The great leader envisioned a world where every citizen has dignity and prosperity.

Upon reaching India in 1959, the Rev. Dr. Martin Luther King Jr. remarked, “To other countries I may go as a tourist, but to India I come as a pilgrim”. He added, “Perhaps, above all, India is the land where the techniques of nonviolent social change were developed that my people have used in Montgomery, Alabama, and elsewhere throughout the American South. We have found them to be effective and sustaining — they work!”

The guiding light whose inspiration got Dr. King to India was Mohandas Karamchand Gandhi, the Mahatma, the Great Soul. On Wednesday, we observe his 150th birth anniversary. Gandhi Ji, or Bapu, continues to give courage to millions globally.

Gandhian methods of resistance ignited a spirit of hope among several African nations. Dr. King remarked: “When I was visiting in Ghana, West Africa, Prime Minister Nkrumah told me that he had read the works of Gandhi and felt that nonviolent resistance could be extended there. We recall that South Africa has had bus boycotts also.”

Nelson Mandela referred to Gandhi as “the Sacred Warrior” and wrote, “His strategy of noncooperation, his assertion that we can be dominated only if we cooperate with our dominators, and his nonviolent resistance inspired anticolonial and antiracist movements internationally in our century.”

For Mr. Mandela, Gandhi was Indian and South African. Gandhi would have approved. He had the unique ability to become a bridge between some of the greatest contradictions in human society.

In 1925, Gandhi wrote in “Young India”: “It is impossible for one to be internationalist without being a nationalist. Internationalism is possible only when nationalism becomes a fact, i.e., when peoples belonging to different countries have organized themselves and are able to act as one man.” He envisioned Indian nationalism as one that was never narrow or exclusive but one that worked for the service of humanity.

Mahatma Gandhi also epitomized trust among all sections of society. In 1917, Ahmedabad in Gujarat witnessed a huge textile strike. When the conflict between the mill workers and owners escalated to a point of no return, it was Gandhi who mediated an equitable settlement.

Gandhi formed the Majoor Mahajan Sangh, an association for workers’ rights. At first sight, it may seem just another name of an organization but it reveals how small steps created a large impact. During those days, “Mahajan” was used as a title of respect for elites. Gandhi inverted the social structure by attaching the name “Mahajan” to “Majoor,” or laborers. With that linguistic choice, Gandhi enhanced the pride of workers.

And Gandhi combined ordinary objects with mass politics. Who else could have used a charkha, a spinning wheel, and khadi, Indian homespun cloth, as symbols of economic self-reliance and empowerment for a nation?

Who else could have created a mass agitation through a pinch of salt! During colonial rule, Salt Laws, which placed a new tax on Indian salt, had become a burden. Through the Dandi March in 1930, Gandhi challenged the Salt Laws. His picking up a small lump of natural salt from the Arabian Sea shore led to the historic civil disobedience movement.

There have been many mass movements in the world, many strands of the freedom struggle even in India, but what sets apart the Gandhian struggle and those inspired by him is the wide-scale public participation. He never held administrative or elected office. He was never tempted by power.

For him, independence was not absence of external rule. He saw a deep link between political independence and personal empowerment. He envisioned a world where every citizen has dignity and prosperity. When the world spoke about rights, Gandhi emphasized duties. He wrote in “Young India”: “The true source of rights is duty. If we all discharge our duties, rights will not be far to seek.” He wrote in the journal Harijan, “Rights accrue automatically to him who duly performs his duties.”

Gandhi gave us the doctrine of trusteeship, which emphasized the socio-economic welfare of the poor. Inspired by that, we should think about a spirit of ownership. We, as inheritors of the earth, are responsible for its well-being, including that of the flora and fauna with whom we share our planet.

In Gandhi, we have the best teacher to guide us. From uniting those who believe in humanity to furthering sustainable development and ensuring economic self-reliance, Gandhi offers solutions to every problem.

We in India are doing our bit. India is among the fastest when it comes to eliminating poverty. Our sanitation efforts have drawn global attention. India is also taking the lead in harnessing renewable resources through efforts like the International Solar Alliance, which has brought together several nations to leverage solar energy for a sustainable future. We want to do even more, with the world and for the world.

As a tribute to Gandhi, I propose what I call the Einstein Challenge. We know Albert Einstein’s famous words on Gandhi: “Generations to come will scarce believe that such a one as this ever in flesh and blood walked upon this earth.”

How do we ensure the ideals of Gandhi are remembered by future generations? I invite thinkers, entrepreneurs and tech leaders to be at the forefront of spreading Gandhi’s ideas through innovation.

Let us work shoulder to shoulder to make our world prosperous and free from hate, violence and suffering. That is when we will fulfill Mahatma Gandhi’s dream, summed up in his favorite hymn, “Vaishnava Jana To,” which says that a true human is one who feels the pain of others, removes misery and is never arrogant.

The world bows to you, beloved Bapu!

Modi Govt's #7YearsOfSeva
Explore More
‘ચલતા હૈ’ નું વલણ છોડી દઈને ‘બદલ સકતા હૈ’ વિચારવાનો સમય પાકી ગયો છે: વડાપ્રધાન મોદી

લોકપ્રિય ભાષણો

‘ચલતા હૈ’ નું વલણ છોડી દઈને ‘બદલ સકતા હૈ’ વિચારવાનો સમય પાકી ગયો છે: વડાપ્રધાન મોદી
Over 26.69 crore Covid-19 vaccine doses provided to states, UTs: Health ministry

Media Coverage

Over 26.69 crore Covid-19 vaccine doses provided to states, UTs: Health ministry

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
ડૉ. લોહિયાની યાદમાં...
March 26, 2019

આજનો દિવસ દેશના મહાન ક્રાંતિકારીઓના સન્માનનો દિવસ છે.

મા ભારતીના અમર સપૂતો વીર ભગતસિંહ, સુખદેવ અને રાજગુરુના સર્વોચ્ચ બલિદાન માટે દેશ શ્રધ્ધાંજલી અર્પિત કરે છે. 

સાથે અદ્વિતિય વિચારક, ક્રાંતિકારી અને અપ્રતિમ દેશભક્ત ડૉ. રામમનોહર લોહિયાને તેમની જયંતિ પર સાદર પ્રણામ. 

પ્રખર બુધ્ધિમાન ડૉ. લોહિયાને જનકલ્યાણની રાજનીતિમાં ઉંડી આસ્થા હતી. 

જ્યારે ભારત છોડો આંદોલન દરમ્યાન વરિષ્ઠ નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી ત્યારે યુવાન લોહિયાએ આંદોલનની કમાન સંભાળી અને અડગ રહ્યા, તેમને ભૂગર્ભમાં રહીને અંડર ગ્રાઉન્ડ રેડિયો સેવા શરૂ કરી જેથી આંદોલનની ગતિ ધીમી ન પડે. 

ગોવામુક્તિ આંદોલનના ઇતિહાસમાં ડૉ. લોહિયાનું નામ સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત છે. 

જ્યાં પણ ગરીબો, શોષિતો કે વંચિતોને મદદની જરૂર પડતી ત્યાં ડૉ. લોહિયાની ઉપસ્થિતિ રહેતી. 

ડૉ. લોહિયાના વિચારો આજે પણ આપણને પ્રેરણા આપે છે. તેમણે ખેતીને આધુનિક બનાવવા તથા અન્નદાતાઓના સશક્તિકરણ માટે ઘણું લખ્યુ છે. તેમના આ વિચારોને અનુરૂપ એનડીએ સરકારમાં પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ, કૃષિ સિંચાઇ યોજના, ઇનામ, સોઇલ હેલ્થકાર્ડ અને અન્ય યોજનાઓના માધ્યમથી સરકાર ખેડુતોના હિત માટે કામ કરી રહી છે.

ડૉ. લોહિયા સમાજમાં વ્યાપ્ત જાતિ વ્યવસ્થા અને મહિલાઓ તથા પુરુષોની અસમાનતાથી ખૂબજ દુઃખી થતા હતા. ‘‘સૌનો સાથ સૌનો વિકાસ’’ નો અમારો મંત્ર તથા પાંચ વર્ષનો અમારો ટ્રેક રેકર્ડ તે જ દર્શાવે છે કે ડૉ. લોહિયાના વિઝનને સાકાર કરવા તરફ અમને મહત્વપૂર્ણ સફળતા પ્રાપ્ત થઇ છે, જો આજે તેઓ હયાત હોત તો એનડીએ સરકારના કાર્યોને જોઇને તેઓને નિશ્ચિંત રૂપથી ગર્વની અનુભૂતિ થઇ હોત. 

જ્યારે પણ ડૉ. લોહિયા સંસદમાં અને સંસદની બહાર સંબોધન કરતાં ત્યારે કોંગ્રેસમાં તેનો ભય  સ્પષ્ટ દેખાઇ આવતો હતો. 

દેશને માટે કોંગ્રેસ કેટલી ઘાતક થઇ ચૂકી છે, તે ડૉ. લોહિયા સારી રીતે જાણતા હતા. ૧૯૬૨માં તેમને કહ્યું હતું કે, ‘‘કોંગ્રેસ શાસનમાં કૃષિ ક્ષેત્ર હોય કે ઉદ્યોગ કે પછી સેના,  કોઇપણ ક્ષેત્રમાં કંઇપણ સુધાર થયો નથી’’. 

તેમના આ શબ્દો ત્યારબાદની કોંગ્રેસ સરકારોને પણ શબ્દશઃ લાગુ પડે છે. ત્યાર પછીના કોંગ્રેસ શાસનકાળમાં પણ ખેડુતોને પરેશાન કરવામાં આવ્યા, ઉદ્યોગોને નિરૂત્સાહી કર્યા (ફક્ત કોંગ્રેસના નેતાઓના મિત્રો અને સગા-સંબંધીઓના ઉદ્યોગોને છોડીને) તથા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની પણ અનદેખી કરવામાં આવી. 

કોંગ્રેસ વાદનો વિરોધ ડૉ. લોહિયાના હદયમાં વસ્યો હતો. તેમના પ્રયત્નોથી જ ૧૯૬૭ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં સર્વસાધન સંપન્ન અને શક્તિશાળી કોંગ્રેસને બરોબરનો ઝટકો લાગ્યો હતો. તે સમયે અટલજીએ કહ્યું હતું કે, ડૉ. લોહિયાના પ્રયત્નોના પરિણામે જ હાવડા-અમૃતસર મેલની સંપૂર્ણ યાત્રા કોંગ્રેસના શાસન વગરના રાજ્યોમાંથી પસાર થઇ શકતી. 

દુર્ભાગ્યપૂર્ણ બાબત એ છે કે, આજે રાજનીતિમાં એવી ઘટનાઓ સામે આવી રહી છે કે, તેને જોઇને ડૉ. લોહિયા ખૂબ જ વ્યથિત અને દુઃખી થઇ જાત. 

એવા પક્ષો કે જે, ડૉ. લોહિયાને પોતાના આદર્શ માનતા થાકતા નથી, તેઓએ તેમના સિધ્ધાંતોને સંપૂર્ણ તિલાંજલી આપી દીધી છે. હદ તો ત્યાં થઇ કે, તેઓ ડૉ. લોહિયાને અપમાનિત કરવાનો કોઇપણ મોકો છોડતા નથી. 

ઓરિસ્સાના વરિષ્ઠ સમાજવાદી નેતા શ્રી સુરેન્દ્રનાથ દ્રિવેદીએ કહ્યું હતું કે, ‘‘ડૉ. લોહિયા અંગ્રેજોના શાસનકાળમાં જેટલીવાર જેલમાં ગયા હતા તેના કરતા અનેક ગણી વખત કોંગ્રેસની સરકારોએ તેમને જેલમાં ધકેલ્યા હતા’’. 

આજે એ જ કોંગ્રેસની સાથે તથાકથિત લોહિયાવાદી પક્ષો, અવસરવાદી-મહામીલાવટી ગઠબંધન બનાવવા બેચેન છે. આ ઘટના હાસ્યાસ્પદ અને નિંદનીય છે. 

ડૉ. લોહિયા વંશવાદી રાજનીતિને લોકતંત્ર માટે હંમેશા ઘાતક માનતા હતા. આજે તેમના જ અનુયાયીઓ માટે પોતાના પરીવારોનું હિત દેશહિતથી પણ ઉપર છે, આ જોઇને તેઓ જરૂર દુઃખી અને પરેશાન થયા હોત. 

ડૉ. લોહિયા એવું માનતા કે, જે વ્યક્તિ ‘‘સમતા, સમાનતા અને સમત્વ’’ ભાવથી કાર્ય કરે તે યોગી છે. દુઃખની બાબત એ છે કે, પોતાને લોહિયાવાદી પાર્ટી કહેનારાઓ પોતે જ આ સિધ્ધાંતોને ભુલાવી દીધા. તેઓ સત્તા, સ્વાર્થ અને શોષણમાં વિશ્વાસ કરે છે. આવા પક્ષોએ ગમે તેમ કરીને સત્તા કબ્જે કરવી, જનતાની ધન-સં૫ત્તિ લુંટવી અને શોષણ કરવામાં મહારત પ્રાપ્ત કરેલી છે. 

ગરીબ, દલીત, પછાત અને વંચિત સમુદાયના લોકોની સાથે સાથે મહિલાઓ પણ તેમના શાસનમાં પોતાને સુરક્ષિત માનતી નથી કારણ કે, આવા પક્ષોએ અપરાધી અને અસામાજીક તત્વોને ખુલ્લી છુટ આપવાનું કામ કર્યુ છે. 

ડૉ.લોહિયા જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં મહિલા અને પુરુષોના સમાંતર હિતના પક્ષમાં રહ્યા હતા, પરંતુ મતબેંકની રાજનીતિમાં ડુબેલા પક્ષોના આચરણ તેામથી જુદા રહ્યા. આજ કારણે તથાકથિત લોહિયાવાદી વિચારધારાવાળા પક્ષોએ ત્રણ તલાકની અમાનવીય પ્રથાને ખતમ કરવા માટેના એનડીએ સરકારના પ્રયત્નોનો વિરોધ કર્યો હતો. 

આવા પક્ષોએ સ્પ્ષ્ટ કરવું જોઇએ કે, તેમના માટે ડૉ. લોહિયાના વિચારો અને આદર્શો મોટા છે કે મતબેંકની રાજનીતિ ? 

આજે ૧૩૦ કરોડ ભારતીયો સામે પ્રશ્ન ઉભો છે કે, જે લોકોએ ડૉ. લોહિયાનો વિશ્વાસધાત કર્યો છે તેમની પાસેથી દેશસેવાની આશા કેવી રીતે રાખી શકીએ ? 

સ્વાભાવિક છે કે, જે લોકોએ ડૉ. લોહિયાના સિધ્ધાંતો સાથે છળ-કપટ કર્યું છે તેવા લોકો દેશવાસીઓ સાથે પણ છળ-કપટ જ કરશે.