਾਤ ਕਰੀਏ, ਅੱਜ ਲੰਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਦੇਖੀਏ ਕੋਈ ਭੰਡਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੇ ਹਨ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ। ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਭੰਡਾਰਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਣਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ enough ਨਹੀਂ ਹੈ ਦੋਸਤੋ।

 

ਸਾਨੂੰ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖੋ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸਮਾਜ ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਖੇ ਨਾ ਰਹੋ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕਿਤਨਾ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਡੇਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੋ ਸੀਨੀਅਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਆਓ, ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੋਸੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਓ। ਦੇਖੋ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹੀ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਖਾਣਾ, ਕਿਤਨੀ ਸਵੱਛਤਾ ਨਾਲ ਖਾਣਾ, ਕੁਝ ਖਾਣਾ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਕੁਝ ਫੈਂਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣਗੇ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਉਦਹਾਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਸੀਐੱਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬਾਹੁਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਬੜੇ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਦਮ ਜੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਸਨ ਪਿਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੈਂਡਕਰਚੀਫ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

 

ਤਾਂ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨੱਕ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਟੀਚਰ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਧੋ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਲਿਆ ਕੇ ਫਿਰ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਮਾਲੂਮ ਹੈ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਵੇਚ ਕੇ ਬਰਤਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਬਰਤਨ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਗ਼ਰੀਬ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੀ ਸਾੜੀ ਵੇਚਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਸਾੜੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਹੈਂਡਕਰਚੀਫ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੇਖੋ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾੜੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਨੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ sense of hygiene ਉਸ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਮੈਂ।

 

ਭਾਈਓ-ਭੈਣੋਂ,

Sense of hygiene ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੈਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਬਾਤ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਝੌਂਪੜੀ ਜਿਹਾ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਬੜਾ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਇੱਕ ਲਗਿਆ ਸੀ, mirror ਲਗਿਆ ਸੀ, ਆਇਨਾ 2/2 ਦਾ ਆਇਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਟੀਚਰ ਨੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਵੀ ਸਕੂਲ ਆਵੇਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਨੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 5 ਸੈਕੰਡ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇਗਾ, ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੇਖੋਗੇ ਫਿਰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਬੱਚਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਸਵੈਮਾਣ ਜਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਟੀਚਰ ਕਿਤਨੇ ਅਦਭੁਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਸੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ।

 

ਸਾਥੀਓ,

ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਯਾਸ, ਕਿਤਨੇ ਬੜੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਤਨੀਆਂ ਹੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਆਪ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਸਿੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਮੇਰੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਪ ਸਭ ਉਸ ਗਰਿਮਾ ਨੂੰ, ਉਸ ਗੌਰਵ ਨੂੰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਓਗੇ, ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰੋਗੇ। ਇਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪ ਸਭ ਦਾ ਮੈਂ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਨਮਸਕਾਰ!

 

Explore More
77ਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਦੀ ਫ਼ਸੀਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

Popular Speeches

77ਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਦੀ ਫ਼ਸੀਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ
India a 'green shoot' for the world, any mandate other than Modi will lead to 'surprise and bewilderment': Ian Bremmer

Media Coverage

India a 'green shoot' for the world, any mandate other than Modi will lead to 'surprise and bewilderment': Ian Bremmer
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
PM Modi's Interview to Navbharat Times
May 23, 2024

प्रश्न: वोटिंग में मत प्रतिशत उम्मीद के मुताबिक नहीं रहा। क्या, कम वोट पड़ने पर भी बीजेपी 400 पार सीटें जीत सकती है? ये कौन से वोटर हैं, जो घर से नहीं निकल रहे?

उत्तर: किसी भी लोकतंत्र के लिए ये बहुत आवश्यक है कि लोग मतदान में बढ़चढ कर हिस्सा लें। ये पार्टियों की जीत-हार से बड़ा विषय है। मैं तो देशभर में जहां भी रैली कर रहा हूं, वहां लोगों से मतदान करने की अपील कर रहा हूं। इस समय उत्तर भारत में बहुत कड़ी धूप है, गर्मी है। मैं आपके माध्यम से भी लोगों से आग्रह करूंगा कि लोकतंत्र के इस महापर्व में अपनी भूमिका जरूर निभाएं। तपती धूप में लोग ऑफिस तो जा ही रहे हैं, हर व्यक्ति अपने काम के लिए घर से बाहर निकल रहा है, ऐसे में वोटिंग को भी दायित्व समझकर जरूर पूरा करें। चार चरणों के चुनाव के बाद बीजेपी ने बहुमत का आंकड़ा पा लिया है, आगे की लड़ाई 400 पार के लिए ही हो रही है। चुनाव विशेषज्ञ विश्लेषण करने में जुटे हैं, ये उनका काम है, लेकिन अगर वो मतदाताओं और बीजेपी की केमिस्ट्री देख पाएं तो समझ जाएंगे कि 400 पार का नारा हकीकत बनने जा रहा है। मैं जहां भी जा रहा हूं, बीजेपी के प्रति लोगों के अटूट विश्वास को महसूस रहा हूं। एनडीए को 400 सीटों पर जीत दिलाने के लिए लोग उत्साहित हैं।

प्रश्न: लेकिन कश्मीर में वोट प्रतिशत बढ़े। कश्मीर में बढ़ी वोटिंग का संदेश क्या है?

उत्तर: : मेरे लिए इस चुनाव में सबसे सुकून देने वाली घटना यही है कि कश्मीर में वोटिंग प्रतिशत बढ़ी है। वहां मतदान केंद्रों के बाहर कतार में लगे लोगों की तस्वीरें ऊर्जा से भर देने वाली हैं। मुझे इस बात का संतोष है कि जम्मू-कश्मीर के बेहतर भविष्य के लिए हमने जो कदम उठाए हैं, उसके सकारात्मक परिणाम सामने आ रहे हैं। श्रीनगर के बाद बारामूला में भी बंपर वोटिंग हुई है। आर्टिकल 370 हटने के बाद आए परिवर्तन में हर कश्मीरी राहत महसूस कर रहा है। वहां के लोग समझ गए हैं कि 370 की आड़ में इतने वर्षों तक उनके साथ धोखा हो रहा था। दशकों तक जम्मू-कश्मीर के लोगों को विकास से दूर रखा गया। सिस्टम में फैले भ्रष्टाचार से वहां के लोग त्रस्त थे, लेकिन उन्हें कोई विकल्प नहीं दिया जा रहा था। परिवारवादी पार्टियों ने वहां की राजनीति को जकड़ कर रखा था। आज वहां के लोग बिना डरे, बिना दबाव में आए विकास के लिए वोट कर रहे हैं।

प्रश्न: 2014 और 2019 के मुकाबले 2024 के चुनाव और प्रचार में आप क्या फर्क महसूस कर रहे हैं?

उत्तर: 2014 में जब मैं लोगों के बीच गया तो मुझे देशभर के लोगों की उम्मीदों को जानने का अवसर मिला। जनता बदलाव चाहती थी। जनता विकास चाहती थी। 2019 में मैंने लोगों की आंखों में विश्वास की चमक देखी। ये विश्वास हमारी सरकार के 5 साल के काम से आया था। मैंने महसूस किया कि उन 5 वर्षों में लोगों की आकांक्षाओं का विस्तार हुआ है। उन्होंने और बड़े सपने देखे हैं। वो सपने उनके परिवार से भी जुड़े थे, और देश से भी जुड़े थे। पिछले 5 साल तेज विकास और बड़े फैसलों के रहे हैं। इसका प्रभाव हर व्यक्ति के जीवन पर पड़ा है। अब 2024 के चुनाव में मैं जब प्रचार कर रहा हूं तो मुझे लोगों की आंखों में एक संकल्प दिख रहा है। ये संकल्प है विकसित भारत का। ये संकल्प है भ्रष्टाचार मुक्त भारत का। ये संकल्प है मजबूत भारत का। 140 करोड़ भारतीयों को भरोसा है कि उनका सपना बीजेपी सरकार में ही पूरा हो सकता है, इसलिए हमारी सरकार की तीसरी पारी को लेकर जनता में अभूतपूर्व उत्साह है।

प्रश्न: 10 साल की सबसे बड़ी उपलब्धि आप किसे मानते हैं और तीसरे कार्यकाल के लिए आप किस तरह खुद को तैयार कर रहे हैं?

उत्तर: पिछले 10 वर्षों में हमारी सरकार ने अर्थव्यवस्था, सामाजिक न्याय, गरीब कल्याण और राष्ट्रहित से जुड़े कई बड़े फैसले लिए हैं। हमारे कार्यों का प्रभाव हर वर्ग, हर समुदाय के लोगों पर पड़ा है। आप अलग-अलग क्षेत्रों का विश्लेषण करेंगे तो हमारी उपलब्धियां और उनसे प्रभावित होने वाले लोगों के बारे में पता चलेगा। मुझे इस बात का बहुत संतोष है कि हम देश के 25 करोड़ लोगों को गरीबी से बाहर ला पाए। करोड़ों लोगों को घर, शौचालय, बिजली-पानी, गैस कनेक्शन, मुफ्त इलाज की सुविधा दे पाए। इससे उनके जीवन में जो बदलाव आया है, उसकी उन्होंने कल्पना तक नहीं की थी। आप सोचिए, कि अगर करोड़ों लोगों को ये सुविधाएं नहीं मिली होतीं तो वो आज भी गरीबी का जीवन जी रहे होते। इतना ही नहीं, उनकी अगली पीढ़ी भी गरीबी के इस कुचक्र में पिसने के लिए तैयार हो रही होती।

हमने गरीब को सिर्फ घर और सुविधाएं नहीं दी हैं, हमने उसे सम्मान से जीने का अधिकार दिया है। हमने उसे हौसला दिया है कि वो खुद अपने पैरों पर खड़ा हो सके। हमने उसे एक विश्वास दिया कि जो जीवन उसे देखना पड़ा, वो उसके बच्चों को नहीं देखना पड़ेगा। ऐसे परिवार फिर से गरीबी में न चले जाएं, इसके लिए हम हर कदम पर उनके साथ खड़े हैं। इसीलिए, आज देश के 80 करोड़ लोगों को मुफ्त राशन दिया जा रहा है, ताकि वो अपनी आय अपनी दूसरी जरूरतों पर खर्च कर सकें। हम कौशल विकास, पीएम विश्वकर्मा और स्वनिधि जैसी योजनाओं के माध्यम से उन्हें आगे बढ़ने में मदद कर रहे हैं। हमने घर की महिला सदस्य को सशक्त बनाने के भी प्रयास किए। लखपति दीदी, ड्रोन दीदी जैसी योजनाओं से महिलाएं आर्थिक रूप से मजबूत हुई हैं। मेरी सरकार के तीसरे कार्यकाल में इन योजनाओं को और विस्तार मिलेगा, जिससे ज्यादा महिलाओं तक इनका लाभ पहुंचेगा।

प्रश्न: हमारे रिपोर्टर्स देशभर में घूमे, एक बात उभर कर आई कि रोजगार और महंगाई पर लोगों ने हर जगह बात की है। जीतने के बाद पहले 100 दिनों में युवाओं के लिए क्या करेंगे? रोजगार के मोर्चे पर युवाओं को कोई भरोसा देना चाहेंगे?

उत्तर: पिछले 10 वर्षों में हम महंगाई दर को काबू रख पाने में सफल रहे हैं। यूपीए के समय महंगाई दर डबल डिजिट में हुआ करती थी। आज दुनिया के अलग-अलग कोनों में युद्ध की स्थिति है। इन परिस्थितियों का असर देश की अर्थव्यवस्था और महंगाई पर पड़ा है। हमने दुनिया के ताकतवर देशों के सामने अपने देश के लोगों के हित को प्राथमिकता दी, और पेट्रोल-डीजल की कीमतें बढ़ने नहीं दीं। पेट्रोल-डीजल की कीमतें बढ़तीं तो हर चीज महंगी हो जाती। हमने महंगाई का बोझ कम करने के लिए हर छोटी से छोटी चीज पर फोकस किया। आज गरीब परिवारों को अच्छे से अच्छे अस्पताल में 5 लाख रुपये तक इलाज मुफ्त मिलता है। जन औषधि केंद्रों की वजह से दवाओं के खर्च में 70 से 80 प्रतिशत तक राहत मिली है। घुटनों की सर्जरी हो या हार्ट ऑपरेशन, सबका खर्च आधे से ज्यादा कम हो गया है। आज देश में लोन की दरें सबसे कम हैं। कार लेनी हो, घर लेना हो तो आसानी से और सस्ता लोन उपलब्ध है। पर्सनल लोन इतना आसान देश में कभी नहीं था। किसान को यूरिया और खाद की बोरी दुनिया के मुकाबले दस गुना कम कीमत पर मिल रही है। पिछले 10 वर्षों में रोजगार के अनेक नए अवसर बने हैं। लाखों युवाओं को सरकारी नौकरी मिली है। प्राइवेट सेक्टर में रोजगार के नए मौके बने हैं। EPFO के मुताबिक पिछले सात साल में 6 करोड़ नए सदस्य इसमें जुड़े हैं।

PLFS का डेटा बताता है कि 2017 में जो बेरोजगारी दर 6% थी, वो अब 3% रह गई है। हमारी माइक्रो फाइनैंस की नीतियां कितनी प्रभावी हैं, इस पर SKOCH ग्रुप की एक रिपोर्ट आई है। इस रिपोर्ट के मुताबिक पिछले 10 साल में हर वर्ष 5 करोड़ पर्सन-ईयर रोजगार पैदा हुए हैं। युवाओं के पास अब स्पेस सेक्टर, ड्रोन सेक्टर, गेमिंग सेक्टर में भी आगे बढ़ने के अवसर हैं। देश में डिजिटल क्रांति से भी युवाओं के लिए अवसर बने हैं। आज भारत में डेटा इतना सस्ता है तभी देश की क्रिएटर इकनॉमी बड़ी हो रही है। आज देश में सवा लाख से ज्यादा स्टार्टअप्स हैं, इनसे बड़ी संख्या में रोजगार के अवसर बन रहे हैं। हमने अपनी सरकार के पहले 100 दिनों का एक्शन प्लान तैयार किया है, उसमें हमने अलग से युवाओं के लिए 25 दिन और जोड़े हैं। हम देशभर से आ रहे युवाओं के सुझाव पर गौर कर रहे हैं, और नतीजों के बाद उस पर तेजी से काम शुरू होगा।

प्रश्न: सोशल मीडिया में एआई और डीपफेक जैसे मसलों पर आपने चिंता जताई है। इस चुनाव में भी इसके दुरुपयोग की मिसाल दिखी हैं। मिसइनफरमेशन का ये टूल न बने, इसके लिए क्या किया जा सकता है? कई एक्टिविस्ट और विपक्ष का कहना रहा है कि इन चीजों पर सख्ती की आड़ में कहीं फ्रीडम ऑफ एक्सप्रेशन पर पाबंदी तो नहीं लगेगी? इन सवालों पर कैसे आश्वस्त करेंगे?

उत्तर: तकनीक का इस्तेमाल जीवन में सुगमता लाने के लिए किया जाना चाहिए। आज एआई ने भारत के युवाओँ के लिए अवसरों के नए द्वार खोल दिए हैं। एआई, मशीन लर्निगं और इंटरनेट ऑफ थिंग्स अब हमारे रोज के जीवन की सच्चाई बनती जा रही है। लोगों को सहूलियत देने के लिए कंपनियां अब इन तकनीकों का उपयोग बढ़ा रही हैं। दूसरी तरफ इनके माध्यम से गलत सूचनाएं देने, अफवाह फैलाने और लोगों को भ्रमित करने की घटनाएं भी हो रही हैं। चुनाव में विपक्ष ने अपने झूठे नरैटिव को फैलाने के लिए यही करना शुरू किया था। हमने सख्ती करके इस तरह की कोशिश पर रोक लगाने का प्रयास किया। इस तरह की प्रैक्टिस किसी को भी फायदा नहीं पहुंचाएगी, उल्टे तकनीक का गलत इस्तेमाल उन्हें नुकसान ही पहुंचाएगा। अभिव्यक्ति की आजादी का फेक न्यूज और फेक नरैटिव से कोई लेना-देना नहीं है। मैंने एआई के एक्सपर्ट्स के सामने और अंतरराष्ट्रीय मंचों पर डीप फेक के गलत इस्तेमाल से जुड़े विषयों को गंभीरता से रखा है। डीप फेक को लेकर वर्ल्ड लेवल पर क्या हो सकता है, इस पर मंथन चल रहा है। भारत इस दिशा में गंभीरता से प्रयास कर रहा है। लोगों को जागरूक करने के लिए ही मैंने खुद सोशल मीडिया पर अपना एक डीफ फेक वीडियो शेयर किया था। लोगों के लिए ये जानना आवश्यक है कि ये तकनीक क्या कर सकती है।

प्रश्न:देश के लोगों की सेहत को लेकर आपकी चिंता हम सब जानते हैं। आपने अंतरराष्ट्रीय योग दिवस शुरू किया, योगा प्रोटोकॉल बनवाया, आपने आयुष्मान योजना शुरू की है। तीसरे कार्यकाल में क्या इन चीज़ों पर भी काम करेंगे, जो हमारी सेहत खराब होने के मूल कारक हैं। जैसे लोगों को साफ हवा, पानी, मिट्टी मिले।

उत्तर: देश 2047 तक विकसित भारत का लक्ष्य लेकर आगे बढ़ रहा है। इस सपने को शक्ति तभी मिलेगी, जब देश का हर नागरिक स्वस्थ हो। शारीरिक और मानसिक रूप से मजबूत हो। यही वजह है कि हम सेहत को लेकर एक होलिस्टिक अप्रोच अपना रहे हैं। एलोपैथ के साथ ही योग, आयुर्वेद, भारतीय परंपरागत पद्धतियां, होम्योपैथ के जरिए हम लोगों को स्वस्थ रखने की दिशा में काम कर रहे हैं। राजनीति में आने से पहले मैंने लंबा समय देश का भ्रमण करने में बिताया है। उस समय मैंने एक बात अनुभव की थी कि घर की महिला सदस्य अपने खराब स्वास्थ्य के बारे छिपाती है। वो खुद तकलीफ झेलती है, लेकिन नहीं चाहती कि परिवार के लोगों को परेशानी हो। उसे इस बात की भी फिक्र रहती है कि डॉक्टर, दवा में पैसे खर्च हो जाएंगे। जब 2014 में मुझे देश की सेवा करने का अवसर मिला तो सबसे पहले मैंने घर की महिला सदस्य के स्वास्थ्य की चिंता की। मैंने माताओं-बहनों को धुएं से मुक्ति दिलाने का संकल्प लिया और 10 करोड़ से ज्यादा महिलाओं को मुफ्त गैस कनेक्शन दिए। मैंने बुजुर्गों की सेहत पर भी ध्यान दिया है। हमारी सरकार की तीसरी पारी में 70 साल से ऊपर के सभी बुजुर्गों को आयुष्मान भारत योजना का लाभ मिलने लगेगा। यानी उनके इलाज का खर्च सरकार उठाएगी। साफ हवा, पानी, मिट्टी के लिए हम काम शुरू कर चुके हैं। सिंगल यूज प्लास्टिक पर हमारा अभियान चल रहा है। जल जीवन मिशन के तहत हम देश के लाखों गांवों तक साफ पानी पहुंचा रहे हैं। सॉयल हेल्थ कार्ड, आर्गेनिक खेती की दिशा में काम हो रहा है। हम मिशन लाइफ को प्राथमिकता दे रहे हैं और इस विचार को आगे बढ़ा रहे हैं कि हर व्यक्ति पर्यावरण के अनुकूल जीवन पद्धति को अपनाए।

प्रश्न: विदेश नीति आपके दोनों कार्यकाल में काफी अहम रही है। इस वक्त दुनिया काफी उतार चढ़ाव से गुजर रही है, चुनाव नतीजों के तुरंत बाद जी7 समिट है। आप नए हालात में भारत के रोल को किस तरह देखते हैं?

उत्तर: शायद ये पहला चुनाव है, जिसमें भारत की विदेश नीति की इतनी चर्चा हो रही है। वो इसलिए कि पिछले 10 साल में दुनियाभर में भारत की साख मजबूत हुई है। जब देश की साख बढ़ती है तो हर भारतीय को गर्व होता है। जी20 समिट में भारत ग्लोबल साउथ की मजबूत आवाज बना, अब जी7 में भारत की भूमिका बहुत महत्वपूर्ण होने वाली है। आज दुनिया का हर देश जानता है कि भारत में एक मजबूत सरकार है और सरकार के पीछे 140 करोड़ देशवासियों का समर्थन है। हमने अपनी विदेश नीति में भारत और भारत के लोगों के हित को सर्वोपरि रखा है। आज जब हम व्यापार समझौते की टेबल पर होते हैं, तो सामने वाले को ये महसूस होता है कि ये पहले वाला भारत नहीं है। आज हर डील में भारतीय लोगों के हित को प्राथमिकता दी जाती है। हमारे इस बदले रूप को देखकर दूसरे देशों को हैरानी हुई, लेकिन धीरे-धीरे उन्होंने इसे स्वीकार कर लिया। ये नया भारत है, आत्मविश्वास से भरा भारत है। आज भारत संकट में फंसे हर भारतीय की मदद के लिए तत्पर रहता है। पिछले 10 वर्षों में अनेक भारतीयों को संकट से बाहर निकालकर देश में ले आए। हम अपनी सांस्कृतिक धरोहरों को भी देश में वापस ला रहे हैं। युद्ध में आमने-सामने खड़े दोनों देशों को भारत ने बड़ी मजबूती से ये कहा है कि ये युद्ध का समय नहीं है, ये बातचीत से समाधान का समय है। आज दुनिया मानती है कि भारत का आगे बढ़ना पूरी दुनिया और मानवता के लिए अच्छा है।

प्रश्न: अमेरिका भी चुनाव से गुजर रहा है। आपके रिश्ते ट्रम्प और बाइडन दोनों के साथ बहुत अच्छे रहे हैं। आप कैसे देखते हैं अमेरिका के साथ भारतीय रिश्तों को इन संदर्भ में?

उत्तर: हमारी विदेश नीति का मूल मंत्र है इंडिया फर्स्ट। पिछले 10 वर्षों में हमने इसी को ध्यान में रखकर विभिन्न देशों और प्रभावशाली नेताओं से संबंध बनाए हैं। भारत-अमेरिका संबंधों की मजबूती का आधार 140 करोड़ भारतीय हैं। हमारे लोग हमारी ताकत हैं, और दुनिया हमारी इस शक्ति को बहुत महत्वपूर्ण मानती है। अमेरिका में राष्ट्रपति चाहे ट्रंप रहे हों या बाइडन, हमने उनके साथ मिलकर दोनों देशों के संबंध को और मजबूत बनाने का प्रयास किया है। भारत-अमेरिका के संबंधों पर चुनाव से कोई अंतर नहीं आएगा। वहां जो भी राष्ट्रपति बनेगा, उसके साथ मिलकर नई ऊर्जा के साथ काम करेंगे।

प्रश्न: BJP का पूरा प्रचार आप पर ही केंद्रित है, क्या इससे सांसदों के खुद के काम करने और लोगों के संपर्क में रहने जैसे कामों को तवज्जो कम हो गई है और नेता सिर्फ मोदी मैजिक से ही चुनाव जीतने के भरोसे हैं। आप इसे किस तरह काउंटर करते हैं?

उत्तर: बीजेपी एक टीम की तरह काम करती है। इस टीम का हर सदस्य चुनाव जीतने के लिए जी-तोड़ मेहनत कर रहा है। चुनावी अभियान में जितना महत्वपूर्ण पीएम है, उतना ही महत्वपूर्ण कार्यकर्ता है। ये परिवारवादी पार्टियों का फैलाया गया प्रपंच है। उनकी पार्टी में एक परिवार या कोई एक व्यक्ति बहुत अहम होता है। हमारी पार्टी में हर नेता और कार्यकर्ता को एक दायित्व दिया जाता है।

मैं पूछता हूं, क्या हमारी पार्टी के राष्ट्रीय अध्यक्ष रोज रैली नहीं कर रहे हैं। क्या हमारे मंत्री, मुख्यमंत्री, पार्टी पदाधिकारी रोड शो और रैलियां नहीं कर रहे। मैं पीएम के तौर पर जनता से कनेक्ट करने जरूर जाता हूं, लेकिन लोग एमपी उम्मीदवार के माध्यम से ही हमसे जुड़ते हैं। मैं लोगों के पास नैशनल विजन लेकर जा रहा हूं, उसे पूरा करने की गारंटी दे रहा हूं, तो हमारा एमपी उम्मीदवार स्थानीय आकांक्षाओं को पूरा करने का भरोसा दे रहा है। हमने उन्हीं उम्मीदवारों का चयन किया है, जो हमारे विजन को जनता के बीच पहुंचा सकें। विकसित भारत की सोच से लोगों को जोड़ने के लिए जितनी अहमियत मेरी है, उतनी ही जरूरत हमारे उम्मीदवारों की भी है। हमारी पूरी टीम मिलकर हर सीट पर कमल खिलाने में जुटी है।

प्रश्न: महिला आरक्षण पर आप ने विधेयक पास कराए। क्या नई सरकार में हम इन पर अमल होते हुए देखेंगे?

उत्तर: ये प्रश्न कांग्रेस के शासनकाल के अनुभव से निकला है, तब कानून बना दिए जाते थे लेकिन उसे नोटिफाई करने में वर्षों लग जाते थे। हमने अगले 5 वर्षों का जो रोडमैप तैयार किया है, उसमें नारी शक्ति वंदन अधिनियम की महत्वपूर्ण भूमिका है। हम देश की आधी आबादी को उसका अधिकार देने के लिए प्रतिबद्ध हैं। इंडी गठबंधन की पार्टियों ने दशकों तक महिलाओं को इस अधिकार से वंचित रखा। सामाजिक न्याय की बात करने वालों ने इसे रोककर रखा था। देश की संसद और विधानसभा में महिलाओं की भागीदारी बढ़ने से महिला सशक्तिकरण का एक नया दौर शुरू होगा। इस परिवर्तन का असर बहुत प्रभावशाली होगा।

प्रश्न: महाराष्ट्र की सियासी हालत इस बार बहुत पेचीदा हो गई है। एनडीए क्या पिछली दो बार का रिकॉर्ड दोहरा पाएगा?

उत्तर: महाराष्ट्र समेत पूरे देश में इस बार बीजेपी और एनडीए को लेकर जबरदस्त उत्साह है। महाराष्ट्र में स्थिति पेचीदा नहीं, बल्कि बहुत सरल हो गई है। लोगों को परिवारवादी पार्टियों और देश के विकास के लिए समर्पित महायुति में से चुनाव करना है। बाला साहेब ठाकरे के विचारों को आगे बढ़ाने वाली शिवसेना हमारे साथ है। लोग देख रहे हैं कि नकली शिवसेना अपने मूल विचारों का त्याग करके कांग्रेस से हाथ मिला चुकी है। इसी तरह एनसीपी महाराष्ट्र और देश के विकास के लिए हमारे साथ जुड़ी है। अब जो महा ‘विनाश’ अघाड़ी की एनसीपी है, वो सिर्फ अपने परिवार को आगे बढ़ाने के लिए वोट मांग रही है। लोग ये भी देख रहे हैं कि इंडी गठबंधन अभी से अपनी हार मान चुका है। अब वो चुनाव के बाद अपना अस्तित्व बचाने के लिए कांग्रेस में विलय की बात कर रहे हैं। ऐसे लोगों को मतदान करना, अपने वोट को बर्बाद करना है। इस बार हम महाराष्ट्र में अपने पिछले रिकॉर्ड को तोड़ने वाले हैं।

प्रश्न: पश्चिम बंगाल में भी बीजेपी ने बहुत प्रयास किए हैं। पिछली बार बीजेपी 18 सीटें जीतने में कामयाब रही थी। बाकी राज्यों की तुलना में यह आपके लिए कितना कठिन राज्य है और इस बार आपको क्या उम्मीद है?

उत्तर: TMC हो, कांग्रेस हो, लेफ्ट हो, इन सबने बंगाल में एक जैसे ही पाप किए हैं। बंगाल में लोग समझ चुके हैं कि इन पार्टियों के पास सिर्फ नारे हैं, विकास का विजन नहीं हैं। कभी दूसरे राज्यों से लोग रोजगार के लिए बंगाल आते थे, आज पूरे बंगाल से लोग पलायन करने को मजबूर हैं। जनता ये भी देख रही है कि बंगाल में जो पार्टियां एक-दूसरे के खिलाफ चुनाव लड़ रही हैं, दिल्ली में वही एक साथ नजर आ रही हैं। मतदाताओं के साथ इससे बड़ा छल कुछ और नहीं हो सकता। यही वजह है कि इंडी गठबंधन लोगों का भरोसा नहीं जीत पा रहा। बंगाल के लोग लंबे समय से भ्रष्टाचार, हिंसा, अराजकता, माफिया और तुष्टिकरण को बर्दाश्त कर रहे हैं। टीएमसी की पहचान घोटाले वाली सरकार की बन गई है। टीएमसी के नेताओं ने अपनी तिजोरी भरने के लिए युवाओं के सपनों को कुचला है। यहां स्थिति ये है कि सरकारी नौकरी पाने के बाद भी युवाओं को भरोसा नहीं है कि उनकी नौकरी रहेगी या जाएगी। लोग बंगाल की मौजूदा सरकार से पूरी तरह हताश हैं।अब उनके सामने बीजेपी का विकास मॉडल है। मैं बंगाल में जहां भी गया, वहां लोगों में बीजेपी के प्रति अभूतपूर्व विश्वास नजर आया। विशेष रुप से बंगाल में मैंने देखा कि माताओं-बहनों का बहुत स्नेह मुझे मिल रहा है। मैं उनसे जब भी मिलता हूं, वो खुद तो इमोशनल हो ही जाती हैं, मैं भी अपने भावनाओं को रोक नहीं पाता हूं। इस बार बंगाल में हम पहले से ज्यादा सीटों पर जीत हासिल करेंगे।

प्रश्न: शराब मामले को लेकर अरविंद केजरीवाल को जेल जाना पड़ा है। उनका कहना है कि ईडी ने जबरदस्ती उन्हें इस मामले में घसीटा है जबकि अब तक उनके पास से कोई पैसा बरामद नहीं हुआ?

उत्तर: आपने कभी किसी ऐसे व्यक्ति को सुना है जो आरोपी हो और ये कह रहा हो कि उसने घोटाला किया था। या कह रहा हो कि पुलिस ने उसे सही गिरफ्तार किया है। अगर एजेंसियों ने उन्हें गलत पकड़ा था, तो कोर्ट से उन्हें राहत क्यों नहीं मिली। ईडी और एजेसिंयो पर आरोप लगाने वाला विपक्ष आज तक एक मामले में ये साबित नहीं कर पाया है कि उनके खिलाफ गलत आरोप लगा है। वो कुछ दिन के लिए जमानत पर बाहर आए हैं, लेकिन बाहर आकर वो और एक्सपोज हो गए। वो और उनके लोग गलतियां कर रहे हैं और आरोप बीजेपी पर लगा रहे हैं। लेकिन जनता उनका सच जानती है। उनकी बातों की अब कोई विश्वसनीयता नहीं रह गई है।

प्रश्न: इस बार दिल्ली में कांग्रेस और आम आदमी पार्टी मिलकर चुनाव लड़ रहे हैं। इससे क्या लगातार दो बार से सातों सीटें जीतने के क्रम में बीजेपी को कुछ दिक्कत हो सकती है? इस बार आपने छह उम्मीदवार बदल दिए

उत्तर: इंडी गठबंधन की पार्टियां दिल्ली में हारी हुई लड़ाई लड़ रहे हैं। उनके सामने अपना अस्तित्व बचाने का संकट है। चुनाव के बाद वैसे भी इंडी गठबंधन नाम की कोई चीज बचेगी नहीं। दिल्ली की जनता ने बहुत पहले कांग्रेस को बाहर कर दिया था, अब दूसरे दलों के साथ मिलकर वो अपनी मौजूदगी दिखाना चाहते हैं। क्या कभी किसी ने सोचा था कि देश पर इतने लंबे समय तक शासन करने वाली कांग्रेस के ये दिन भी आएंगे कि उनके परिवार के नेता अपनी पार्टी के नहीं, बल्कि किसी और उम्मीदवार के लिए वोट डालेंगे।

दिल्ली में इंडी गठबंधन की जो पार्टियां हैं, उनकी पहचान दो चीजों से होती है। एक तो भ्रष्टाचार और दूसरा बेशर्मी के साथ झूठ बोलना। मीडिया के माध्यम से ये जनता की भावनाओं को बरगलाना चाहते हैं। झूठे वादे देकर ये लोगों को गुमराह करना चाहते हैं। ये जनता के नीर-क्षीर विवेक का अपमान है। जनता आज बहुत समझदार है, वो फैसला करेगी। बीजेपी ने लोगों के हित को ध्यान में रखते हुए अपने उम्मीदवार उतारे हैं। बीजेपी में कोई लोकसभा सीट नेता की जागीर नहीं समझी जाती। जो जनहित में उचित होता है, पार्टी उसी के अनुरूप फैसला लेती है। हमारे लिए राजनीति सेवा का माध्यम है। यही वजह है कि हमारे कार्यकर्ता इस बात से निराश नहीं होते कि टिकट कट गया, बल्कि वो पूरे मनोयोग से जनता की सेवा में जुट जाते हैं।

प्रश्न: प्रधानमंत्री जी, आप काशी के सांसद हैं। बीते 10 साल में आप ने काशी को खूब प्रमोट किया है। आज काशी देश में सबसे प्रेफर्ड टूरिज्म डेस्टिनेशमन बन रही है। इसके अलावा आप ने जो इंफ्रास्ट्रक्चर के काम किए हैं, उससे भी बनारस में बहुत बदलाव आया है। इससे बनारस और पूर्वांचल की इकोनॉमी और रोजगार पर जो असर हुआ है, उसे आप कैसे देखते हैं?

उत्तर: काशी एक अद्भूत नगरी है। एक तरफ तो ये दुनिया का सबसे प्राचीन शहर है। इसकी अपनी पौराणिक मान्यता है। दूसरी तरफ ये पूर्वी उत्तर प्रदेश और बिहार की आर्थिक धुरी भी है। 10 साल में हमने काशी में धार्मिक पर्यटन का खूब विकास किया। शहर की गलियां, साफ-सफाई, बाजारों में सुविधाएं, ट्रेन और बस के इंतजाम पर फोकस किया। गंगा में सीएनजी बोट चली, शहर में ई-बस और ई-रिक्शा चले। यात्रियों के लिए हमने स्टेशन से लेकर शहर के अलग-अलग स्थानों पर तमाम सुविधाएं बढ़ाई।

इन सब के बाद जब हम बनारस को प्रमोट करने उतरे, तो देशभर के श्रद्धालुओं में नई काशी को देखने का भाव उमड़ आया। यह यहां सालभर पहले से कई गुना ज्यादा पर्यटक आते हैं। इससे पूरे शहर में रोजगार के नए अवसर तैयार हुए।

हमने बनारस में इंडस्ट्री लानी शुरू की है। TCS का नया कैंपस बना है, बनास डेयरी बनी है, ट्रेड फैसिलिटी सेंटर बना है, काशी के बुनकरों को नई मशीनें दी जा रही है, युवाओं को मुद्रा लोन मिले हैं। इससे सिर्फ बनारस ही नहीं, आसपास के कई जिलों की अर्थव्यवस्था को नई गति मिली।

प्रश्न: आपने कहा कि वाराणसी उत्तर प्रदेश की राजनीतिक धुरी जैसा शहर है। बीते 10 वर्षों में पू्र्वांचल में जो विकास हुआ है, उसको कैसे देखते हैं?

उत्तर: देखिए, पूर्वांचल अपार संभावनाओं का क्षेत्र है। पिछले 10 वर्षों में हमने केंद्र की तमाम योजनाओं में इस क्षेत्र को बहुत वरीयता दी है। एक समय था, जब पूर्वांचल विकास में बहुत पिछड़ा था। वाराणसी में ही कई घंटे बिजली कटौती होती थी। पूर्वांचल के गांव-गांव में लालटेन के सहारे लोग गर्मियों के दिन काटते थे। आज बिजली की व्यवस्था में बहुत सुधार हुआ है, और इस भीषण गर्मी में भी कटौती का संकट करीब-करीब खत्म हो चला है। ऐसे ही पूरे पूर्वांचल में सड़कों की हालत बहुत खराब थी। आज यहां के लोगों को पूर्वांचल एक्सप्रेस-वे की सुविधा मिली है। गाजीपुर, आजमगढ़, मऊ, बलिया, चंदौली जैसे टियर थ्री कहे जाने वाले शहरों में हजारों की सड़कें बनी हैं।

आजमगढ़ में अभी कुछ दिन पहले मैंने एयरपोर्ट की शुरुआत की है। महाराजा सुहेलदेव के नाम पर यूनिवर्सिटी बनाई गई है। पूरे पूर्वांचल में नए मेडिकल कॉलेज बन रहे हैं। बनारस में इनलैंड वाटर-वे का पोर्ट बना है। काशी से ही देश की पहली वंदे भारत ट्रेन चली थी। देश का पहला रोप-वे ट्रांसपोर्ट सिस्टम बन रहा है।

कांग्रेस की सरकार में पूर्वांचल के लोग ऐसी सुविधाएं मिलने के बारे में सोचते तक नहीं थे। क्योंकि लोगों को बिजली-पानी-सड़क जैसी मूलभूत सुविआधाओं में ही उलझाकर रखा गया था। यह स्थिति तब थी जब इनके सीएम तक पूर्वांचल से चुने जाते थे। तब पूर्वांचल में सिर्फ नेताओं के हेलिकॉप्टर उतरते थे, आज जमीन पर विकास उतर आया है।

प्रश्न: आप कहते हैं कि बनारस ने आपको बनारसी बना दिया है। मां गंगा ने आपको बुलाया था, अब आपको अपना लिया है। आप काशी के सांसद हैं, यहां के लोगों से क्या कहेंगे?

उत्तर: मैं एक बात मानता हूं कि काशी में सबकुछ बाबा की कृपा से होता है। मां गंगा के आशीर्वाद से ही यहां हर काम फलीभूत होते हैं! 10 साल पहले मैंने जब ये कहा था कि मां गंगा ने मुझे बुलाया है, तो वो बात भी मैंने इसी भावना से कही थी। जिस नगरी में लोग एक बार आने को तरसते हैं, वहां मुझे दो बार सांसद के रूप में सेवा करने का अवसर मिला। जब पार्टी ने तीसरी बार मुझे काशी की उम्मीदवारी करने को कहा, तभी मेरे मन में यह भाव आया कि मां गंगा ने मुझे गोद ले लिया है। काशी ने मुझे अपार प्रेम दिया है। उनका यह स्नेह और विश्वास मुझ पर एक कर्ज है। मैं जीवनभर काशी की सेवा करके भी इस कर्ज को नहीं उतार पाऊंगा।

Following is the clipping of the interview:

 

 

Source: Navbharat Times