We are very proud of our security personnel who stand firm in the inhospitable of places and protect us: PM

ભારત માતા કી જય!

દેશની સરહદ પર, સરક્રીક પાસે, કચ્છની ધરતી પર, દેશની સેનાઓ સાથે, સરહદ સુરક્ષા દળો સાથે, તમારી વચ્ચે દિવાળી... આ મારું સૌભાગ્ય છે, આપ સૌને દિવાળીની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ!

જ્યારે હું તમારી વચ્ચે દિવાળીનો તહેવાર ઉજવું છું ત્યારે મારી દિવાળીની મીઠાશ અનેકગણી વધી જાય છે અને આ વખતે પણ આ દિવાળી ખૂબ જ ખાસ છે. તમને લાગશે કે દરેક દિવાળીનું પોતાનું મહત્વ હોય છે, આ વખતે શું છે ખાસ? તે ખાસ છે... ભગવાન રામ 500 વર્ષ પછી ફરીથી અયોધ્યામાં તેમના ભવ્ય મંદિરમાં બિરાજમાન છે. હું તમને અને ભારત માતાની સેવામાં તૈનાત દેશના દરેક સૈનિકોને દિવાળીની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવું છું. મારી શુભકામનાઓમાં તમારા પ્રત્યે 140 કરોડ દેશવાસીઓનો આભાર પણ સામેલ છે.

 

મિત્રો,

માતૃભૂમિની સેવા કરવાનો આ અવસર મળવો એ એક મહાન સૌભાગ્ય છે. આ સેવા સરળ નથી. આ તે લોકોની પ્રથા છે જે માતૃભૂમિને સર્વસ્વ માને છે. આ તપ છે, ભારત માતાના વ્હાલાઓની તપસ્યા. ક્યાંક હિમાલયના બરફ અને ગ્લેશિયર્સનું તાપમાન શૂન્યથી નીચે છે, ક્યાંક નસોને જમાવતી ઠંડી રાતો છે, ક્યાંક ઉનાળામાં તપેલું રણ છે, ધગધગતો સૂર્ય છે, ક્યાંક ધૂળવાળા રેતીના વાવાઝોડા છે, ક્યાંક ખદબદતા કાદવના પડકારો છે અને ક્યાંક છે તોફાની સમુદ્ર... આ સાધના આપણા સૈનિકોને એટલી હદે ઉશ્કેરે છે કે જ્યાં આપણા દેશના સૈનિકો સ્ટીલની જેમ ચમકે છે. આવું સ્ટીલ, જેને જોઈને દુશ્મનનો આત્મા કંપી જાય. દુશ્મન પણ તમારી તરફ જુએ છે અને આશ્ચર્ય કરે છે કે જે આવા ઘાતકી હુમલાઓથી હચમચી ન જાય તેવા વ્યક્તિને કોણ હરાવી શકશે. તમારી આ અતુટ ઇચ્છાશક્તિ, તમારી આ અમાપ બહાદુરી, બહાદુરીની ઊંચાઈ, જ્યારે દેશ તમને જુએ છે, ત્યારે તે સુરક્ષા અને શાંતિની ગેરંટી જુએ છે. જ્યારે દુનિયા તમારી તરફ જુએ છે, ત્યારે તે ભારતની તાકાત જુએ છે અને જ્યારે દુશ્મન તમારી તરફ જુએ છે, ત્યારે તે તેમની દુષ્ટ યોજનાઓનો અંત જુએ છે. જ્યારે તમે ઉત્સાહથી ગર્જના કરો છો, ત્યારે આતંકના માસ્ટર્સ ધ્રૂજી જાય છે. આ મારી સેના અને મારા સુરક્ષા દળોની બહાદુરી છે, મને ગર્વ છે કે આપણા સૈનિકોએ દરેક મુશ્કેલ અવસર પર પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી છે.

મિત્રો,

આજે જ્યારે હું કચ્છમાં ઊભો છું ત્યારે આપણી નૌકાદળનો ઉલ્લેખ કરવો પણ એટલું જ સ્વાભાવિક છે, ગુજરાતનો આ દરિયાકિનારો દેશની મોટી તાકાત છે. તેથી અહીંની દરિયાઈ સરહદે સૌથી વધુ ભારત વિરોધી ષડયંત્રોનો સામનો કરવો પડે છે. ભારતની અખંડિતતાની ઘોષણા કરતી આ સરક્રીક પણ કચ્છના આ વિસ્તારમાં આવેલી છે, ભૂતકાળમાં પણ આ વિસ્તારને યુદ્ધભૂમિ બનાવવાના પ્રયાસો થયા હતા. દેશ જાણે છે કે દુશ્મનોની ખરાબ નજર લાંબા સમયથી સરક્રીક પર ટકેલી છે, પરંતુ દેશને પણ ખાતરી છે કારણ કે તમે સુરક્ષા માટે તૈનાત છો. દુશ્મન પણ જાણે છે કે તમે 1971ના યુદ્ધમાં કેવો જડબાતોડ જવાબ આપ્યો હતો. તેથી જ આપણી નૌકાદળની હાજરીમાં સરક્રીક અને કચ્છ તરફ જોવાની પણ કોઈ હિંમત કરતું નથી.

 

મિત્રો,

આજે દેશમાં એવી સરકાર છે જે દેશની સરહદના એક ઇંચ પણ સમાધાન કરી શકતી નથી. એક સમય એવો હતો કે જ્યારે મુત્સદ્દીગીરીના નામે છેતરપિંડી કરીને સરક્રીકને કબજે કરવાની નીતિ પર કામ ચાલતું હતું. ત્યારે મેં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે પણ દેશનો અવાજ ઉઠાવ્યો હતો અને હું આ વિસ્તારમાં પહેલીવાર આવ્યો નથી. હું આ વિસ્તારથી પરિચિત છું. હું ઘણી વાર આવ્યો છું, હું ઘણો આગળ જઈને આવ્યો છું. તેથી, આજે જ્યારે અમને જવાબદારી મળી છે, ત્યારે અમારી નીતિઓ અમારા દળોના સંકલ્પો અનુસાર બનાવવામાં આવે છે. અમે દુશ્મનના શબ્દો પર આધાર રાખતા નથી, પરંતુ અમારા દળોના સંકલ્પ પર વિશ્વાસ રાખીએ છીએ.

મિત્રો,

21મી સદીની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને આજે આપણે આપણી સેનાઓ અને સુરક્ષા દળોને આધુનિક સંસાધનોથી સજ્જ કરી રહ્યા છીએ. અમે અમારા દળોને વિશ્વના સૌથી આધુનિક સૈન્ય દળો સાથે ગોઠવી રહ્યા છીએ. અમારા આ પ્રયાસોનો આધાર સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર ભારત છે… થોડા દિવસો પહેલા, C295 ફેક્ટરીનું ઉદ્ઘાટન અહીં વડોદરા, ગુજરાતમાં થયું હતું. આજે દેશમાં મેડ ઇન ઇન્ડિયા એરક્રાફ્ટ અને વિક્રાંત જેવા એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ છે. આજે તેની પોતાની સબમરીન ભારતમાં બની રહી છે. આજે આપણું તેજસ ફાઈટર પ્લેન વાયુસેનાની તાકાત બની રહ્યું છે. આપણું પોતાનું 5મી જનરેશન ફાઈટર ફાઈટર એરક્રાફ્ટ બનાવવાનું કામ પણ શરૂ થઈ ગયું છે. પહેલા ભારત શસ્ત્રોની આયાત કરતા દેશ તરીકે જાણીતું હતું, આજે ભારત વિશ્વના ઘણા દેશોમાં સંરક્ષણ સાધનોની નિકાસ કરી રહ્યું છે. છેલ્લા 10 વર્ષમાં આપણી સંરક્ષણ નિકાસ 30 ગણી વધી છે.

મિત્રો,

સરકારના આ વિઝનને સફળ બનાવવામાં આપણી સેના અને સશસ્ત્ર દળોના સહયોગની પણ મોટી ભૂમિકા છે. આપણા સુરક્ષા દળોની મોટી ભૂમિકા છે. હું દેશની સેનાઓ અને સુરક્ષા દળોને અભિનંદન આપવા માંગુ છું કે તેઓએ 5 હજારથી વધુ સૈન્ય ઉપકરણોની યાદી બનાવી છે જે તેઓ હવે વિદેશથી ખરીદશે નહીં. આનાથી સૈન્ય ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાનને પણ નવી ગતિ મળી છે.

 

 

મિત્રો,

આજે, જ્યારે નવા યુગના યુદ્ધની વાત આવે છે, ત્યારે ડ્રોન ટેકનોલોજી એક મહત્વપૂર્ણ સાધન બની ગયું છે. આપણે જોઈ રહ્યા છીએ કે યુદ્ધમાં સામેલ દેશો આજે ડ્રોન ટેક્નોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. ડ્રોન દ્વારા સર્વેલન્સ કરવામાં આવી રહ્યું છે, ડ્રોન દ્વારા ગુપ્ત માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી રહી છે. ડ્રોનનો ઉપયોગ વ્યક્તિ કે સ્થળને ઓળખવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. ડ્રોન સામાન પહોંચાડવામાં મદદ કરી રહ્યા છે. ડ્રોનનો પણ હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. એટલું જ નહીં પરંપરાગત હવાઈ સંરક્ષણ માટે પણ ડ્રોન એક પડકાર બનીને ઉભરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત ડ્રોન ટેક્નોલોજીની મદદથી પોતાની સેના અને સુરક્ષા દળોને પણ મજબૂત કરી રહ્યું છે. આજે સરકાર ત્રણ સેના દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રિડેટર ડ્રોન ખરીદી રહી છે. ડ્રોનના ઉપયોગથી સંબંધિત એક વ્યૂહરચના બનાવવામાં આવી રહી છે અને મને ખુશી છે કે ઘણી ભારતીય કંપનીઓ પણ સ્વદેશી ડ્રોનમાં સંપૂર્ણ રીતે વ્યસ્ત છે. ઘણા સ્ટાર્ટઅપ આ ક્ષેત્રમાં આવ્યા છે.

મિત્રો,

આજે યુદ્ધનું સ્વરૂપ બદલાઈ રહ્યું છે. આજે, સુરક્ષાના નવા મુદ્દાઓ પણ ઉભરી રહ્યા છે. ભવિષ્યના પડકારો વધુ જટિલ હશે. તેથી, તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કે ત્રણેય સેવાઓની ક્ષમતાઓ, આપણા સુરક્ષા દળોની ક્ષમતાઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે અને ખાસ કરીને અમારી ત્રણેય સેવાઓ માટે, આ જોડાણના પ્રયાસને કારણે તેમની કામગીરીમાં અનેક ગણો સુધારો થશે. અને હું ક્યારેક કહું છું કે આપણે એક આર્મી, એક એરફોર્સ અને એક નેવી જોઈએ છીએ. પરંતુ જ્યારે તેઓ એકસાથે પ્રેક્ટિસ કરે છે, ત્યારે તેઓ એક નહીં, પરંતુ એકસો અગિયાર જેટલા જોવા મળે છે. દળોના આધુનિકીકરણના આ વિચાર સાથે, ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ, સીડીએસની નિમણૂક કરવામાં આવી. તેમણે દેશના દળોને મજબૂત બનાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. હવે અમે ઈન્ટીગ્રેટેડ થિયેટર કમાન્ડની દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છીએ. ઇન્ટિગ્રેટેડ થિયેટર કમાન્ડ માટે એક મિકેનિઝમ તૈયાર કરવામાં આવી છે જે સેનાના ત્રણેય ભાગો વચ્ચે વધુ સારી રીતે સંકલન તરફ દોરી જશે.

 

મિત્રો,

અમારો સંકલ્પ છે નેશન ફર્સ્ટ, પહેલા રાષ્ટ્ર… રાષ્ટ્ર તેની સરહદોથી શરૂ થાય છે. તેથી, સરહદી માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસ એ દેશની ટોચની પ્રાથમિકતાઓમાંની એક છે. BROએ 80 હજાર કિલોમીટરથી વધુ રસ્તાઓ બનાવ્યા છે. લદ્દાખ અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ રસ્તાઓ પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. છેલ્લા 10 વર્ષમાં BROએ લગભગ 400 મોટા પુલ બનાવ્યા છે. તમે જાણો છો, દેશના સૌથી દૂરના વિસ્તારોમાં તમામ હવામાન કનેક્ટિવિટી માટે, આપણી સેનાઓ માટે ટનલ કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી, છેલ્લા 10 વર્ષોમાં, અટલ અને સેલા જેવી વ્યૂહાત્મક મહત્વની ઘણી મોટી ટનલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું છે. BRO દેશના વિવિધ ભાગોમાં ટનલિંગનું કામ ઝડપી ગતિએ પૂર્ણ કરી રહ્યું છે.

મિત્રો,

અમે સરહદી ગામોને છેલ્લું ગામ ગણવાની વિચારસરણી પણ બદલી છે. આજે આપણે તેમને દેશનું પ્રથમ ગામ કહીએ છીએ, તેઓ છેલ્લું ગામ નથી, તેઓ પ્રથમ ગામ છે. વાઇબ્રન્ટ વિલેજ યોજના હેઠળ દેશના પ્રથમ ગામોનો વિકાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. વાઇબ્રન્ટ વિલેજ એટલે સરહદ પર આવેલા આવા વાઇબ્રન્ટ ગામો, જ્યાં વાઇબ્રન્ટ ઇન્ડિયા પહેલીવાર જોવા મળે. આપણા દેશની એ વિશેષતા છે કે કુદરતે આપણા મોટાભાગના સરહદી વિસ્તારોને વિશેષ આવિષ્કારો આપ્યા છે. ત્યાં પ્રવાસન માટે અપાર સંભાવનાઓ છે. આપણે તેને સુધારવું પડશે, તરાશવું પડશે. આના દ્વારા આ ગામડાઓમાં રહેતા નાગરિકોનું જીવન વધુ સારું બનશે. તેમને નવી તકો મળશે. અમે વાઇબ્રન્ટ વિલેજ અભિયાન દ્વારા આ બનતું જોઈ રહ્યા છીએ. તમારા નજીકના વિસ્તારમાં, જે છેલ્લા દૂરના ગામ તરીકે ઓળખાતું હતું, જે આજે પ્રથમ ગામ છે, તમારી નજર સમક્ષ સીવીડનું કામ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. એક વિશાળ નવું આર્થિક ક્ષેત્ર ખુલી રહ્યું છે. અહીં આપણે મેન્ગ્રોવ્ઝ પાછળ એક મોટું બળ લગાવી રહ્યા છીએ. દેશના પર્યાવરણ માટે આ ખૂબ જ સોનેરી તક છે, પરંતુ અહીં જે મેન્ગ્રોવના જંગલો બનાવવામાં આવશે તે પ્રવાસીઓ માટે હશે અને ધોરડોમાં રણોત્સવે જે રીતે સમગ્ર દેશ અને વિશ્વને આકર્ષિત કર્યું છે તે જ રીતે આ વિસ્તાર ટૂંક સમયમાં પ્રવાસીઓનું સ્વર્ગ બની જશે. તે તમારી નજર સમક્ષ બાંધવામાં આવશે.

 

મિત્રો,

આ વિઝનને વધારવા અમારી સરકારના મંત્રીઓ પણ બોર્ડર વાઈબ્રન્ટ વિલેજમાં જઈ રહ્યા છે. આજે તે વાઈબ્રન્ટ વિલેજમાં રહે છે જ્યાં તે શક્ય તેટલો સમય વિતાવે છે. આવી સ્થિતિમાં દેશના લોકોમાં આ ગામો પ્રત્યે આકર્ષણ અને ઉત્સુકતા વધી રહી છે.

મિત્રો,

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલું બીજું એક પાસું છે જેની ચર્ચા એટલી નથી થઈ. આ સરહદી પ્રવાસન છે અને આપણા કચ્છમાં આમાં અપાર સંભાવનાઓ છે. આટલો સમૃદ્ધ વારસો, આકર્ષણ અને આસ્થાના આવા અદ્ભુત કેન્દ્રો અને પ્રકૃતિની અદ્ભુત ભેટ. ગુજરાતમાં કચ્છના મેન્ગ્રોવ જંગલો અને ખંભાતના અખાતનું ખૂબ મહત્વ છે. ગુજરાતના દરિયાકિનારા પર દરિયાઇ પ્રાણીઓ અને છોડની સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ છે. સરકારે મેન્ગ્રોવના જંગલોના વિસ્તરણ માટે પણ અનેક પગલાં લીધા છે. ગયા વર્ષે શરૂ કરવામાં આવેલી મિષ્ટી યોજના પર સરકાર ઝડપથી કામ કરી રહી છે.

 

 

મિત્રો,

આપણું ધોળાવીરા યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સમાં પણ સામેલ છે અને તે આપણા દેશની હજારો વર્ષની તાકાતની ઓળખ છે. ધોળાવીરામાં સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના અવશેષો દર્શાવે છે કે હજારો વર્ષ પહેલાં તે શહેર કેવી રીતે વ્યવસ્થિત રીતે વસ્યું હતું. અહીં ગુજરાતમાં દરિયાથી થોડે દૂર લોથલ જેવા વેપાર કેન્દ્રોએ પણ એક સમયે ભારતની સમૃદ્ધિના પ્રકરણો લખ્યા હતા. લખપતમાં ગુરુ નાનક દેવજીના ચરણ છે. કચ્છનું કોટેશ્વર મહાદેવનું મંદિર હોય. માતા આશાપુરાનું મંદિર હોય. કાલા ડુંગર ટેકરી પર ભગવાન દત્તાત્રેયના અંગત દર્શન હોય કે પછી કચ્છનો રણ ઉત્સવ કે પછી સરક્રીક જોવાની ઉત્તેજના હોય, કચ્છનો એક જ જિલ્લો પ્રવાસનની એટલી બધી ક્ષમતા ધરાવે છે કે આખા અઠવાડિયાના પ્રવાસીઓની સંખ્યા પણ ટૂંકી પડે. ઉત્તર ગુજરાતની સરહદે આવેલા નડાબેટમાં આપણે જોયું છે કે કેવી રીતે સરહદી પર્યટન લોકોમાં પકડાઈ ગયું છે. આપણે આવી દરેક શક્યતાને સમજવાની છે. જ્યારે દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી પ્રવાસીઓ આવા સ્થળોએ આવે છે, ત્યારે ભારતના તે બે ભાગો એકબીજા સાથે જોડાય છે. તે પ્રવાસી પોતાની સાથે રાષ્ટ્રીય એકતાનો પ્રવાહ અને રાષ્ટ્રીય એકતાની ઉર્જા લાવે છે અને અહીં એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારતની ભાવનાને જીવંત કરે છે. તે પોતાના વિસ્તારમાં જઈને પણ કરે છે. આ લાગણી આપણી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મજબૂત પાયો બનાવે છે. તેથી આપણે કચ્છ અને અન્ય સરહદી વિસ્તારોને વિકાસના નવા સ્તરે લઈ જવાના છે. જ્યારે આપણા સરહદી વિસ્તારોનો વિકાસ થશે અને ત્યાં સુવિધાઓ હશે તો અહીં તૈનાત આપણા સૈનિકોના જીવનનો અનુભવ પણ સુધરશે.

મિત્રો,

આપણું રાષ્ટ્ર એક જીવંત ચેતના છે જેને આપણે માતા ભારતી તરીકે પૂજીએ છીએ. આપણા જવાનોની દૃઢતા અને બલિદાનના કારણે જ આજે દેશ સુરક્ષિત છે. દેશવાસીઓ સુરક્ષિત છે, સુરક્ષિત રાષ્ટ્રો જ પ્રગતિ કરી શકે છે. તેથી, આજે જ્યારે આપણે વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય તરફ આટલી ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છીએ, ત્યારે તમે બધા આ સ્વપ્નના રક્ષક છો. આજે દરેક દેશવાસી પોતાનું 100 ટકા આપીને રાષ્ટ્રના વિકાસમાં યોગદાન આપી રહ્યો છે કારણ કે તેને તમારામાં વિશ્વાસ છે. હું માનું છું કે તમારી બહાદુરી ભારતના વિકાસને મજબૂત બનાવતી રહેશે. આ વિશ્વાસ સાથે, ફરી એકવાર અમે તમને બધાને દિવાળીની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવીએ છીએ!

આપ સૌનો ખૂબ ખૂબ આભાર!

મારી સાથે બોલો, ભારત માતા કી જય! માતા કી જય! માતા કી જય! માતા કી જય!

હું તમને વંદન કરું છું, માતા! હું તમને વંદન કરું છું, માતા! હું તમને વંદન કરું છું, માતા! હું તમને વંદન કરું વંદે માતરમ્! વંદે માતરમ્! વંદે માતરમ્! વંદે માતરમ્! વંદે માતરમ્! વંદે માતરમ્! વંદે માતરમ્!

 

Explore More
શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર ધ્વજારોહણ ઉત્સવ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર ધ્વજારોહણ ઉત્સવ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ
India's pace of economic growth shows that its Viksit Bharat dream is not out of reach

Media Coverage

India's pace of economic growth shows that its Viksit Bharat dream is not out of reach
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
PM chairs valedictory session of National Departmental Summit on Water
September 02, 2026
This marks the first in a series of Summits envisioned by PM to strengthen spirit of Team India and deepen cooperative federalism
PM stresses adoption of a continuous process of review and follow up to act on actionable and time-bound outcomes
Emphasising Jan Bhagidari, PM calls for promoting Jal Utsav to deepen public awareness on water conservation
PM calls for greater adoption of water-saving technologies and learning from global best practices
PM calls for robust water data governance through effective use of AI
PM suggests structured inter-State Study-visits involving public representatives, officials and farmers on water related issues

Prime Minister Shri Narendra Modi today chaired the valedictory session of the two-day National Departmental Summit on Water, organised by the Ministry of Jal Shakti. The Summit is the first in a series of Departmental Summits envisioned by Prime Minister to strengthen the spirit of Team India, deepen cooperative federalism and foster collective ownership of national priorities through closer collaboration between the Centre and the States. It brought together Ministers and senior officials from States and Union Territories for focused deliberations on various dimensions of India’s water security.

Prime Minister appreciated the intensive two-day deliberations and emphasised that the actionable and time-bound action points emerging from the Summit should be pursued through a continuous process of review and learning. He suggested that the Summit should not remain a one-time exercise and called for a continuous process of review and follow-up.

Prime Minister called for sensitising Urban Local Bodies to the challenges arising from urbanisation, including population growth and future water requirements, and suggested organising similar Chintan Shivirs for Urban Local Bodies. He called for greater adoption of water-saving technologies. He also suggested dedicated exhibitions and workshops, including exposure to global best practices, to enable Indian manufacturers and stakeholders to develop and scale efficient solutions.

Emphasising Jan Bhagidari, Prime Minister suggested promoting “Jal Utsav” to create greater awareness among people. Prime Minister called for making de-silting a regular programme and developing clear criteria and SOPs for de-silting. On dam safety, he stressed rigorous preparedness before every monsoon, adherence to prescribed precautions and creating awareness among school students, including through suitable incorporation in educational curricula.

Prime Minister further called for strengthening knowledge and capacity on water management and governance in universities and higher educational institutions. He suggested structured inter-State study-visits involving public representatives, officials and farmers to facilitate practical learning and replication of successful interventions.

Prime Minister called for robust water data governance, with water-sector data brought together, systematically managed, analysed and effectively utilised. He recommended the use of AI for data collection and analysis through a uniform format. He also stressed anticipatory and integrated planning to address water scarcity through suitable utilisation of treated water for agriculture and industrial purposes.

Drawing upon his experience as Chief Minister of Gujarat, Prime Minister noted that instances of water scarcity could be transformed into opportunities through systematic planning, commitment and deployment of adequate resources and capable officers.

Union Minister for Jal Shakti Shri C. R. Patil highlighted four key outcomes of the summit: accelerated completion of water infrastructure projects; strengthening water conservation as a sustained people’s movement; ensuring long-term sustainability of drinking-water sources; and institutionalising effective operation and maintenance of rural drinking-water schemes.