CM speech at dairy technology institute of Dudhsagar dairy

Published By : Admin | September 9, 2012 | 19:26 IST
शेअर करा
 
Comments

તમને લાગતું હશે કે આ મુખ્યમંત્રી આજે આપણે ત્યાં મહેમાન છે, પણ મને એમ લાગે છે કે ચાલો કો’ક દી તો ઘરે જવા મળે છે..! આજે વહેલી સવારે મેં ભાઈ વિપુલને ફોન કર્યો. અડધી રાત્રે ડૉ.કુરિયનની વિદાયના સમાચાર મળ્યા. મેં કહ્યું વિપુલભાઈને કે ભાઈ, આવું થયું છે. એમણે કહ્યું કે સાહેબ, આપ આવો. એમની અંત્યેષ્ટિનો સમય અમે સાંજે રાખ્યો છે. મિત્રો, ડૉ.કુરિયનના પરિચયમાં જે કોઈ આવ્યા હશે એ બધાને ખબર છે કે દિવસ-રાત પશુપાલન, દૂધ ઉત્પાદન, દૂધની મૂલ્યવૃદ્ધિ અને કો-ઑપરેટિવ સૅક્ટર દ્વારા વિશ્વમાં ભારત નામ કમાય એના માટેનું મનોમંથન સદા સર્વદા કુરિયન કરતા હતા. છેક કેરલથી ત્રીસ વર્ષ કરતાં પણ નાની ઉંમરે એક જવાન આવે અને અહીંના સહકારી ક્ષેત્રના આગેવાનોનું દિલ જીતી લે, લગભગ છ દાયકા અખંડ, એકનિષ્ઠ, માત્રને માત્ર દૂધ, દૂધ ઉત્પાદક, પશુ, પશુ-પાલક આને જ માટે જીવન ખપાવી દે..! એ શબ્દો સાંભળવા સહેલા હોય છે કે ‘વન લાઇફ, વન મિશન’, પરંતુ ‘વન લાઇફ, વન મિશન’ જીવી જવું એ અઘરામાં અઘરું કામ હોય છે. ડૉ.કુરિયને ‘વન લાઇફ, વન મિશન’ જીવી બતાવ્યું, જીવનના અંતકાળ સુધી જીવી બતાવ્યું. ડૉ.કુરિયનનો જન્મ ભલે ગુજરાતમાં ન થયો પણ ગુજરાતને એમણે પોતીકું કરી લીધું હતું અને પ્રત્યેક ગુજરાતી કુરિયનને ગુજરાતી માનતો હતો, એવા ડૉ.કુરિયનની વિદાય માત્ર માનવજાત માટે નહીં, આ રાજ્યના કરોડો અબોલ પશુઓ માટે પણ મોટી ખોટ છે. પ્રત્યેક ગાયની આંખમાં આંસુ હશે, આજે ડૉ.કુરિયનની વિદાયના કારણે. રાજ્ય સરકાર વતી, મારા વતી, ડૉ.કુરિયનને આદરપૂર્વક અંજલિ અર્પું છું અને ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરું છું કે એમના પરિવારજનોને શક્તિ મળે, એમના આત્માને શાંતિ મળે, અને એમના અધૂરાં રહેલાં સપના પૂરાં કરવા માટેની આપણને સૌને એક પ્રબળ ઇચ્છાશક્તિ પ્રાપ્ત થાય.

ભાઈઓ-બહેનો, ઉત્તર ગુજરાતની અંદર, વિશેષ કરીને મહેસાણા જિલ્લામાં દૂધસાગર ડેરી, માનસિંહભાઈનું નામ હોય કે મોતીભાઈનું હોય, અતૂટ રીતે જોડાએલા છે. એમણે કેવાં બીજ વાવ્યાં કે જેનો આ વિશાળ વડલો કેટકેટલા લોકોને છાયા આપે છે, કેટકેટલા લોકોની જિંદગીમાં પ્રાણ પૂરે છે, એમનું આજે સ્મરણ કરીએ છીએ. સમગ્ર વિશ્વમાં દૂધ ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં અનેક નવા પ્રયોગો થયા છે. વિશ્વમાં પશુદીઠ દૂધના ઉત્પાદનની તુલનામાં ભારતમાં પશુદીઠ દૂધનું ઉત્પાદન ખૂબ નિરાશાજનક અને ચિંતાજનક છે. કારણ, એક પશુપાલક એક પશુપાલન કરીને પણ જો વધુ દૂધનું ઉત્પાદન મેળવે તો એના કુટુંબનું નિર્વાહ કરવા માટેનું સહેલું બની જાય, એક પશુપાલન માટે ખર્ચો પણ ઓછો આવે. પણ કમનસીબે વિશ્વની તુલનામાં આપણે ત્યાં દૂધનું ઉત્પાદન પશુદીઠ ઍવરેજ ઓછી હોવાના કારણે આપણા પશુપાલકને અનેક પ્રકારની આર્થિક વિટંબણાઓ ભોગવવી પડતી હોય છે. અને એવે વખતે દૂધ ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં ગયા વર્ષોમાં આપણે જે દૂધના ઉત્પાદનની મૂલ્યવૃદ્ધિ, દૂધનો બજારભાવ મળે એના માટેનું ધ્યાન કેંદ્રિત કર્યું, પરંતુ હવે સમયની માંગ છે કે આપણા બધાનું ધ્યાન એ બાબતે કેંદ્રિત થાય કે અગર આપણું પશુ આજે આઠ લિટર દૂધ આપતું હોય તો સોળ લિટર કેવી રીતે આપે, આજે સોળ લિટર દૂધ આપતું હોય તો બત્રીસ લિટર દૂધ કેવી રીતે આપે..? દૂધમાં વૃદ્ધિ થાય એ દિશામાં આપણે પ્રયાસ કરવાના છે. ગયા દસ વર્ષમાં ગુજરાતે આમાં એક અભૂતપૂર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે. સમગ્ર દેશના લોકોને અચરજ થાય છે. ભાઈઓ-બહેનો, આપને પણ જાણીને આનંદ થશે કે આ એક દસકામાં ગુજરાતમાં દૂધ-ઉત્પાદનમાં 68% નો વધારો થયો છે, 68%..! અને એને કારણે પશુપાલકની રોકડિયા આવકમાં ઉમેરો થયો છે. એને હજુ વધારે વૈજ્ઞાનિક ઢબથી પશુઉછેર, પશુ આરોગ્ય, પશુદાણ, આ બધી જ બાબતોમાં જો વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ લાવવામાં આવે, પશુને માટે યોગ્ય વાતાવરણ ઊભું કરવામાં આવે તો આપણે હજુ પણ ખૂબ મોટી પ્રગતિ કરી શકીએ એવી સંભાવનાઓ પડેલી છે અને હવે ધ્યાન કેંદ્રિત થયું છે. ગુજરાત સરકારે પણ ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં જ્યાં પશુધાણ માટેની ફૅક્ટરીઓ નહોતી, જ્યાં ઉત્તમ પ્રકારનું પશુધાણ કિફાયત ભાવે આપણે ખેડૂતને ન આપીએ અને એની પાસે અપેક્ષા કરીએ કે તું સૂકા ઘાસના પૂળા ખવડાવીને દૂધનું ઉત્પાદન વધાર, તો એ શક્ય બનવાનું નથી. એ ત્યારે જ શક્ય બને કે જ્યારે પશુને પૂરતો અને યોગ્ય આહાર મળે. ગુજરાતે એના માટે પહેલ કરી, ગયા બજેટમાં ત્રીસ કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ એટલા માટે કરી કે કોઈપણ આવા દૂધ-સંઘો પશુધાણ માટેના કારખાનાં લગાવવા માંગતા હશે તો સરકાર એને મદદ કરશે, પરંતુ ગુજરાતનું પશુધાણ ઉત્તમ પ્રકારનું પેદા થાય અને તમારું પશુ પણ વધુ દૂધ આપી શકે એ પ્રકારનો એને પૂરતો આહાર મળી રહે એની કામગીરી થાય એની પર આ સરકારે ધ્યાન કેંદ્રિત કર્યું છે.

ભાઈઓ-બહેનો, વૈજ્ઞાનિક ઢબે પશુઉછેર આવશ્યક છે. ગુજરાતે દૂધની ક્રાંતિ કરી છે. અહીંયાં ખૂબ મોટી સંખ્યામાં આ બાજુ બહેનો બેઠેલી દેખાય છે. આ તરફ બહેનોને બેસવાની જગ્યા મળી નથી, મોટી સંખ્યામાં બહેનોને ઊભા રહેવું પડ્યું છે. ડેરી માટે આપણે ગમે તેટલું ગૌરવ લેતા હોઈએ, ગમે તેટલા છાતી કાઢીને ફરતા હોઈએ, માથું ઊંચું કરીને રહેતા હોઈએ, આ બધું ભલે આપણે બધા કરતા હોઈએ, પરંતુ દૂધ ઉત્પાદનમાં અને પશુઉછેરનો યશ કોઈને આપવાનો હોય, ક્રેડિટ કોઈને આપવાની હોય તો માત્ર ને માત્ર મારી આ માતાઓ-બહેનોને જ મળે છે. એ આખો કારોબાર માતાઓ-બહેનોએ સંભાળ્યો છે. પુરુષો તો મફતમાં હારતોરા કરી લે છે. જો બહેનોએ સંતાનની જેમ આ પશુનું પાલન ન કર્યું હોત, રાત રાત ઉજાગરા કરીને પશુની કાળજી ન લીધી હોત, કુટુંબને નિભાવવા માટે પશુના મહાત્મયને ન સમજ્યું હોત તો આજે શ્વેત ક્રાંતિનું નેતૃત્વ આ ગુજરાત પાસે ન આવ્યું હોત. આનો સંપૂર્ણ યશ મારી માતાઓ અને બહેનોને જાય છે, એમને હું અર્પિત કરું છું. પરંતુ હવે વૈજ્ઞાનિક ઢબે એમાં આગળ વધવું આવશ્યક છે. કારણકે જૂની પરંપરા પ્રમાણે, જૂની પદ્ધતિ પ્રમાણે પશુઉછેર થતા હતા. અને એના માટે આપણે એક અલગ ‘કામધેનુ યુનિવર્સિટી’ બનાવી છે. કામધેનુ યુનિવર્સિટીનો હેતુ આ છે કે વિશ્વના સમૃદ્ધ દેશો પશુની ઉત્પાદકતા તરફ કેવી રીતે આગળ વધ્યા છે અને પશુને માટે જે કાળજી લેવા માટેની જે વ્યવસ્થા ગોઠવી છે, એ દિશામાં આપણે આગળ વધવા માગીએ છીએ. આપણે એક પ્રયોગ કર્યો ઍનિમલ હોસ્ટેલનો. સમગ્ર હિંદુસ્તાનની અંદર આ પહેલી વાર પ્રયોગ કર્યો છે, ઍનિમલ હોસ્ટેલનો. અને પશુઉછેરનું એક પહેલું પગથિયું..! સામુહિક ધોરણે વધુ સારી સગવડો સાથે પશુનું જીવન કેમ સુધારી શકાય. નહીં તો આપણને ખબર છે કે ઘરઆંગણે બે પશુને ઊભા રહેવાની જગ્યા ન હોય ત્યાં આપણે ચાર પશુ બાંધ્યા હોય. બે પશુ આરામ કરે, બે બિચારાં ઊભાં રહે. પછી બે આરામ કરે, બે બીજાં ઊભાં થાય. છાણ-મૂતરની વચ્ચે ચોવીસ કલાક પશુની જિંદગી જીવાતી હોય, આ દ્રશ્ય આપણા ગુજરાતમાં ગામડામાં નવું નથી. એમાંથી મારે પશુને બહાર લાવવું છે. અને ગામોગામ ‘ઍનિમલ હોસ્ટેલ’, ‘પશુઓનું છાત્રાલય’..! જેમ બાળકોને ભણવા માટે છાત્રાલયમાં મોકલીએ છીએ, એમ ગામના જ પાદરે, ગામનાં જ છાત્રાલય બનાવીએ.

હું દૂધસાગર ડેરીને વિનંતી કરું છુ કે જેમ અનેક ક્ષેત્રોમાં દૂધસાગર ડેરીએ ક્રાંતિ કરી છે એમ બે-ત્રણ ચીજો એવી છે કે જેમાં ગુજરાતમાં મોડેલરૂપ કામ ભાઈ વિપુલભાઈના નેતૃત્વમાં આ દૂધસાગર ડેરી કરી શકે. એક, આપણી કો-ઑપરેટિવ બૅન્કોમાં રૂપિયા મૂકીએ છીએ, એ જ રીતે ગામોગામ છાણ-મૂત્ર જમા કરાવવાની બૅન્ક બનવી જોઇએ, ગોબર બૅન્ક..! દુનિયાના લોકોને આશ્ચર્ય થાય કે ગુજરાત જેવું રાજ્ય, જે લક્ષ્મીની પૂજા કરનારું રાજ્ય છે એ છાણ-મૂત્રની બૅન્ક બનાવવા માગે છે..? હા, બનાવવા માગીએ છીએ, ગોબર બૅન્ક બનાવવા માગીએ છીએ..! ગામોગામ ગોબર બૅન્ક બને, ગેસનું ઉત્પાદન થાય, ખાતરનું ઉત્પાદન થાય અને ગામડામાં ઍન્વાયરમૅન્ટ ફ્રેન્ડલી ડેવલપમૅન્ટનું નવું મોડેલ ઊભું કરવા આપણે આગળ વધીએ. ભાવનગર જિલ્લાના એક ગામની અંદર સમગ્ર ગામમાં આ પ્રયોગ કર્યો છે. આખો પ્રયોગ સફળ રહ્યો છે. હું મહેસાણા જિલ્લાના મિત્રોને આગ્રહ કરું છું, ભાઈ વિપુલભાઈને આગ્રહ કરું છું કે એમના નેતૃત્વમાં એ ક્રાંતિ આવે અને કોઈ ગામમાં મળ-મૂત્ર ક્યાંય જોવા ન મળે, એ બૅન્કમાં જમા થતું હોય, એમાંથી ગેસ ઉત્પાદન થતો હોય, ઉત્તમ પ્રકારનું ખાતર ઉત્પાદન થતું હોય અને એ ખાતર સપ્રમાણ રીતે ખેડૂતોને પરત મળતું હોય, આપ જોજો નવી ક્રાંતિ તરફ પગ માંડીએ છીએ કે નહીં, પશુના આરોગ્યમાં બદલાવ આવે છે કે નહીં, આપ જોજો જોતજોતામાં પરિણામ જોવા મળશે.

એ જ રીતે એક નવતર પ્રયોગ. આપણને આ વખતે દુષ્કાળ આવ્યો, બહુ લાંબું ટક્યો નહીં પણ આપણને ડોકિયું કરાવી ગયો અને કેટલાક લોકો તો દુષ્કાળ આવ્યો એટલે એવા આનંદમાં હતા, એવા ગેલમાં હતા કે બસ હવે આ મોદીનું પતી ગયું. આ દસ વર્ષથી વટ મારતો હતો કે મારા રાજ્યમાં દુષ્કાળ આવે જ નહીં, આવે જ નહીં. ઈશ્વર મારી સાથે છે એવું કહેતો હતો આ મોદી. હવે ઈશ્વર એને બતાવી દેશે..! કેટલી તો બાધા આખડીઓ રાખતા હતા, કેટલા તો યજ્ઞ કરાવતા હતા, વરસાદ ન પડે એના માટે કરાવતા હતા..! ભાઈઓ-બહેનો, ઈશ્વરની મહેર ગુજરાત ઉપર છે. વરસાદ પણ પડ્યો, અને વોટોનો પણ વરસાદ પડવાનો છે, મતનો પણ વરસાદ પડવાનો છે. આ લોકોના સપનાં ચૂર ચૂર થઈ ગયાં, મિત્રો. આ પ્રકારની વિકૃતિ ક્યારેય જાહેરજીવનમાં ચાલે નહીં અને વરસાદની જ્યારે મહેર થઈ છે ત્યારે... અને વરસાદ રોકાયો હતો એ વખતે સરકારે અધિકારીઓની મીટિંગ લીધી, મેં એમને કહ્યું આફત આવી છે. દસ વર્ષ પછી ઈશ્વરે કસોટી આદરી છે. દુષ્કાળની ફાઈલો શોધવી ભારે પડે એવું થઈ ગયું છે. પણ, મારે આ આફતને પણ અવસરમાં પલટવી છે. આફતની સામે હવે શું થાય, ઈશ્વરે કર્યું તે ખરું... ના, તેની સામે પણ ઈશ્વરે આપણને તક આપી છે. આપણી સંવેદનાઓને જગાવવાની તક આપી છે. આપણી સામુહિક શક્તિને પ્રેરણા મળે એવો અવસર આપ્યો છે, આપણે ઊભા થઈએ. અને મેં કહ્યું હતું કે જેટલા ચેકડેમો છે, બોરીબંધ છે, ખેત તલાવડીઓ છે બધા ઊંડા કરવાનું અભિયાન ચલાવીએ. અને વરસાદના વિલંબ દરમિયાન આખા ગુજરાતમાં ડિસિલ્ટીંગનું કામ એટલું બધું થયું છે, એટલું બધું થયું છે કે ગયા ચાલીસ વર્ષમાં નહીં થયું હોય અને એના કારણે હવે વરસાદ આવ્યો છે તો પાણીના સંગ્રહની શક્તિ અનેકગણી વધી ગઈ છે. આફતને અવસરમાં પલટી દીધી. ઘાસચારો, એક નવો વિચાર જનમ્યો, શા માટે રેલવે ટ્રૅકની બાજુમાં જે ખાલી જમીન પડી છે ત્યાં ઘાસ ન ઉગાડીએ? નર્મદાની આવડી મોટી કેનાલ છે, કેનાલની બાજુમાં જમીન સંપાદિત કરેલી પડી છે, એમાં ઘાસ કેમ ના ઉગાડીએ? લાખો સ્કવેર કિલોમીટર, લાખો સ્કવેર કિલોમીટરની આ જમીન ઘાસચારા માટે ઉપયોગમાં લેવાનો આપણે નિર્ણય કર્યો અને કામ ચાલું થઈ ગયું, આ કામ ભવિષ્યમાં પણ ચાલુ રહેશે. ઉત્તમ પ્રકારનું ઘાસનું ઉત્પાદન નર્મદા કેનાલના કિનારે કરીને નર્મદાના પાણીનો ઉપયોગ, એ જમીનનો ઉપયોગ, ગુજરાતના ખેડૂતો કાયમ માટે કામ આવે એ દિશામાં ઉપાડેલાં કદમ, આ આફતમાંથી અવસરમાં પલટવાનો એક ઈશ્વરે સુયોગ આપ્યો છે. મિત્રો, પરિસ્થિતિને જ્યારે પલટવાનું માનવી સંકલ્પ કરતો હોય છે ને ત્યારે પરમાત્મા પણ રીઝતો હોય છે અને મન મૂકીને રીઝ્યો છે. ગયા અઠવાડિયાથી બધી ચિંતાઓ ઈશ્વરે દૂર કરાવી દીધી. અને ઈશ્વરનો જેટલો આભાર માનીએ એટલો ઓછો. પરંતુ ઈશ્વરની આ મહેર એટલા માટે છે કે ગુજરાતે પ્રગતિનો સંકલ્પ કર્યો છે, ગુજરાતે પુરુષાર્થનો સંકલ્પ કર્યો છે. ગુજરાત ઓશિયાળું બનીને બેસી રહેનારું રાજ્ય નથી, એના છ કરોડ નાગરિકો આવતીકાલ ઘડવા માટે પોતાની જાત ઘસી રહ્યા છે અને એને માટે ઈશ્વરની મહેરબાની થાય છે.

ભાઈઓ-બહેનો, વિકાસની નવી નવી ઊંચાઈઓને આપણે પાર કરવા નીકળ્યા છીએ. અને એમાં પશુ આરોગ્યનું કામ કેટલા મોટા પાયા પર ઉપાડ્યું છે. આપણે ત્યાં 129 રોગ એવા હતા કે વરસાદ વધારે આવે, પશુના પગ પાણીમાં વધારે સમય પલળેલા હોય, ગંદા કાદવ-કીચડમાં પલળેલા હોય... 129 રોગ એવા હતા કે આપણાં પશુને વાઇરલ ઇન્ફૅક્શન થાય, એ રોગચાળામાં સપડાઈ જાય. ભાઈઓ-બહેનો, સતત પશુ આરોગ્ય મેળા કરવાને કારણે 129 માંથી 112 રોગ જડમૂળથી ઊખાડી નાખવામાં આપણે સફળ થયા છીએ. આ ગુજરાતના અબોલ પશુઓની કેટલી મોટી સેવા થઈ હશે એનો કોઈ અંદાજ નહીં કરી શકે. ભાઈઓ-બહેનો, ગુજરાત એક રાજ્ય એવું છે કે જે પશુના મોતિયાનાં ઑપરેશન કરાવે છે, પશુની દાંતની સારવાર કરાવે છે એવું આખી દુનિયામાં કોઈ રાજ્ય હોય તો એ રાજ્યનું નામ ગુજરાત છે. કેટલી કાળજી લેવાઈ રહી છે અને એમાં યોગ્ય લોકો તૈયાર થાય એના માટે કામધેનુ યુનિવર્સિટી શરૂ કરી છે. ભાઈઓ-બહેનો, હું વિપુલભાઈને એ માટે પણ અભિનંદન આપું છું કે માનસિંહભાઈના ચિરસ્મરણ સાથે ડેરી ટેક્નોલૉજી માટેની એક અલગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અહીંયાં ઊભી કરી છે. બે વર્ષ પહેલાં વિપુલભાઈ સાથે મારે વિસ્તારથી વાત થઈ હતી અને એમણે આ બીડું ઊઠાવ્યું અને આજે દીકરાઓ કરતાં દીકરીઓ આ ડેરી ટેક્નોલૉજીમાં વધારે રસ લઈને અભ્યાસ કરી રહી છે. મિત્રો, મને ગુજરાતનું ખૂબ ઉજ્જવળ ભવિષ્ય દેખાઈ રહ્યું છે.

આજે હું આપની પાસે કંઈ માંગવા પણ માંગું છું. અગિયારમી સપ્ટેમ્બરથી ગુજરાતમાં ગુટકાથી મુક્તિ માટેનું અભિયાન મેં શરૂ કર્યું છે. જવાનજોધ છોકરાઓ કેન્સરમાં ગુમાવવા પડે, બાળકોને બાપ ગુમાવવો પડે, માને દીકરો ગુમાવવો પડે અને ગુટકા છૂટે નહીં. ગરીબમાં ગરીબ માનવી છોકરાઓને સાંજ પડે પાંચ રૂપિયાનું દૂધ ન પાય, પરંતુ પંદર રૂપિયાના ગુટકા ખાઈ જાય. માતાઓ-બહેનો ઘરની અંદર ઝગડા કરે પણ પરિસ્થિતિ સુધરે નહીં. આ માતાઓ-બહેનોનું દર્દ સાંભળીને આ રાજ્ય સરકારે ગુટકા પર પ્રતિબંધ જાહેર કર્યો છે. અગિયારમી તારીખે એની અમલવારી શરૂ થશે, બે દિવસ પછી. અહીં આવેલા સૌને મારી વિનંતી છે કે આપણા ઘરમાંથી, આપણા ખિસ્સામાંથી, આપણા ગામમાંથી, આજની જ પળે ગુટકાને વિદાય આપી દઈએ. અને તમારા બધા પાસે મોબાઈલ ફોન હોય તો ચાલુ કરો જરા, હાથમાં લો મોબાઈલ ફોન જેની પાસે હોય એ બધા. બહેનો, ભાઈઓ, જેની પાસે મોબાઈલ હોય ફોન હોય એ ચાલુ કરો. હું એક નંબર લખાવું છું એ નંબર લખો, એ નંબરથી મને મિસકૉલ કરો. તમે મારા ગુટકા મુક્તિના કામને મદદ કરી રહ્યા છો, આપ સૌ મોબાઈલ ફોન બહાર કાઢો, હાથ ઊંચો કરો તો બધાએ કાઢ્યો મોબાઈલ ફોન બહાર..? બહેનો પાસે ઓછા મોબાઈલ ફોન છે, આવું ચાલે કંઈ..? મારા મહેસાણા જિલ્લાની આબરૂ જાય. બધા મોબાઈલ ફોન બહાર કાઢો. નંબર લખો 80009-80009. બે વખત લખવાનું છે, આઠ હજાર નવ, આઠ હજાર નવ, મિસકૉલ કરો. 80009-80009, દસ આંકડાનો નંબર છે, મિસકૉલ કરો. મારો સંદેશો તમારે ત્યાં આવશે હમણાં થોડીવારમાં. આપે ગુટકા મુક્તિ માટે મિસકૉલ કરીને મને ટેકો આપ્યો એ બદલ આભાર વ્યક્ત કરતો મારો સંદેશ આપને મળશે અને મારી વિનંતી છે કે અગિયારમી તારીખ સુધી જે કોઈ મળે એ બધાને ઊભા રાખીને કહો કે ચાલ મિસકૉલ કર ભાઈ, ગુટકામાંથી મુક્તિ માટેના અભિયાનને ટેકો આપ..! મોબાઈલ ફોનથી મને મદદ કરો.

આપ સૌને મારી વિનંતી છે કે ગુજરાતના દૂધ ઉત્પાદનમાં આપણે વધારો કરવા માટે આધુનિક, વૈજ્ઞાનિક ઢબે આગળ વધવા માટે પ્રયાસ કરીએ, દૂધનું ઉત્પાદન થાય એની મૂલ્યવૃદ્ધિ માટે પ્રયાસ કરીએ. જે દૂધ ઉત્પાદક છે એને પૂરતાં નાણાં મળે એની જોગવાઈ કરીએ, પશુ આરોગ્યના ક્ષેત્રમાં જેટલા પણ વિષયો ધ્યાને લઈ શકાય આ બધી જ બાબતોને કૉમ્પ્રિહેન્સિવ હોલિસ્ટિક હેલ્થ કેરનો પ્રયોગ કરીએ. ગુજરાત આજે અનેક દિશાઓમાં પ્રગતિ કરી રહ્યું છે ત્યારે એક જમાનો હતો માનસિંહભાઈને તો મોરારજીએ કહ્યું હતું કે પાણી નથી ત્યાં દૂધ ક્યાંથી લાવશો? ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. પણ મોરારજીભાઈની એ ચિંતા વચ્ચે પણ માનસિંહભાઈ દૂધ તો લઈ આવ્યા, પણ પાણી લાવવાનું બાકી હતું છતાંય દૂધ લઈ આવ્યા..! હવે આપણે એ કામ પણ પૂરું કરી દીધું છે, મા નર્મદાનું પાણી પહોંચાડ્યું છે, ‘સુજલામ સુફલામ’ નું પાણી પહોંચાડ્યું છે. હવે પાણી પણ પૂરતું છે અને દૂધ પણ વધ્યું છે ત્યારે એ સુભગ સંયોગ આપણે ત્યાં પેદા થયો છે. આ બન્નેનો લાભ લઈને આપણે આપણા પશુઓનું કલ્યાણ કરીએ એ જ અપેક્ષા સાથે...

જય જય ગરવી ગુજરાત...!!

Share your ideas and suggestions for 'Mann Ki Baat' now!
Explore More
76 व्या स्वातंत्र्य दिनानिमित्त पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी लाल किल्यावरुन देशवासियांना केलेले संबोधन

लोकप्रिय भाषण

76 व्या स्वातंत्र्य दिनानिमित्त पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी लाल किल्यावरुन देशवासियांना केलेले संबोधन
How Direct Benefit Transfer Became India’s Booster During Pandemic, and Why World Bank is in Awe

Media Coverage

How Direct Benefit Transfer Became India’s Booster During Pandemic, and Why World Bank is in Awe
...

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Our government dedicates the project for which we lay the foundation stone: PM Modi in Himachal Pradesh
October 05, 2022
शेअर करा
 
Comments
PM dedicates AIIMS Bilaspur to the nation
PM inaugurates Government Hydro Engineering College at Bandla
PM lays foundation stone of Medical Device Park at Nalagarh
PM lays foundation stone of project for four laning of National Highway worth over Rs 1690 crores
“Fortunate to have been a part of Himachal Pradesh's development journey”
“Our government definitely dedicates the project for which we lay the foundation stone”
“Himachal plays a crucial role in 'Rashtra Raksha', and now with the newly inaugurated AIIMS at Bilaspur, it will also play pivotal role in 'Jeevan Raksha'”
“Ensuring dignity of life for all is our government's priority”
“Happiness, convenience, respect and safety of women are the foremost priorities of the double engine government”
“Made in India 5G services have started, and the benefits will be available in Himachal very soon”

जै माता नैणा देविया री, जै बजिए बाबे री।

बिलासपुरा आल्यो...अऊं धन्य ओइ गया, आज्ज...मिंजो.....दशैरे रे, इस पावन मौके पर, माता नैणा देविया रे, आशीर्वादा ने, तुहाँ सारयां रे दर्शना रा सौभाग्य मिल्या! तुहाँ सारयां जो, मेरी राम-राम। कने एम्स री बड़ी-बड़ी बदाई।

हिमाचल के राज्यपाल श्री राजेंद्र आर्लेकर जी, हिमाचल के लोकप्रिय मुख्यमंत्री श्रीमान जयराम ठाकुर जी, भारतीय जनता पार्टी के राष्ट्रीय अध्यक्ष, हम सबके मार्गदर्शक और इसी धरती की संतान, श्रीमान जेपी नड्डा जी, केंद्रीय मंत्रिमंडल में मेरे सहयोगी और हमारे सांसद श्री अनुराग ठाकुर जी, हिमाचल भाजपा के अध्यक्ष और संसद में मेरे साथी सुरेश कश्यप जी, संसद में मेरे साथी किशन कपूर जी, बहन इंदु गोस्वामी जी, डॉ सिकंदर कुमार जी, अन्य मंत्रिगण, सांसद और विधायकगण, और भारी संख्या में हम सबको आशीर्वाद देने के लिए पधारे हुए मेरे प्‍यारे भाइयों और बहनों ! आप सभी को, संपूर्ण देशवासियों को विजयादशमी के अवसर पर अनंत-अनंत शुभकामनाएं।

ये पावन पर्व, हर बुराई से पार पाते हुए, अमृतकाल के लिए जिन पंच प्राणों का संकल्प देश ने लिया है, उन पर चलने के लिए नई ऊर्जा देगा। मेरा सौभाग्य है कि विजयादशमी पर हिमाचल प्रदेश के लोगों को स्वास्थ्य, शिक्षा, रोज़गार और इंफ्रास्ट्रक्चर के हज़ारों करोड़ रुपए के प्रोजेक्ट्स, इसका उपहार देने का अवसर मिला है। और ये भी देखिए संयोग, विजयादशमी हो और विजय का रणसिंहा फूंकने का अवसर मिले, ये भविष्‍य के हर विजय का आगाज ले करके आया है। बिलासपुर को तो शिक्षा और स्वास्थ्य सेवा का डबल गिफ्ट मिला है। कहलूरा री... बंदले धारा ऊप्पर, हाइड्रो कालेज ... कने थल्ले एम्स... हुण एथी री पहचान हूणी !

भाइयों और बहनों,

यहां विकास योजनाओं को आपको सौंपने के बाद, जैसा जयराम जी ने बताया, एक और सांस्कृतिक विरासत का साक्षी बनने जा रहा हूं और बहुत वर्षों बाद मुझे एक बार फिर कुल्लू दशहरे का हिस्सा बनने का सौभाग्य मिलेगा। सैकड़ों देवी-देवताओं के साथ भगवान रघुनाथ जी की यात्रा में शामिल होकर मैं देश के लिए भी आशीर्वाद भी मांगूंगा। और आज जब यहां बिलासपुर आया हूं तो पुरानी यादें ताजा होना बहुत स्‍वाभाविक है। वो भी एक वक्‍त था, यहां पैदल टहलते थे। कभी मैं, धूमल जी, नड्डा जी, पैदल यहां बाजार से निकल पड़ते थे। हम एक बहुत बड़ा रथयात्रा का कार्यक्रम लेकर भी यहां बिलासपुर की गलियों से गुजरे थे। और तब स्वर्ण जयंती रथयात्रा यहां से होकर और वो भी मेन मार्केट से निकली थी और वहां जनसभा हुई थी। और अनेक बार मेरा यहां आना हुआ, आप लोगों के बीच रहना हुआ है।

हिमाचल की इस भूमि पर काम करते हुए मुझे निरंतर हिमाचल की विकास यात्रा का सहयात्री बनने का अवसर मिला है। और मैं अभी सुन रहा था, अनुराग जी बड़े जोर-जोर से बोल रहे थे, ये मोदी जी ने किया, ये मोदी जी ने किया, ये मोदी जी ने कहा। हमारे नड्डा जी भी कह रहे थे, ये मोदी जी ने किया, ये मोदी जी ने किया और हमारे मुख्‍यमंत्री जयराम जी भी कह रहे थे, मोदी जी ने किया, मोदी जी ने किया। लेकिन मैं सच्‍चाई बता दूं, सच्‍चाई बता दूं किसने किया, बता दूं? ये जो कुछ भी हो रहा है ना, वो आपने किया है। आपके कारण हुआ है। अगर आप दिल्‍ली में सिर्फ मोदी जी को आशीर्वाद देते और हिमाचल में मोदी जी के साथियों को आशीर्वाद न देते तो ये सारे कामों में वो अड़ंगे डाल देते। ये तो जयराम जी और उनकी टीम है कि जो काम दिल्‍ली से मैं लेकर आता हूं, उसको तेजी गति से ये लोग दौड़ाते हैं, इसलिए हो रहा है। और ये अगर एम्‍स बना है तो आपके एक वोट की ताकत है, अगर टनल बना है तो आपके एक वोट की ताकत है, हाइड्रो इंजीनियरिंग कॉलेज बना है तो ये आपके वोट की ताकत है, अगर मेडिकल डिवाइस पार्क बन रहा है तो ये भी आपके एक वोट की ताकत है। और इसलिए आज मैं हिमाचल की अपेक्षाओं को ध्‍यान में रखते हुए एक के बाद एक विकास के काम कर रहा हूं।

विकास को लेकर हमने देश में लंबे समय तक एक विकृत सोच को हावी होते देखा है। ये सोच क्या थी? अच्छी सड़कें होंगी तो कुछ राज्यों और कुछ बड़े शहरों में होंगी, दिल्‍ली के आसपास होंगी। अच्छे शिक्षण संस्थान होंगे, तो बहुत बड़े-बड़े शहरों में होंगे। अच्छे अस्पताल होंगे वो तो दिल्‍ली में ही हो सकता है, बाहर हो ही नहीं सकता है। उद्योग-धंधे लगेंगे तो भी बड़ी-बड़ी जगह पर लगेंगे, और विशेषकर देश के पहाड़ी प्रदेशों में मूल सुविधाएं तक सबसे अंत में, कई-कई बरसों के इंतज़ार के बाद पहुंचती थीं। उस पुरानी सोच का नतीजा ये हुआ कि इससे देश में विकास का एक बड़ा असंतुलन पैदा हो गया। इस वजह से देश का एक बड़ा हिस्‍सा, वहां के लोग असुविधा में, अभाव में रहे।

पिछले 8 वर्षों में देश अब उस पुरानी सोच को पीछे छोड़कर, नई सोच, आधुनिक सोच के साथ आगे बढ़ रहा है। अब देखिए, लंबे समय तक, और मैं तो जब यहां आता था, मैं लगातार देखता था, यहां एक यूनिवर्सिटी से ही गुज़ारा होता था। और इलाज हो या फिर मेडिकल की पढ़ाई, IGMC शिमला और टाटा मेडिकल कॉलेज पर ही निर्भरता थी। गंभीर बीमारियों का इलाज हो या फिर शिक्षा या रोज़गार, चंडीगढ़ और दिल्ली जाना तब हिमाचल के लिए मजबूरी बन गया था। लेकिन बीते आठ वर्षों में हमारी डबल इंजन की सरकार ने हिमाचल की विकास गाथा को नए आयाम पर पहुंचा दिया है। आज हिमाचल में सेंट्रल यूनिवर्सिटी भी है, आईआईटी भी है, ट्रिपल आईटी भी है, इंडियन इंस्टीट्यूट ऑफ मैनेजमेंट (IIM) जैसे प्रतिष्ठित संस्थान भी हैं। देश में मेडिकल शिक्षा और स्वास्थ्य का सबसे बड़ा संस्थान, एम्स भी अब बिलासपुर और हिमाचल की जनता की आन-बान-शान बढ़ा रहा है।

बिलासपुर एम्स एक और बदलाव का भी प्रतीक है और एम्‍स के अंदर भी ये ग्रीन एम्‍स के नाम से जाना जाएगा, पूरी तरह पर्यावरण प्रेमी एम्‍स, प्रकृति प्रेमी एम्‍स। अभी हमारे सभी साथियों ने बताया पहले सरकारें शिलान्यास का पत्थर लगाती थीं और चुनाव निकलने के बाद भूल जाती थीं। आज भी हिमाचल में जाओगे, हमारे धूमल जी ने एक बार कार्यक्रम किया था, कहां-कहां पत्‍थर पड़े हैं ढूंढने का, और ढेर सारे ऐसे कार्यक्रम जहां पत्‍थर पड़े थे, काम नहीं हुआ था।

मुझे याद है मैं एक बार रेलवे का रिव्‍यू कर रहा था, आपके ऊना के पास एक रेलवे लाइन बिछानी थी। 35 साल पहले निर्णय हुआ था, 35 साल पहले। पार्लियामेंट में घोषणा हुई थी, लेकिन फिर फाइल बंद। हिमाचल को कौन पूछेगा भाई। लेकिन ये तो हिमाचल का बेटा है और हिमाचल को भूल नहीं सकता। लेकिन हमारी सरकार की पहचान है कि जिस प्रोजेक्ट का शिलान्यास करती है, उसका लोकार्पण भी करती है। अटकना, लटकना, भटकना, वो जमाना चला गया दोस्‍तों !

साथियों,

राष्ट्ररक्षा में हमेशा से हिमाचल का बहुत बड़ा योगदान रहा है, जो हिमाचल पूरे देश में राष्‍ट्र रक्षा के वीरों के लिए जाना जाता है वो हिमाचल अब इस एम्‍स के बाद जीवन रक्षा के लिए भी महत्वपूर्ण भूमिका निभाने वाला है। साल 2014 तक हिमाचल में सिर्फ 3 मेडिकल कॉलेज थे, जिसमें 2 सरकारी थे। पिछले 8 सालों में 5 नए सरकारी मेडिकल कॉलेज हिमाचल में बने हैं। 2014 तक अंडर और पोस्टग्रेजुएट मिलाकर सिर्फ 500 विद्यार्थी पढ़ सकते थे, आज ये संख्या 1200 से अधिक, यानि दोगुने से भी ज्यादा हो चुकी है। एम्स में हर साल अनेक नए डॉक्टर बनेंगे, नर्सिंग से जुड़े युवा यहां ट्रेनिंग पाएंगे। और मुझे जयराम जी की टीम को, जयराम जी को, भारत सरकार के आरोग्‍य मंत्री और आरोग्‍य मंत्रालय को विशेष रूप से बधाई देनी है। जब नड्डा जी आरोग्‍य मंत्री थे, उस समय हमने निर्णय किया तो नड्डा जी के जिम्‍मे बहुत बड़ा दायित्‍व आ गया, मैं शिलान्‍यास भी कर गया। इसी कालखंड में कोरोना की भयंकर महामारी आई और हम जानते हैं हिमाचल के लोग तो हिमाचल में कोई भी कंस्‍ट्रक्‍शन का काम करता है तो कितना मुश्किल होता है, एक-एक चीज पहाड़ पर लाना, कितना दिक्‍कत भरा होता है। जो काम नीचे एक घंटे में होता है, उसको यहां पहाड़ों में करने के लिए एक दिन लग जाता है। उसके बावजूद भी, कोरोना की कठिनाई के बावजूद भी भारत सरकार का आरोग्‍य मंत्रालय और जयराम जी के राज्‍य सरकार की टीम ने मिल करके जो काम किया, आज एम्‍स मौजूद है, एम्‍स काम करने लग गया है।

मेडिकल कॉलेज ही नहीं, हम एक और दिशा में आगे बढ़े, दवाओं और जीवन रक्षक टीकों के निर्माता के रूप में भी हिमाचल की भूमिका का बहुत अधिक विस्तार किया जा रहा है। बल्क ड्रग्स पार्क के लिए देश के सिर्फ तीन राज्‍यों को चुना गया है, और उसमें से एक कौन सा राज्‍य है भाई, कौन सा राज्‍य है? हिमाचल है, आपको गर्व हो रहा है‍ कि नहीं हो रहा है? ये आपके बच्‍चों के उज्‍ज्‍वल भविष्‍य का शिलान्‍यास है कि नहीं है? ये आपके बच्‍चों के उज्‍ज्‍वल भविष्‍य की गारंटी है कि नहीं है? हम काम बड़ी मजबूती से करते हैं और आज की पीढ़ी के लिए भी करते हैं, आने वाली पीढ़ी के लिए भी करते हैं।

उसी प्रकार से मेडिकल डिवाइस पार्क के लिए 4 राज्यों को चुना गया है, जहां आज मेडिकल में टेक्‍नोलॉजी का भरपूर उपयोग हो रहा है। विशिष्‍ट प्रकार के औजारों की जरूरत पड़ती है, उसको बनाने के लिए देश में चार राज्‍य चुने गए हैं। इतना बड़ा हिन्‍दुस्‍तान, इतनी बड़ी जनसंख्‍या, हिमाचल तो मेरा छोटा सा राज्‍य है, लेकिन ये वीरों की धरती है और मैंने यहां की रोटी खाई है, मुझे कर्ज भी चुकाना है। और इसलिए चौथा मेडिकल डिवाइस पार्क कहां बन रहा है, ये चौथा मेडिकल डिवाइस पार्क कहां बन रहा है- आपके हिमाचल में बन रहा है दोस्तों। दुनिया भर के बड़े-बड़े लोग यहां आएंगे। नालागढ़ में ये मेडिकल डिवाइस पार्क का शिलान्यास इसी का हिस्सा है। इस डिवाइस पार्क के निर्माण के लिए हज़ारों करोड़ रुपए का निवेश यहां होगा। इससे जुड़े अनेक छोटे और लघु उद्योग आस-पास विकसित होंगे। इससे यहां के हज़ारों युवाओं को रोज़गार के अवसर मिलेंगे।

साथियों,

हिमाचल का एक पक्ष और है, जिसमें यहां विकास की अनंत संभावनाएं छिपी हुई हैं। ये पक्ष है मेडिकल टूरिज्म का। यहां की आबो-हवा, यहां का मौसम, यहां का वातावरण, यहां की जड़ी-बूटियां, यहां का अच्छे स्वास्थ्य के लिए बहुत उपयुक्त वातावरण। आज भारत मेडिकल टूरिज्म को लेकर दुनिया का एक बहुत बड़ा आकर्षण केंद्र बन रहा है। जब देश और दुनिया के लोग हिन्‍दुस्‍तान में मेडिकल ट्रीटमेंट के लिए आना चाहेंगे तो यहां का प्राकृतिक सौंदर्य इतना बढ़िया है कि वे यहां आएंगे, एक प्रकार से उनके लिए आरोग्‍य का लाभ भी होगा और पर्यटन का भी लाभ होने वाला है। हिमाचल के तो दोनों हाथ में लड्डू हैं।

साथियों,

केंद्र सरकार का प्रयास है कि गरीब और मध्यम वर्ग का इलाज, उस पर खर्च कम से कम हो, ये इलाज भी बेहतर मिले और इसके लिए उसको दूर तक जाना भी न पड़े। इसलिए आज एम्स मेडिकल कॉलेज, जिला अस्पतालों में क्रिटिकल केयर सुविधाओं और गांवों में हेल्थ एंड वेलनेस सेंटर बनाने पर एक seamless connectivity पर हम काम कर रहे हैं। उस पर बल दिया जा रहा है। आयुष्मान भारत योजना के तहत हिमाचल के अधिकतर परिवारों को 5 लाख रुपए तक के मुफ्त इलाज की सुविधा मिल रही है।

इस योजना के तहत अभी तक देशभर में 3 करोड़ 60 लाख गरीब मरीज़ों का मुफ्त इलाज हो चुका है, और इसमें से डेढ़ लाख तो लाभार्थी ये मेरे हिमाचल के मेरे परिवारजन हैं। देश में इन सभी साथियों के इलाज पर सरकार अब तक 45 हज़ार करोड़ रुपए से अधिक खर्च कर चुकी है। अगर आयुष्मान भारत योजना ना होती तो इसका करीब दोगुना यानि लगभग 90 हज़ार करोड़ रुपए ये जो मरीज लोग थे, उन परिवारों को अपनी जेब से देना पड़ता। यानि इतनी बड़ी बचत भी गरीब और मध्‍यम वर्ग के परिवार को बेहतरीन इलाज के साथ मिली है।

साथियों,

मेरे लिए एक और संतोष की बात है। सरकार की इस प्रकार की योजनाओँ का सबसे अधिक लाभ हमारी माताओं को, बहनों को, बेटियों को मिला है। और हम तो जानते हैं, हमारी मां-बहनों का स्‍वभाव होता है, कितनी ही तकलीफ हो, शरीर में कितनी ही पीड़ा होती हो, लेकिन वो परिवार में किसी को बताती नहीं हैं। वो सहन करती भी हैं, काम भी करती हैं, पूरे परिवार को संभालती भी हैं, क्‍योंकि उसके मन में रहता है कि अगर बीमारी का पता परिवार के लोगों को लगेगा, बच्‍चों को लगेगा तो वो कर्ज कर-करके भी मेरा उपचार कराएंगे, और मां सोचती है, अरे बीमारी में ही थोड़ा समय निकाल दूंगी, लेकिेन बच्‍चों पर कर्ज नहीं होने दूंगी, मैं अस्‍पताल जाकर खर्च नहीं करूंगी। इन माताओं की चिंता कौन करेगा? क्‍या मेरी माताएं इस प्रकार की यातनाएं चुपचाप सहती रहें। ये बेटा किस काम का है, और उसी भावना से आयुष्‍मान भारत योजना का जन्‍म हुआ है। ताकि मेरी माताओं-बहनों को बीमारी से गुजारा न करना पड़े। जीवन में इस मजबूरी से जीना न पड़े। आयुष्मान भारत योजना के तहत लाभ लेने वाली माताएं-बहनें 50 प्रतिशत से ज्‍यादा हैं। हमारी माताएं-बहनें और बेटियां हैं।

साथियों,

चाहे शौचालय बनाने के लिए स्वच्छ भारत अभियान हो, मुफ्त गैस कनेक्शन देने के लिए उज्ज्वला योजना हो, मुफ्त सैनेटेरी नैपकिन देने का अभियान हो, मातृवंदना योजना के तहत हर गर्भवती महिला को पोषक आहार के लिए हज़ारों रुपए की मदद हो, या फिर अब हर घर जल पहुंचाने का हमारा अभियान हो, ये सारा मेरी माताओं-बहनों को सशक्‍त करने वाले काम हम एक के बाद एक करते चले जा रहे हैं। माताओं-बहनों-बेटियों का सुख, सुविधा, सम्मान, सुरक्षा और स्वास्थ्य डबल इंजन की सरकार की बहुत बड़ी प्राथमिकता है।

केंद्र सरकार ने जो भी योजनाएं बनाई हैं, उनको जयराम जी और उनकी पूरी टीम ने, उनकी सरकार ने बहुत तेज गति से और बड़ी स्पिरिट के सा‍थ उसको ज़मीन पर उतारा है और उनका दायरा भी बढ़ाया है। हर घर नल से जल पहुंचाने का काम यहां कितना तेज़ी से हुआ है, ये हम सभी के सामने है। पिछले 7 दशकों में जितने नल कनेक्शन हिमाचल में दिए गए हैं, उससे दोगुने से भी अधिक सिर्फ बीते 3 साल में दे चुके हैं हम, मिल चुके हैं लोगों को। इन तीन वर्षों में साढ़े 8 लाख से अधिक नए परिवारों को पाइप के पानी की सुविधा मिली है।

भाइयों और बहनों,

जयराम जी और उनकी टीम की एक और मामले में देश बहुत अधिक प्रशंसा कर रहा है। ये प्रशंसा सामाजिक सुरक्षा को लेकर केंद्र सरकार के प्रयासों को विस्तार देने के लिए हो रही है। आज हिमाचल का शायद ही कोई परिवार ऐसा हो, जहां किसी ना किसी सदस्य को पेंशन की सुविधा न मिलती हो। विशेष रूप से जो साथी बेसहारा हैं, जिनको गंभीर बीमारी ने जकड़ लिया है, ऐसे परिवारों को पेंशन और इलाज के खर्च से जुड़ी सहायता के प्रयास सराहनीय है। हिमाचल प्रदेश के हजारों परिवारों को वन-रैंक वन-पेंशन लागू होने से भी बड़ा लाभ हुआ है।

साथियों,

हिमाचल अवसरों का प्रदेश है। और मैं जयराम जी को और एक बधाई देता हूं। वैक्‍सीनेशन का काम तो पूरे देश में चल रहा है, लेकिन आपकी जिंदगी की सुरक्षा के लिए हिमाचल देश का वो पहला प्रदेश है, जिसने शत-प्रतिशत वैक्‍सीनेशन का काम पूरा कर लिया है। होती है, चलती है, वाला मामला नहीं, ठान लिया है तो करके रहना है।

यहां बिजली पैदा होती है हाइड्रो से, फल-सब्ज़ी के लिए उपजाऊ ज़मीन है और रोज़गार के अनंत अवसर देने वाला पर्यटन यहां पर है। इन अवसरों के सामने बेहतर कनेक्टिविटी का अभाव सबसे बड़ी रुकावट थी। 2014 के बाद से हिमाचल प्रदेश में बेहतरीन इंफ्रास्ट्रक्चर गांव-गांव तक पहुंचाने का प्रयास हो रहा है। आज हिमाचल की सड़कों को चौड़ा करने का काम भी चारों तरफ चल रहा है। हिमाचल में इस समय कनेक्टिविटी के कामों पर लगभग 50 हज़ार करोड़ रुपए खर्च किए जा रहे हैं। पिंजौर से नालागढ़ हाईवे के फोरलेन का काम जब पूरा हो जाएगा, तब औद्योगिक क्षेत्र नालागढ़ और बद्दी को तो लाभ होगा ही, चंडीगढ़ और अम्बाला से बिलासपुर, मण्डी और मनाली की तरफ जाने वाले यात्रियों को भी सुविधा बढ़ने वाली है। यही नहीं, हिमाचल के लोगों को घुमावदार रास्तों से मुक्ति दिलाने के लिए सुरंगों का जाल भी बिछाया जा रहा है।

साथियों,

डिजिटल कनेक्टिविटी को लेकर भी हिमाचल में अभूतपूर्व काम हुआ है। पिछले 8 वर्षों में मेड इन इंडिया मोबाइल फोन सस्ते भी हुए और गांव-गांव में नेटवर्क भी पहुंचा है। बेहतर 4G कनेक्टिविटी के कारण हिमाचल प्रदेश डिजिटल लेनदेन में भी बहुत तेज़ी से आगे बढ़ रहा है। डिजिटल इंडिया का सबसे अधिक लाभ सबसे अधिक किसी को हो रहा है तो मेरे हिमाचल के भाइयों-बहनों को हो रहा है, मेरे हिमाचल के नागरिकों को हो रहा है। वरना बिल भरने से लेकर बैंक से जुड़े काम हों, एडमिशन हो, एप्लीकेशन हो, ऐसे हर छोटे-छोटे काम के लिए पहाड़ से नीचे उतर करके दफ्तरों में जाना, एक-एक दिन लगता था, कभी रात को रुकना पड़ता था। अब तो देश में पहली बार मेड इन इंडिया 5G सेवाएं भी शुरू हो चुकी हैं, जिसका लाभ हिमाचल को भी बहुत जल्दी मिलने वाला है।

भारत ने ड्रोन को लेकर जो नियम बनाये, बदले हैं, उसके बाद और मैं हिमाचल को इसके लिए भी बधाई देता हूं, देश में सबसे पहला राज्‍य हिमाचल है, जिसने राज्‍य की ड्रोन पॉलिसी बनाई है। अब ड्रोन से ट्रांसपोर्टेशन के लिए ड्रोन का इस्तेमाल बहुत ज्यादा बढ़ने वाला है। और इसमें किन्‍नौर तक के हमारे अगर आलू भी हैं, तो हम वहां से ड्रोन से उठा करके बड़ी मंडी में तुरंत ला सकते हैं। हमारे फल खराब हो जाते थे, ड्रोन से उठा करके ला सकते हैं। अनेक प्रकार के लाभ आने वाले दिनों में होने वाले हैं। इसी प्रकार का विकास, जिससे हर नागरिक की सुविधा बढ़े, हर नागरिक समृद्धि से जुड़े, इसके लिए हम प्रयासरत हैं। यही विकसित भारत, विकसित हिमाचल प्रदेश के संकल्प को सिद्ध करेगा।

मुझे खुशी है विजयादशमी के पावन पर्व पर विजय नाद करने का अवसर मिला और मुझे रणसिंहा फूंक करके विजय का आगाज करने का अवसर‍ मिला और यह सब आप सबके इतने आशीर्वाद के बीच करने का अवसर मिला। मैं फिर एक बार एम्‍स सहित सभी विकास परियोजनाओं के लिए आप लोगों को बहुत-बहुत बधाई देता हूं। दोनों मुट्ठी बंद करके मेरे साथ बोलिए-

भारत माता की–जय। पूरी ताकत से आवाज चाहिए-

भारत माता की–जय

भारत माता की–जय

भारत माता की–जय

बहुत-बहुत धन्यवाद!