પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ‘મુંબઈ ઇન મિનિટ્સ’નાં વિઝન સાથે અનેકવિધ મુંબઈ મેટ્રો પરિયોજનાઓ માટે શિલાન્યાસ અને ઉદ્ઘાટન કર્યા. આ પરિયોજનાઓ શહેરના મેટ્રો ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ટરને વેગ આપશે અને મુંબઈકરોને વધુ સુરક્ષિત, વધુ ઝડપી અને વધુ સારા આવાગમનની સુવિધા પ્રદાન કરવામાં યોગદાન આપશે.
મુંબઈકરોના ઉત્સાહની પ્રશંસા કરતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે લોકમાન્ય તિલક દ્વારા શરુ કરવામાં આવેલ ગણેશ ઉત્સવ ભારતમાં અને વિદેશમાં પણ ખૂબ પ્રખ્યાત બની ગયો છે.
ઈસરો અને તેના વૈજ્ઞાનિકોની દ્રઢસંકલ્પ અંગે વાત કરતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે, ત્રણ પ્રકારના લોકો લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે ઝંપલાવે છે: એવા લોકો કે જેઓ નિષ્ફળતાના ભયના લીધે કોઈ વસ્તુ શરુ જ નથી કરતા, બીજા એવા લોકો કે જેઓ શરૂઆત તો કરે છે પરંતુ પડકાર સામે આવતા નાસી જાય છે અને અન્ય એવા પ્રકારના લોકો કે જેઓ અનેક પડકારોનો સામનો કરીને પણ સતત લાગેલા રહે છે. ઈસરો અને તેની સાથે સંકળાયેલા લોકો આ ત્રીજી શ્રેણીના છે. તેઓ જ્યાં સુધી મિશન હાંસલ ન થઇ જાય ત્યાં સુધી અટકતા નથી અને થાકતા કે રોકાતા પણ નથી. જોકે આપણે મિશન ચંદ્રયાન 2માં એક પડકારનો સામનો કર્યો છે, તેમ છતાં ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકો જ્યાં સુધી લક્ષ્ય હાંસલ નહી થઇ જાય ત્યાં સુધી અટકશે નહિં. ચંદ્રને જીતવાનું સપનું અવશ્ય પૂર્ણ થશે. ઓર્બિટરને સફળતાપૂર્વક ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરી દેવામાં આવ્યું તે એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ છે.”
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે મુંબઈમાં આજે 20,000 કરોડ રૂપિયા સુધીના પ્રોજેક્ટ્સની શરૂઆત કરવામાં આવી છે, જ્યારે 1.5 લાખ કરોડ રૂપિયા અગાઉથી જ મુંબઈ મેટ્રોમાં રોકાણ કરી દેવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે નવી મેટ્રો લાઈન્સ, મેટ્રો ભવન અને મેટ્રો સ્ટેશનો પર નવી સુવિધાઓ મુંબઈને એક નવો આયામ આપશે અને મુંબઈકરોના જીવનને વધુ સરળ બનાવશે. “બાંદ્રા અને એક્સપ્રેસવે વચ્ચેનું જોડાણ વ્યવસાયિકો માટે જીવનને વધુ સરળ બનાવશે. આ પરિયોજનાઓ દ્વારા ‘મુંબઈ ઇન મિનિટ્સ’નાં વિઝનને સિદ્ધ કરી શકાશે.” ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ક્ષેત્રમાં લાવવામાં આવેલ પરિવર્તન માટે તેમણે રાજ્ય સરકારને અભિનંદન આપ્યા.
એક તરફ ભારત જ્યારે 5 ટ્રિલિયન ડોલરનું અર્થતંત્ર બનવાના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે આપણા શહેરો પણ 21મી સદીના શહેરો બનવા જોઈએ. આ ઉદેશ્યોની સમાંતરે સરકાર આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ કરવા માટે આગામી 5 વર્ષમાં 100 લાખ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવા જઈ રહી છે, કે જે મુંબઈ અને અન્ય શહેરોને લાભ આપશે. પ્રધાનમંત્રીએ ભવિષ્ય માટે તૈયાર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના મહત્વને ભારપૂર્વક દર્શાવ્યું અને એ બાબત નોંધી કે જ્યારે શહેરોનો વિકાસ કરવામાં આવી રહ્યો ત્યારે જોડાણ, ઉત્પાદન, સંતુલિતતા અને સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
વાહનવ્યવહારને વધુ સરળ બનાવવા માટે, સરકાર સંકલિત ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમનું નિર્માણ કરવા માંગે છે. મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રીજન માટે વધુ સારું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડવા માટે એક વિઝન દસ્તાવેજ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. આ દસ્તાવેજમાં મુંબઈ લોકલ, બસ સિસ્ટમ વગેરે જેવા પરિવહનના જુદા–જુદા માધ્યમોનો કેવી રીતે શ્રેષ્ઠતમ ઉપયોગ કરી શકાય તેની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. મુંબઈ મેટ્રો માટે એક માસ્ટર પ્લાન બનાવવામાં આવ્યો છે.
મુંબઈ મેટ્રો માટે વિસ્તૃતિકરણ પ્લાન અંગે શહેરીજનોને જણાવતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે; “અત્યારના 11 કિલોમીટરથી લઇને 2023-24 સુધીમાં શહેરનું મેટ્રો નેટવર્ક હવે 325 કિલોમીટર જેટલું વિસ્તૃત બનશે. મુંબઈ લોકલ વર્તમાન સમયમાં જેટલો મુસાફર બોજ વહન કરે છે તેટલી જ ક્ષમતા મેટ્રોની પણ કરવામાં આવશે. મેટ્રો લાઈન પર દોડનારા કોચનું નિર્માણ પણ ભારતમાં જ કરવામાં આવશે.”
પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે મેટ્રો પરિયોજનાને લીધે 10,000 એન્જિનીયરો અને 40,000 કૌશલ્ય ધરાવતા અને અકુશળ શ્રમિકોને નોકરીની તકો પ્રાપ્ત થશે. નવી મુંબઈ એરપોર્ટ, મુંબઈ ટ્રાન્સ હાર્બર ટર્મિનલ અને બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટનું ઉદાહરણ ટાંકતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે જે ગતિ અને ગુણવત્તા સાથે આ પરિયોજનાઓનું અમલીકરણ આજે થઇ રહ્યું છે તે અભૂતપૂર્વ છે.
ભારતમાં મેટ્રો સિસ્ટમના ઝડપી વિસ્તૃતિકરણ તરફ દૃષ્ટિપાત કરતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે હમણાં તાજેતરના સમય સુધી મેટ્રો માત્ર કેટલાક જ શહેરોમાં હતી, જ્યારે વર્તમાન સમયમાં મેટ્રો 27 શહેરોમાં ઉપસ્થિત છે અથવા તો ટૂંક સમયમાં શરુ થવા જઈ રહી છે. “વર્તમાન સમયમાં 675 કિલોમીટરની મેટ્રો લાઈન કાર્યાન્વિત છે, જેમાંથી આશરે 400 કિલોમીટરની લાઈન છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં કાર્યાન્વિત થઇ છે; 850 કિલોમીટરની લાઈન પર કાર્ય પ્રગતિમાં છે, જ્યારે 600 કિલોમીટરની મેટ્રો લાઈન માટે મંજૂરી મેળવી લેવામાં આવી છે.”
પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે વિકાસને વેગવાન બનાવવા માટે ભારતના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સમગ્રતયા દૃષ્ટિકોણથી વિકસિત કરવા માટેના પ્રયાસો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે.
પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે શરૂઆતના 100 દિવસો દરમિયાન સરકાર દ્વારા ઐતિહાસિક નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. જળ જીવન મિશન, પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજના, ત્રણ તલાક નાબૂદી અને બાળ સુરક્ષા કાયદોના ઉદાહરણ ટાંકતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે સરકારે નિર્ણયાત્મક અને પરિવર્તનકારી પગલાઓ લીધા છે.
પોતાની જવાબદારી અંગે જાગૃત હોવાના મહત્વ વિષે બોલતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે સુરાજ્ય એ દરેક નાગરિકની જવાબદારી છે. પ્રધાનમંત્રીએ દરેકને દેશ માટે પ્રતિજ્ઞા લેવા અને તેને પ્રાપ્ત કરવા માટે સખ્ત મહેનત કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે બાપ્પા (ગણેશ મૂર્તિ)ના વિસર્જન વખતે જળચર જીવોમાં પ્રદુષણ અટકાવવાનું સૂચન કર્યું. આ સાથે જ તેમણે નોંધ્યું કે આ ઉત્સવ દરમિયાન ઘણું બધું પ્લાસ્ટિક અને કચરો દરિયામાં જાય છે. તેમણે લોકોને મીઠી નદી અને અન્ય જળાશયોને પ્લાસ્ટિક મુક્ત બનાવવા પ્રોત્સાહન આપ્યું અને આ રીતે ભારતને પ્લાસ્ટિક મુક્ત બનાવવા માટેની સહયોગી ઝુંબેશમાં સમગ્ર દેશ સમક્ષ ઉદાહરણ પ્રસ્તુત કરવા જણાવ્યું.
પરિયોજના વિશે સંક્ષિપ્તમાં
પ્રધાનમંત્રીએ ત્રણ મેટ્રો લાઈન માટે શિલાન્યાસ કર્યો કે જે સાથે મળીને શહેરના મેટ્રો નેટવર્કમાં 42 કિલોમીટરથી વધુનો ઉમેરો કરશે. ત્રણ કોરીડોર આ મુજબ છે: 9.2 કિલોમીટર લાંબો ગાયમુખથી શિવાજી ચોક (મીરા રોડ) મેટ્રો-10 કોરીડોર, 12.7 કિલોમીટર લાંબો વડાલાથી છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ટર્મિનસ મેટ્રો-11 કોરીડોર અને 20.7 કિલોમીટર લાંબો કલ્યાણથી તલોજા મેટ્રો-12 કોરીડોર.
પ્રધાનમંત્રીએ અત્યાધુનિક મેટ્રો ભવનનો પણ શિલાન્યાસ કર્યો; 32 માળની આ ઈમારત 340 કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલ 14 મેટ્રો લાઈનને સંચાલિત અને નિયંત્રિત કરશે.
પ્રધાનમંત્રીએ બન્દોંગરી મેટ્રો સ્ટેશન, કાંદિવલી ઇસ્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. તેમણે અત્યાધુનિક મેટ્રો કોચ કે જે મેક ઇન ઇન્ડિયા અંતર્ગત નિર્માણ થયેલ પ્રથમ મેટ્રો કોચ છે તેનું પણ ઉદ્ઘાટન કર્યું. પ્રધાનમંત્રીએ મહા મુંબઈ મેટ્રો માટે એક બ્રાંડ વિઝન દસ્તાવેજ જાહેર કર્યો.
આ પ્રસંગે મહારાષ્ટ્રના રાજ્યપાલ, શ્રી ભગત સિંહ કોશિયારી, મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી શ્રી દેવેન્દ્ર ફડનવીસ, કેન્દ્રીય રેલવે, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયુષ ગોયલ તથા કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રી શ્રી રામદાસ આઠવલે પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
मुझे पार्ले में लोकमान्य सेवा संघ में गणपति बाप्पा के दर्शन का सौभाग्य मिला। इस वर्ष लोकमान्य सेवा संघ के गणेशोत्सव का शताब्दी वर्ष भी है। लोकमान्य तिलक ने समाज को मजबूत करने के लिए जिस परंपरा का विस्तार किया, आज उसकी गूंज देश-विदेश में है।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
महाराष्ट्र के लोगों की सादगी और स्नेह मुझे हमेशा अभीभूत कर देता है। चुनाव प्रचार के दौरान महाराष्ट्र के अनेक शहरों में गया, आप लोगों से बात की। मुंबई में तो, जो रात में सभा हुई थी, उसकी चर्चा कई दिनों तक की गई थी। इस स्नेह के लिए, इस आशीर्वाद के लिए मैं आपका बहुत-बहुत आभारी हूं।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
बनते-बिगड़ते मौसम के बीच आज भी आप अपना समय निकालकर यहां आए हैं।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
मैं रूस में था, तब भी मुझे मुंबई का हाल मिल रहा था।
मैं कल सुबह ही वहां से लौटा और फिर शाम को बेंगलुरू चला गया था।: PM
बेंगलुरू में, मैं रात भर इसरो के अपने वैज्ञानिक साथियों के साथ रहा। उन्होंने जो हौसला दिखाया है, उसे देखकर मैं बहुत प्रभावित हूं।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
अपने लक्ष्य के लिए कैसे दिन-रात एक कर दिया जाता है, कैसे विपरीत से विपरीत परिस्थिति में भी, बड़ी से बड़ी चुनौती में भी पूरी तन्मयता के साथ कैसे अपने लक्ष्य को प्राप्त किया जाता है, ये इसरो के हमारे वैज्ञानिकों-इंजीनियरों से सीखा जा सकता है।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
सबसे ऊंचे स्तर पर वो लोग पहुंचते हैं जो लगातार रुकावट के बावजूद, बड़ी से बड़ी चुनौतियों के बावजूद, निरंतर प्रयास करते रहते हैं और अपने लक्ष्य को प्राप्त करके ही दम लेते हैं।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
मिशन चंद्रयान में एक रुकावट आज हमने देखी है। लेकिन इसरो के वैज्ञानिक तब तक नहीं रुकेंगे, जब तक मंजिल पर नहीं पहुंच जाते, चाँद पर नहीं पहुंच जाते।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
हमें ये भी याद रखना है कि चंद्रयान के साथ भेजा गया ऑर्बिटर, अभी वहीं है, चंद्रमा की परिक्रमा कर रहा है। ये भी एक ऐतिहासिक उपलब्धि है।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
अपने संकल्पों के लिए निरंतर प्रयास, गणेशोत्सव की उमंग और इसी माहौल में आज महाराष्ट्र में हजारों करोड़ रुपए की योजनाओं का श्रीगणेश हो रहा है, शुभारंभ हो रहा है। मुंबई के बाद मेरा औरंगाबाद जाने का भी कार्यक्रम है। वहां भी अनेक परियोजनाओं की शुरुआत होगी।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
मैं विशेषकर मुंबई और उसके सब-अर्बन इलाकों में रहने वाले लोगों को बहुत-बहुत शुभकामनाएं देता हूं। 20 हजार करोड़ रुपए से ज्यादा का काम आज यहां शुरू हो रहा है। : PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
ये सभी परियोजनाएं मुंबई के इंफ्रास्ट्रक्चर को नया आयाम तो देंगी हीं, यहां के लोगों के जीवन को आसान बनाने में भी मदद करेंगी।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
बांद्रा-कुर्ला को एक्सप्रेस हाईवे से जोड़ने वाला प्रोजेक्ट तो लाखों प्रोफेशनल्स के लिए बहुत बड़ी राहत लेकर आएगा। BKC तो बिजनेस एक्टिविटी का बहुत बड़ा सेंटर है। अब यहां आना-जाना और आसान होगा, कम समय में हो पाएगा। इन सारी परियोजनाओं के लिए मैं आप सभी को बहुत-बहुत बधाई देता हूं।:PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
बीते पाँच वर्षों में ‘आमची मुंबई’ के इंफ्रास्ट्रक्चर को सुधारने के लिए हमने बहुत ईमानदारी से प्रयास किया है। यहां फडनवीस जी की सरकार ने मुंबई और महाराष्ट्र के एक एक प्रोजेक्ट के लिए कितनी मेहनत की है, मैं जानता हूं।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
आज जब देश 5 ट्रिलियन डॉलर इकोनॉमी के लक्ष्य की तरफ बढ़ रहा हैतब हमें अपने शहरों को भी 21वीं सदी की दुनिया के मुताबिक बनाना ही होगा। इसी सोच के साथ हमारी सरकार अगले पाँच साल में आधुनिक इंफ्रास्ट्रक्चर पर 100 लाख करोड़ रुपए खर्च करने जा रही है।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
बीते 5 वर्षों से मुझे मुंबई मेट्रो के विस्तारीकरण से निरंतर जुड़ने का मौका मिलता रहा है। करीब डेढ़ लाख करोड़ रुपए की लागत से मेट्रो नेटवर्क का विस्तार यहां किया जा रहा है।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
अभी मुंबई में सिर्फ 11 किलोमीटर का मेट्रो नेटवर्क है, लेकिन 2023-24 तक ये बढ़कर सवा 3 सौ किलोमीटर से अधिक का हो जाएगा।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
हम सिर्फ मेट्रो लाइन ही नहीं बिछा रहे बल्कि इन लाइनों पर जो मेट्रो दौड़ेगी, उसके कोच भी भारत में ही बन रहे हैं। थोड़ी देर पहले ही मैंने Mock Up कोच को देखा है। मेक इन इंडिया के तहत बनने वाले ये आधुनिक मेट्रो कोच मुंबई मेट्रो को सुरक्षित और सुविधाजनक और किफायती बनाने वाले हैं।:PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
इंफ्रा पर निवेश का मतलब है, उतना ही रोजगार के नए अवसर बनना।अगर मैं सिर्फ मुंबई में शुरू हुए मेट्रो के कार्यों के बात करूं तो इससे 10 हज़ार इंजीनियर और 40 हज़ार Skilled और Unskilled लोगों को रोज़गार के मौके मिलेंगे।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
क्या कोई पहले सोच भी सकता था कि बरसों से अटका हुआ नवी मुंबई एयरपोर्ट का काम, मुंबई ट्रांस हार्बर लिंक का काम, मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन का काम, इतने व्यापक रूप से शुरू होगा, इतनी तेज गति से आगे बढ़ेगा।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
आज देश में 27 शहरों में मेट्रो या तो शुरू हो चुकी है या शुरू होने वाली है।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
आज देशभर में पौने 7 सौ किलोमीटर मेट्रो लाइन Operational हैं जिसमें से 400 किलोमीटर की मेट्रो सेवा बीते पाँच वर्ष में शुरू हुई है। : PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
करीब-करीब 6 सौ किलोमीटर की नई मेट्रो लाइनों की स्वीकृति पिछले पाँच साल में दी गई है। मुंबई हो, पुणे या नागपुर मेट्रो, इनके काम इसी दौरान शुरू हुए।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
देश को 21वीं सदी के आधुनिक इंफ्रास्ट्रक्चर से युक्त करना, देश को तेज गति से आगे बढ़ाने के लिए आवश्यक है। आज देश के इंफ्रास्ट्रक्चर को एक होलिस्टिक तरीके से विकसित करने पर काम चल रहा है। टुकड़ों-टुकडों में नहीं, एक भारत-श्रेष्ठ भारत के नजरिए के साथ हम आगे बढ़ रहे हैं।:PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
हम सभी का ये दायित्व है कि हमारे बच्चे, हमारी आने वाली पीढ़ियां, उस परेशानी में न रहें, जिसमें हम रहते आए हैं। हर व्यक्ति के जीवन स्तर में होने वाला सुधार, देश की स्थिति में सुधार ला देता है।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
हमें अपना वर्तमान, अतीत के सपनों को पूरा करने के साथ ही, भविष्य की तैयारियों में भी खपाना होगा। देश भविष्य के लिए आज से तैयार होगा, तभी आपके बच्चे, सुखी जीवन बिता पाएंगे।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
इस सरकार को 100 दिन हो रहे हैं और इन 100 दिनों में ही ऐसे-ऐसे कार्य हुए हैं, जो अभूतपूर्व हैं, ऐतिहासिक हैं।: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
जल जीवन मिशन की शुरुआत हो या फिर देश के हर किसान को किसान सम्मान निधि के दायरे में लाने का फैसला,
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
हमारी मुस्लिम बहनों-बेटियों को तीन तलाक के संकट से मुक्ति दिलाने वाला कानून हो या बच्चों की सुरक्षा से जुड़ा कानून,
हर क्षेत्र में, बहुत तेजी से काम किया जा रहा है।:PM
लेकिन सरकार के इन फैसलों और इन कार्यों के बीच, आपकी सेवा के बीच मैंने एक और संकल्प लिया है। ये संकल्प है, ज्यादा से ज्यादा लोगों को, ज्यादा से ज्यादा अवसरों पर, अपने दायित्वों के प्रति सजग करने का।:PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
‘एक भारतीय-एक संकल्प’ के साथ मैं आपसे प्रार्थना करूंगा, अपना तय किया हुआ संकल्प पूरा करने का आग्रह करूंगा।:PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
आप लोग मुंबई के हित में, महाराष्ट्र के हित में जो संकल्प लेना चाहें, वो ले सकते हैं।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
वैसे एक सुझाव मैं आपको अभी ही दे सकता हूं।
:PM
बप्पा की विदाई के दौरान बहुत सारा प्लास्टिक और दूसरा waste हमारे समंदर में चला जाता है। इस बार हमें कोशिश करनी है कि ऐसा सामान जो जल प्रदूषण बढ़ाता है उसको पानी में नहीं बहाएंगे।:PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
मुझे पूरा विश्वास है कि आपका यही उत्साह पूरे देश को प्लास्टिक मुक्त करने में बहुत बड़ी भूमिका निभाएगा।एक बार फिर आप सभी को विकास के तमाम प्रोजेक्ट्स के लिए बधाई।:PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2019
