ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷାନୀତି ଉପରେ ରାଜ୍ୟପାଳମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନୀର ଉଦ୍ଘାଟନୀ ସମାରୋହରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଉଦବୋଧନ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏଥିରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ରାଜ୍ୟପାଳ, କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକର ଉପରାଜ୍ୟପାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର କୁଳପତିମାନେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଅବସରରେ ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ଦେଶର ଆଶା ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିବା ଦିଗରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ତୁଲାଇବ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଶିକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ଵ ଯଦିଓ ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ, ତଥାପି ଶିକ୍ଷାନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ସେମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଖୁବ ଗୌଣ ।
ଶିକ୍ଷାନୀତିର ମହତ୍ଵ ଓ ବ୍ୟାପକତା ସେତେବେଳେ ଅନୁଭୂତ ହେବ ଯେତେବେଳେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷକ, ଅଭିଭାବକ ଏବଂ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଏଥିସହ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ହେବେ । ଦେଶର ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରୁ ଶିକ୍ଷା ସହ ସାମିଲ ଲୋକଙ୍କ ମତାମତ ନେବା ପରେ ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି । ଏବେ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତଙ୍କ ସମେତ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ନୀତିଗତ ଭାବେ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଥିଲେ ଯେ, ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତିକୁ ସମସ୍ତେ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ଓ ଅନେକଙ୍କ ମନରେ ଏଭଳି ଏକ ଧାରଣା ଜନ୍ମିଛି ଯେ, ପୂର୍ବ ଶିକ୍ଷାନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ସଂସ୍କାରର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା । ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଦେଶରେ ଏହି ନୀତି ଉପରେ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଆଲୋଚନାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା କାରଣ ଏହି ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି କେବଳ ଶିକ୍ଷାରେ ସଂସ୍କାର ଆଣିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦେଶର ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଢାଞ୍ଚାକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ । ଏହି ନୀତି ଦେଶକୁ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହେବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଦ୍ରୁତ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଦୃଶ୍ୟପଟରେ ଏହି ନୂତନ ନୀତି ଦେଶର ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଠନ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି । ଭବିଷ୍ୟତର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଯୁବ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ କୌଶଳ ପରିମାର୍ଜିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ନୀତିରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦିଆଯାଇଛି ।
ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ପାଠ ପଢିବା ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଶିଖିବା ତଥା ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛି । ଏଥିରେ ପଦ୍ଧତିଗତ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵାରୋପ କରାଯାଇଛି । ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତିରେ ଶିଖିବା ଦ୍ଵାରା କଣ ଲାଭ ହେଉଛି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ତାଲିମ ଓ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ କିପରି ସଶକ୍ତ କରାଯିବ ତା’ଉପରେ ଦ୍ରୁଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇଛି ।
ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ପାଠ ପଢିବା ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଶିଖିବା ତଥା ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛି । ଏଥିରେ ପଦ୍ଧତିଗତ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵାରୋପ କରାଯାଇଛି । ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତିରେ ଶିଖିବା ଦ୍ଵାରା କଣ ଲାଭ ହେଉଛି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ତାଲିମ ଓ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ କିପରି ସଶକ୍ତ କରାଯିବ ତା’ଉପରେ ଦ୍ରୁଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇଛି ।
ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତକୁ ଆର୍ଥିକ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ କହିଛନ୍ତି । ନାମିଦାମି ଅନ୍ତର୍ଜାତିକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଆମ ଦେଶରେ କ୍ୟାମ୍ପସ ବାଛିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତିରେ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ଦେଶରୁ ପ୍ରତିଭା ଚାଲାଣ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହୋଇପାରିବ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ନୂତନ ନୀତିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଏଦିଗରେ ସମସ୍ତ ଅଂଶୀଦାର ମିଳିମିଶି ଖୁଲମ ଖୁଲା ଆଲୋଚନା ଜରିଆରେ ସବୁପ୍ରକାରର ଭୟ ଓ ଆଶଙ୍କା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ହେଉଛି । ଏହା ସରକାରଙ୍କ ଶିକ୍ଷାନୀତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେଶର ଶିକ୍ଷାନୀତି ବୋଲି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ।
ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସମୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ତାଳ ଦେଇ ଏହି ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ଦେଶରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ସାମାଜିକ ଅସନ୍ତୁଳନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ସମାଧାନ ହୋଇପାରୁଥିବାରୁ ଏହାର ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡିଛି । ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା, ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷା, ବୃତ୍ତିଗତ ଶିକ୍ଷା ଭଳି ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଲାଗୁ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଅବ୍ୟାହତ ରହିଛି । ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ଏନଇପି 2020କୁ ଅକ୍ଷରେ ଅକ୍ଷରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଶ୍ରୀ ମୋଦୀ ଆହ୍ଵାନ ଦେଇଛନ୍ତି ।
देश की Aspirations को पूरा करने का महत्वपूर्ण माध्यम शिक्षा नीति और शिक्षा व्यवस्था होती है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
शिक्षा व्यवस्था की जिम्मेदारी से केंद्र , राज्य सरकार, स्थानीय निकाय, सभी जुड़े होते हैं।
लेकिन ये भी सही है कि शिक्षा नीति में सरकार, उसका दखल, उसका प्रभाव, कम से कम होना चाहिए: PM
शिक्षा नीति से जितना शिक्षक, अभिभावक जुड़े होंगे, छात्र जुड़े होंगे, उतना ही उसकी प्रासंगिकता और व्यापकता, दोनों ही बढ़ती है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
देश के लाखों लोगों ने, शहर में रहने वाले, गांव में रहने वाले, शिक्षा क्षेत्र से जुड़े लोगों ने, इसके लिए अपना फीडबैक दिया था, अपने सुझाव दिए थे: PM
गांव में कोई शिक्षक हो या फिर बड़े-बड़े शिक्षाविद, सबको राष्ट्रीय शिक्षा नीति, अपनी शिक्षा शिक्षा नीति लग रही है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
सभी के मन में एक भावना है कि पहले की शिक्षा नीति में यही सुधार तो मैं होते हुए देखना चाहता था।
ये एक बहुत बड़ी वजह है राष्ट्रीय शिक्षा नीति की स्वीकारता की: PM
आज दुनिया भविष्य में तेजी से बदलते Jobs, Nature of Work को लेकर चर्चा कर रही है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
ये पॉलिसी देश के युवाओं को भविष्य की आवश्यकताओं के मुताबिक knowledge और skills, दोनों मोर्चों पर तैयार करेगी: PM
नई शिक्षा नीति, Studying के बजाय Learning पर फोकस करती है और Curriculum से और आगे बढ़कर Critical Thinking पर ज़ोर देती है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
इस पॉलिसी में Process से ज्यादा Passion, Practicality और Performance पर बल दिया गया है: PM
इसमें foundational learning और languages पर भी फोकस है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
इसमें learning Outcomes और teacher training पर भी फोकस है।
इसमें access और assessment को लेकर भी व्यापक रिफॉर्म्स किए गए हैं।
इसमें हर student को empower करने का रास्ता दिखाया गया है: PM
लंबे समय से ये बातें उठती रही हैं कि हमारे बच्चे बैग और बोर्ड एग्ज़ाम के बोझ तले, परिवार और समाज के दबाव तले दबे जा रहे हैं।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
इस पॉलिसी में इस समस्या को प्रभावी तरीके से address किया गया है: PM
21वीं सदी में भी भारत को हम एक Knowledge Economy बनाने के लिए प्रयासरत हैं।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
नई शिक्षा नीति ने Brain Drain को tackle करने के लिए और सामान्य से सामान्य परिवारों के युवाओं के लिए भी Best International Institutions के Campus भारत में स्थापित करने का रास्ता खोला है: PM
जब किसी भी सिस्टम में इतने व्यापक बदलाव होते हैं, तो कुछ शंकाएं-आशंकाएं स्वाभाविक ही हैं।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
माता-पिता को लगता होगा कि अगर इतनी आज़ादी बच्चों को मिलेगी, अगर Stream खत्म हो जाएंगी तो आगे कॉलेज में उनको दाखिला कैसे मिलेगा, करियर का क्या होगा?: PM
प्रोफेसर्स, टीचर्स के मन में सवाल होंगे कि वो खुद को इस बदलाव के लिए तैयार कैसे कर पाएंगे? इस प्रकार का पाठयक्रम कैसे मैनेज हो पाएगा?
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
आप सभी के पास भी अनेक सवाल होंगे, जिन पर आप चर्चा भी कर रहे हैं: PM
ये सभी सवाल महत्वपूर्ण हैं,
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
हर सवाल के समाधान के लिए सब मिलकर काम कर रहे हैं। शिक्षा मंत्रालय की तरफ से भी लगातार संवाद जारी है।
राज्यों में हर स्टेकहोल्डर की पूरी बात,हर राय को खुले मन से सुना जा रहा है।
आखिर हम सभी को मिलकर ही तो तमाम शंकाओं और आशंकाओं का समाधान करना है: PM
ये शिक्षा नीति, सरकार की शिक्षा नीति नहीं है। ये देश की शिक्षा नीति है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
जैसे विदेश नीति देश की नीति होती है,
रक्षा नीति देश की नीति होती है,
वैसे ही शिक्षा नीति भी देश की ही नीति है: PM
कोई भी System, उतना ही Effective और Inclusive हो सकता है, जितना बेहतर उसका गवर्नेंस मॉडल होता है।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
यही सोच Education से जुड़ी गवर्नेंस को लेकर भी ये पॉलिसी रिफ्लेक्ट करती है: PM
कोशिश ये की जा रही है कि Higher Education के हर पहलू, चाहे वो Academic हो, Technical हो, Vocational हो, हर प्रकार की शिक्षा को Silos से बाहर निकाला जाए।
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
Administrative Layers को कम से कम रखा जाए, उनमें अधिक समन्वय हो, ये प्रयास भी इस पॉलिसी के माध्यम से किया गया है: PM
Graded Autonomy के concept के पीछे भी कोशिश यही है कि हर कॉलेज, हर यूनिवर्सिटी के बीच healthy competition को encourage किया जाए और जो संस्थान बेहतर perform करते हैं उनको reward किया जाए: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
अब हम सभी का ये सामूहिक दायित्व है कि NEP-2020 की इस भावना को हम Letter and Spirit में लागू कर सकें: PM
— PMO India (@PMOIndia) September 7, 2020
