શેર
 
Comments

મંચ પર બિરાજમાન એન.એમ.ઓ. ના સર્વે પદાધિકારીઓ, ભારતના જુદા જુદા ભાગમાંથી આવેલા તમામ પ્રતિનિધિ ભાઈઓ અને નવયુવાન મિત્રો..! આપણે લોકો એક જ અખાડામાંથી આવ્યા છીએ અને એટલા માટે આપણને સૌને પોતાની ભાષાની ખબર છે, ભાવનાઓની ખબર છે, રસ્તાની ખબર છે, લક્ષ્યની પણ ખબર છે અને એટલા માટે કોઈ કોને શું કહે, કોઈ કોઇને શું સાંભળે..? અને તેથી માટે હું કંઈ ના બોલું તો પણ વાત તો પહોંચી જ જશે. હું અનુમાન લગાવી શકું છું કે મારા અહીં આવ્યા પહેલાં સવારથી અત્યાર સુધી તમે શું કર્યું હશે, અને હું એ પણ અનુમાન લગાવી શકું છું કે કાલે શું કરશો. હું એનો પણ અંદાજ લગાવી શકું છું કે હવેના અધિવેશનનો તમારો એજન્ડા શું હશે, કારણ કે આપણે બધા એક જ અખાડામાંથી આવ્યા છીએ..! મિત્રો, સ્વામી વિવેકાનંદજીની જ્યારે વાત થાય છે ત્યારે એક વાત ઊભરીને આવે છે કે તેઓ પરિસ્થિતિના વહેણમાં વહી જનાર વ્યક્તિ ન હતા. જે લોકોએ સ્વામી વિવેકાનંદજીને વાંચ્યા હશે અને જેમણે તે સમયની સમાજ વ્યવસ્થાના સૂત્રધારોને વાંચ્યા હશે, તો તેઓ સારી રીતે અંદાજ લગાવી શકે છે કે વિવેકાનંદજીને કોઈ કામ સરળતાથી કરવાનું સૌભાગ્ય જ નહોતું મળ્યું. દરેક સમયે નાનામાં નાની બાબત માટે પણ તેમને સંઘર્ષ કરવો પડ્યો હતો. કોઈ ચીજ તેમને સહજ રીતે મળી ન હતી અને જ્યારે મળી ત્યારે સ્વીકાર્ય ન હતી.

આ તેમની એક અન્ય વિશેષતા હતી. રામકૃષ્ણ પરમહંસ મળ્યા, તો તેમને પણ તેઓને સહજ રીતે સ્વીકાર ન કર્યા, તેમની પણ તેઓએ કસોટી કરી..! કાળીના પાસે ગયા, રામકૃષ્ણ દેવની તાકાત હતી કે કાળી મળી, પરંતુ, સ્વીકાર કરવાની ના પાડી. તો એક એવી વ્યક્તિ તરફ આપણે જઈએ. આપણે જીવનમાં સંઘર્ષ કરવા માટે કેટલા દ્રઢનિશ્ચયી છીએ, કેટલા પ્રતિબદ્ધ છીએ…! જરા જેટલી હવાની દિશા બદલાઈ જાય તો ક્યાંક બેચેનીનો અનુભવ તો નથી કરતા, એવું તો નથી લાગતું તમને કે યાર, હવે શું થશે, પરિસ્થિતિ તો કંઈ અનુકૂળ નથી..! તો મિત્રો, તે જિંદગી નથી જીવી શકતા, અને જેઓ પોતે જિંદગી નથી જીવી શકતા તે બીજાઓને જિંદગી જીવવાની તાકાત કેવી રીતે આપી શકે..! અને ડૉક્ટરોનું તો કામ જ હોય છે અન્યોને જિંદગી જીવવાની તાકાત આપવાનું. કોઈ ડૉક્ટર એવું નહીં ઈચ્છે કે તેમનું પેશન્ટ હંમેશા તેમના પર નિર્ભર રહે. ડૉક્ટર અને વકીલમાં આ તો ફર્ક હોય છે..! અને ત્યાં જ વિચારવાની પ્રવૃત્તિમાં તફાવત જણાય છે. અને જો આપણે તેને આત્મસાત કરીએ.. મિત્રો, જે સફળ ડૉક્ટર છે, તેનો બંગલો કેટલો વિશાળ છે, ઘર આગળ કેટલી ગાડીઓ પડી છે, બેન્ક બેલેન્સ કેટલું છે… તેના આધારે ક્યારેય કોઈપણ ડૉક્ટરની સફળતા નક્કી નથી થતી. ડોક્ટરની સફળતા એ વાત પરથી મપાય કે તેણે કેટલી જિંદગી બચાવી, કેટલાને નવું જીવન આપ્યું, કોઈ અસાધ્ય રોગના દર્દી માટે તેણે જિંદગી કેવી રીતે ખપાવી દીધી, એક ડિઝીઝ માટે સુખ-ચેન કેવી રીતે ખોયાં..! મિત્રો, એટલા માટે જો હું એન.એમ.ઓ. સાથે જોડાએલો છું, રાષ્ટ્રીય ભાવનાથી ભરેલ છું, સવાર-સાંજ, દિવસ-રાત ભારતમાતાનો જયજયકાર કરું છું, પરંતુ એ જ ભારતમાતાના અંશરૂપ એક દર્દી જે મારી પાસે ઊભો છે, તે દર્દી ફક્ત એક વ્યક્તિ નથી, પરંતુ મારી ભારતમાતાનો જીવતો જાગતો અંશ છે અને તે દર્દીની સેવા જ મારી ભારતમાતાની સેવા છે, આ ભાવ જ્યાં સુધી અંદર પ્રગટ થતો નથી ત્યાં સુધી એન.એમ.ઓ. ની ભાવનાએ મારી રગોમાં પ્રવેશ કર્યો નથી..! મિત્રો, હમણાં દેશ 1962 ની લડાઈનાં પચાસ વર્ષને યાદ કરી રહ્યો હતો. મીડિયામાં તેની ચર્ચા ચાલી રહી હતી. કોણ દોષી, કોણ અપરાધી, કોની ભૂલ, શું ભૂલ… આ વાત પર ડિબેટ ચાલી રહી હતી. મિત્રો, જો પચાસ વર્ષ પછી પણ આ પેઢીને એક વેદના હોય, એક દર્દ હોય, એક પીડા હોય કે ક્યારેક એ લડાઈમાં આપણે હાર્યા હતા, આપણી માતૃભૂમિને આપણે ખોઈ હતી, તો એનો અર્થ એ કે તેમાં વિજય પ્રાપ્ત કરવાનું બીજ પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. મિત્રો, જે સ્વામી વિવેકાનંદજીની આપણે વાત કરતા રહીએ છીએ, જે હંમેશા આપણને પ્રેરણા આપતા રહે છે, પરંતુ શું આપણે ક્યારેય એવું વિચાર્યું કે જ્યારે એમની 150 મી જયંતી મનાવી રહ્યા છીએ અને 125 વર્ષ પહેલાં 25 વર્ષની ઉંમરમાં જે નવયુવાન સંન્યાસીએ એક સપનું જોયું હતું કે હું મારી આંખોની સામે જોઈ રહ્યો છું કે મારી ભારતમાતા જગદગુરૂના સ્થાન પર બિરાજમાન થશે, હું તેનું ભવ્ય, દિવ્ય રૂપ જાતે જ જોઈ રહ્યો છું..! આ વિવેકાનંદજીએ 25 વર્ષની વયમાં દુનિયાની સામે ડંકાની ચોટ પર કહ્યું હતું. કોના ભરોસે કહ્યું હતું..? તેમણે પ્રવચન આપ્યું હતું કે આ દેશના નવયુવાનો આ પરિસ્થિતિ પેદા કરશે..! 150 વર્ષ મનાવવાવાના સમયે દિલમાં શું વેદના છે, પીડા છે કે આવા મહાપુરૂષ જેના પ્રત્યે આપણી આટલી ભક્તિ હોવા છતાં 25 વર્ષની વયમાં જે શબ્દોમાં તેમણે કહ્યું હતું, 125 વર્ષ એ શબ્દોને વીતી ગયા, તે સપનું હજી પૂરું નથી થયું, શું તેની પીડા છે, દર્દ છે..? પેઢીઓ ખતમ થઈ ગઈ, આપણે પણ આવ્યા અને ચાલ્યા જઈશું, શું તે સપનું અધૂરું રહેશે..? જો તે સપનું અધૂરું રહેવાનું જ હોય તો 150 વર્ષ મનાવવાથી કદાચ આ કર્મકાંડ થઈ જશે અને એટલા માટે હું ઈચ્છું છું કે આપણે જ્યારે તેમનાં 150 વર્ષ ઉજવી રહ્યાં છીએ ત્યારે, આપણે કંઈ મેળવી શકીએ કે ન મેળવી શકીએ, કેટલીક પરિસ્થિતિઓને બદલી શકીએ કે ના બદલી શકીએ, પરંતુ કમ સે કમ દિલમાં એક દર્દ તો ઊભું કરીએ, એક વેદના તો પેદા કરીએ કે આપણે સમય ગુમાવી દીધો…!

મિત્રો, આ મહાપુરૂષે જીવનના અંતકાળની અંતિમ ઘડીમાં કહ્યું હતું કે સમયની માંગ છે કે તમે તમારા ભગવાનને ભૂલી જાઓ, તમારા ઈષ્ટદેવતાને ભૂલી જાઓ. તમારા પરમાત્મા, તમારા ઈશ્વરને ડૂબાડી દો. એકમાત્ર ભારતમાતાની પૂજા કરો. એક જ ઈષ્ટ દેવતા હોય..! અને પચાસ વર્ષ માટે કરો. અને વિવેકાનંદજીએ આવું કહ્યાના ઠીક પચાસ વર્ષ પછી 1947 માં આ દેશ આઝાદ થયો હતો. મિત્રો, કલ્પના કરો કે 1902 માં જ્યારે સ્વામી વિવેકાનંદજીએ આ વાત કહી હતી, તે સમયે આજનું મીડિયા હોત તો શું થાત..? આજના વિવેચકો હોત તો શું થાત..? આજના ટીકાકાર હોત તો શું થાત..? ચર્ચા એ જ થાય છે કે આ કેવો વ્યક્તિ છે, જેણે એજન્ડા બદલી દીધો અને સિદ્ધાંતોને છોડી દીધા..! જે ભગવાન માટે પાંચ-પાંચ હજાર વર્ષથી એક કલ્પના કરીને પેઢીઓ સુધી જે સમાજ ચાલ્યો, તેઓ કહે છે કે તેને છોડી દો..! એ તો ડૂબાડી દેશે દેશને અને સંસ્કૃતિને. બધું જ છોડવા માટે કહી રહ્યા છે, બધું જ ભગવાન પર છોડવા માટે કહી રહ્યા છે..! ખબર નથી તેમના પર શું શું વીતત અને વીત્યું પણ હશે, થોડું ઘણું તો ત્યારે પણ કર્યું જ હશે..! આપણે જે પરિવારમાંથી આવી રહ્યા છીએ, જે પરંપરામાંથી આવી રહ્યા છીએ, શું આપણે તેમાંથી કંઈક બોધ લેવા માટે તૈયાર છીએ..? જો બોધ લેવાની તાકાત હોય તો રસ્તો પોતાની મેળે જ મળી રહેશે અને મંજિલ પણ મળી રહેશે..! પરંતુ તેના માટે દોસ્તો, ખૂબ મોટું સાહસ કરવું પડે છે. પોતાની બનાવેલી દુનિયા છોડીને બહાર નીકળવા માટે બહુ મોટી હિંમત જોઇએ અને જો તે હિંમત ખોઈ દઈએ, તો આપણે શરીરથી તો જીવતા હોઈશું પરંતુ પ્રાણ-શક્તિનો અભાવ હશે..! એટલા માટે જ્યારે વિવેકાનંદજીને યાદ કરીએ છીએ ત્યારે તે સામર્થ્ય માટેની શોધની આવશ્યકતા છે. તે સામર્થ્યને લઈને જીવવું, સપના જોવા, સાકાર કરવા, તે સામર્થ્યની આવશ્યકતા છે. તમે એક ડૉક્ટર તરીકે કામ કરી રહ્યા છો. આવનારા દિવસોમાં જે વિદ્યાર્થીમિત્રો છે, તે ડૉક્ટર બનવાના છે. અહીં સુધી પહોંચવા માટે તમે શું નહીં છોડ્યું હોય..! દસમા ધોરણમાં આટલા માર્ક્સ લાવવા માટે કેટલી રાત જાગ્યા હશો..! બારમા ધોરણ માટે મા-બાપને રાત દિવસ દોડાવ્યા હશે. જુઓ, પેપરો ક્યાં ગયાં છે, જુઓ તો, શું રિઝલ્ટ આવી રહ્યું છે..! ડોનેશનની સીટ મળશે તો ક્યાં મળશે, મેરિટ ઉપર મળશે તો ક્યાં મળશે..! કંઈ વાંધો નહીં, એમ.બી.બી.એસ. નહીં તો ડેન્ટલ ચાલશે..! અરે, એ પણ ના મળે તો કંઈ વાંધો નહીં, ફિઝિયોથેરપી ચાલશે..! ખબર નથી કેટલા-કેટલા સપના ગૂંથ્યા હશે..! અને હવે એકવાર તેમાં પ્રવેશી ગયા..! હું મેડિકલ સ્ટુડન્ટ્સને પ્રાર્થના કરું છું કે તમે વિચારો કે બારમાની ઍક્ઝામ સુધી તમારી મનોદશા, રિઝલ્ટ આવવા સુધીની તમારી મનોદશા કે મેડિકલ કૉલેજમાં એન્ટ્રન્સ સુધીની મનોદશા… જે ભાવનાઓના કારણે, જે પ્રેરણાના કારણે તમે દિવસ-રાત મહેનત કરતા હતા, શું મેડિકલમાં પ્રવેશ મળ્યા બાદ તે ઊર્જા જીવંત છે, દોસ્તો..? તે પ્રેરણા તમને પુરૂષાર્થ કરવા માટેની તાકાત આપે છે..? જો નથી આપતી તો પછી તમે પણ ક્યાંક પૈસા કમાવા માટેનું મશીન તો નહીં બની જાઓને, દોસ્તો..? આટલું તપ કરીને જે ચીજને તમે મેળવી છે, તે કદાચ ધન અને દૌલતને ભેગા કરવાનું એક મશીન બની જાય તો મિત્રો 10, 11, 12 મા ધોરણની તમારી જે તપશ્ચર્યા છે, તમારા માટે તમારા મા-બાપ રાત-રાતભર જાગ્યા છે, તમારા નાના ભાઈએ પણ ટી.વી. નથી જોયું, કેમ..? મારી મોટી બહેનને 12 માની ઇગ્ઝૅમ છે. તમારી મા એના સગા ભાઈના લગ્નમાં નથી ગઈ, કેમ..? દિકરીની 12 માની ઇગ્ઝૅમ છે. મિત્રો, કેટલું તપ કર્યું હતું..! હું તમને પ્રાર્થના કરું છું દોસ્તો, એ તપસ્યાને કદી ભૂલશો નહીં. આ વસ્તુને મેળવવા માટે જે કષ્ટ તમે ભોગવ્યું છે, બની શકે કે તે કષ્ટ પોતે જ તમારી અંદર સમાજ પ્રત્યે સંવેદના જગાડવા માટેનું કારણ બની જાય અને તમને બહારની કોઈ તાકાતની આવશ્યકતા જ ના રહે..! મિત્રો, એક ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટરની પાસે જ્યારે એક દર્દી આવે છે તો તે ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટરે નક્કી કરવાનું હોય છે કે તે દર્દીમાં તેને માણસ દેખાય છે કે હાડકાં..! મિત્રો, જો તેને હાડકાં દેખાય છે તો મોટા એક્સપર્ટ ડોક્ટરના રૂપમાં તેના હાડકાં ઠીક કરીને તેને પાછો મોકલી દેજો, પરંતુ જો માણસ દેખાય તો તેનું જીવન સફળ થઈ જશે. મિત્રો, જીવન કેવી રીતે બદલાઈ રહ્યું છે, જીવનનાં મૂલ્યો કેવી રીતે બદલાઈ રહ્યાં છે..! એક અર્થપ્રધાન જીવન બની રહ્યું છે અને અર્થપ્રધાન જીવનના કારણે પરિસ્થિતિઓ કઈ બની છે..? ડૉકટરે ભૂલથી ખોટું ઈન્જેક્શન આપી દીધું, હાથ કપાવવો પડ્યો, હાથ ચાલ્યો ગયો… ઠીક છે, બે લાખનો ઇન્શુઅરન્સ છે, બે લાખનો વીમો મંજૂર થઈ જશે…! એક્સીડન્ટ થયો, એક પગ કપાઈ ગયો… પાંચ લાખ મળી જશે..! મિત્રો, શું આ શરીર, આ અંગ-ઉપાંગ રૂપિયાનાં ત્રાજવાંથી તોલી શકાય છે..? હાથ કપાયો તો બે લાખ, પગ કપાયો તો પાંચ લાખ, આંખ જતી રહી તો દોઢ લાખ આપી દો..!

મિત્રો, આંખ જતી રહે તો ફક્ત એક અંગ જ નથી જતું, જિંદગીનો પ્રકાશ જતો રહે છે. પગ કપાવાથી શરીરનું એક અંગ જ નથી જતું, પગ કપાય તો જિંદગીની ગતિ રોકાઈ જાય છે. શું જીવનને તે દ્રષ્ટિકોણથી જોવાનો પ્રયાસ કર્યો છે આપણે..? અને એટલા માટે મિત્રો, સામાન્ય માનવીના મનમાં ડૉક્ટર બનવાની કલ્પના કઈ છે..? સામાન્ય માનવી ડૉક્ટરને ભગવાનનું બીજું રૂપ માને છે, સામાન્ય માનવી માને છે કે જેવી રીતે ભગવાન મારી જિંદગી બચાવે છે, એમ જ જો ડૉક્ટરના ભરોસે હું મારી જિંદગી મૂકી દઉં તો શક્ય છે કે તે મારી જિંદગી બચાવી લે..! જ્યારે તમે કોઈની જિંદગી બચાવો છો ત્યારે તમે ફક્ત એક પેશન્ટને જ બચાવો છો એવું નથી, તમે અનેક લોકોનાં સપનાંઓને સંવારો છો..! પરંતુ આ મહાત્મા ગાંધીના ફોટાવાળી નોટથી નથી થતું, મહાત્મા ગાંધીના જીવનને યાદ રાખવાથી થાય છે અને આ ભાવ જગાડવાનું કામ એન.એમ.ઓ. દ્વારા થાય છે. મિત્રો, મને ભૂતકાળમાં ગુજરાતના એન.એમ.ઓ. ના કેટલાક મિત્રો સાથે વાતચીત કરવાનો અવસર મળ્યો છે અને ખાસ કરીને તેઓ જ્યારે નોર્થ-ઈસ્ટ જઈને આવે છે ત્યારે તેમની પાસે કહેવા માટે એટલું બધું હોય છે, જેમ કે કોમ્પ્યૂટર ઉપર તમે કોઈપણ બટનને ક્લિક કરો અને આખી દુનિયા ઊતરી આવે છે, તેવી જ રીતે તેમને પૂછો કે નોર્થ-ઈસ્ટ કેવું રહ્યું તો સમજી લો તમારા બે-ત્રણ કલાક આરામથી વીતી જાય..! તે દરેક ગલી-મહોલ્લાની વાત જણાવે છે. મિત્રો, નોર્થ-ઈસ્ટના મિત્રોને આપણાથી કેટલો લાભ થતો હશે તેનો મને અંદાજ નથી, પરંતુ તેના કારણે જનારાને તો લાભ થતો હશે એનો મને પૂરો વિશ્વાસ છે. પોતાનાઓને જ જ્યારે અલગ-અલગ રૂપમાં જોઈએ છીએ, મળીએ છીએ, જાણીએ છીએ, તેમની ભાવનાઓને સમજીએ છીએ, તો તે આપણી મૂડી બની જાય છે, તે આપણી ઊર્જા શક્તિના રૂપમાં કન્વર્ટ થઈ જાય છે અને તેને લઈને આપણે જો આગળ વધીએ તો આપણને એક નવી તાકાત મળે છે.

મિત્રો, ક્યારેક-ક્યારેક આપણી નિષ્ફળતા પાછળનું એક કારણ એ હોય છે કે આપણને આપણી જાત પર શ્રદ્ધા નથી હોતી, આપણને જાત ઉપર વિશ્વાસ નથી હોતો અને મોટાભાગની સમસ્યાઓના મૂળમાં આ મુખ્ય કારણ હોય છે. જો તમને તમારી જ વાત પર વિશ્વાસ ન હોય અને તમે ઈચ્છો કે દુનિયા તેને માને તો તે શક્ય નથી. હોમિયોપેથી ડૉક્ટર બની ગયો કેમ કે ત્યાં ઍડમિશન નહોતું મળ્યું. પરંતુ કેમ કે હવે ડૉક્ટરનું લેબલ લાગી ગયું છે તો હું જનરલ પ્રેક્ટિસ કરીશ અને ઍલોપથીનો પણ ઉપયોગ કરીશ…! જો મને જ મારી સ્ટ્રીમ પર શ્રદ્ધા નથી તો, હું કેવી રીતે ઈચ્છીશ કે વધારે પેશન્ટ પણ હોમિયોપેથી માટે આવે..! હું આયુર્વેદનો ડૉક્ટર બની ગયો. ખબર હતી કે એમાં તો મારો નંબર લાગવાનો નથી તો પહેલેથી જ સંસ્કૃત લઈને રાખ્યું હતું..! મને જાણકારી છે ને..? હું સાચું કહું છું..? તમારી જ વાત જણાવી રહ્યો છું ને..? ના, તમારી નથી, જે બહાર છે તેમની છે..! આયુર્વેદ ડૉક્ટરનું બોર્ડ લગાવી દીધું, ફરી ઈન્જેક્શન શરૂ. આપણી પોતાની વસ્તુ ઉપર જો આપણને શ્રદ્ધા ન હોય તો આપણે જીવનમાં ક્યારેય સફળ નથી થઈ શકતા. હું એન.એમ.ઓ. સાથે જોડાએલ મિત્રોને આગ્રહ કરીશ કે જે માર્ગને જીવનમાં આપણે પ્રાપ્ત કર્યો છે, આપણે જ્યાં પહોંચ્યા છીએ તેની પ્રતિષ્ઠા વધારવાનું પણ આપણું કામ છે. મિત્રો, આ તો સારું થયું કે આખી દુનિયામાં હોલિસ્ટિક હેલ્થ કેઅરનો એક માહોલ બનેલો છે. સાઈડ ઈફેક્ટ્સ ન થાય તેવી કૉન્શ્યસનેસ આવી ગઈ છે અને એના કારણે લોકોએ ટ્રેડિશનલ માર્ગ ઉપર જવાનું શરૂ કર્યું છે અને તેનો બેનિફિટ પણ મળ્યો છે સૌને. પરંતુ વ્યાવસાયિક સફળતા એક વાત છે, શ્રદ્ધા બીજી વાત છે. અને ક્યારેક-ક્યારેક ડૉક્ટરને તો શ્રદ્ધા જોઇએ, પરંતુ પેશન્ટને પણ શ્રદ્ધા જોઇએ..! હું જ્યારે સંઘ પ્રચારક તરીકે શાખાના કામ જોતો હતો, ત્યારે વડોદરા જિલ્લામાં મારો ફેરો ચાલી રહ્યો હતો ત્યાં એક ચલામલી કરીને એક નાનકડું સ્થળ છે, તો ત્યાં એક ડૉક્ટરનો પરિવાર હતો જે સંઘ સાથે સંપર્ક રાખતો હતો તો ત્યાં અમે જતા હતા અને તેમના ત્યાં રહેતા હતા. ત્યાં બધા ટ્રાઈબલ પેશન્ટ આવતા હતા અને સૌથી પહેલાં ઈન્જેક્શનની માગણી કરતા હતા. અને તેમની એ વિચારસરણી હતી કે ડૉક્ટર જો ઈન્જેક્શન નથી આપતા તો તે ડૉક્ટર નકામા છે. તેમને કંઈપણ આવડતું નથી…! આ તેમની વિચારસરણી હતી અને એ લોકોને પણ તેમને ઈન્જેક્શનની જરૂર હોય કે ના હોય, કંઈપણ હોય, પરંતુ ઈન્જેક્શન આપવું જ પડતું હતું..! કોઈ-કોઈવાર પેશન્ટની માંગને પણ એમણે પૂરી કરવી પડતી હતી.

મિત્રો, મારા કહેવાનો મતલબ હતો કે આપણે આ ચીજો ઉપર શ્રદ્ધા હોવી ખૂબ જરૂરી છે. એક જૂના સમયની ઘટના મેં સાંભળી હતી. જુના જમાનામાં જે વૈદ્યરાજ હતા, તે પોતાનો બધો સમાન લઈને ભ્રમણ કરતા હતા. અને જો એમને ખબર પડે કે આ વિસ્તારમાં આટલો જડી-બૂટીઓનું ક્ષેત્ર છે તો તે ગામમાં મહીના, છ મહિના, વર્ષભર રહેવું અને જડી-બૂટીઓનો અભ્યાસ કરવો, દવાઓ બનાવવી, પ્રયોગ કરવો, એમાંથી ટ્રેડિશન ડેવલપ કરવી, પછી ત્યાંથી બીજા વિસ્તારમાં જવું, ત્યાં કરવી… જૂના જમાનામાં વૈદ્યરાજની જિંદગી આવી હતી. એકવાર એક ગામમાં એક વૈદ્યરાજ આવ્યા તો પેશન્ટ એમને મળ્યો, તેને કંઈક ચામડીની બિમારી હતી, કંઈક મુશ્કેલી હતી, કંઈક ઠીક નહોતું થતું. વૈદ્યરાજજીને તેણે કહ્યું કે હું તો ખૂબ દવાઓ કરી-કરીને થાકી ગયો, દુનિયાભરની જડી-બૂટી ખાઈ ખાઈને મરી રહ્યો છું, મારું તો કંઈ ઠેકાણું નથી રહ્યું. અને હું ખૂબ પરેશાન રહું છું..! તો વૈદ્યરાજજીએ કહ્યું કે સારું ભાઈ, કાલે આવજે..! અઠવાડિયામાં રોજ આવે-બોલાવે, કોઈ દવા નહોતા આપતા, ફક્ત વાત કરતા રહેતા હતા..! છેવટે તેણે કહ્યું કે વૈદ્યરાજજી, તમે મને બોલવો છો પરંતુ કોઈ દવા વગેરે તો કરો..! બોલ્યા ભાઈ, દવા તો છે મારી પાસે પરંતુ તેના માટે પરેજીની ખૂબ આવશ્યકતા છે, તું કરીશ..? તો બોલ્યો અરે, હું જિંદગીથી પરેશાન થઈ ગયો છું, જે પણ પરેજી હશે તેને હું સ્વીકારી લઈશ..! તો વૈદ્યરાજ બોલ્યા કે ચાલો હું દવા ચાલું કરું છું. તો એમણે દવા ચાલુ કરી અને પરેજીમાં શું હતું..? રોજ ખીચડી અને કૅસ્ટર ઑઇલ, આ જ ખાવાનું. ખિચડી અને કૅસ્ટર ઑઇલ ભેળવીને ખાવાનું..! હવે તમને સાંભળીને પણ કેવું લાગે છે..! તો એણે કહ્યું ઠીક છે. હવે તે એક-બે મહિના તેની દવા ચાલી અને એટલામાં તો તે વૈદ્યરાજજીને થયું કે હવે બીજા વિસ્તારમાં જવું જોઇએ, તો એ તો ચાલી નીકળ્યા અને તેને બતાવી દીધું કે આ આ જડી-બૂટીઓ છે, આવી રીતે-આવી રીતે દવાઓ બનાવજે અને આમ તારે કરવાનું છે..! વીસ વર્ષ પછી તે વૈદ્યરાજજી ઘુમતા ઘુમતા તે ગામમાં ફરી પાછા આવ્યા. પાછા આવ્યા તો તે જૂનો દર્દી હતો એને લાગ્યું કે આ તો તે જ વૈદ્યરાજ છે જે પહેલાં આવ્યા હતા. તો એણે જઈને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા તો વૈદ્યરાજજીએ વિચાર્યું કે કયો ભક્ત મળી ગયો જે મને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કરી રહ્યો છે..! તો બોલ્યા ભાઈ, શું વાત છે..? તો એણે પૂછ્યું કે તમે મને ઓળખ્યો..? બોલ્યા નહીં ભાઈ, નથી ઓળખ્યો..! અરે, તમે વીસ વર્ષ પહેલાં આ ગામમાં આવ્યા હતા. અને તમે એક દર્દીને એવી-એવી દવા આપી હતી, હું તે જ છું અને મારો સંપૂર્ણ રોગ જતો રહ્યો છે અને હું ઠીક-ઠાક છું.! તો વૈદ્યરાજજીએ પૂછ્યું કે સારું ભાઈ, પેલી પરેજી તે છોડી..? અરે સાહેબ, પરેજીને છોડો, આજે પણ તે જ ખાઉં છું..! મિત્રો, તે વૈદ્યરાજની આસ્થા કેટલી અને તે પેશન્ટની તપશ્ચર્યા કેટલી અને તેના કારણે પરિણામ કેટલું મળ્યું, તમે અંદાજ લગાવી શકો છો. અને એટલા માટે આપણે જે ક્ષેત્રમાં છીએ તે ક્ષેત્રને આપણે તે પ્રકારે જોવું જોઇએ. મિત્રો, આપણે ત્યાં વિવેકાનંદજીની જ્યારે વાત આવે છે તો દરિદ્રનારાયણની સેવા, આ વાત સ્વાભાવિક રીતે આવી જાય છે. આજે આપણે સ્વામી વિવેકાનંદજીની 150 મી જયંતી મનાવી રહ્યા છીએ ત્યારે આપણે વિવેકાનંદજીની તે ભાવનાને પોતાના શબ્દોમાં પ્રગટ કરીને આગળ વધી શકીએ છીએ શું?

વિવેકાનંદજી માટે જેટલું મહાત્મ્ય ‘દરિદ્ર નારાયણ’ ની સેવાનું હતું, એક ડૉક્ટર તરીકે મારા માટે પણ ‘દર્દી નારાયણ’ છે, આ દર્દી નારાયણની સેવા કરવી અને દર્દી જ ભગવાનનું રૂપ છે, આ ભાવનાને લઈને જો આપણે આગળ વધીએ તો મને વિશ્વાસ છે કે જીવનમાં આપણને સફળતાનો આનંદ અને સંતોષ મળશે. વિવેકાનંદજીની 150 મી જયંતી આપણા જીવનને મોલ્ડ કરવા માટે એક ખૂબ મોટો અવસર બનીને રહેશે. ઘણા બધા મિત્રો ગુજરાત બહારથી આવ્યા છે. ઘણા લોકો એવા પણ હશે કે જેમણે ગુજરાત પહેલી વાર જોયું હશે. અને હવે જો તમને કદાચ અમિતાભ બચ્ચન મળી જાય તો તેમને જરૂર કહેજો કે ‘હમને ભી કુછ દિન ગુજારે થે ગુજરાત મેં..!’ તમે આવ્યા છો તો ગીરના સિંહ જોવા માટે જરૂર જાવ, આવ્યા છો તો સોમનાથ અને દ્વારકા જુઓ, કચ્છનું રણ જુઓ..! એટલા માટે જુઓ કારણકે મારું કામ છે મારા રાજ્યનું ટૂરિઝમ ડેવલપ કરવું..! અને અમારા ગુજરાતીઓના લોહીમાં બિઝનેસ હોય છે, એટલે હું આવ્યો છું તો બિઝનેસ કર્યા વગર જઈ ના શકું. મારા આજકાલ આ જ બિઝનેસ છે કે આપ મારા ગુજરાતમાં ટૂરિઝમની મજા માણો, આપ ગુજરાતને જુઓ, ફક્ત આ રૂમમાં બેસી ન રહો. અધિવેશન પછી જાઓ, વચ્ચેથી ન જશો..!

ખૂબ-ખૂબ ધન્યવાદ, મિત્રો..!

Share your ideas and suggestions for 'Mann Ki Baat' now!
Explore More
પ્રધાનમંત્રીએ 76મા સ્વતંત્રતા દિવસના પ્રસંગે લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી દેશને કરેલાં સંબોધનનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

પ્રધાનમંત્રીએ 76મા સ્વતંત્રતા દિવસના પ્રસંગે લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી દેશને કરેલાં સંબોધનનો મૂળપાઠ
How Direct Benefit Transfer Became India’s Booster During Pandemic, and Why World Bank is in Awe

Media Coverage

How Direct Benefit Transfer Became India’s Booster During Pandemic, and Why World Bank is in Awe
...

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Our government dedicates the project for which we lay the foundation stone: PM Modi in Himachal Pradesh
October 05, 2022
શેર
 
Comments
PM dedicates AIIMS Bilaspur to the nation
PM inaugurates Government Hydro Engineering College at Bandla
PM lays foundation stone of Medical Device Park at Nalagarh
PM lays foundation stone of project for four laning of National Highway worth over Rs 1690 crores
“Fortunate to have been a part of Himachal Pradesh's development journey”
“Our government definitely dedicates the project for which we lay the foundation stone”
“Himachal plays a crucial role in 'Rashtra Raksha', and now with the newly inaugurated AIIMS at Bilaspur, it will also play pivotal role in 'Jeevan Raksha'”
“Ensuring dignity of life for all is our government's priority”
“Happiness, convenience, respect and safety of women are the foremost priorities of the double engine government”
“Made in India 5G services have started, and the benefits will be available in Himachal very soon”

जै माता नैणा देविया री, जै बजिए बाबे री।

बिलासपुरा आल्यो...अऊं धन्य ओइ गया, आज्ज...मिंजो.....दशैरे रे, इस पावन मौके पर, माता नैणा देविया रे, आशीर्वादा ने, तुहाँ सारयां रे दर्शना रा सौभाग्य मिल्या! तुहाँ सारयां जो, मेरी राम-राम। कने एम्स री बड़ी-बड़ी बदाई।

हिमाचल के राज्यपाल श्री राजेंद्र आर्लेकर जी, हिमाचल के लोकप्रिय मुख्यमंत्री श्रीमान जयराम ठाकुर जी, भारतीय जनता पार्टी के राष्ट्रीय अध्यक्ष, हम सबके मार्गदर्शक और इसी धरती की संतान, श्रीमान जेपी नड्डा जी, केंद्रीय मंत्रिमंडल में मेरे सहयोगी और हमारे सांसद श्री अनुराग ठाकुर जी, हिमाचल भाजपा के अध्यक्ष और संसद में मेरे साथी सुरेश कश्यप जी, संसद में मेरे साथी किशन कपूर जी, बहन इंदु गोस्वामी जी, डॉ सिकंदर कुमार जी, अन्य मंत्रिगण, सांसद और विधायकगण, और भारी संख्या में हम सबको आशीर्वाद देने के लिए पधारे हुए मेरे प्‍यारे भाइयों और बहनों ! आप सभी को, संपूर्ण देशवासियों को विजयादशमी के अवसर पर अनंत-अनंत शुभकामनाएं।

ये पावन पर्व, हर बुराई से पार पाते हुए, अमृतकाल के लिए जिन पंच प्राणों का संकल्प देश ने लिया है, उन पर चलने के लिए नई ऊर्जा देगा। मेरा सौभाग्य है कि विजयादशमी पर हिमाचल प्रदेश के लोगों को स्वास्थ्य, शिक्षा, रोज़गार और इंफ्रास्ट्रक्चर के हज़ारों करोड़ रुपए के प्रोजेक्ट्स, इसका उपहार देने का अवसर मिला है। और ये भी देखिए संयोग, विजयादशमी हो और विजय का रणसिंहा फूंकने का अवसर मिले, ये भविष्‍य के हर विजय का आगाज ले करके आया है। बिलासपुर को तो शिक्षा और स्वास्थ्य सेवा का डबल गिफ्ट मिला है। कहलूरा री... बंदले धारा ऊप्पर, हाइड्रो कालेज ... कने थल्ले एम्स... हुण एथी री पहचान हूणी !

भाइयों और बहनों,

यहां विकास योजनाओं को आपको सौंपने के बाद, जैसा जयराम जी ने बताया, एक और सांस्कृतिक विरासत का साक्षी बनने जा रहा हूं और बहुत वर्षों बाद मुझे एक बार फिर कुल्लू दशहरे का हिस्सा बनने का सौभाग्य मिलेगा। सैकड़ों देवी-देवताओं के साथ भगवान रघुनाथ जी की यात्रा में शामिल होकर मैं देश के लिए भी आशीर्वाद भी मांगूंगा। और आज जब यहां बिलासपुर आया हूं तो पुरानी यादें ताजा होना बहुत स्‍वाभाविक है। वो भी एक वक्‍त था, यहां पैदल टहलते थे। कभी मैं, धूमल जी, नड्डा जी, पैदल यहां बाजार से निकल पड़ते थे। हम एक बहुत बड़ा रथयात्रा का कार्यक्रम लेकर भी यहां बिलासपुर की गलियों से गुजरे थे। और तब स्वर्ण जयंती रथयात्रा यहां से होकर और वो भी मेन मार्केट से निकली थी और वहां जनसभा हुई थी। और अनेक बार मेरा यहां आना हुआ, आप लोगों के बीच रहना हुआ है।

हिमाचल की इस भूमि पर काम करते हुए मुझे निरंतर हिमाचल की विकास यात्रा का सहयात्री बनने का अवसर मिला है। और मैं अभी सुन रहा था, अनुराग जी बड़े जोर-जोर से बोल रहे थे, ये मोदी जी ने किया, ये मोदी जी ने किया, ये मोदी जी ने कहा। हमारे नड्डा जी भी कह रहे थे, ये मोदी जी ने किया, ये मोदी जी ने किया और हमारे मुख्‍यमंत्री जयराम जी भी कह रहे थे, मोदी जी ने किया, मोदी जी ने किया। लेकिन मैं सच्‍चाई बता दूं, सच्‍चाई बता दूं किसने किया, बता दूं? ये जो कुछ भी हो रहा है ना, वो आपने किया है। आपके कारण हुआ है। अगर आप दिल्‍ली में सिर्फ मोदी जी को आशीर्वाद देते और हिमाचल में मोदी जी के साथियों को आशीर्वाद न देते तो ये सारे कामों में वो अड़ंगे डाल देते। ये तो जयराम जी और उनकी टीम है कि जो काम दिल्‍ली से मैं लेकर आता हूं, उसको तेजी गति से ये लोग दौड़ाते हैं, इसलिए हो रहा है। और ये अगर एम्‍स बना है तो आपके एक वोट की ताकत है, अगर टनल बना है तो आपके एक वोट की ताकत है, हाइड्रो इंजीनियरिंग कॉलेज बना है तो ये आपके वोट की ताकत है, अगर मेडिकल डिवाइस पार्क बन रहा है तो ये भी आपके एक वोट की ताकत है। और इसलिए आज मैं हिमाचल की अपेक्षाओं को ध्‍यान में रखते हुए एक के बाद एक विकास के काम कर रहा हूं।

विकास को लेकर हमने देश में लंबे समय तक एक विकृत सोच को हावी होते देखा है। ये सोच क्या थी? अच्छी सड़कें होंगी तो कुछ राज्यों और कुछ बड़े शहरों में होंगी, दिल्‍ली के आसपास होंगी। अच्छे शिक्षण संस्थान होंगे, तो बहुत बड़े-बड़े शहरों में होंगे। अच्छे अस्पताल होंगे वो तो दिल्‍ली में ही हो सकता है, बाहर हो ही नहीं सकता है। उद्योग-धंधे लगेंगे तो भी बड़ी-बड़ी जगह पर लगेंगे, और विशेषकर देश के पहाड़ी प्रदेशों में मूल सुविधाएं तक सबसे अंत में, कई-कई बरसों के इंतज़ार के बाद पहुंचती थीं। उस पुरानी सोच का नतीजा ये हुआ कि इससे देश में विकास का एक बड़ा असंतुलन पैदा हो गया। इस वजह से देश का एक बड़ा हिस्‍सा, वहां के लोग असुविधा में, अभाव में रहे।

पिछले 8 वर्षों में देश अब उस पुरानी सोच को पीछे छोड़कर, नई सोच, आधुनिक सोच के साथ आगे बढ़ रहा है। अब देखिए, लंबे समय तक, और मैं तो जब यहां आता था, मैं लगातार देखता था, यहां एक यूनिवर्सिटी से ही गुज़ारा होता था। और इलाज हो या फिर मेडिकल की पढ़ाई, IGMC शिमला और टाटा मेडिकल कॉलेज पर ही निर्भरता थी। गंभीर बीमारियों का इलाज हो या फिर शिक्षा या रोज़गार, चंडीगढ़ और दिल्ली जाना तब हिमाचल के लिए मजबूरी बन गया था। लेकिन बीते आठ वर्षों में हमारी डबल इंजन की सरकार ने हिमाचल की विकास गाथा को नए आयाम पर पहुंचा दिया है। आज हिमाचल में सेंट्रल यूनिवर्सिटी भी है, आईआईटी भी है, ट्रिपल आईटी भी है, इंडियन इंस्टीट्यूट ऑफ मैनेजमेंट (IIM) जैसे प्रतिष्ठित संस्थान भी हैं। देश में मेडिकल शिक्षा और स्वास्थ्य का सबसे बड़ा संस्थान, एम्स भी अब बिलासपुर और हिमाचल की जनता की आन-बान-शान बढ़ा रहा है।

बिलासपुर एम्स एक और बदलाव का भी प्रतीक है और एम्‍स के अंदर भी ये ग्रीन एम्‍स के नाम से जाना जाएगा, पूरी तरह पर्यावरण प्रेमी एम्‍स, प्रकृति प्रेमी एम्‍स। अभी हमारे सभी साथियों ने बताया पहले सरकारें शिलान्यास का पत्थर लगाती थीं और चुनाव निकलने के बाद भूल जाती थीं। आज भी हिमाचल में जाओगे, हमारे धूमल जी ने एक बार कार्यक्रम किया था, कहां-कहां पत्‍थर पड़े हैं ढूंढने का, और ढेर सारे ऐसे कार्यक्रम जहां पत्‍थर पड़े थे, काम नहीं हुआ था।

मुझे याद है मैं एक बार रेलवे का रिव्‍यू कर रहा था, आपके ऊना के पास एक रेलवे लाइन बिछानी थी। 35 साल पहले निर्णय हुआ था, 35 साल पहले। पार्लियामेंट में घोषणा हुई थी, लेकिन फिर फाइल बंद। हिमाचल को कौन पूछेगा भाई। लेकिन ये तो हिमाचल का बेटा है और हिमाचल को भूल नहीं सकता। लेकिन हमारी सरकार की पहचान है कि जिस प्रोजेक्ट का शिलान्यास करती है, उसका लोकार्पण भी करती है। अटकना, लटकना, भटकना, वो जमाना चला गया दोस्‍तों !

साथियों,

राष्ट्ररक्षा में हमेशा से हिमाचल का बहुत बड़ा योगदान रहा है, जो हिमाचल पूरे देश में राष्‍ट्र रक्षा के वीरों के लिए जाना जाता है वो हिमाचल अब इस एम्‍स के बाद जीवन रक्षा के लिए भी महत्वपूर्ण भूमिका निभाने वाला है। साल 2014 तक हिमाचल में सिर्फ 3 मेडिकल कॉलेज थे, जिसमें 2 सरकारी थे। पिछले 8 सालों में 5 नए सरकारी मेडिकल कॉलेज हिमाचल में बने हैं। 2014 तक अंडर और पोस्टग्रेजुएट मिलाकर सिर्फ 500 विद्यार्थी पढ़ सकते थे, आज ये संख्या 1200 से अधिक, यानि दोगुने से भी ज्यादा हो चुकी है। एम्स में हर साल अनेक नए डॉक्टर बनेंगे, नर्सिंग से जुड़े युवा यहां ट्रेनिंग पाएंगे। और मुझे जयराम जी की टीम को, जयराम जी को, भारत सरकार के आरोग्‍य मंत्री और आरोग्‍य मंत्रालय को विशेष रूप से बधाई देनी है। जब नड्डा जी आरोग्‍य मंत्री थे, उस समय हमने निर्णय किया तो नड्डा जी के जिम्‍मे बहुत बड़ा दायित्‍व आ गया, मैं शिलान्‍यास भी कर गया। इसी कालखंड में कोरोना की भयंकर महामारी आई और हम जानते हैं हिमाचल के लोग तो हिमाचल में कोई भी कंस्‍ट्रक्‍शन का काम करता है तो कितना मुश्किल होता है, एक-एक चीज पहाड़ पर लाना, कितना दिक्‍कत भरा होता है। जो काम नीचे एक घंटे में होता है, उसको यहां पहाड़ों में करने के लिए एक दिन लग जाता है। उसके बावजूद भी, कोरोना की कठिनाई के बावजूद भी भारत सरकार का आरोग्‍य मंत्रालय और जयराम जी के राज्‍य सरकार की टीम ने मिल करके जो काम किया, आज एम्‍स मौजूद है, एम्‍स काम करने लग गया है।

मेडिकल कॉलेज ही नहीं, हम एक और दिशा में आगे बढ़े, दवाओं और जीवन रक्षक टीकों के निर्माता के रूप में भी हिमाचल की भूमिका का बहुत अधिक विस्तार किया जा रहा है। बल्क ड्रग्स पार्क के लिए देश के सिर्फ तीन राज्‍यों को चुना गया है, और उसमें से एक कौन सा राज्‍य है भाई, कौन सा राज्‍य है? हिमाचल है, आपको गर्व हो रहा है‍ कि नहीं हो रहा है? ये आपके बच्‍चों के उज्‍ज्‍वल भविष्‍य का शिलान्‍यास है कि नहीं है? ये आपके बच्‍चों के उज्‍ज्‍वल भविष्‍य की गारंटी है कि नहीं है? हम काम बड़ी मजबूती से करते हैं और आज की पीढ़ी के लिए भी करते हैं, आने वाली पीढ़ी के लिए भी करते हैं।

उसी प्रकार से मेडिकल डिवाइस पार्क के लिए 4 राज्यों को चुना गया है, जहां आज मेडिकल में टेक्‍नोलॉजी का भरपूर उपयोग हो रहा है। विशिष्‍ट प्रकार के औजारों की जरूरत पड़ती है, उसको बनाने के लिए देश में चार राज्‍य चुने गए हैं। इतना बड़ा हिन्‍दुस्‍तान, इतनी बड़ी जनसंख्‍या, हिमाचल तो मेरा छोटा सा राज्‍य है, लेकिन ये वीरों की धरती है और मैंने यहां की रोटी खाई है, मुझे कर्ज भी चुकाना है। और इसलिए चौथा मेडिकल डिवाइस पार्क कहां बन रहा है, ये चौथा मेडिकल डिवाइस पार्क कहां बन रहा है- आपके हिमाचल में बन रहा है दोस्तों। दुनिया भर के बड़े-बड़े लोग यहां आएंगे। नालागढ़ में ये मेडिकल डिवाइस पार्क का शिलान्यास इसी का हिस्सा है। इस डिवाइस पार्क के निर्माण के लिए हज़ारों करोड़ रुपए का निवेश यहां होगा। इससे जुड़े अनेक छोटे और लघु उद्योग आस-पास विकसित होंगे। इससे यहां के हज़ारों युवाओं को रोज़गार के अवसर मिलेंगे।

साथियों,

हिमाचल का एक पक्ष और है, जिसमें यहां विकास की अनंत संभावनाएं छिपी हुई हैं। ये पक्ष है मेडिकल टूरिज्म का। यहां की आबो-हवा, यहां का मौसम, यहां का वातावरण, यहां की जड़ी-बूटियां, यहां का अच्छे स्वास्थ्य के लिए बहुत उपयुक्त वातावरण। आज भारत मेडिकल टूरिज्म को लेकर दुनिया का एक बहुत बड़ा आकर्षण केंद्र बन रहा है। जब देश और दुनिया के लोग हिन्‍दुस्‍तान में मेडिकल ट्रीटमेंट के लिए आना चाहेंगे तो यहां का प्राकृतिक सौंदर्य इतना बढ़िया है कि वे यहां आएंगे, एक प्रकार से उनके लिए आरोग्‍य का लाभ भी होगा और पर्यटन का भी लाभ होने वाला है। हिमाचल के तो दोनों हाथ में लड्डू हैं।

साथियों,

केंद्र सरकार का प्रयास है कि गरीब और मध्यम वर्ग का इलाज, उस पर खर्च कम से कम हो, ये इलाज भी बेहतर मिले और इसके लिए उसको दूर तक जाना भी न पड़े। इसलिए आज एम्स मेडिकल कॉलेज, जिला अस्पतालों में क्रिटिकल केयर सुविधाओं और गांवों में हेल्थ एंड वेलनेस सेंटर बनाने पर एक seamless connectivity पर हम काम कर रहे हैं। उस पर बल दिया जा रहा है। आयुष्मान भारत योजना के तहत हिमाचल के अधिकतर परिवारों को 5 लाख रुपए तक के मुफ्त इलाज की सुविधा मिल रही है।

इस योजना के तहत अभी तक देशभर में 3 करोड़ 60 लाख गरीब मरीज़ों का मुफ्त इलाज हो चुका है, और इसमें से डेढ़ लाख तो लाभार्थी ये मेरे हिमाचल के मेरे परिवारजन हैं। देश में इन सभी साथियों के इलाज पर सरकार अब तक 45 हज़ार करोड़ रुपए से अधिक खर्च कर चुकी है। अगर आयुष्मान भारत योजना ना होती तो इसका करीब दोगुना यानि लगभग 90 हज़ार करोड़ रुपए ये जो मरीज लोग थे, उन परिवारों को अपनी जेब से देना पड़ता। यानि इतनी बड़ी बचत भी गरीब और मध्‍यम वर्ग के परिवार को बेहतरीन इलाज के साथ मिली है।

साथियों,

मेरे लिए एक और संतोष की बात है। सरकार की इस प्रकार की योजनाओँ का सबसे अधिक लाभ हमारी माताओं को, बहनों को, बेटियों को मिला है। और हम तो जानते हैं, हमारी मां-बहनों का स्‍वभाव होता है, कितनी ही तकलीफ हो, शरीर में कितनी ही पीड़ा होती हो, लेकिन वो परिवार में किसी को बताती नहीं हैं। वो सहन करती भी हैं, काम भी करती हैं, पूरे परिवार को संभालती भी हैं, क्‍योंकि उसके मन में रहता है कि अगर बीमारी का पता परिवार के लोगों को लगेगा, बच्‍चों को लगेगा तो वो कर्ज कर-करके भी मेरा उपचार कराएंगे, और मां सोचती है, अरे बीमारी में ही थोड़ा समय निकाल दूंगी, लेकिेन बच्‍चों पर कर्ज नहीं होने दूंगी, मैं अस्‍पताल जाकर खर्च नहीं करूंगी। इन माताओं की चिंता कौन करेगा? क्‍या मेरी माताएं इस प्रकार की यातनाएं चुपचाप सहती रहें। ये बेटा किस काम का है, और उसी भावना से आयुष्‍मान भारत योजना का जन्‍म हुआ है। ताकि मेरी माताओं-बहनों को बीमारी से गुजारा न करना पड़े। जीवन में इस मजबूरी से जीना न पड़े। आयुष्मान भारत योजना के तहत लाभ लेने वाली माताएं-बहनें 50 प्रतिशत से ज्‍यादा हैं। हमारी माताएं-बहनें और बेटियां हैं।

साथियों,

चाहे शौचालय बनाने के लिए स्वच्छ भारत अभियान हो, मुफ्त गैस कनेक्शन देने के लिए उज्ज्वला योजना हो, मुफ्त सैनेटेरी नैपकिन देने का अभियान हो, मातृवंदना योजना के तहत हर गर्भवती महिला को पोषक आहार के लिए हज़ारों रुपए की मदद हो, या फिर अब हर घर जल पहुंचाने का हमारा अभियान हो, ये सारा मेरी माताओं-बहनों को सशक्‍त करने वाले काम हम एक के बाद एक करते चले जा रहे हैं। माताओं-बहनों-बेटियों का सुख, सुविधा, सम्मान, सुरक्षा और स्वास्थ्य डबल इंजन की सरकार की बहुत बड़ी प्राथमिकता है।

केंद्र सरकार ने जो भी योजनाएं बनाई हैं, उनको जयराम जी और उनकी पूरी टीम ने, उनकी सरकार ने बहुत तेज गति से और बड़ी स्पिरिट के सा‍थ उसको ज़मीन पर उतारा है और उनका दायरा भी बढ़ाया है। हर घर नल से जल पहुंचाने का काम यहां कितना तेज़ी से हुआ है, ये हम सभी के सामने है। पिछले 7 दशकों में जितने नल कनेक्शन हिमाचल में दिए गए हैं, उससे दोगुने से भी अधिक सिर्फ बीते 3 साल में दे चुके हैं हम, मिल चुके हैं लोगों को। इन तीन वर्षों में साढ़े 8 लाख से अधिक नए परिवारों को पाइप के पानी की सुविधा मिली है।

भाइयों और बहनों,

जयराम जी और उनकी टीम की एक और मामले में देश बहुत अधिक प्रशंसा कर रहा है। ये प्रशंसा सामाजिक सुरक्षा को लेकर केंद्र सरकार के प्रयासों को विस्तार देने के लिए हो रही है। आज हिमाचल का शायद ही कोई परिवार ऐसा हो, जहां किसी ना किसी सदस्य को पेंशन की सुविधा न मिलती हो। विशेष रूप से जो साथी बेसहारा हैं, जिनको गंभीर बीमारी ने जकड़ लिया है, ऐसे परिवारों को पेंशन और इलाज के खर्च से जुड़ी सहायता के प्रयास सराहनीय है। हिमाचल प्रदेश के हजारों परिवारों को वन-रैंक वन-पेंशन लागू होने से भी बड़ा लाभ हुआ है।

साथियों,

हिमाचल अवसरों का प्रदेश है। और मैं जयराम जी को और एक बधाई देता हूं। वैक्‍सीनेशन का काम तो पूरे देश में चल रहा है, लेकिन आपकी जिंदगी की सुरक्षा के लिए हिमाचल देश का वो पहला प्रदेश है, जिसने शत-प्रतिशत वैक्‍सीनेशन का काम पूरा कर लिया है। होती है, चलती है, वाला मामला नहीं, ठान लिया है तो करके रहना है।

यहां बिजली पैदा होती है हाइड्रो से, फल-सब्ज़ी के लिए उपजाऊ ज़मीन है और रोज़गार के अनंत अवसर देने वाला पर्यटन यहां पर है। इन अवसरों के सामने बेहतर कनेक्टिविटी का अभाव सबसे बड़ी रुकावट थी। 2014 के बाद से हिमाचल प्रदेश में बेहतरीन इंफ्रास्ट्रक्चर गांव-गांव तक पहुंचाने का प्रयास हो रहा है। आज हिमाचल की सड़कों को चौड़ा करने का काम भी चारों तरफ चल रहा है। हिमाचल में इस समय कनेक्टिविटी के कामों पर लगभग 50 हज़ार करोड़ रुपए खर्च किए जा रहे हैं। पिंजौर से नालागढ़ हाईवे के फोरलेन का काम जब पूरा हो जाएगा, तब औद्योगिक क्षेत्र नालागढ़ और बद्दी को तो लाभ होगा ही, चंडीगढ़ और अम्बाला से बिलासपुर, मण्डी और मनाली की तरफ जाने वाले यात्रियों को भी सुविधा बढ़ने वाली है। यही नहीं, हिमाचल के लोगों को घुमावदार रास्तों से मुक्ति दिलाने के लिए सुरंगों का जाल भी बिछाया जा रहा है।

साथियों,

डिजिटल कनेक्टिविटी को लेकर भी हिमाचल में अभूतपूर्व काम हुआ है। पिछले 8 वर्षों में मेड इन इंडिया मोबाइल फोन सस्ते भी हुए और गांव-गांव में नेटवर्क भी पहुंचा है। बेहतर 4G कनेक्टिविटी के कारण हिमाचल प्रदेश डिजिटल लेनदेन में भी बहुत तेज़ी से आगे बढ़ रहा है। डिजिटल इंडिया का सबसे अधिक लाभ सबसे अधिक किसी को हो रहा है तो मेरे हिमाचल के भाइयों-बहनों को हो रहा है, मेरे हिमाचल के नागरिकों को हो रहा है। वरना बिल भरने से लेकर बैंक से जुड़े काम हों, एडमिशन हो, एप्लीकेशन हो, ऐसे हर छोटे-छोटे काम के लिए पहाड़ से नीचे उतर करके दफ्तरों में जाना, एक-एक दिन लगता था, कभी रात को रुकना पड़ता था। अब तो देश में पहली बार मेड इन इंडिया 5G सेवाएं भी शुरू हो चुकी हैं, जिसका लाभ हिमाचल को भी बहुत जल्दी मिलने वाला है।

भारत ने ड्रोन को लेकर जो नियम बनाये, बदले हैं, उसके बाद और मैं हिमाचल को इसके लिए भी बधाई देता हूं, देश में सबसे पहला राज्‍य हिमाचल है, जिसने राज्‍य की ड्रोन पॉलिसी बनाई है। अब ड्रोन से ट्रांसपोर्टेशन के लिए ड्रोन का इस्तेमाल बहुत ज्यादा बढ़ने वाला है। और इसमें किन्‍नौर तक के हमारे अगर आलू भी हैं, तो हम वहां से ड्रोन से उठा करके बड़ी मंडी में तुरंत ला सकते हैं। हमारे फल खराब हो जाते थे, ड्रोन से उठा करके ला सकते हैं। अनेक प्रकार के लाभ आने वाले दिनों में होने वाले हैं। इसी प्रकार का विकास, जिससे हर नागरिक की सुविधा बढ़े, हर नागरिक समृद्धि से जुड़े, इसके लिए हम प्रयासरत हैं। यही विकसित भारत, विकसित हिमाचल प्रदेश के संकल्प को सिद्ध करेगा।

मुझे खुशी है विजयादशमी के पावन पर्व पर विजय नाद करने का अवसर मिला और मुझे रणसिंहा फूंक करके विजय का आगाज करने का अवसर‍ मिला और यह सब आप सबके इतने आशीर्वाद के बीच करने का अवसर मिला। मैं फिर एक बार एम्‍स सहित सभी विकास परियोजनाओं के लिए आप लोगों को बहुत-बहुत बधाई देता हूं। दोनों मुट्ठी बंद करके मेरे साथ बोलिए-

भारत माता की–जय। पूरी ताकत से आवाज चाहिए-

भारत माता की–जय

भारत माता की–जय

भारत माता की–जय

बहुत-बहुत धन्यवाद!