ઇન્ટરનેશનલ એક્ઝિબિશન-કમ-કન્વેન્શન સેન્ટર (આઇઇસીસી) સંકુલનું નામ 'ભારત મંડપમ્‌' રખાયું
જી -20 સિક્કો અને જી-20 સ્ટેમ્પનું વિમોચન કર્યું
"ભારત મંડપમ્‌ ભારતની ક્ષમતાઓ અને રાષ્ટ્રની નવી ઊર્જા માટેનું આહ્વાન છે, આ ભારતની ભવ્યતા અને ઇચ્છાશક્તિની ફિલોસોફી છે"
"ભગવાન બસવેશ્વરનો 'અનુભવ મંડપમ્‌' એ 'ભારત મંડપમ' નામ પાછળની પ્રેરણા છે"
" આઝાદીની 75મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી રહ્યા છીએ, ત્યારે આ ભારત મંડપમ્‌ આપણે ભારતીયોએ આપણી લોકશાહીને આપેલી એક સુંદર ભેટ છે"
"21મી સદીમાં આપણે 21મી સદી માટે અનુકૂળ બાંધકામ કરવું પડશે"
"ભારત 'થિંક બિગ, ડ્રીમ બિગ, એક્ટ બિગ'ના સિદ્ધાંત સાથે આગળ વધી રહ્યું છે”
"ભારતની વિકાસયાત્રા હવે અટકાવી શકાય તેમ નથી. સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળમાં ભારત વિશ્વની ટોચની ત્રણ અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ થઈ જશે. આ છે મોદીની ગૅરંટી"
"અમે જી-20 બેઠકો ભારતની વિવિધતા પ્રદર્શિત કરતાં દેશનાં 50થી વધુ શહેરોમાં લઈ ગયા હતા"

નમસ્તે,

મારી સામે એક અદ્ભુત દૃશ્ય છે. તે ભવ્ય છે, તે વિશાળ છે, તે મનોહર છે. અને આજનો પ્રસંગ, તેની પાછળની કલ્પના અને આજે આપણે આપણી આંખ સામે એ સપનું સાકાર થતું જોઈ રહ્યા છીએ, ત્યારે મને એક પ્રસિદ્ધ કવિતાની પંક્તિઓ ગણગણાવાનું મન થાય છે:-

નવી સવાર છે, નવી વસ્તુ છે, નવું કિરણ છે, નવો પ્રકાશ છે.

નવો ઉત્સાહ, નવી લહેરો, નવી આશા, નવો શ્વાસ.

પૃથ્વીના અમર પુત્રો ઊઠો, ફરી એક નવું બનાવો.

લોકોના જીવનમાં નવી ઊર્જા, નવા પ્રાણ ભરો.

આજના આ દિવ્ય અને ભવ્ય 'ભારત મંડપમ'ને જોઈને દરેક ભારતીય આનંદ, ખુશી અને ગર્વથી ભરાઈ જાય છે. 'ભારત મંડપમ' એ ભારતની સંભવિતતા, ભારતની નવી ઊર્જાનો પોકાર છે. 'ભારત મંડપમ' એ ભારતની ભવ્યતા અને ભારતની ઈચ્છા શક્તિનું વિઝન છે. કોરોનાના કપરા સમયમાં જ્યારે દરેક જગ્યાએ કામ બંધ હતું ત્યારે આપણા દેશના શ્રમજીવી લોકોએ રાત-દિવસ મહેનત કરીને તેનું નિર્માણ પૂર્ણ કર્યું છે.

આજે, મારા હૃદયના ઊંડાણથી, હું 'ભારત મંડપમ' ના નિર્માણ સાથે જોડાયેલા દરેક મજૂર, ભાઈ અને બહેનને અભિનંદન પાઠવું છું અને આભાર માનું છું. આજે સવારે મને આ તમામ કાર્યકરોને મળવાનો અવસર મળ્યો, મને આપણા આ કાર્યકરોનું સન્માન કરવાનો લહાવો મળ્યો. તેમની મહેનત જોઈને આજે આખું ભારત આશ્ચર્યચકિત છે, ભારત આશ્ચર્યચકિત છે.

હું રાજધાની દિલ્હીના લોકોને અને દેશના લોકોને આ નવા આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલન કેન્દ્ર - 'ભારત મંડપમ' માટે અભિનંદન આપું છું. દેશના ખૂણે-ખૂણેથી મહેમાનો અહીં આવ્યા છે, હું તેમનું હૃદયપૂર્વક સ્વાગત કરું છું. હું એવા કરોડો લોકોને પણ અભિનંદન આપું છું જેઓ હાલમાં ટીવી અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા અમારી સાથે જોડાયેલા છે.

સાથીઓ,

કોઈપણ રીતે, આજે દરેક દેશવાસીઓ માટે ખૂબ જ ઐતિહાસિક દિવસ છે, આજે કારગીલ વિજય દિવસ છે. દેશના દુશ્મનોએ બતાવેલી હિંમતને ભારત માતાના પુત્ર-પુત્રીઓએ પોતાની બહાદુરીથી હાર આપી હતી. કૃતજ્ઞ રાષ્ટ્ર વતી, હું કારગિલ યુદ્ધમાં પોતાના જીવનનું બલિદાન આપનાર દરેક નાયકને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરું છું.

સાથીઓ,

 

'ભારત મંડપમ'ના આ નામની પાછળ અને પિયુષજીએ હમણાં જ કહ્યું છે તેમ, ભગવાન બસવેશ્વરના 'અનુભવ મંડપમ'ની પ્રેરણા છે. અનુભવ મંડપમ એટલે ચર્ચા અને સંવાદની લોકશાહી પદ્ધતિ, અનુભવ મંડપમ એટલે અભિવ્યક્તિ, અભિપ્રાય. આજે વિશ્વ સ્વીકારી રહ્યું છે કે ભારત લોકશાહીની માતા છે. તમિલનાડુના ઉત્તરામેરુરમાં મળેલા શિલાલેખોથી લઈને વૈશાલી સુધી, ભારતની જીવંત લોકશાહી સદીઓથી આપણું ગૌરવ છે.

આજે જ્યારે આપણે આઝાદીના 75 વર્ષ નિમિત્તે અમૃત મહોત્સવની ઉજવણી કરી રહ્યા છીએ, ત્યારે આ 'ભારત મંડપમ' આપણા ભારતીયો દ્વારા આપણી લોકશાહીને આપેલી સુંદર ભેટ છે. થોડા અઠવાડિયા પછી, અહીં G-20 સંબંધિત કાર્યક્રમો યોજાશે, વિશ્વના મોટા દેશોના વડાઓ અહીં હાજર રહેશે. ભારતના વધતા પગલાઓ અને ભારતનું વધતું કદ આ ભવ્ય 'ભારત મંડપમ'માંથી સમગ્ર વિશ્વ જોશે.

સાથીઓ,

આજે આખું વિશ્વ એકબીજા સાથે જોડાયેલું છે, આંતર-નિર્ભર છે અને વૈશ્વિક સ્તરે વિવિધ કાર્યક્રમો અને સમિટોની હારમાળા સતત ચાલુ રહે છે. આવા કાર્યક્રમો ક્યારેક એક દેશમાં થાય છે તો ક્યારેક બીજા દેશમાં. આવી સ્થિતિમાં, દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાનું કન્વેન્શન સેન્ટર હોવું ખૂબ જ જરૂરી હતું. અહીં જે વ્યવસ્થાઓ હતી, જે હોલ હતા તે ઘણા દાયકાઓ પહેલા અહીં બનાવવામાં આવ્યા હતા. છેલ્લી સદીની એ જૂની વ્યવસ્થા 21મી સદીના ભારત સાથે તાલ મિલાવવામાં સક્ષમ ન હતી. 21મી સદીના ભારતમાં આપણે 21મી સદીની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે નિર્માણ કરવું પડશે.

તેથી જ આ ભવ્ય નિર્માણ, આ 'ભારત મંડપમ' આજે મારા દેશવાસીઓની સામે છે, તમારી સામે છે. 'ભારત મંડપમ' ભારત અને વિદેશના મોટા પ્રદર્શકોને મદદ કરશે. 'ભારત મંડપમ' દેશમાં કોન્ફરન્સ ટુરિઝમનો મુખ્ય સ્ત્રોત બનશે. 'ભારત મંડપમ' અમારા સ્ટાર્ટઅપ્સની શક્તિ દર્શાવવાનું માધ્યમ બનશે. 'ભારત મંડપમ' આપણા સિનેમા-જગત, આપણા કલાકારોના પ્રદર્શનનું સાક્ષી બનશે.

'ભારત મંડપમ' આપણા હસ્તકલાકારો, કારીગરો-વણકરોની મહેનતને પ્લેટફોર્મ આપવાનું મહત્વનું માધ્યમ બનવા જઈ રહ્યું છે અને 'ભારત મંડપમ' આત્મનિર્ભર ભારત અને વોકલ ફોર લોકલ અભિયાનનું પ્રતિબિંબ બનશે. અર્થાત અર્થતંત્રથી લઈને ઈકોલોજી સુધી, વેપારથી લઈને ટેકનોલોજી સુધી, આ વિશાળ પ્રયાસ અને આવી દરેક ઘટના માટે આ વિશાળ સંકુલ, આ 'ભારત મંડપમ' એક વિશાળ મંચ બની જશે.

 

સાથીઓ,

ભારત મંડપમ જેવી આ વ્યવસ્થા દાયકાઓ પહેલા ઊભી થવી જોઈતી હતી. પણ કદાચ મને લાગે છે કે, મારા હાથમાં ઘણી કૃતિઓ લખાયેલી છે. અને આપણે જોઈએ છીએ કે, જો વિશ્વના કોઈપણ દેશમાં ઓલિમ્પિક સમિટ યોજાય છે, તો તે દેશની પ્રોફાઇલ સમગ્ર વિશ્વમાં સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે. આજે દુનિયામાં આ વસ્તુઓનું મહત્વ ઘણું મોટું થઈ ગયું છે અને દેશની પ્રોફાઇલ પણ ઘણી મહત્વની છે. અને એવી સિસ્ટમો છે જે કોઈને કોઈ રીતે તેમાં મૂલ્ય ઉમેરે છે.

 

પરંતુ આપણા દેશમાં અલગ વિચારધારાના કેટલાક લોકો છે. અહીં નકારાત્મક વિચારસરણીવાળા લોકોની કોઈ કમી નથી. આ બાંધકામને રોકવા માટે નકારાત્મક વિચારકોએ કેવા પ્રયત્નો કર્યા. ઘણું તોફાન સર્જાયું, કોર્ટના આંટા માર્યા. પણ જ્યાં સત્ય છે ત્યાં ભગવાન પણ છે. પરંતુ હવે આ સુંદર કેમ્પસ તમારી નજર સમક્ષ હાજર છે.

વાસ્તવમાં, કેટલાક લોકોમાં દરેક સારા કામને અટકાવવાની, તેમાં અવરોધ કરવાની વૃત્તિ હોય છે. હવે તમને યાદ હશે કે જ્યારે કર્તવ્ય પથ તૈયાર થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ફ્રન્ટ પેજ પરના બ્રેકિંગ ન્યૂઝમાં અનેક વાર્તાઓ ફેલાઈ રહી હતી, શું ચાલી રહ્યું હતું. કોર્ટમાં પણ ન જાણે કેટલા કેસ થયા. પણ હવે એ કર્તવ્યનો માર્ગ બની ગયો છે, એ લોકો પણ ધીમા સ્વરમાં કહી રહ્યા છે કે કંઈક સારું થયું, દેશનું ગૌરવ વધારનાર છે. અને મને ખાતરી છે કે થોડા સમય પછી, તે જૂથ ભારત મંડપમ માટે ખુલ્લેઆમ બોલે કે ન બોલે, પરંતુ તે અંદરથી તેને સ્વીકારશે અને અહીં કોઈના ફંક્શનમાં પ્રવચન આપવા પણ આવી શકે છે.

મિત્રો,

કોઈ પણ દેશ હોય, કોઈ પણ સમાજ હોય, ટુકડે ટુકડે વિચારીને અને ટુકડે ટુકડે કામ કરીને આગળ વધી શકતું નથી. આજે, આ સંમેલન કેન્દ્ર, આ 'ભારત મંડપમ' પણ એ વાતનું સાક્ષી છે કે અમારી સરકાર કેવી રીતે સર્વગ્રાહી રીતે કામ કરી રહી છે, ખૂબ આગળનો વિચાર કરી રહી છે. આવા કેન્દ્રો પર આવવું સરળ હોવું જોઈએ, ભારત અને વિદેશની મોટી કંપનીઓ અહીં આવી શકે છે, તેથી જ આજે ભારત 160 થી વધુ દેશોને ઈ-કોન્ફરન્સ વિઝાની સુવિધા આપી રહ્યું છે. એટલે કે, તે ફક્ત આ રીતે બનાવવામાં આવ્યું નથી, તેના માટે સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન, સિસ્ટમ ચેઇન, ગોઠવવામાં આવી છે.

2014 માં, દિલ્હી એરપોર્ટની ક્ષમતા પણ વાર્ષિક આશરે 50 મિલિયન મુસાફરોને હેન્ડલ કરવાની હતી. આજે આ પણ વધીને વાર્ષિક 75 મિલિયન મુસાફરો થઈ ગયા છે. ટર્મિનલ 2 અને ચોથો રનવે પણ શરૂ થઈ ગયો છે. ગ્રેટર નોઈડાના જેવર ખાતે ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ શરૂ થયા બાદ તેને વધુ પાવર મળશે. પાછલા વર્ષોમાં, દિલ્હી-એનસીઆરમાં હોટેલ ઉદ્યોગ પણ ઘણો વિસ્તર્યો છે. એટલે કે અમે કોન્ફરન્સ ટુરિઝમ માટે ખૂબ જ આયોજનબદ્ધ રીતે સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

સાથીઓ,

આ ઉપરાંત રાજધાની દિલ્હીમાં પાછલા વર્ષોમાં અહીં જે બાંધકામો થયા છે તે દેશનું ગૌરવ વધારી રહ્યા છે. દેશની નવી સંસદ જોઈને જેનું માથું ઉંચુ ન થાય તે ભારતીય કોણ હશે. આજે દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય યુદ્ધ સ્મારક, પોલીસ સ્મારક, બાબા સાહેબ આંબેડકર મેમોરિયલ છે. આજે ફરજ માર્ગની આજુબાજુ સરકારની આધુનિક કચેરીઓ છે, તેના પર કામગીરી ખૂબ જ ઝડપથી ચાલી રહી છે. આપણે વર્ક કલ્ચરની સાથે સાથે કામના વાતાવરણમાં પણ બદલાવ લાવવો પડશે.

તમે બધાએ જોયું જ હશે કે આજની નવી પેઢીને પ્રધાનમંત્રી મ્યુઝિયમમાંથી દેશના તમામ પૂર્વ પ્રધાનમંત્રીઓ વિશે જાણવાનો મોકો મળી રહ્યો છે. ટૂંક સમયમાં દિલ્હીમાં, અને આ તમારા માટે પણ સારા સમાચાર હશે, તે વિશ્વ માટે પણ સારા સમાચાર હશે, ટૂંક સમયમાં દિલ્હીમાં વિશ્વનું સૌથી મોટું મ્યુઝિયમ અને જ્યારે હું વિશ્વનું સૌથી મોટું કહું છું, ત્યારે મારો મતલબ વિશ્વનું સૌથી મોટું મ્યુઝિયમ - યુગ યુગીન ભારત પણ બનાવવામાં આવશે.

 

સાથીઓ,

આજે સમગ્ર વિશ્વની નજર ભારત તરફ છે. ભારત આજે એ હાંસલ કરી રહ્યું છે જે અગાઉ અકલ્પ્ય હતું જેની કોઈ કલ્પના પણ કરી શકતું ન હતું. આગળ વધવા માટે, આપણે મોટું વિચારવું પડશે, મોટા લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવા પડશે. તેથી, “Think Big, Dream Big, Act Big” ના સિદ્ધાંતને અપનાવીને, ભારત આજે ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. અને એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે - એટલું ઊંચે ઊઠો કે જેટલું આકાશ વધે. અમે પહેલા કરતા વધુ મોટું નિર્માણ કરી રહ્યા છીએ, અમે પહેલા કરતા વધુ સારું બનાવી રહ્યા છીએ, અમે પહેલા કરતા વધુ ઝડપથી નિર્માણ કરી રહ્યા છીએ.

પૂર્વથી પશ્ચિમ, ઉત્તરથી દક્ષિણ સુધી, ભારતની માળખાકીય સુવિધાઓ બદલાઈ રહી છે. વિશ્વનો સૌથી મોટો સોલાર વિન્ડ પાર્ક આજે ભારતમાં બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. વિશ્વનો સૌથી ઊંચો રેલ બ્રિજ આજે ભારતમાં છે. 10 હજાર ફૂટથી વધુની ઉંચાઈ પર વિશ્વની સૌથી લાંબી ટનલ આજે ભારતમાં છે. વિશ્વનો સૌથી ઊંચો મોટરેબલ રોડ આજે ભારતમાં છે. વિશ્વનું સૌથી મોટું ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ આજે ભારતમાં છે. વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા આજે ભારતમાં છે. એશિયાનો બીજો સૌથી મોટો રેલ-રોડ બ્રિજ પણ ભારતમાં છે. આજે ભારત વિશ્વના એવા દેશોમાં સામેલ છે જ્યાં ગ્રીન હાઈડ્રોજન પર આટલું મોટું કામ થઈ રહ્યું છે.

સાથીઓ,

આ ટર્મ અને ગત ટર્મમાં અમારી સરકારના કામોનું પરિણામ આજે આખો દેશ જોઈ રહ્યો છે. આજે દેશનો વિશ્વાસ દ્રઢ થઈ ગયો છે કે હવે ભારતની વિકાસયાત્રા અટકવાની નથી. તમે જાણો છો કે આપણા પ્રથમ કાર્યકાળની શરૂઆતમાં ભારત વિશ્વ અર્થતંત્રમાં 10મા નંબરે હતું. આજે જ્યારે લોકોએ મને કામ આપ્યું ત્યારે અમે દસમા નંબર પર હતા. બીજા કાર્યકાળમાં, આજે ભારત વિશ્વની પાંચમી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે. અને હું આ વાત શબ્દોમાં નહીં પણ ટ્રેક રેકોર્ડના આધારે કહી રહ્યો છું.

હું દેશને એ પણ ખાતરી આપીશ કે ત્રીજા કાર્યકાળમાં ભારત વિશ્વની પ્રથમ ત્રણ અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક હશે. એટલે કે મિત્રો, ત્રીજી ટર્મમાં ભારત પ્રથમ ત્રણ અર્થતંત્રોમાં ગર્વથી ઊભું રહેશે. ત્રીજી ટર્મ- ભારત ટોપ 3 અર્થતંત્રમાં પહોંચવાનું ચાલુ રાખશે અને આ મોદીની ગેરંટી છે. હું દેશવાસીઓને આશ્વાસન પણ આપીશ કે 2024 પછી આપણા ત્રીજા કાર્યકાળમાં દેશની વિકાસ યાત્રા વધુ ઝડપથી આગળ વધશે. અને મારી ત્રીજી ટર્મમાં, તમે તમારી આંખો સમક્ષ તમારા સપના પૂરા થતા જોશો.

સાથીઓ,

આજે ભારતમાં નવા નિર્માણની ક્રાંતિ ચાલી રહી છે. છેલ્લા 9 વર્ષમાં ભારતમાં આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના નિર્માણ માટે લગભગ 34 લાખ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે. આ વર્ષના બજેટમાં પણ મૂડીખર્ચ 10 લાખ કરોડ રૂપિયા રાખવામાં આવ્યો છે. નવા એરપોર્ટ, નવા એક્સપ્રેસ વે, નવા રેલ રૂટ, નવા પુલ, નવી હોસ્પિટલો, ભારત આજે જે ઝડપ અને સ્કેલ પર કામ કરી રહ્યું છે તે ખરેખર અભૂતપૂર્વ છે.

70 વર્ષમાં હું આ વાત કોઈની ટીકા કરવા માટે નથી કહી રહ્યો, પરંતુ ગણતરી માટે અમુક સંદર્ભ જરૂરી છે. અને તેથી હું તે સંદર્ભના આધારે વાત કરી રહ્યો છું. 70 વર્ષમાં ભારતમાં માત્ર 20 હજાર કિલોમીટરની રેલ લાઈનોનું વીજળીકરણ થયું હતું. જ્યારે છેલ્લા 9 વર્ષમાં ભારતમાં લગભગ 40 હજાર કિલોમીટરની રેલ લાઈનોનું વીજળીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. 2014 પહેલા દર મહિને માત્ર 600 મીટર, કિલોમીટરનો વિચાર ન કરો, આપણા દેશમાં માત્ર 600 મીટરની નવી મેટ્રો લાઇન નાખવામાં આવી રહી હતી. આજે ભારતમાં દર મહિને 6 કિલોમીટરની નવી મેટ્રો લાઈનનું કામ પૂર્ણ થઈ રહ્યું છે.

2014 પહેલા દેશમાં 4 લાખ કિલોમીટરથી ઓછા ગ્રામીણ રસ્તાઓ હતા. આજે દેશમાં 7.25 લાખ કિલોમીટરથી વધુ ગ્રામીણ રસ્તાઓ છે. 2014 પહેલા દેશમાં માત્ર 70 એરપોર્ટ હતા. આજે દેશમાં એરપોર્ટની સંખ્યા પણ વધી રહી છે અને 150ની આસપાસ પહોંચી રહી છે. 2014 પહેલા સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રીબ્યુશન સિસ્ટમ પણ દેશના માત્ર 60 શહેરોમાં જ હતી. હવે સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમ દેશના 600થી વધુ શહેરોમાં પહોંચી ગઈ છે.

 

સાથીઓ,

આજે બદલાતું ભારત જૂના પડકારોને દૂર કરીને આગળ વધી રહ્યું છે. અમે સમસ્યાઓના કાયમી ઉકેલ પર ભાર આપી રહ્યા છીએ. અને તેનું ઉદાહરણ પીએમ ગતિશક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન છે. ઉદ્યોગ મિત્રો અહીં બેઠા છે, હું ઈચ્છું છું કે તમે જાઓ અને તે પોર્ટલ જુઓ. PM ગતિશક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન દેશમાં રેલ-રોડ, શાળાઓ અને હોસ્પિટલોના નિર્માણ માટે, આવા સામાજિક માળખાં જેવા ભૌતિક માળખા માટે એક વિશાળ ગેમ ચેન્જર સાબિત થવા જઈ રહ્યો છે. આમાં તેની અંદર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર વિવિધ લેયરના 1600 થી વધુ વિવિધ લેયરનો ડેટા લાવવામાં આવ્યો છે. પ્રયાસ એ છે કે દેશનો સમય અને દેશનું નાણું પહેલાની જેમ વેડફાય નહીં.

સાથીઓ,

ભારતની સામે આજે મોટી તક છે. સો વર્ષ પહેલા, હું છેલ્લી સદીની વાત કરી રહ્યો છું, 100 વર્ષ પહેલા જ્યારે ભારત આઝાદી માટે લડી રહ્યું હતું, છેલ્લી સદીના ત્રીજા દાયકાની, હું તમારું ધ્યાન દોરવા માંગુ છું. યાદ રાખો કે 1923-1930નો સમયગાળો, છેલ્લી સદીનો ત્રીજો દાયકા ભારતની આઝાદી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હતો. એ જ રીતે 21મી સદીનો આ ત્રીજો દાયકો પણ એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે.

છેલ્લી સદીના ત્રીજા દાયકામાં એક ઝંખના હતી, ઉદ્દેશ્ય સ્વરાજ્યનો હતો, આજે ઉદ્દેશ્ય સમૃદ્ધ ભારત, વિકસિત ભારત બનાવવાનો છે. એ ત્રીજા દાયકામાં દેશ આઝાદી માટે નીકળ્યો હતો, દેશના ખૂણે ખૂણેથી આઝાદીનો પડઘો સંભળાતો હતો. સ્વરાજ ચળવળના તમામ પ્રવાહો, તમામ વિચારો, પછી તે ક્રાંતિનો માર્ગ હોય કે અસહકારનો માર્ગ, સંપૂર્ણ જાગૃત, ઊર્જાથી ભરપૂર હતા, જેના પરિણામે 25 વર્ષમાં દેશ આઝાદ થયો, આપણું આઝાદીનું સ્વપ્ન સાકાર થયું. અને આ સદીના આ ત્રીજા દાયકામાં આપણી પાસે આગામી 25 વર્ષનું લક્ષ્ય છે. અમે સક્ષમ ભારત, વિકસિત ભારતનું સ્વપ્ન લઈને નીકળ્યા છીએ. આપણે ભારતને તે ઊંચાઈ આપવી છે, આપણે તે સફળતા સુધી પહોંચવાનું છે, જેનું સપનું દરેક સ્વતંત્રતા સેનાનીએ જોયું હતું.

તમામ દેશવાસીઓ, 140 કરોડ ભારતીયોએ આ સંકલ્પને પૂર્ણ કરવા માટે રાત-દિવસ એક કરવા પડશે. અને મિત્રો, હું અનુભવથી કહું છું કે, મેં મારી નજર સામે એક પછી એક સફળતા જોઈ છે. હું દેશની શક્તિને સારી રીતે સમજી ગયો છું, દેશની ક્ષમતાને જાણું છું અને તેના આધારે હું કહું છું, હું ખૂબ જ આત્મવિશ્વાસ સાથે કહું છું, ભારત મંડપમાં ઊભા રહીને, હું આ સક્ષમ લોકોની સામે કહું છું કે ભારત વિકાસ કરી શકે છે, ચોક્કસપણે કરી શકે છે. ભારત ગરીબી દૂર કરી શકે છે, તે ચોક્કસપણે કરી શકે છે. અને આજે હું તમને મારી આ માન્યતા પાછળનો આધાર જણાવવા માંગુ છું.

 

નીતિ આયોગના રિપોર્ટમાં ખુલાસો થયો છે કે ભારતમાં માત્ર પાંચ વર્ષમાં 13.5 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે. અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ પણ કહી રહી છે કે ભારતમાં અત્યંત ગરીબી ખતમ થવાના આરે છે. એટલે કે છેલ્લા 9 વર્ષમાં દેશે જે નીતિઓ બનાવી, લીધેલા નિર્ણયો દેશને સાચી દિશામાં લઈ જઈ રહ્યા છે.

સાથીઓ,

દેશનો વિકાસ ત્યારે જ થઈ શકે જ્યારે ઈરાદો સ્પષ્ટ હોય, નીતિ સાચી હોય અને દેશમાં અર્થપૂર્ણ પરિવર્તન લાવવા યોગ્ય નીતિ હોય. ભારતના પ્રમુખપદ દરમિયાન દેશભરમાં યોજાતી G-20 ઈવેન્ટ્સ પણ તેનું પ્રેરણાદાયી ઉદાહરણ છે. અમે G-20ને માત્ર એક શહેર, એક સ્થળ સુધી સીમિત નથી રાખ્યું. અમે G-20 મીટિંગને દેશના 50 થી વધુ શહેરોમાં લઈ ગયા. અમે આ દ્વારા ભારતની વિવિધતા દર્શાવી છે. અમે દુનિયાને બતાવ્યું કે ભારતની સાંસ્કૃતિક શક્તિ શું છે, ભારતનો વારસો શું છે. વિવિધતા વચ્ચે પણ ભારત કેવી રીતે આગળ વધી રહ્યું છે. ભારત કેવી રીતે વિવિધતાની ઉજવણી કરે છે.

આજે આ ઈવેન્ટ્સમાં ભાગ લેવા માટે દુનિયાભરમાંથી લોકો ભારત આવી રહ્યા છે. G-20 મીટિંગ માટે ઘણા શહેરોમાં નવી સુવિધાઓ બનાવવામાં આવી હતી, જૂની સુવિધાઓનું આધુનિકીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેનાથી દેશને ફાયદો થયો, દેશના લોકોને ફાયદો થયો. અને આ છે સુશાસન, આ છે સુશાસન. અમે નેશન ફર્સ્ટ, સિટિઝન ફર્સ્ટની ભાવનાને અનુસરીને ભારતને વિકસિત ભારત બનાવવાના છીએ.

સાથીઓ,

આ મહત્વપૂર્ણ અવસર પર તમે બધા અહીં આવો એ પોતે જ તમારા હૃદયના ખૂણામાં ભારત માટેના સપનાને પડ્યા છે તેને પોષવાની તક છે. ફરી એકવાર, હું ભારત મંડપ જેવી અદ્ભુત સુવિધા માટે દિલ્હીની જનતા અને દેશની જનતાને અભિનંદન આપું છું. અને તમે આટલી મોટી સંખ્યામાં આવ્યા છો, હું ફરી એકવાર તમારું સ્વાગત અને અભિનંદન કરું છું.

આભાર!

 

Explore More
શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર ધ્વજારોહણ ઉત્સવ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર ધ્વજારોહણ ઉત્સવ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ
India sets Guinness World Record with over 2.5 lakh AI responsibility pledges

Media Coverage

India sets Guinness World Record with over 2.5 lakh AI responsibility pledges
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Text of PM's address at India AI Impact Summit 2026
February 19, 2026
Artificial Intelligence marks a transformative chapter in human history: PM
We must democratise AI; It must become a tool for inclusion and empowerment, particularly for the Global South: PM
PM outlines the M.A.N.A.V. vision for AI - Moral and Ethical Systems, Accountable Governance, National Sovereignty, Accessible and Inclusive, Valid and Legitimate
We are entering an era where humans and intelligent systems co-create, co-work and co-evolve; AI will make our work smarter, more efficient and more impactful: PM
We must develop a collective resolve of AI for Global Common Good: PM
In AI, India sees opportunity and the blueprint of tomorrow: PM

Excellencies, Honourable Ministers, Industry Leaders, Innovators, Entrepreneurs, Researchers, डेलिगेट्स, अन्य सभी महानुभाव, देवियों और सज्जनों! नमस्ते !

दुनिया की सबसे बड़ी और ऐतिहासिक AI इंपैक्ट समिट में आप सभी का हार्दिक अभिनंदन है। ये समिट जिस भारत में हो रही है, वो भारत One sixth of humanity को रिप्रजेंट करता है। भारत, दुनिया की सबसे बड़ी युवा आबादी का देश है, सबसे बड़े Tech talent pool का केंद्र है, सबसे बड़े tech-enabled eco-system का उदाहरण है। भारत नई टेक्नोलॉजी बनाता भी है, और उसे अभूतपूर्व तेजी से अपनाता भी है। नई टेक्नोलॉजी के प्रति उत्सुक 140 करोड़ भारतीयों की ओर से, मैं आप सभी Heads of Governments, Global AI eco-system के leaders और Innovators का इस समिट में स्वागत करता हूं, आपका आभार व्यक्त करता हूं।

इस समिट का भारत में होना, भारत के साथ ही पूरे ग्लोबल साउथ के लिए गर्व का विषय है। इस समिट में AI जगत के who’s who यहां पर मौजूद हैं। दुनिया के 100 से ज्यादा देशों का Representation, दुनिया के कोने-कोने से यहां आए महानुभाव, इसकी सफलता को नई ऊंचाई पर ले जा रहे हैं। इसमें Young Generation की जो उपस्थिति हमने देखी है, वो एक नया विश्वास पैदा करती है। आमतौर पर नई टेक्नोलॉजी को लेकर कुछ लोगों में, शुरुआती में संदेह होता है, लेकिन जिस तेजी और भरोसे के साथ दुनिया की युवा पीढ़ी AI को स्वीकार कर रही है, उसकी ownership ले रही है, AI का इस्तेमाल कर रही है, वो अभूतपूर्व है। यहां AI समिट की Exhibition को लेकर भी बहुत उत्साह रहा है। खासकर Young Talent बहुत बड़ी संख्या में आया है। एग्रीकल्चर, सिक्योरिटी, दिव्यांगजनों की मदद, मल्टी-लिंगुवल Population की तमाम जरूरतों से जुड़े, जो भी सॉल्यूशंस यहां प्रेजेंट किए गए हैं, वो इस फील्ड में ‘मेड इन इंडिया’ की ताकत और भारत की Innovative Capabilities का बहुत बड़ा उदाहरण हैं।

साथियों,

मानव इतिहास में हर कुछ शताब्दियों के बाद एक turning point आता है, और वो turning point सभ्यता की दिशा reset करता है, और वहीं से विकास की रफ्तार बदलती है, सोचने, समझने और काम करने के पैराडाइम्स बदलते हैं। और दिलचस्प बात यह है, जब हम transformation के उस दौर में होते हैं, तब उसके वास्तविक impact का अंदाज़ा भी नहीं होता। जब पत्थरों से पहली बार स्पार्क निकला, किसी ने नहीं सोचा था कि वही चिंगारी civilizational की foundation बनेगी। जब बोली को पहली बार लिपि में बदला गया, किसी ने नहीं जाना था कि written नॉलेज, future systems की back-bone बनेगी। जब पहली बार signals को wire-less ट्रांसमिट किया गया, किसी ने कल्पना नहीं की थी कि एक दिन पूरी दुनिया real-time में connect होगी।

साथियों,

Artificial Intelligence मानव इतिहास का ऐसा ही transformation है। आज जो हम देख रहे हैं, जो predict कर रहे हैं, वो इसके impact का सिर्फ प्रारंभिक संकेत है। AI मशीनों को intelligent बना रही है, लेकिन उससे भी अधिक, मानव सामर्थ्य को कई गुना बढ़ा रही है। अंतर सिर्फ एक है, इस बार speed भी अभूतपूर्व है और scale भी अप्रत्याशित है। पहले technology का impact दिखने में दशकों लगते थे, आज machine learning से learning machines तक का सफर तेज़ भी है, गहरा भी है, व्यापक भी है। इसलिए, हमें vision भी बड़ा रखना है और जिम्मेदारी भी उतनी ही बड़ी निभानी है। वर्तमान पीढ़ी के साथ ही हमें इस बात की भी चिंता करनी है कि आने वाली पीढ़ियों के हाथों में हम AI का क्या स्वरूप सौंपकर जाएंगे। इसलिए, आज असली प्रश्न यह नहीं कि भविष्य में Artificial Intelligence क्या कर सकती है, प्रश्न यह है कि वर्तमान में हम Artificial Intelligence के साथ क्या करते हैं। ऐसे प्रश्न मानवता के सामने पहले भी आए हैं। सबसे सशक्त उदाहरण है nuclear power, हमने उसका destruction भी देखा है, और सकारात्मक contribution भी देखा है। AI भी एक transformative power है। दिशाहीन हुई तो disruption, सही दिशा मिली तो solution. AI को machine-centric से human-centric कैसे बनाएं, संवेदनशील और उत्तरदायी कैसे बनाएं, यही इस Global AI Impact Summit का मूल उद्देश्य है।

साथियों,

भारत AI को किस दृष्टि से देखता है, उसका स्पष्ट प्रतिबिंब इस समिट की थीम में है- सर्वजन हिताय, सर्वजन सुखाय ! Welfare for all, Happiness of all. यही हमारा benchmark है। AI के लिए इंसान सिर्फ data point न बन जाए, इंसान सिर्फ raw material तक सीमित न रह जाए, इसलिए AI को डेमोक्रेटाइज करना होगा। इसे inclusion और empowerment का माध्यम बनाना होगा, और विशेष रूप से ग्लोबल साउथ में।

साथियों,

हमें AI को open sky भी देना है, और command भी अपने हाथ में रखना है। जैसे G.P.S. होता है, G.P.S. हमें रास्ता सुझाता है, लेकिन हमें किस डायरेक्शन में जाना है, इसकी फाइनल कॉल हमारी ही होती है। आज हम AI को जिस दिशा में लेकर जाएंगे, वैसा ही हमारा भविष्य तय होगा।

साथियों,

आज न्यू दिल्ली AI इंपैक्ट समिट में, मैं AI के लिए M.A.N.A.V,MANAV, मानव, मानव विजन प्रस्तुत करता हूँ। मानव का अर्थ होता है- ह्यूमन, और मानव विजन कहता है- M – Moral and Ethical Systems, यानि AI ethical guidelines पर आधारित हो। A – Accountable Governance, यानि Transparent Rules, रॉबस्ट ओवरसाइट। N – National सॉवरनिटी, यानि जिसका डेटा, उसका अधिकार। A – Accessible and Inclusive, यानि AI monopoly नहीं, multiplier बने। V – Valid and Legitimate, यानि AI lawful और वेरिफाय-एबल हो। भारत का ये ‘मानव’ विजन 21वीं सदी की AI आधारित दुनिया में, मानवता के कल्याण की अहम कड़ी बनेगा।

साथियों,

दशकों पहले जब इंटरनेट की शुरुआत हुई, तो कोई सोच भी नहीं पाता था कि इससे कितनी Jobs बनेंगी, यही बात AI में है। आज कल्पना करना मुश्किल है कि आने वाले समय इस फील्ड में किस तरह की Jobs पैदा होंगी। AI का Future of work प्रि-डिफाइन्ड नहीं है, ये हमारे निर्णय पर, हमारे कोर्स ऑफ़ एक्शन पर निर्भर होगा। मैं समझता हूं, हमारे लिए Future of work एक नई opportunity है। ये humans और intelligent systems के साथ मिलकर काम करने का युग है। “We are entering an era where humans and intelligent systems co-create, co-work, and co-evolve”. AI हमारे काम को और अधिक smart, efficient और impactful बनाएगा। हम बेहतर design करेंगे, तेज़ build करेंगे और बेहतर decisions ले सकेंगे। इससे और ज्यादा लोगों को higher-value, creative और meaningful roles भी मिलेंगे। ये innovation, entrepreneurship और new industries के लिए बड़ा मौका है। इसलिए, हमें skilling, reskilling और lifelong learning को mass movement बनाना होगा।

साथियों,

Future of work - inclusive, trusted और human-centric होगा। अगर हम मिलकर आगे बढ़ें, तो Artificial intelligence पूरी मानवता की क्षमता को नई ऊँचाइयों तक ले जाएगी।

साथियों,

कहा जाता है- Sunlight is the best disinfectant, यानी पारदर्शिता ही सबसे बड़ी सुरक्षा है। कुछ देश और कंपनियाँ मानती हैं कि AI एक “strategic asset” है, इसलिए इसे confidential तरीके से develop किया जाना चाहिए, लेकिन भारत की सोच अलग है। हम मानते हैं कि AI जैसी तकनीक तभी दुनिया के लिए लाभकारी होगी, जब उसे शेयर किया जाएगा, जब code Open होंगे और शेयर किए जाएंगे, तभी हमारे मिलियंस ऑफ यंग माइंड्स उन्हें बेहतर और सुरक्षित बना पाएंगे। इसलिए, आइए हम ये संकल्प लें कि AI को Global Common Good के रूप में विकसित किया जाएगा।

साथियों,

आज की एक बहुत बड़ी आवश्यकता global standards बनाने की भी है। Deep-fakes और फैब्रिकेटेड कॉन्टेंट, open societies में अस्थिरता ला रहे हैं। Physical world में हम food पर न्यूट्रीशन लेबल्स देखते हैं, ताकि हमें पता हो कि हम क्या खा रहे हैं। ठीक उसी तरह, digital world में content पर भी ऑथेन्टिसिटी लेबल्स होने चाहिए, ताकि लोगों को पता हो कि क्या असली है और क्या AI से बनाया गया है। जैसे-जैसे AI ज़्यादा text, images और videos बना रहा है, वैसे-वैसे इंडस्ट्री में Water-marking और Clear source standards की ज़रूरत बढ़ती जा रही है। इसीलिए, ये जरूरी है कि ये विश्वास टेक्नोलॉजी में शुरू से built-in हो।

साथियों,

हमें children safety के प्रति और अधिक सजग होना होगा। जैसे स्कूल का syllabus क्यूरेटेड होता है, वैसे ही AI space भी child-safe और family-guided होना चाहिए।

Friends,

आज दुनिया में दो तरह के लोग हैं, एक जिन्हें AI में भय दिखता है, वो हमेशा वैसी ही बात करते हैं, ऐसे लोग जिन्हें AI में भय दिखता है, औऱ दूसरे वो जिन्हें AI में भाग्य दिखता है।

और साथियों,

मैं जिम्मेवारी के साथ कहता हूं, गर्व के साथ कहता हूं, हमें भय नहीं, भारत को AI में भाग्य दिखता है, भारत को AI में भविष्य दिखता है। हमारे पास talent भी है, energy capacity भी है और policy clarity भी है। और मुझे आपको ये बताते हुए खुशी है कि इस समिट में 3 भारतीय कंपनियों ने अपने AI मॉडल्स और Apps लॉन्च किए हैं। ये मॉडल्स, हमारे Youth के टैलेंट को दिखाते हैं और भारत जो सॉल्यूशंस दे रहा है, उसकी depth और diversity का भी प्रतिबिंब है।

साथियों

भारत semi-conductor और chip making से लेकर क्वांटम कंप्यूटिंग तक एक रिजिलिएंट eco-system बना रहा है। Secure डेटा सेंटर्स, मजबूत IT back-bone, डायनामिक startup eco-system, भारत को affordable, scalable और secure AI solutions का natural hub बनाते हैं। भारत के पास diversity भी है, demography भी है और democracy भी है। जो AI model भारत में सक्सीड करता है, वो globally डिप्लॉय हो सकता है। इसलिए, मैं आप सभी को आमंत्रित करता हूँ - Design and Develop in India. Deliver to the World. Deliver to Humanity. एक बार फिर आप सभी को मेरी बहुत-बहुत शुभकामनाएँ।

Thank You !

धन्यवाद !