'ഇന്നത്തെ ചടങ്ങ് തൊഴിലാളികളുടെ ഐക്യത്തെ (മസ്ദൂര്‍ ഏകത)ക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്, ഞാനും നിങ്ങളും മസ്ദൂര്‍ ആണ്'
'താഴേത്തട്ടില്‍ കൂട്ടായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത് ആളുകള്‍ക്കിടയിലെ അകലം നീക്കുകയും ഒരു സംഘത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു'
'കൂട്ടായ പ്രവൃത്തിയില്‍ ശക്തിയുണ്ട്'
''നന്നായി സംഘടിപ്പിച്ച പരിപാടിക്ക് ദൂരവ്യാപകമായ നേട്ടങ്ങളുണ്ട്. കോമണ്‍വെല്‍ത്ത് ഗെയിംസില്‍ നിരാശാബോധമാണ് ഉണ്ടായതെങ്കില്‍ ജി 20 രാജ്യത്തിന് വലിയ കാര്യങ്ങളില്‍ ആത്മവിശ്വാസം നല്‍കി''
'മനുഷ്യരാശിയുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ഇന്ത്യ ശക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു, ആവശ്യമുള്ള സമയങ്ങളില്‍ എല്ലായിടത്തും എത്തിച്ചേരുന്നു'

നിങ്ങള്‍ ക്ഷീണിതരാണെന്ന് നിങ്ങളില്‍ ചിലര്‍ സമ്മതിച്ചേക്കില്ല. ശരി, നിങ്ങളുടെ കൂടുതല്‍ സമയം ചെലവഴിക്കാന്‍ എനിക്ക് ഉദ്ദേശ്യമില്ല. എന്നാല്‍ അത്തരമൊരു മഹത്തായ വിജയം കൈവരിക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ പേര് തിളക്കമുറ്റതാക്കുകയും എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും പ്രശംസകള്‍ ഒഴുകുകയും ചെയ്യുകയാണ്. നിങ്ങളെല്ലാവരും അതിന് പിന്നില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചവരും രാവും പകലും പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നവരുമാണ്, അതിന്റെ ഫലമായാണ് ഈ വിജയം നേടിയത്. ഒരു കളിക്കാരന്‍ ഒളിമ്പിക് പോഡിയത്തില്‍ പോയി മെഡല്‍ നേടുമ്പോള്‍, രാജ്യത്തിന്റെ പേര് തിളങ്ങുമ്പോള്‍, അതിനുള്ള കരഘോഷം വളരെക്കാലം തുടരുന്നു. അതുപോലെ, നിങ്ങള്‍ എല്ലാവരും ചേര്‍ന്ന് രാജ്യത്തിന്റെ പേര് തിളക്കമുള്ളതാക്കി.
ഈ ഉച്ചകോടി സംഘടിപ്പിക്കുന്നതില്‍ എത്രപേര്‍ ഉള്‍പ്പെട്ടിരുന്നുവെന്നും ഏതൊക്കെ സാഹചര്യങ്ങളില്‍ എത്രമാത്രം ജോലികള്‍ ചെയ്തുവെന്നും ഒരുപക്ഷെ ആളുകള്‍ക്ക് പോലും അറിയില്ലായിരിക്കാം. നിങ്ങളില്‍ ഭൂരിഭാഗവും ഇതിന് മുമ്പ് ഇത്രയും വലിയ ഒരു പരിപാടിയില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കാന്‍ അവസരം ലഭിച്ചിട്ടില്ലാത്തവരായിരിക്കാം. ഒരു വിധത്തില്‍ പറഞ്ഞാല്‍, നിങ്ങള്‍ ഈ പരിപാടി സങ്കല്‍പ്പിക്കുകയും സാധ്യമായ പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവ പരിഹരിക്കാന്‍ എന്തുചെയ്യാനാകുമെന്നും ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളില്‍ പ്രതികരണം എന്തായിരിക്കണം? പല കാര്യങ്ങളും നിങ്ങളുടേതായ രീതിയില്‍ പരിഗണിക്കേണ്ടി വന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങളോട് എല്ലാവരോടും എനിക്ക് പ്രത്യേക അഭ്യര്‍ത്ഥനയുള്ളത്: നിങ്ങള്‍ നേടിയത് നിങ്ങള്‍ ഉപേക്ഷിക്കുമോ?

നിങ്ങളില്‍ ചിലര്‍ മൂന്നോ നാലോ വര്‍ഷമോ നാല് മാസമോ ഈ പദ്ധതിയില്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടിരിക്കാം. നിങ്ങളെ ആദ്യം അറിയിച്ച ദിവസം മുതല്‍ ഈ പ്രോജക്റ്റ് ഏറ്റെടുക്കാന്‍ നിങ്ങള്‍ എടുത്ത സമയം ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തണം. നിങ്ങള്‍ എല്ലാം എഴുതണം. ഒരു വെബ്‌സൈറ്റ് ഉണ്ടാക്കണം. ഓരോരുത്തരും അവരവരുടെ ഭാഷയില്‍ എഴുതണം, അത് അവര്‍ക്ക് സൗകര്യപ്രദമാണ്, അവര്‍ ഈ ജോലി എങ്ങനെ ചെയ്തു, അവര്‍ അത് എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി, എന്തൊക്കെ പോരായ്മകള്‍ അവര്‍ ശ്രദ്ധിച്ചു, എന്തെങ്കിലും പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഉണ്ടായാല്‍, അവര്‍ എങ്ങനെ പരിഹാരം കണ്ടെത്തി. നിങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങള്‍ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടാല്‍, അത് ഭാവി പദ്ധതികള്‍ക്കും സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്കും വിലപ്പെട്ട മാര്‍ഗനിര്‍ദേശമായി വര്‍ത്തിക്കും. ഭാവിയില്‍, ഈ അളവില്‍ എന്തെങ്കിലും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിക്കുമ്പോള്‍ അവര്‍ക്ക് അത് ഒരു റിസോഴ്‌സ് മെറ്റീരിയലായി ഉപയോഗിക്കാം.

അതുകൊണ്ട് 100 പേജ് എടുത്താലും എല്ലാം വിശദമായും സൂക്ഷ്മമായും എഴുതാന്‍ ഞാന്‍ നിങ്ങളോട് അഭ്യര്‍ത്ഥിക്കുന്നു. നിങ്ങള്‍ക്ക് ഇത് ക്ലൗഡില്‍ സൂക്ഷിക്കാം, അവിടെ ധാരാളം സ്ഥലമുണ്ട്. നിങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങള്‍ വളരെ ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് തെളിയിക്കും. അത്തരമൊരു സംവിധാനം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമെന്ന് ഞാന്‍ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു, എല്ലാവര്‍ക്കും അത് പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം. എന്നിരുന്നാലും, നിങ്ങളില്‍ ആര്‍ക്കെങ്കിലും ആരംഭിക്കാന്‍ താല്‍പ്പര്യമുണ്ടെങ്കില്‍, എനിക്ക് നിങ്ങളില്‍ നിന്ന് കേള്‍ക്കണം, നിങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങള്‍ അറിയാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ഉദാഹരണത്തിന്, പൂച്ചട്ടികള്‍ പരിപാലിക്കാന്‍ നിങ്ങളെ നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ വികാരം ഉടലെടുക്കുകയും ഈ ഊര്‍ജ്ജം രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്താല്‍, പൂച്ചട്ടികളുടെ പരിപാലനം ജി20 യുടെ വിജയം ഉറപ്പാക്കും. പൂച്ചട്ടികളുടെ ക്രമീകരണത്തിലെ ഏത് കുഴപ്പവും ജി20 യില്‍ നിഴല്‍ വീഴ്ത്തിയേക്കാം. അതിനാല്‍, ഇത് നിര്‍ണായകമായ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. ഒരു ജോലിയും നിങ്ങള്‍ക്ക് ചെറുതല്ലെന്ന് നിങ്ങള്‍ കരുതുന്നുവെങ്കില്‍, വിജയം നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളെ ചുംബിക്കാന്‍ തുടങ്ങും.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

അതുപോലെ, എല്ലാ വകുപ്പുകളിലെയും നിങ്ങളുടെ സഹപ്രവര്‍ത്തകരുമായി നിങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങള്‍ തുറന്ന് പങ്കിടുകയും ചര്‍ച്ച ചെയ്യുകയും വേണം. മറ്റുള്ളവരുടെ അനുഭവങ്ങള്‍ കൂടി കേള്‍ക്കുകയും വേണം. ഇത് വളരെ പ്രയോജനകരമാണ്. നിങ്ങള്‍ ഒറ്റയ്ക്കായിരിക്കുമ്പോള്‍ ചിലപ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ ചിന്തിച്ചേക്കാം, 'ഞാന്‍ ഒരുപാട് ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, ഞാന്‍ അവിടെ ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കില്‍, G20 ന് എന്ത് സംഭവിക്കുമായിരുന്നു?'. എന്നാല്‍ ഓരോരുത്തരുടെയും കഥകള്‍ കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍, നിങ്ങള്‍ ചെയ്തതിനേക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ മറ്റുള്ളവര്‍ ചെയ്തുവെന്ന് വ്യക്തമാകും. പ്രയാസകരമായ സമയങ്ങളില്‍ അവര്‍ കൂടുതല്‍ കഠിനാധ്വാനം ചെയ്തുവെന്ന് നിങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തും, നിങ്ങള്‍ ചെയ്തത് നല്ലതാണെങ്കിലും മറ്റുള്ളവരും ഒരു മികച്ച ജോലി ചെയ്തുവെന്ന് നിങ്ങള്‍ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഈ വിജയം കൈവരിക്കാന്‍ കഴിയുന്നത്.

മറ്റൊരാളുടെ കഴിവുകള്‍ തിരിച്ചറിയുന്ന നിമിഷം, അവരുടെ പ്രയത്‌നങ്ങള്‍ മനസ്സിലാക്കുന്നു, അസൂയ മങ്ങുന്നു, നമ്മുടെ ഉള്ളിലേക്ക് നോക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കും. ''ശരി, ഇന്നലെ വരെ, ഞാന്‍ എല്ലാം ചെയ്തുവെന്ന് ഞാന്‍ അനുമാനിച്ചു, എന്നാല്‍ മറ്റ് നിരവധി ആളുകളും സംഭാവന നല്‍കിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ഞാന്‍ കണ്ടെത്തി.'' നിങ്ങള്‍ ടിവിയില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടില്ലായിരുന്നു, നിങ്ങളുടെ ഫോട്ടോകള്‍ പത്രങ്ങളില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കില്ലായിരുന്നു, നിങ്ങളുടെ നേട്ടങ്ങള്‍ ചര്‍ച്ച ചെയ്യപ്പെടില്ലായിരുന്നു എന്നത് ശരിയാണ്. വിയര്‍പ്പൊഴുക്കാത്തവരും വൈദഗ്ധ്യമുള്ളവരുമായ ആളുകള്‍ മാത്രമാണ് എല്ലാ ജോലികളും നിര്‍വഹിച്ചത് എന്ന് നിങ്ങള്‍ക്ക് തോന്നും. ഇന്നത്തെ പരിപാടി 'മസ്ദൂര്‍ ഏകതാ' (തൊഴിലാളികളുടെ ഐക്യം) ആഘോഷമാണ്. ഞാന്‍ അല്‍പ്പം വലിയ തൊഴിലാളിയായിരിക്കാം, നിങ്ങള്‍ ചെറിയ തൊഴിലാളികളായിരിക്കാം, പക്ഷേ ആത്യന്തികമായി, നാം എല്ലാവരും തൊഴിലാളികളാണ്.

ഈ കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെ സന്തോഷം നിങ്ങളും അനുഭവിച്ചിരിക്കണം. അതായത്, 10-ാം തീയതിയോ 11-ാം തീയതിയോ രാത്രിയില്‍ പോലും ആരെങ്കിലും വിളിച്ച് എന്തെങ്കിലും പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കില്‍, 'ഇയാളെന്തിനാ എന്നെ ശല്യപ്പെടുത്തുന്നത്, ജോലി കഴിഞ്ഞു' എന്ന് നിങ്ങള്‍ക്ക് തോന്നില്ലായിരുന്നു. പകരം, 'ഇല്ല, ഇല്ല, എന്തെങ്കിലും ബാക്കി ഉണ്ടായിരിക്കണം, ഞാന്‍ അത് ചെയ്യട്ടെ' എന്ന് നിങ്ങള്‍ ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. നിങ്ങള്‍ക്കറിയാമോ, ഈ ഊര്‍ജ്ജമാണ് നമ്മുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

നിങ്ങളില്‍ പലരും ഇതിനുമുമ്പ് പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിങ്ങളില്‍ പലരും 15-20-25 വര്‍ഷമായി ഗവണ്‍മെന്റില്‍ ജോലി ചെയ്യുന്നവരാണ്. നിങ്ങളില്‍ ഭൂരിഭാഗവും നിങ്ങളുടെ മേശയില്‍ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാം. ഫയലുകള്‍ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു, ഫയലുകള്‍ കൈമാറുമ്പോള്‍ സമീപത്തുള്ള സഹപ്രവര്‍ത്തകരുമായി ആശംസകള്‍ കൈമാറിയേക്കാം. ഉച്ചഭക്ഷണ സമയത്തോ ചായ ഇടവേളകളിലോ നിങ്ങളുടെ കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങള്‍ ചര്‍ച്ച ചെയ്തിരിക്കാം.
പക്ഷേ, പതിവ് ഓഫീസ് ജോലികളില്‍ ഏര്‍പ്പെടുമ്പോള്‍ പലപ്പോഴും സഹപ്രവര്‍ത്തകരുടെ കഴിവുകള്‍ നമുക്ക് കണ്ടെത്താനാകുന്നില്ല. 20 വര്‍ഷം ഒരുമിച്ച് ചെലവഴിച്ചിട്ടും, ഒരേ പോലുള്ള ജോലിയില്‍ ഒതുങ്ങിനില്‍ക്കുന്നതിനാല്‍ മറ്റുള്ളവരില്‍ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അധിക കഴിവുകളും കഴിവുകളും എന്താണെന്ന് നമുക്ക് അറിയില്ലായിരിക്കാം.

അത്തരം അവസരങ്ങളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുമ്പോള്‍, ഓരോ നിമിഷവും നാം പുതിയതായി ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പുതിയ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങള്‍ ഉയര്‍ന്നുവരുന്നു, പുതിയ വെല്ലുവിളികള്‍ ഉയര്‍ന്നുവരുന്നു, അവ പരിഹരിക്കുന്നത് ദിനചര്യയുടെ ഭാഗമായി മാറുന്നു. ഒരു സഹപ്രവര്‍ത്തകന്‍/ സഹപ്രവര്‍ത്തക പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത് കാണുമ്പോള്‍, അവരില്‍ മികച്ച നിലവാരം ഉള്ളതായി നമുക്ക് തോന്നും. ഏത് മേഖലയിലും തോളോട് തോള്‍ ചേര്‍ന്നുള്ള ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ഏതൊരു ഭരണത്തിന്റെയും വിജയത്തിന് ഗുണകരമാണ്. ഇത് അകല്‍ച്ചകളെ ഇല്ലാതാക്കുകയും സ്വാഭാവികമായും ഒരു ടീമിനെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

നിങ്ങള്‍ വര്‍ഷങ്ങളായി ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ടാകാം, എന്നാല്‍ ഇത്തവണ നിങ്ങള്‍ രാത്രി ഏറെ വൈകിയും ഇരുന്നു, ജി20  സമയത്ത് നടപ്പാതയ്ക്ക് സമീപം ചായ തേടിപ്പോയേക്കാം. നിങ്ങള്‍ കണ്ടുമുട്ടിയ പുതിയ സഹപ്രവര്‍ത്തകരെ നിങ്ങളുടെ 15-ഓ 20-ഓ വര്‍ഷത്തെ പ്രവൃത്തിപരിചയത്തില്‍ നിങ്ങള്‍ കണ്ടുമുട്ടിയിട്ടില്ല. ഈ പ്രോജക്റ്റില്‍ പുതിയ കഴിവുകളുള്ള നിരവധി സഹപ്രവര്‍ത്തകരെ നിങ്ങള്‍ കണ്ടിരിക്കണം. അതിനാല്‍, നമ്മള്‍ എപ്പോഴും ഒരുമിച്ച് പ്രവര്‍ത്തിക്കാനുള്ള അവസരങ്ങള്‍ തേടണം.

ഉദാഹരണത്തിന്, നമുക്ക് കാണാനാകുന്നതുപോലെ, എല്ലാ വകുപ്പുകളിലും ഒരു ശുചീകരണ പരിപാടി നടക്കുന്നു. സെക്രട്ടറി ഉള്‍പ്പെടെ വകുപ്പിലെ എല്ലാവരും ചേംബറില്‍ നിന്ന് ഇറങ്ങി ഈ പ്രചാരണത്തില്‍ പങ്കെടുത്താല്‍ അന്തരീക്ഷം ആകെ മാറുമെന്ന് കാണാം. നിങ്ങള്‍ക്ക് ജോലി പോലെ തോന്നില്ല; ഒരു ഉത്സവം പോലെ തോന്നും. നമുക്ക് നമ്മുടെ വീടുകള്‍ വൃത്തിയാക്കാം, ഓഫീസുകള്‍ വൃത്തിയാക്കാം, മേശകളില്‍ നിന്ന് ഫയലുകള്‍ എടുക്കാം - അതൊരു സന്തോഷകരമായ ജോലിയാണ്. പിന്നെ, ഞാന്‍ പലപ്പോഴും എല്ലാവരോടും പറയാറുണ്ട്, വര്‍ഷത്തിലൊരിക്കല്‍ വകുപ്പില്‍ വിനോദയാത്ര നടത്താം. സമീപ പ്രദേശത്ത് ഒരു ദിവസത്തെ യാത്ര നടത്തുക, 24 മണിക്കൂര്‍ ഒരുമിച്ച് ചെലവഴിക്കുക.

ഐക്യത്തില്‍ അതിശക്തമായ ശക്തിയുണ്ട്. തനിച്ചായിരിക്കുമ്പോള്‍, എത്ര ചെയ്താലും, ചിലപ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ ചിന്തിക്കും, 'ഇതെല്ലാം ഞാന്‍ ഒറ്റയ്ക്കാണോ ചെയ്യേണ്ടത്? എല്ലാത്തിനും ഞാന്‍ ഉത്തരവാദിയാണോ? മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് ശമ്പളം ലഭിക്കുന്നു, എല്ലാ ജോലികളും ഞാന്‍ ചെയ്യണം.' ഒറ്റയ്ക്കായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ഇത്തരം ചിന്തകള്‍ മനസ്സില്‍ വരുന്നത്. എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ എല്ലാവരോടുമൊപ്പം ആയിരിക്കുമ്പോള്‍, നിങ്ങളെപ്പോലെ വിജയത്തിന് സംഭാവന ചെയ്യുന്ന നിരവധി ആളുകള്‍ ഉണ്ടെന്ന് നിങ്ങള്‍ മനസ്സിലാക്കുന്നു, അവരുടെ പരിശ്രമങ്ങള്‍ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ സുഗമമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

മറ്റൊരു പ്രധാന കാര്യം, സീനിയര്‍മാരായ നമ്മള്‍ എല്ലായ്‌പ്പോഴും നിലവിലുള്ള ശ്രേണിയുടെയും പ്രോട്ടോക്കോളുകളുടെയും ലോകത്ത് നിന്ന് പുറത്തുകടക്കുകയും ഞങ്ങള്‍ ജോലി ചെയ്യുന്ന ആളുകളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും വേണം. ആ ആളുകള്‍ക്ക് എന്തെല്ലാം കഴിവുകളുണ്ടെന്ന് നമുക്ക് പലപ്പോഴും സങ്കല്‍പ്പിക്കാന്‍ കഴിയില്ല. നിങ്ങളുടെ സഹപ്രവര്‍ത്തകരുടെ ശക്തി നിങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിയുമ്പോള്‍, നിങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധേയമായ ഫലങ്ങള്‍ കൈവരിക്കും. നിങ്ങളുടെ ഓഫീസില്‍ ഈ വ്യായാമം പരീക്ഷിക്കുക. ഞാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് ഒരു കളി നിര്‍ദ്ദേശിക്കുന്നു, നിങ്ങള്‍ അത് ചെയ്യുക. ഉദാഹരണത്തിന്, നിങ്ങളുടെ വകുപ്പില്‍ നിങ്ങള്‍ ജോലി ചെയ്യുന്ന 20 സഹപ്രവര്‍ത്തകര്‍ ഉണ്ട്. നിങ്ങള്‍ ഒരു ദിവസത്തേക്ക് ഒരു ഡയറി സൂക്ഷിക്കുന്നു. തുടര്‍ന്ന്, 20 സഹപ്രവര്‍ത്തകരോട് ഓരോരുത്തരോടും അവരുടെ മുഴുവന്‍ പേരും അവര്‍ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്, അവര്‍ ഇവിടെ എന്ത് ജോലിയാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്, അവര്‍ക്ക് എന്തെല്ലാം അസാധാരണമായ ഗുണങ്ങളും കഴിവുകളും ഉണ്ട് എന്നിവ ഡയറിയില്‍ എഴുതാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുക. അവരോട് നേരിട്ട് ചോദിക്കരുത്; പകരം, അവരെക്കുറിച്ച് നിങ്ങള്‍ക്കറിയാവുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ നിരീക്ഷിച്ച് ഡയറിയില്‍ ഇടുക. പിന്നീട്, ആ 20 സഹപ്രവര്‍ത്തകര്‍ തങ്ങളെക്കുറിച്ച് എഴുതിയത് വായിക്കുക. അവരുടെ ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് നിങ്ങള്‍ക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു എന്നറിയുമ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ ആശ്ചര്യപ്പെടും. അവരുടെ കൈയക്ഷരം നല്ലതാണ്, അവര്‍ കൃത്യനിഷ്ഠയുള്ളവരാണ്, അല്ലെങ്കില്‍ അവര്‍ മര്യാദയുള്ളവരാണ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാര്യങ്ങള്‍ നിങ്ങള്‍ പറഞ്ഞേക്കാം, എന്നാല്‍ അവരുടെ ആഴത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങള്‍ നിങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധിച്ചിരിക്കില്ല. ഒരിക്കല്‍ ശ്രമിച്ചുനോക്കൂ, നിങ്ങള്‍ക്ക് അവിശ്വസനീയമായ അനുഭവം ലഭിക്കും. നിങ്ങളുടെ സഹപ്രവര്‍ത്തകരില്‍ അസാധാരണമായ ഗുണങ്ങള്‍ നിങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തും. ഇത് ഭാവനയില്‍ ഒരു ബാഹ്യ വീക്ഷണം ഉള്ളതുപോലെയാണ്.

സുഹൃത്തുക്കളേ,
ഞാന്‍ വര്‍ഷങ്ങളായി മാനവ വിഭവ ശേഷിയില്‍ ജോലി ചെയ്യുന്നു. യന്ത്രങ്ങളുമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കാന്‍ എനിക്ക് ഒരിക്കലും അവസരം ലഭിച്ചിട്ടില്ല. എന്റെ ജോലി എല്ലായ്‌പ്പോഴും ആളുകളുമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അതിനാല്‍ എനിക്ക് ഈ ആശയങ്ങള്‍ നന്നായി മനസ്സിലാക്കാന്‍ കഴിയും. എന്നിരുന്നാലും, ഈ അവസരങ്ങള്‍ ശേഷി വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കല്‍ വീക്ഷണകോണില്‍ നിന്ന് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഒരു ഇവന്റ് ശരിയായി നടത്തിയാല്‍, അത് മികച്ച ഫലം നല്‍കും. അല്ലാത്തപക്ഷം കാലങ്ങളായി നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ ഇക്കുറിയും നടക്കുമെന്നാണ് പൊതുവെയുള്ള പല്ലവി. ആ സമീപനത്തിന് എന്ത് സംഭവിക്കും? ഇക്കാര്യത്തില്‍ നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന് മുന്നില്‍ രണ്ട് അനുഭവങ്ങളുണ്ട്. ഒന്ന്, കുറച്ച് വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് മുമ്പ് ഞങ്ങള്‍ കോമണ്‍വെല്‍ത്ത് ഗെയിംസിന് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു. കോമണ്‍വെല്‍ത്ത് ഗെയിംസിനെക്കുറിച്ച് നിങ്ങള്‍ ആരോടെങ്കിലും ചോദിച്ചാല്‍, ഡല്‍ഹിയിലെ ആളുകളോ ഡല്‍ഹിക്ക് പുറത്തുള്ളവരോ ഈ ഗെയിമുകളെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് നിങ്ങള്‍ക്ക് ഒരു ധാരണ ലഭിക്കും. നിങ്ങളില്‍ മുതിര്‍ന്നവര്‍ ആ സംഭവം ഓര്‍ക്കും. നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ ബ്രാന്‍ഡ് ചെയ്യാനും ഒരു വ്യക്തിത്വം സൃഷ്ടിക്കാനും നമ്മുടെ കഴിവുകള്‍ വര്‍ധിപ്പിക്കാനും നമ്മുടെ ശക്തികള്‍ പ്രകടിപ്പിക്കാനുമുള്ള അവസരമായിരുന്നു അത്. എന്നിരുന്നാലും, നിര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍, ഈ സംഭവം വിവാദങ്ങളിലും കെടുകാര്യസ്ഥതയിലും മുങ്ങി, നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേല്‍പ്പിച്ചു. അത്തരം ശ്രമങ്ങള്‍ നമുക്ക് അതീതമാണെന്ന നിരാശയും ജനങ്ങളിലും സര്‍ക്കാരിലുള്ളവരിലും ഇത് ഒരു വിശ്വാസവും അവശേഷിപ്പിച്ചു.

മറുവശത്ത്, ജി20 കൊണ്ട്, പോരായ്മകളൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എല്ലാം കൃത്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്തതുപോലെയല്ല, ഓരോ ലക്ഷ്യവും 99 അല്ലെങ്കില്‍ 100 എന്ന സ്‌കോറിലാണ് നേടിയത്. ചില സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍, ഞങ്ങള്‍ 94, 99, ചില സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍ 102 എന്നിങ്ങനെ സ്‌കോര്‍ ചെയ്തേക്കാം. എന്നാല്‍ ഈ ശ്രമങ്ങളുടെ സഞ്ചിത ഫലം ഇതായിരുന്നു. കാര്യമായ. മൊത്തത്തിലുള്ള സ്ഥിതി, അത് നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ കഴിവുകള്‍ പ്രദര്‍ശിപ്പിക്കുകയും നമ്മുടെ കഴിവുകള്‍ ലോകത്തെ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ്. അത്തരം സംഭവങ്ങളുടെ വിജയം 10 എഡിറ്റോറിയലുകള്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതില്‍ മാത്രമല്ല, അവയുടെ ഫലത്തിലാണ്. മോദിക്ക് അതിലൊന്നും വിഷമമില്ല. എനിക്ക് സന്തോഷം നല്‍കുന്ന കാര്യം എന്തെന്നാല്‍, ഏത് ജോലിയും ഫലപ്രദമായി നിര്‍വ്വഹിക്കാന്‍ കഴിയുമെന്ന വിശ്വാസം എന്റെ നാട്ടില്‍ ഇപ്പോഴുണ്ട് എന്നതാണ്.

മുന്‍കാലങ്ങളില്‍, എവിടെയെങ്കിലും ഒരു ദുരന്തമോ മാനുഷിക വിഷയങ്ങളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയോ ഉണ്ടാകുമ്പോഴെല്ലാം, പാശ്ചാത്യ ലോകം ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമാകുന്നത് നാം കാണുമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ ഏതെങ്കിലുമൊരു ഭാഗത്ത് എന്തെങ്കിലും സംഭവിച്ചാല്‍, ഇത് അല്ലെങ്കില്‍ ആ പാശ്ചാത്യ രാജ്യം, അതിന്റെ വിഭവങ്ങളും കഴിവുകളും ഉപയോഗിച്ച്, ഇടപെട്ട് സഹായിക്കുമെന്ന് ആളുകള്‍ പറയും. നമ്മുടെ രാജ്യം അപൂര്‍വ്വമായി മാത്രമേ പരാമര്‍ശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ. പ്രധാന പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധയില്‍ പെട്ടിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, നാം ഒരു മാറ്റം കണ്ടു. നേപ്പാളില്‍ ഭൂകമ്പം ഉണ്ടായപ്പോള്‍, ഫിജിയില്‍ ചുഴലിക്കാറ്റ് വീശിയപ്പോള്‍ നമ്മുടെ ആളുകള്‍ അവിടെയെത്തി, ശ്രീലങ്ക ഒരു പ്രതിസന്ധി നേരിട്ടപ്പോള്‍, നാം സഹായം അയച്ചപ്പോള്‍, മാലദ്വീപില്‍ വൈദ്യുതി പ്രതിസന്ധിയുണ്ടായപ്പോള്‍, യെമന്‍ ബുദ്ധിമുട്ടില്‍ ആയിരുന്നപ്പോള്‍ നമ്മുടെ സംഘങ്ങള്‍ പെട്ടെന്ന് സഹായം നല്‍കി. തുര്‍ക്കിയില്‍ ഭൂകമ്പം ഉണ്ടായപ്പോള്‍ നാം സഹായം അയച്ചു. നമ്മുടെ ജനങ്ങളില്‍ നിന്ന് പെട്ടെന്നുള്ള പ്രതികരണം ഉണ്ടായപ്പോള്‍, ഈ സംഭവങ്ങളെല്ലാം മാനുഷിക ശ്രമങ്ങളില്‍ മാറ്റമുണ്ടാക്കാന്‍ ഭാരതത്തിന് കഴിയുമെന്ന വിശ്വാസം ലോകത്ത് വളര്‍ത്തിയെടുത്തു. പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളില്‍, ഭാരതം ലോകത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു, ഇത് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നമ്മുടെ കഴിവുകളില്‍ വിശ്വാസവും ആത്മവിശ്വാസവും വളര്‍ത്തിയെടുത്തു.

അടുത്തിടെ ജോര്‍ദാനില്‍ ഭൂകമ്പം ഉണ്ടായപ്പോള്‍, ഞാന്‍ ഉച്ചകോടിയില്‍ വളരെയധികം വ്യാപൃതനായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, എന്റെ ജോലിത്തിരക്കുകള്‍ക്കിടയിലും, ഞാന്‍ അതിരാവിലെ തന്നെ ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്ക് ഒരു ഫോണ്‍ വിളിക്കുകയും ജോര്‍ദാനെ എങ്ങനെ സഹായിക്കാമെന്ന് അന്വേഷിക്കുകയും ചെയ്തു. നമ്മുടെ വിമാനവും ഉപകരണങ്ങളും തയ്യാറാക്കാനും എന്താണ് എടുക്കേണ്ടതെന്ന് കണ്ടെത്താനും പോകുന്ന സംഘത്തെ രൂപപ്പെടുത്താനും ഞാന്‍ അവരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എല്ലാം തയ്യാറായി. ഒരു വശത്ത്, ജി 20 ഉച്ചകോടി നടക്കുന്നു, മറുവശത്ത്, ജോര്‍ദാന് സഹായം നല്‍കാനുള്ള ഒരുക്കങ്ങള്‍ നടന്നു. ഇത് നമ്മുടെ കഴിവ് തെളിയിക്കുന്നു. ജോര്‍ദാന്‍, അതിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ നാം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാന്‍ തയ്യാറെടുക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള സഹായം അവര്‍ക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്ന് ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു. അവസാനം നമുക്ക്  അവിടെ പോകേണ്ടി വന്നില്ല. ഞങ്ങളുടെ ഇടപെടല്‍ കൂടാതെ അവര്‍ അവരുടെ സാഹചര്യം കൈകാര്യം ചെയ്തു.

ഒരു കാലത്ത് നമ്മള്‍ അദൃശ്യരായിരുന്നിടത്ത്, നമ്മുടെ പേര് പോലും വരാത്തിടത്ത്, ഇത്രയും ചുരുങ്ങിയ സമയത്തിനുള്ളില്‍ നാം ആ പദവി നേടിയെടുത്തു എന്നതാണ് എന്റെ കാര്യം. നമുക്ക് ആഗോള ശ്രദ്ധ ഇപ്പോള്‍ ആവശ്യമാണ്. ഇപ്പോള്‍, ഇവിടെ ഞങ്ങള്‍ എല്ലാവരും ഇരിക്കുന്നു - മുഴുവന്‍ മന്ത്രിമാരുടെ സമിതിയും, എല്ലാ സെക്രട്ടറിമാരും - നിങ്ങള്‍ മുന്നിലും മറ്റുള്ളവര്‍ നിങ്ങളുടെ പിന്നിലും ഇരിക്കുന്ന തരത്തിലാണ് പരിപാടി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് സാധാരണ സംഭവിക്കുന്നതിന് വിപരീതമാണ്. ഇതാണ് എനിക്ക് സന്തോഷം നല്‍കുന്നത്, കാരണം ഞാന്‍ നിങ്ങളെ ഇവിടെ നിന്ന് നോക്കുമ്പോള്‍ നമ്മുടെ അടിത്തറ ശക്തമാണെന്ന് അര്‍ത്ഥമാക്കുന്നു. മുകളില്‍ എന്തെങ്കിലും അസ്വസ്ഥതയുണ്ടെങ്കില്‍ പോലും, അത് കാര്യമാക്കേണ്ടതില്ല.

അതുകൊണ്ടാണ്, എന്റെ സഹപ്രവര്‍ത്തകരേ, ഇപ്പോള്‍ നമ്മള്‍ കഴിവോടെ പ്രവര്‍ത്തിക്കും, നമ്മുടെ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും ആഗോള പശ്ചാത്തലത്തിലായിരിക്കും. ഇപ്പോള്‍, ജി 20 ഉച്ചകോടി നോക്കൂ - ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഒരു ലക്ഷം ആളുകള്‍ ഇവിടെയെത്തി, അതത് രാജ്യങ്ങളിലെ നിര്‍ണായക സംഘങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവര്‍ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുന്ന സംഘങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. അവര്‍ ഇവിടെ വന്ന് ഭാരതം കാണുകയും അതിന്റെ വൈവിധ്യം ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്തു. അവര്‍ തങ്ങളുടെ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകില്ല എന്നല്ല, പക്ഷ്, ഈ അനുഭവങ്ങള്‍ അവരില്‍ത്തന്നെ സൂക്ഷിക്കുകയല്ല, അവര്‍ തിരിച്ചുപോയി നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ ടൂറിസത്തിന്റെ അംബാസഡര്‍മാരാകും.

അവര്‍ വന്നപ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ അവരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുകയും അവര്‍ക്കായി നിങ്ങള്‍ക്ക് എന്തുചെയ്യാന്‍ കഴിയുമെന്ന് ചോദിക്കുകയും ചെയ്തതായി നിങ്ങള്‍ ചിന്തിച്ചേക്കാം. അവര്‍ക്ക് ചായയോ അതുപോലുള്ള വസ്തുക്കളോ കഴിക്കാന്‍ ആഗ്രഹമുണ്ടോ? ഇത് ഒരു ലളിതമായ കാര്യമായി തോന്നാം, പക്ഷേ അവരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തും, ചായ വേണോ എന്ന് ചോദിച്ചും, അവരുടെ ആവശ്യങ്ങള്‍ നിറവേറ്റിക്കൊണ്ടും, അവര്‍ ഭാരതത്തിന്റെ അംബാസഡറാകാനുള്ള വിത്ത് നിങ്ങള്‍ വിതച്ചു. നിങ്ങള്‍ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട സേവനമാണ് ചെയ്തത്. അവര്‍ ഭാരതത്തിന്റെ അംബാസഡര്‍ ആകും, എവിടെ പോയാലും അവന്‍ പറയും, 'ഭാരതം ഇങ്ങനെയാണ്, ഭാരതത്തിന് ഇതൊക്കെയുണ്ട്, സാങ്കേതികവിദ്യയില്‍ ഭാരതം വളരെ മുന്നിലാണ്'. അവര്‍ തീര്‍ച്ചയായും അത് സൂചിപ്പിക്കും. നമ്മുടെ രാജ്യത്ത് ടൂറിസത്തെ ഒരു പുതിയ തലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാനുള്ള അവസരം നമുക്ക് ഉണ്ട് എന്നതാണ് ഞാന്‍ പറഞ്ഞുവച്ചത്.

Explore More
77-ാം സ്വാതന്ത്ര്യദിനാഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി ചെങ്കോട്ടയിൽ നിന്നു പ്രധാനമന്ത്രി ശ്രീ നരേന്ദ്ര മോദി നടത്തിയ അഭിസംബോധനയുടെ പൂർണരൂപം

ജനപ്രിയ പ്രസംഗങ്ങൾ

77-ാം സ്വാതന്ത്ര്യദിനാഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി ചെങ്കോട്ടയിൽ നിന്നു പ്രധാനമന്ത്രി ശ്രീ നരേന്ദ്ര മോദി നടത്തിയ അഭിസംബോധനയുടെ പൂർണരൂപം
GST collection rises 12.5% YoY to ₹1.68 lakh crore in February, gross FY24 sum at ₹18.4 lakh crore

Media Coverage

GST collection rises 12.5% YoY to ₹1.68 lakh crore in February, gross FY24 sum at ₹18.4 lakh crore
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
If Bihar becomes Viksit, India will also become Viksit: PM Modi
March 02, 2024
Dedicates to nation and lays foundation stone for multiple oil and gas projects worth about Rs 1.48 lakh crore
Dedicates to nation and lays foundation stone for several development projects in Bihar worth more than Rs 13,400 crores
Inaugurates Hindustan Urvarak & Rasayan Ltd (HURL) fertilizer plant in Barauni
Inaugurates and lays foundation stone for several railway projects worth about Rs 3917 crores
Dedicates to nation ‘Bharat Pashudhan’ - a digital database for livestock animals in the country
Launches ‘1962 Farmers App’
“Bihar is full of enthusiasm and confidence due to power of double engine government”
“If Bihar becomes Viksit, India will also become Viksit”
“History is proof that India has remained empowered when Bihar and Eastern India have been prosperous”
“True social justice is achieved by ‘santushtikaran’, not ‘tushtikaran’. True social justice is achieved by saturation”
“Bihar is bound to be Viksit with the double efforts of the double-engine government”

बिहार के राज्यपाल श्रीमान राजेंद्र अर्लेकर जी, मुख्यमंत्री श्रीमान नीतीश कुमार जी, मंत्रिमंडल के मेरे सहयोगी गिरिराज सिंह जी, हरदीप सिंह पुरी जी, उपमुख्यमंत्री विजय सिन्हा जी, सम्राट चौधरी जी, मंच पर विराजमान अन्य सभी महानुभाव और बेगुसराय से पधारे हुए उत्साही मेरे प्यारे भाइयों और बहनों।

जयमंगला गढ़ मंदिर और नौलखा मंदिर में विराजमान देवी-देवताओं को मैं प्रणाम करता हूं। मैं आज विकसित भारत के लिए विकसित बिहार के निर्माण के संकल्प के साथ बेगुसराय आया हूं। ये मेरा सौभाग्य है कि इतनी विशाल संख्या में आप जनता-जनार्दन, आपके दर्शन करने का मुझे सौभाग्य मिला है।

साथियों,

बेगूसराय की ये धरती प्रतिभावान युवाओं की धरती है। इस धरती ने हमेशा देश के किसान और देश के मज़दूर, दोनों को मजबूत किया है। आज इस धरती का पुराना गौरव फिर लौट रहा है। आज यहां से बिहार सहित, पूरे देश के लिए 1 लाख 60 हज़ार करोड़ रुपए उससे भी अधिक के प्रोजेक्ट्स का शिलान्यास और लोकार्पण हुआ है, डेढ़ लाख करोड़ से भी ज्यादा। पहले ऐसे कार्यक्रम दिल्ली के विज्ञान भवन में होते थे, लेकिन आज मोदी दिल्ली को बेगुसराय ले आया है। और इन योजनाओं में करीब-करीब 30 हज़ार करोड़ रुपए के प्रोजेक्ट्स सिर्फ और सिर्फ ये मेरे बिहार के हैं। एक ही कार्यक्रम में सरकार का इतना बड़ा निवेश ये दिखाता है कि भारत का सामर्थ्य कितना बढ़ रहा है। इससे बिहार के नौजवानों को यहीं पर नौकरी के, रोजगार के अनेकों नए अवसर बनेंगे। आज के ये प्रोजेक्ट, भारत को दुनिया की तीसरी बड़ी आर्थिक महाशक्ति बनाने का माध्यम बनेंगे। आप रूकिए भैया बहुत हो गया आपका प्यार मुझे मंजूर है, आप रूकिए, आप बैठिए, आप चेयर पर से नीचे आ जाइए, प्लीज, मेरी आपसे प्रार्थना है, आप बैठिए...हां। आप बैठ जाइए, वो कुर्सी पर बैठ जाइए आराम से, थक जाएंगे। आज की ये परियोजनाएं, बिहार में सुविधा और समृद्धि का रास्ता बनाएंगी। आज बिहार को नई ट्रेन सेवाएं मिली हैं। ऐसे ही काम है, जिसके कारण आज देश पूरे विश्वास से कह रहा है, बच्चा-बच्चा कह रहा है, गांव भी कह रहा है, शहर भी कह रहा है- अबकी बार...400 पार!, अबकी बार...400 पार!, अबकी बार...400 पार! NDA सरकार...400 पार!

साथियों,

2014 में जब आपने NDA को सेवा का अवसर दिया, तब मैं कहता था कि पूर्वी भारत का तेज़ विकास ये हमारी प्राथमिकता है। इतिहास गवाह रहा है, जब-जब बिहार और ये पूर्वी भारत, समृद्ध रहा है, तब-तब भारत भी सशक्त रहा है। जब बिहार में स्थितियां खराब हुईं, तो देश पर भी इसका बहुत बुरा असर बड़ा। इसलिए मैं बेगुसराय से पूरे बिहार की जनता को कहता हूं- बिहार विकसित होगा, तो देश भी विकसित होगा। बिहार के मेरे भाई-बहन, आप मुझे बहुत अच्छी तरह जानते हैं, और जब आपके बीच आया हूं तो मैं दोहराना चाहता हूं- ये वादा नहीं है- ये संकल्प है, ये मिशन है। आज जो ये प्रोजेक्ट बिहार को मिले हैं, देश को मिले हैं, वो इसी दिशा में बहुत बड़ा कदम हैं। इनमें से अधिकतर पेट्रोलियम से जुड़े हैं, फर्टिलाइज़र से जुड़े हैं, रेलवे से जुड़े हैं। ऊर्जा, उर्वरक और कनेक्टिविटी, यही तो विकास का आधार हैं। खेती हो या फिर उद्योग, सब कुछ इन्हीं पर निर्भर करता है। और जब इन पर तेजी से काम चलता है, तब स्वाभाविक है रोजगार के अवसर भी बढ़ते हैं, रोजगार भी मिलता है। आप याद कीजिए, बरौनी का जो खाद कारखाना बंद पड़ चुका था, मैंने उसे फिर से चालू करने की गारंटी दी थी। आपके आशीर्वाद से मोदी ने वो गारंटी पूरी कर दी। ये बिहार सहित पूरे देश के किसानों के लिए बहुत बड़ा काम हुआ है। पुरानी सरकारों की बेरुखी के कारण, बरौनी, सिंदरी, गोरखपुर, रामागुंडम, वहां जो कारखाने थे, वो बंद पड़े थे, मशीन सड़ रहे थे। आज ये सारे कारखाने, यूरिया में भारत की आत्मनिर्भरता की शान बन रहे हैं। इसलिए तो देश कहता है- मोदी की गारंटी यानि गारंटी पूरा होने की गारंटी। मोदी की गारंटी यानि गारंटी जे पूरा होय छय !

साथियों,

आज बरौनी रिफाइनरी की क्षमता के विस्तार का काम शुरु हो रहा है। इसके निर्माण के दौरान ही, हजारों श्रमिकों को महीनों तक लगातार रोजगार मिला। ये रिफाइनरी, बिहार में औद्योगिक विकास को नई ऊर्जा देगी और भारत को आत्मनिर्भर बनाने में मदद करेगी। मुझे आपको ये बताते हुए खुशी है कि बीते 10 साल में पेट्रोलियम और प्राकृतिक गैस से जुड़े 65 हज़ार करोड़ रुपए से अधिक के प्रोजेक्ट्स बिहार को मिले हैं, जिनमें से अनेक पूरे भी हो चुके हैं। बिहार के कोने-कोने में जो गैस पाइपलाइन का नेटवर्क पहुंच रहा है, इससे बहनों को सस्ती गैस देने में मदद मिल रही है। इससे यहां उद्योग लगाना आसान हो रहा है।

साथियों,

आज हम यहां आत्मनिर्भर भारत से जुड़े एक और ऐतिहासिक पल के साक्षी बने हैं। कर्नाटक में केजी बेसिन के तेल कुओं से तेल का उत्पादन शुरु हो चुका है। इससे विदेशों से कच्चे तेल के आयात पर हमारी निर्भरता कम होगी।

साथियों,

राष्ट्रहित और जनहित के लिए समर्पित मजबूत सरकार ऐसे ही फैसले लेती है। जब परिवारहित और वोटबैंक से बंधी सरकारें होती हैं, तो वो क्या करती हैं, ये बिहार ने बहुत भुगता है। अगर 2005 से पहले के हालात होते तो बिहार में हज़ारों करोड़ की ऐसी परियोजनाओं के बारे में घोषणा करने से पहले सौ बार सोचना पड़ता। सड़क, बिजली, पानी, रेलवे की क्या स्थिति थी, ये मुझसे ज्यादा आप जानते हैं। 2014 से पहले के 10 वर्षों में रेलवे के नाम पर, रेल के संसाधनों को कैसे लूटा गया, ये पूरा बिहार जानता है। लेकिन आज देखिए, पूरी दुनिया में भारतीय रेल के आधुनिकीकरण की चर्चा हो रही है। भारतीय रेल का तेज़ी से बिजलीकरण हो रहा है। हमारे रेलवे स्टेशन भी एयरपोर्ट की तरह सुविधाओँ वाले बन रहे हैं।

साथियों,

बिहार ने दशकों तक परिवारवाद का नुकसान देखा है, परिवारवाद का दंश सहा है। परिवारवाद और सामाजिक न्याय, ये एक दूसरे के घोर विरोधी हैं। परिवारवाद, विशेष रूप से नौजवानों का, प्रतिभा का, सबसे बड़ा दुश्मन है। यही बिहार है, जिसके पास भारत रत्न कर्पूरी ठाकुर जी की एक समृद्ध विरासत है। नीतीश जी के नेतृत्व में NDA सरकार, यहां इसी विरासत को आगे बढ़ा रही है। वहीं दूसरी तरफ RJD-कांग्रेस की घोर परिवारवादी कुरीति है। RJD-कांग्रेस के लोग, अपने परिवारवाद और भ्रष्टाचार को उचित ठहराने के लिए, दलित, वंचित, पिछड़ों को ढाल बनाते हैं। ये सामाजिक न्याय नहीं, बल्कि समाज के साथ विश्वासघात है। ये सामाजिक न्याय नय, समाज क साथ विश्वासघात छय। वरना क्या कारण है कि सिर्फ एक ही परिवार का सशक्तिकरण हुआ। और समाज के बाकी परिवार पीछे रह गए? किस तरह यहां एक परिवार के लिए, युवाओं को नौकरी के नाम पर उनकी जमीनों पर कब्जा किया गया, ये भी देश ने देखा है।

साथियों,

सच्चा सामाजिक न्याय सैचुरेशन से आता है। सच्चा सामाजिक न्याय, तुष्टिकरण से नहीं संतुष्टिकरण से आता है। मोदी ऐसे ही सामाजिक न्याय, ऐसे ही सेकुलरिज्म को मानता है। जब मुफ्त राशन हर लाभार्थी तक पहुंचता है, जब हर गरीब लाभार्थी को पक्का घर मिलता है, जब हर बहन को गैस, पानी का नल, घर में टॉयलेट मिलता है, जब गरीब से गरीब को भी अच्छा और मुफ्त इलाज मिलता है, जब हर किसान लाभार्थी के बैंक खाते में सम्मान निधि आती है, तब सैचुरेशन होता है। और यही सच्चा, सामाजिक न्याय है। बीते 10 वर्षों में मोदी की ये गारंटी, जिन-जिन परिवारों तक पहुंची हैं, उनमें से सबसे अधिक दलित, पिछड़े, अतिपिछड़े वही मेरे परिवार ही हैं।

साथियों,

हमारे लिए सामाजिक न्याय, नारीशक्ति को ताकत देने का है। बीते 10 सालों में 1 करोड़ बहनों को, मेरी माताएं-बहनें इतनी बड़ी तादाद में आशीर्वाद देने आई हैं, उसका कारण है। 1 करोड़ बहनों को हम लखपति दीदी बना चुके हैं। मुझे खुशी है इसमें बिहार की भी लाखों बहनें हैं, जो अब लखपति दीदी बन चुकी हैं। और अब मोदी ने 3 करोड़ बहनों को, आंकड़ा सुनिए जरा याद रखना 3 करोड़ बहनों को लखपति दीदी बनाने की गारंटी दी है। हाल में हमने बिजली का बिल जीरो करने और बिजली से कमाई करने की भी योजना शुरु की है। पीएम सूर्यघर- मुफ्त बिजली योजना। इससे बिहार के भी अनेक परिवारों को फायदा होने वाला है। बिहार की NDA सरकार भी बिहार के युवा, किसान, कामगार, महिला, सबके लिए निरंतर काम कर रही है। डबल इंजन के डबल प्रयासों से बिहार, विकसित होकर रहेगा। आज इतना बड़ा विकास का उत्सव हम मना रहे हैं, और आप इतनी बड़ी तादाद में विकास के रास्ते को मजबूत कर रहे हैं, मैं आपका आभारी हूं। एक बार फिर आप सभी को विकास की, हजारों करोड़ की इन परियोजनाओं के लिए मैं बहुत-बहुत बधाई देता हूं। इतनी बड़ी तादाद में माताएं-बहनें आई हैं, उनको विशेष रूप से प्रणाम करता हूं। मेरे साथ बोलिए-

भारत माता की जय !

दोनों हाथ ऊपर करके पूरी ताकत से बोलिए-

भारत माता की जय !

भारत माता की जय !

भारत माता की जय !

बहुत-बहुत धन्यवाद।