ପିଏମ୍‌-କିଷାନ ଯୋଜନାର ୨୧ତମ କିସ୍ତି ୯ କୋଟି ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ୧୮,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ପ୍ରଦାନ କଲେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
ଭାରତ ଜୈବିକ କୃଷିର ପେଣ୍ଠସ୍ଥଳ ହେବା ପଥରେ ଅଗ୍ରସର: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
ଭାରତର ଯୁବପିଢ଼ି କୃଷିକୁ ଆଧୁନିକ ଏବଂ ବିସ୍ତାରଯୋଗ୍ୟ ସୁଯୋଗ ଭାବରେ ଅଧିକ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବହୁତ ସଶକ୍ତ କରିବ: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
ଜୈବିକ କୃଷି ହେଉଛି ଭାରତର ସ୍ୱଦେଶୀ ଧାରଣା; ଏହା ଆମ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନରେ ନିହିତ ଏବଂ ଆମ ପରିବେଶ ଉପଯୋଗୀ : ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
‘ଏକ ଋତୁ ପାଇଁ ଏକ ଏକର’- ଗୋଟିଏ ଋତୁ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଏକର ଜମିରେ ଜୈବିକ ଚାଷ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
ଜୈବିକ କୃଷିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଜ୍ଞାନ-ଭିତ୍ତିକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ କରିବା ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଆଜି ତାମିଲନାଡୁର କୋଏମ୍ବାଟୁରଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଜୈବିକ କୃଷି ସମ୍ମିଳନୀ ୨୦୨୫ର ଉଦଘାଟନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅବସରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜନତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ କୋଏମ୍ବାଟୁରର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ମାରୁଧାମାଲାଇର ଭଗବାନ ମୁରୁଗାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କର ବକ୍ତବ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କୋଏମ୍ବାଟୁରକୁ ସଂସ୍କୃତି, କରୁଣା ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳତାର ଭୂମି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଶକ୍ତିର ଏକ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ସହରର ବୟନ ଶିଳ୍ପ ଜାତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, କୋଏମ୍ବାଟୁର ଏବେ ଆହୁରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ହାସଲ କରିଛି, କାରଣ ଏହାର ପୂର୍ବତନ ସାଂସଦ ଶ୍ରୀ ସି.ପି. ରାଧାକୃଷ୍ଣନ ଏବେ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବରେ ଦେଶକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି।

 

ଜୈବିକ କୃଷି ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ସହ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ପ୍ରକାଶ କରି ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଜୈବିକ କୃଷି ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନ ପାଇଁ ତାମିଲନାଡୁର ସମସ୍ତ ଚାଷୀ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କୁ ଶୁଭକାମନା ଜଣାଇଛନ୍ତି। ସେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଚାଷୀ, କୃଷି ବୈଜ୍ଞାନିକ, ଶିଳ୍ପ ଅଂଶୀଦାର, ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଏବଂ ନବସୃଜନକାରୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କୁ ହାର୍ଦ୍ଦିକ ଅଭିନନ୍ଦନ ଜଣାଇଛନ୍ତି।

 

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ, ସେ ଭାରତୀୟ କୃଷିରେ ପ୍ରମୁଖ ପରିବର୍ତ୍ତନର କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି। "ଭାରତ ଜୈବିକ କୃଷି ପାଇଁ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ କେନ୍ଦ୍ର ହେବା ପଥରେ ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି", ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ ଦୃଢ଼ୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଦେଶର ଜୈବ ବିବିଧତା ବିକଶିତ ହେଉଛି, ଏବଂ ଯୁବପିଢ଼ି ଏବେ କୃଷିକୁ ଏକ ଆଧୁନିକ, ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ସୁଯୋଗ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ସୁଦୃଢ଼ ​​କରିବ।

 

ଗତ ଏଗାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଭାରତର କୃଷି ରପ୍ତାନୀ ପ୍ରାୟ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ସରକାର କୃଷିକୁ ଆଧୁନିକୀକରଣ କରିବାରେ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମାର୍ଗ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। କେବଳ କିଷାନ କ୍ରେଡିଟ୍ କାର୍ଡ (କେସିସି) ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହି ବର୍ଷ ଚାଷୀମାନେ ୧୦ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ସହାୟତା ପାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସାତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପଶୁପାଳନ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟପାଳନ କ୍ଷେତ୍ରକୁ କେସିସି ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବା ପରଠାରୁ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ନିୟୋଜିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଲାଭ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ପାଉଛନ୍ତି। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଜୈବ ସାର ଉପରେ ଜିଏସ୍‌ଟି ହ୍ରାସ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଆହୁରି ଲାଭ ପ୍ରଦାନ  କରିଛି।

 

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଯେ, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପୂର୍ବରୁ, ସେହି ମଞ୍ଚରୁ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ-କିସାନ ସମ୍ମାନ ନିଧିର ୨୧ତମ କିସ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ସାରା ଦେଶର ଚାଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ୧୮,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତାମିଲନାଡୁର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚାଷୀ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟରେ ସହାୟତା ରାଶି ପାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଚାଷୀଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟକୁ ୪ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ସିଧାସଳଖ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କୃଷି ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ କରିବ। ଏହି ପଦକ୍ଷେପରୁ ଲାଭ ପାଇଥିବା କୋଟି କୋଟି ଚାଷୀଙ୍କୁ ସେ ତାଙ୍କର ଶୁଭକାମନା ଜଣାଇଛନ୍ତି।

 

ଜୈବିକ କୃଷିର ପ୍ରସାରକୁ ୨୧ ଶତାବ୍ଦୀ କୃଷିର ଆବଶ୍ୟକତା ବୋଲି ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ, ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚାହିଦା ଚାଷ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କୃଷି-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥର ବ୍ୟବହାରରେ ବ୍ୟାପକ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ରାସାୟନିକ ସାର ଏବଂ କୀଟନାଶକର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ମାଟିର ଉର୍ବରତା ହ୍ରାସ କରୁଛି, ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି ଏବଂ ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ଚାଷ ଖର୍ଚ୍ଚ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି। ସେ ଆହୁରି ଜୋର ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହାର ସମାଧାନ ହେଉଛି, ଫସଲ ବିବିଧତା ଏବଂ ଜୈବିକ କୃଷି।

 

ମାଟିର ଉର୍ବରତାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବା ଓ ଫସଲର ପୁଷ୍ଟିକର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜୋର ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଦେଶକୁ ଜୈବିକ କୃଷି ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ପଡିବ। ଏହା ଉଭୟ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା। ତେବେ ହିଁ ଆମେ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଆମର ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରିବୁ। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ଆମକୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ପାଣିପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଆମର ମାଟିକୁ ଉର୍ବର ରଖେ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷତିକାରକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଆଜିର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶନକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିବ।

 

ଭାରତ ସରକାର ଜୈବିକ କୃଷି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା କଥା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରି ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଜୈବିକ କୃଷି ଉପରେ ଜାତୀୟ ମିଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିସାରିଛି। ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ପଦକ୍ଷେପର ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ତାମିଲନାଡୁରେ ପ୍ରାୟ ୩୫,୦୦୦ ହେକ୍ଟର ଜମି ଜୈବିକ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ଅଧୀନରେ ଅଛି।

 

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି କହିଥିଲେ, “ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ଭାରତର ଏକ ସ୍ୱଦେଶୀ ଧାରଣା; ଏହା ଅନ୍ୟତ୍ର ଆମଦାନି କରାଯାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ପରମ୍ପରାରୁ ଜନ୍ମିତ ଏବଂ ପରିବେଶ ସହିତ ଜଡିତ।” ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଚାଷୀମାନେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ଜୀବନାମୃତ, ବୀଜାମୃତ ଏବଂ ମଲ୍ଚିଂ ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବାରୁ ସେ ଖୁସି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ମାଟି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିଥାଏ, ଫସଲକୁ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥରୁ ମୁକ୍ତ ରଖିଥାଏ ଏବଂ ଫସଲ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।

 

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ଶ୍ରୀ ଅନ୍ନ (ମିଲେଟ୍‌ସ୍‌) ଚାଷକୁ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ସହିତ ସଂଯୋଜିତ କରିବା ପୃଥିବୀ ମାତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରେ। ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତାମିଲନାଡୁରେ, ଭଗବାନ ମୁରୁଗନଙ୍କୁ ମଧୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଅନ୍ନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥେନମ୍ ଥିନାଇ ମାଭୁମ୍ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ସେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତାମିଲ ଅଞ୍ଚଳରେ କାମ୍ବୁ ଏବଂ ସମାଇ, କେରଳ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ରାଗି ଏବଂ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାଭାଷୀ ରାଜ୍ୟରେ ସଜ୍ଜା ଏବଂ ଜୋନା ପରି ବାଜରା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟର ଅଂଶ ହୋଇଆସିଛି।

 

ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ସରକାର ଏହି ସୁପରଫୁଡକୁ ବିଶ୍ୱ ବଜାରକୁ ନେବା ପାଇଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଏବଂ  ସେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ପ୍ରାକୃତିକ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ମୁକ୍ତ କୃଷି ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାପକତାକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବ। ସେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଏପରି ପ୍ରୟାସ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯିବା ଉଚିତ।

 

ଏକକ ଚାଷ ଅପେକ୍ଷା ବିବିଧ-ଫସଲ କୃଷିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଦୃଢ ଆହ୍ୱାନକୁ ଦୋହରାଇ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ହୋଇଛି। ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, କେରଳ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ପାହାଡିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବହୁତଳ କୃଷିର ଉଦାହରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଗୋଟିଏ କ୍ଷେତରେ ନଡ଼ିଆ, ସୁପାରି ଓ ଫଳ ଗଛ ଚାଷ କରାଯାଏ, ଯାହା ତଳେ ମସଲା ଏବଂ ଗୋଲମରିଚ ପ୍ରଜାତି ଚାଷ କରାଯାଏ। ସେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଛୋଟ ଜମିରେ ଏପରି ସମନ୍ୱିତ ଚାଷ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷିର ମୂଳ ମଡେଲକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, କୃଷିର ଏହି ମଡେଲକୁ ସର୍ବଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇପାରିବ ତାହା ବିଚାର କରିବାକୁ ସେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି।

 

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ କୃଷିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ। ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବିଶ୍ୱର କିଛି ପୁରୁଣା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ବନ୍ଧର ଆବାସସ୍ଥଳ ଏବଂ କଳିଙ୍ଗରାୟନ କେନାଲ ଏଠାରେ ୧୩ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମନ୍ଦିର କୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରଣାଳୀର ମଡେଲ ପାଲଟିଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଭୂମି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ କୃଷି ପାଇଁ ନଦୀ ଜଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜଳ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂର ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ସେ ବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଦେଶ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଜୈବିକ କୃଷିରେ ନେତୃତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ।

 

ବିକଶିତ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଭବିଷ୍ୟତ କୃଷି ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଗଠନ କରିବା ଲାଗି ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ବୋଲି ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ "ଏକ ଋତୁ, ଏକ ଏକର" ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ତଥା ଏହାଦ୍ୱାରା ପଡ଼ୁଥିବା ଫଳାଫଳକୁ ଆଧାର କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ସେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷିକୁ କୃଷି ପାଠ୍ୟକ୍ରମର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କୃଷକଙ୍କ କ୍ଷେତକୁ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରୟୋଗଶାଳା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି।  ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜୋର୍‌ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି, "ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷିକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଜ୍ଞାନ-ଭିତ୍ତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବା ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ"।

 

ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ ଏହି ଅଭିଯାନରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏବଂ କୃଷକ ଉତ୍ପାଦକ ସଂଗଠନ (ଏଫ୍‌ପିଓ)ର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଦେଶରେ ୧୦,୦୦୦ ଏଫ୍‌ପିଓ  ଗଠନ କରାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ, ଛୋଟ ଚାଷୀ କ୍ଲଷ୍ଟର ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇପାରିବ, ସଫେଇ, ପ୍ୟାକେଜିଂ ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପାଇଁ ସୁବିଧା ସହିତ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ  ଇ-ଏନଏଏମ ଭଳି ଅନଲାଇନ୍ ବଜାର ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଯୋଡ଼ି ହୋଇପାରିବ। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସରକାରୀ ସମର୍ଥନ ଏକାଠି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଚାଷୀମାନେ ସମୃଦ୍ଧ ହେବେ ଏବଂ ମାତା ପୃଥିବୀ ସୁସ୍ଥ ରହିବେ।

 

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରକାଶ କରି ଉଦ୍‌ବୋଧନ ଶେଷ କରିଥିଲେ ଯେ, ଏହି ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଦେଶରେ ଜୈବିକ କୃଷିକୁ ନୂତନ ଦିଗଦର୍ଶନ ଦେବ, ଏହି ମଞ୍ଚରୁ ନୂତନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ସମାଧାନ ବାହାରିବ।

 

କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନ୍ୟଗଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାମିଲନାଡୁର ରାଜ୍ୟପାଳ ଶ୍ରୀ ଆର.ଏନ. ରବି, କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଡକ୍ଟର ଏଲ. ମୁରୁଗାନ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

 

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

 

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ସମ୍ମିଳନୀ ୨୦୨୫, ଯାହା ୧୯ ରୁ ୨୧ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି, ଏହା ତାମିଲନାଡୁ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ଅଂଶୀଦାର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ହେଉଛି। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ଥାୟୀ, ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ମୁକ୍ତ କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ଭାରତର କୃଷି ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ, ଜଳବାୟୁ-ଅନୁକୂଳ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସ୍ଥାୟୀ ମଡେଲ ଭାବରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଏବଂ ପୁନରୁତ୍ପାଦକ କୃଷି ଆଡକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା।

 

ଏହି ସମ୍ମିଳନୀ କୃଷକ-ଉତ୍ପାଦକ ସଂଗଠନ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଉଦ୍ୟୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଜାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତୀକରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବ, ଯେତେବେଳେ ଜୈବିକ ଇନପୁଟ୍, କୃଷି ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପ୍ୟାକେଜିଂ ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ନବସୃଜନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ତାମିଲନାଡୁ, ପୁଡୁଚେରୀ, କେରଳ, ତେଲେଙ୍ଗାନା, କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ୫୦,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ଚାଷୀ, ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି ଅଭ୍ୟାସକାରୀ, ବୈଜ୍ଞାନିକ, ଜୈବିକ ଇନପୁଟ୍ ଯୋଗାଣକାରୀ, ବିକ୍ରେତା ଏବଂ ଅଂଶୀଦାରମାନେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ।

 

Click here to read full text speech 

Explore More
ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ମନ୍ଦିର ଧ୍ଵଜାରୋହଣ ସମାରୋହରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣ

ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଭିଭାଷଣ

ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ମନ୍ଦିର ଧ୍ଵଜାରୋହଣ ସମାରୋହରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣ
38 Per Cent Women In Rural And Semi-Urban Use UPI Weekly For Daily Essentials: Survey

Media Coverage

38 Per Cent Women In Rural And Semi-Urban Use UPI Weekly For Daily Essentials: Survey
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
The government places great emphasis on bringing a 'technology culture' to agriculture: PM Modi
March 06, 2026
This year’s Union Budget gives a strong push to agriculture and rural transformation : PM
Government has continuously strengthened the agriculture sector ,major efforts have reduced the risks for farmers and provided them with basic economic security: PM
If we scale high-value agriculture together, it will transform agriculture into a globally competitive sector: PM
As export-oriented production increases, employment will be created in rural areas through processing and value addition: PM
Fisheries can become a major platform for export growth, a high-value, high-impact sector of rural prosperity: PM
The government is developing digital public infrastructure for agriculture through AgriStack: PM
Technology delivers results when systems adopt it, institutions integrate it, and entrepreneurs build innovations on it: PM

नमस्कार !

बजट वेबिनार सीरीज के तीसरे वेबिनार में, मैं आप सभी का अभिनंदन करता हूं। इससे पहले, टेक्नोलॉजी, रिफॉर्म्स और इकोनॉमिक ग्रोथ जैसे अहम विषयों पर दो वेबिनार हो चुके हैं। आज, Rural Economy और Agriculture जैसे अहम सेक्टर पर चर्चा हो रही है। आप सभी ने बजट निर्माण में अपने मूल्यवान सुझावों से बहुत सहयोग दिया, और आपने देखा होगा बजट में आप सबके सुझाव रिफ्लेक्ट हो रहे हैं, बहुत काम आए हैं। लेकिन अब बजट आ चुका है, अब बजट के बाद उसके full potential का लाभ देश को मिले, इस दिशा में भी आपका अनुभव, आपके सुझाव और सरल तरीके से बजट का सर्वाधिक लोगों को लाभ हो। बजट का पाई-पाई पैसा जिस हेतु से दिया गया है, उसको परिपूर्ण कैसे करें? जल्द से जल्द कैसे करें? आपके सुझाव ये वेबिनार के लिए बहुत अहम है।

साथियों,

आप सभी जानते हैं, कृषि, एग्रीकल्चर, विश्वकर्मा, ये सब हमारी अर्थव्यवस्था का मुख्य आधार है। एग्रीकल्चर, भारत की लॉन्ग टर्म डेवलपमेंट जर्नी का Strategic Pillar भी है, और इसी सोच के साथ हमारी सरकार ने कृषि सेक्टर को लगातार मजबूत किया है। करीब 10 करोड़ किसानों को 4 लाख करोड़ रुपए से अधिक की पीएम किसान सम्मान निधि मिली है। MSP में हुए Reforms से अब किसानों को डेढ़ गुना तक रिटर्न मिल रहा है। इंस्टिट्यूशनल क्रेडिट कवरेज 75 प्रतिशत से अधिक हो चुका है। पीएम फसल बीमा योजना के तहत लगभग 2 लाख करोड़ रुपए के क्लेम सेटल किए गए हैं। ऐसे अनेक प्रयासों से किसानों का रिस्क बहुत कम हुआ है, और उन्हें एक बेसिक इकोनॉमिक सिक्योरिटी मिली है। इससे कृषि क्षेत्र का आत्मविश्वास भी बढ़ा है। आज खाद्यान्न और दालों से लेकर तिलहन तक देश रिकॉर्ड उत्पादन कर रहा है। लेकिन अब, जब 21वीं सदी का दूसरा क्वार्टर शुरू हो चुका है, 25 साल बीत चुके हैं, तब कृषि क्षेत्र को नई ऊर्जा से भरना भी उतना ही आवश्यक है। इस साल के बजट में इस दिशा में नए प्रयास हुए हैं। मुझे विश्वास है, इस वेबिनार में आप सभी के बीच हुई चर्चा, इससे निकले सुझाव, बजट प्रावधानों को जल्द से जल्द जमीन पर उतारने में मदद करेंगे।

साथियों,

आज दुनिया के बाजार खुल रहे हैं, ग्लोबल डिमांड बदल रही है। इस वेबिनार में अपनी खेती को एक्सपोर्ट ओरिएंटेड बनाने पर भी ज्यादा से ज्यादा चर्चा आवश्य़क है। हमारे पास Diverse Climate है, हमें इसका पूरा फायदा उठाना है। एग्रो क्लाइमेटिक जोन, उस विषय में हम बहुत समृद्ध है। इस साल का बजट इन सब बातों के लिए अनगिनत नए अवसर देने वाला बजट है। प्रोडक्टिविटी बढ़ाने की दिशा तय करता है, और एक्सपोर्ट स्ट्रेंथ को बढ़ावा देता है। बजट में हमने high value agriculture पर फोकस किया है। नारियल, काजू, कोको, चंदन, ऐसे उत्पादों के regional-specific promotion की बात कही है, और आपको मालूम है, दक्षिण के हमारे जो राज्य हैं खासकर केरल है, तमिलनाडु है, नारियल की पैदावार बहुत करते हैं। लेकिन अब वो क्रॉप, वो सारे पेड़ इतने पुराने हो चुके हैं कि उसकी वो क्षमता नहीं रही है। केरल के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो, तमिलनाडु के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो। इसलिए इस बार कोकोनट पर एक विशेष बल दिया गया है, जिसका फायदा आने वाले दिनों में हमारे इन किसानों को मिलेगा।

साथियों,

नॉर्थ ईस्ट की तरफ देखें, अगरवुड बहुत कम लोगों को मालूम है, जो ये अगरबत्ती शब्द है ना, वो अगरवुड से आया हुआ है। अब हिमालयन राज्यों में टेम्परेट नट क्रॉप्स, और इन्हें बढ़ावा देने का प्रस्ताव बजट में रखा गया है। जब एक्सपोर्ट ओरिएंटेड प्रोडक्शन बढ़ेगा, तो ग्रामीण क्षेत्रों में प्रोसेसिंग और वैल्यू एडिशन के जरिए रोजगार सृजन होगा। इस दिशा में एक coordinated action कैसे हो, आप सभी स्टेकहोल्डर्स मिलकर जरूर मंथन करें। अगर हम मिलकर High Value Agriculture को स्केल करते हैं, तो ये एग्रीकल्चर को ग्लोबली कंपेटिटिव सेक्टर में बदल सकता है। एग्री experts, इंडस्ट्री और किसान एक साथ कैसे आएं, किसानों को ग्लोबल मार्केट से जोड़ने के लिए किस तरह से गोल्स सेट किए जाएं, क्वालिटी, ब्रांडिंग और स्टैंडर्ड्स, ऐसे हर पहलू, इन सबको कैसे प्रमोट किया जाए, इन सारे विषयों पर चर्चा, इस वेबिनार को, इसके महत्व को बढ़ाएंगे। मैं एक और बात आपसे कहना चाहूंगा। आज दुनिया हेल्थ के संबंध में ज्यादा कॉनशियस है। होलिस्टिक हेल्थ केयर और उसमें ऑर्गेनिक डाइट, ऑर्गेनिक फूड, इस पर बहुत रुचि है। भारत में हमें केमिकल फ्री खेती पर बल देना ही होगा, हमें नेचुरल फार्मिंग पर बल देना होगा। नेचुरल फार्मिंग से, केमिकल फ्री प्रोडक्ट से दुनिया के बाजार तक पहुंचने में हमारे लिए एक राजमार्ग बन जाता है। उसके लिए सर्टिफिकेशन, लेबोरेटरी ये सारी व्यवस्थाएं सरकार सोच रही है। लेकिन आप लोग इसमें भी जरूर अपने विचार रखिए।

साथियों,

एक्सपोर्ट बढ़ाने में एक बहुत बड़ा फैक्टर फिशरीज सेक्टर का पोटेंशियल भी है। भारत दुनिया का दूसरा सबसे बड़ा मछली उत्पादक देश भी है। आज हमारे अलग-अलग तरह के जलाशय, तालाब, ये सब मिलाकर लगभग 4 लाख टन मछली उत्पादन होता है। जबकि इसमें 20 लाख टन अतिरिक्त उत्पादन की संभावना मौजूद है। अब विचार कीजिए आप, 4 लाख टन से हम अतिरिक्त 20 लाख टन जोड़ दें, तो हमारे गरीब मछुआरे भाई-बहन हैं, उनकी जिंदगी कैसी बदल जाएगी। हमारे पास Rural Income को डायवर्सिफाई करने का अवसर है। फिशरीज एक्सपोर्ट ग्रोथ का बड़ा प्लेटफॉर्म बन सकता है, दुनिया में इसकी मांग है। इस वेबिनार से अगर बहुत ही प्रैक्टिकल सुझाव निकलते हैं, तो कैसे रिज़रवॉयर, उसकी पोटेंशियल की सटीक मैपिंग की जाए, कैसे क्लस्टर प्लानिंग की जाए, कैसे फिशरीज डिपार्टमेंट और लोकल कम्युनिटी के बीच मजबूत कोऑर्डिनेशन हो, तो बहुत ही उत्तम होगा। हैचरी, फीड, प्रोसेसिंग, ब्रांडिंग, एक्सपोर्ट, उसके लिए आवश्यक लॉजिस्टिक्स, हर स्तर पर हमें नए बिजनेस मॉडल विकसित करने ही होंगे। ये Rural Prosperity, ग्रामीण समृद्धि के लिए, वहां की हाई वैल्यू, हाई इम्पैक्ट सेक्टर के रूप में परिवर्तित करने का एक अवसर है हमारे लिए, और इस दिशा में भी हम सबको मिलकर काम करना है, और आप आज जो मंथन करेंगे, उसके लिए, उस कार्य के लिए रास्ता बनेगा।

साथियों,

पशुपालन सेक्टर, ग्रामीण इकोनॉमी का हाई ग्रोथ पिलर है। भारत आज दुनिया का सबसे बड़ा मिल्क प्रोड्यूसर है, Egg प्रोडक्शन में हम दूसरे स्थान पर है। हमें इसे और आगे ले जाने के लिए ब्रीडिंग क्वालिटी, डिजीज प्रिवेंशन और साइंटिफिक मैनेजमेंट पर फोकस करना होगा। एक और अहम विषय पशुधन के स्वास्थ्य का भी है। मैं जब One Earth One Health की बात करता हूं, तो उसमें पौधा हो या पशु, सबके स्वास्थ्य की बात शामिल है। भारत अब वैक्सीन उत्पादन में आत्मनिर्भर है। फुट एंड माउथ डिजीज, उससे पशुओं को बचाने के लिए सवा सौ करोड़ से अधिक डोज पशुओं को लगाई जा चुकी है। राष्ट्रीय गोकुल मिशन के तहत टेक्नोलॉजी का विस्तार किया जा रहा है। हमारी सरकार में अब पशुपालन क्षेत्र के किसानों को किसान क्रेडिट कार्ड का भी लाभ मिल रहा है। निजी निवेश को प्रोत्साहित करने के लिए एनिमल हसबेंड्री इंफ्रास्ट्रक्चर डेवलपमेंट फंड की शुरुआत भी की गई है, और आपको ये पता है हम लोगों ने गोबरधन योजना लागू की है। गांव के पशुओं के निकलने वाला मलमूत्र है, गांव का जो वेस्ट है, कूड़ा-कचरा है। हम गोबरधन योजना में इसका उपयोग करके गांव भी स्वच्छ रख सकते हैं, दूध से आय होती है, तो गोबर से भी आय हो सकती है, और एनर्जी सिक्योरिटी की दिशा में गैस सप्लाई में भी ये गोबरधन बहुत बड़ा योगदान दे सकता है। ये मल्टीपर्पज बेनिफिट वाला काम है, और गांव के लिए बहुत उपयोगी है। मैं चाहूंगा कि सभी राज्य सरकारें इसको प्राथमिकता दें, इसको आगे बढ़ाएं।

साथियों,

हमने पिछले अनुभवों से समझा है कि केवल एक ही फसल पर टिके रहना किसान के लिए जोखिम भरा है। इससे आय के विकल्प भी सीमित हो जाते हैं। इसलिए, हम crop diversification पर फोकस कर रहे हैं। इसके अलावा, National Mission on Edible Oils And Pulses, National Mission on Natural Farming, ये सभी एग्रीकल्चर सेक्टर की ताकत बढ़ा रहे हैं।

साथियों,

आप भी जानते हैं एग्रीकल्चर स्टेट सब्जेक्ट है, राज्यों का भी एक बड़ा एग्रीकल्चर बजट होता है, हमें राज्यों को भी निरंतर प्रेरित करना है कि वो अपना दायित्व निभाने में, हम उनको कैसे मदद दें, हमारे सुझाव उनको कैसे काम आएं। राज्य का भी एक-एक पैसा जो गांव के लिए, किसान के लिए तय हुआ है, वो सही उपयोग हो। हमें बजट प्रावधानों को जिला स्तर तक मजबूत करना होगा। तभी नई पॉलिसीज का ज्यादा से ज्यादा फायदा उठाया जा सकता है।

साथियों,

ये टेक्नोलॉजी की सदी है और सरकार का बहुत जोर एग्रीकल्चर में टेक्नोलॉजी कल्चर लाने पर भी है। आज e-NAM के माध्यम से मार्केट एक्सेस का डेमोक्रेटाइजेशन हुआ है। सरकार एग्रीस्टैक के जरिए, एग्रीकल्चर के लिए डिजिटल पब्लिक इंफ्रास्ट्रक्चर विकसित कर रही है। इसके तहत डिजिटल पहचान, यानी किसान आईडी बनाई जा रही है। अब तक लगभग 9 करोड़ किसानों की किसान आईडी बन चुकी है, और लगभग 30 करोड़ भूमि पार्सलों का डिजिटल सर्वे किया गया है। भारत-विस्तार जैसे AI आधारित प्लेटफॉर्म, रिसर्च इंस्टीट्यूशंस और किसानों के बीच की दूरी कम कर रहे हैं।

लेकिन साथियों,

टेक्नोलॉजी तभी परिणाम देती है, जब सिस्टम उसे अपनाएं, संस्थाएं उसे इंटीग्रेट करें और एंटरप्रेन्योर्स उस पर इनोवेशन खड़ा करें। इस वेबिनार में आपको इससे जुड़े सुझावों को मजबूती से सामने लाना होगा। हम टेक्नोलॉजी को कैसे सही तरीके से इंटीग्रेट करें, इस दिशा में इस वेबिनार से निकले सुझावों की बहुत बड़ी भूमिका होगी।

साथियों,

हमारी सरकार ग्रामीण समृद्धि के निर्माण के लिए प्रतिबद्ध है। प्रधानमंत्री आवास योजना, स्वामित्व योजना, पीएम ग्रामीण सड़क योजना, स्वयं सहायता समूहों को आर्थिक मदद, इसने रूरल इकोनॉमी को निरंतर मजबूत किया है। लखपति दीदी अभियान की सफलता को भी हमें नई ऊंचाई देनी है। अभी तक गांव की 3 करोड़ महिलाओं को लखपति दीदी बनाने में हम सफल हो चुके हैं। अब 2029 तक, 2029 तक 3 करोड़ में और 3 करोड़ जोड़ना है, और 3 करोड़ और लखपति दीदियां बनाने का लक्ष्य तय किया गया है। ये लक्ष्य और तेजी से कैसे प्राप्त किया जाए, इसे लेकर भी आपके सुझाव महत्वपूर्ण होंगे।

साथियों,

देश में स्टोरेज का बहुत बड़ा अभियान चल रहा है। लाखों गोदाम बनाए जा रहे हैं। स्टोरेज के अलावा एग्री एंटरप्रेन्योर्स प्रोसेसिंग, सप्लाई चैन, एग्री-टेक, एग्री-फिनटेक, एक्सपोर्ट, इन सब में इनोवेशन और निवेश बढ़ाना आज समय की मांग है। मुझे विश्वास है आज जो आप मंथन करेंगे, उससे निकले अमृत से ग्रामीण अर्थव्यवस्था को नई ऊर्जा मिलेगी। आप सबको इस वेबिनार के लिए मेरी बहुत-बहुत शुभकामनाएं हैं, और मुझे पूरा विश्वास है कि जमीन से जुड़े हुए विचार, जड़ों से जुड़े हुए विचार, इस बजट को सफल बनाने के लिए, गांव-गांव तक पहुंचाने के लिए बहुत काम आएंगे। आपको बहुत-बहुत शुभकामनाएं।

बहुत-बहुत धन्यवाद। नमस्कार।