The central value of Indian civilisation is Seva or service: PM
‘Sevo Paramo Dharmah’ is the ethos that has sustained India through centuries of changes and challenges, giving our civilisation its inner strength: PM
Sri Sathya Sai Baba placed Seva at the very heart of human life: PM
Sri Sathya Sai Baba transformed spirituality into a tool for social service and human welfare: PM
Let us resolve to further strengthen the spirit of Vocal for Local; to build a Viksit Bharat, we must empower our local economy: PM

 സായ് റാം!

एंदरो महानुभावुलु, अंदरिकि वंदनमुलु।

മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ ചന്ദ്രബാബു നായിഡു ജി, കേന്ദ്രത്തിലെ എൻ്റെ സഹപ്രവർത്തകരേ , റാംമോഹൻ നായിഡു ജി, ജി കിഷൻ റെഡ്ഡി ജി, ഭൂപതി രാജു ശ്രീനിവാസ വർമ്മ ജി, സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ ജി, ഉപമുഖ്യമന്ത്രി പവൻ കല്യാണ് ജി, സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റിലെ മന്ത്രി നാരാ ലോകേഷ് ജി,ശ്രീ സത്യസായി സെൻട്രൽ ട്രസ്റ്റിൻ്റെ മാനേജിംഗ് ട്രസ്റ്റി ആർ.ജെ. രത്നാകർ ജി, വൈസ് ചാൻസലർ കെ. ചക്രവർത്തി ജി, ഐശ്വര്യ ജി, മറ്റ്  പ്രമുഖരേ , മഹതികളെ ,മാന്യരേ , സായി റാം! 

സുഹൃത്തുക്കളേ,

പുട്ടപർത്തിയുടെ ഈ പുണ്യഭൂമിയിൽ ഇന്ന് നിങ്ങളുടെയെല്ലാം കൂടെ സന്നിഹിതനാകാൻ കഴിഞ്ഞത് എനിക്ക് വൈകാരികവും ആത്മീയവുമായ ഒരു അനുഭവമാണ്. കുറച്ചു മുമ്പ്, ബാബയുടെ സമാധിയിൽ ശ്രദ്ധാഞ്ജലി അർപ്പിക്കാൻ എനിക്ക് അവസരം ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി അനുഗ്രഹം സ്വീകരിക്കുന്നത് എന്റെ ഹൃദയത്തെ എപ്പോഴും വികാരഭരിതമാക്കുന്ന ഒരു അനുഭവമാണ്.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ശ്രീ സത്യസായി ബാബയുടെ ഈ ജന്മശതാബ്ദി വർഷം നമ്മുടെ തലമുറയ്ക്ക് വെറുമൊരു ആഘോഷമല്ല; അതൊരു ദിവ്യാനുഗ്രഹമാണ്. ഭൗതിക രൂപത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ നമ്മോടൊപ്പമില്ലെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബോധനങ്ങൾ , സ്നേഹം, സേവന മനോഭാവം എന്നിവ ഇപ്പോഴും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളെ നയിക്കുന്നു. 140-ലധികം രാജ്യങ്ങളിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ജീവിതങ്ങൾ പുതിയ വെളിച്ചം, പുതിയ ദിശ, പുതിയ ദൃഢനിശ്ചയം എന്നിവയുമായി മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ശ്രീ സത്യസായി ബാബയുടെ ജീവിതം "വസുധൈവ കുടുംബകം" എന്നതിന്റെ ഒരു ജീവസ്സുറ്റ രൂപമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മശതാബ്ദിയുടെ ഈ വർഷം നമുക്ക് സാർവത്രിക സ്നേഹത്തിന്റെയും സമാധാനത്തിന്റെയും സേവനത്തിന്റെയും ഒരു മഹത്തായ ഉത്സവമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഈ അവസരത്തിൽ 100 ​​രൂപയുടെ ഒരു സ്മാരക നാണയവും ഒരു തപാൽ സ്റ്റാമ്പും പുറത്തിറക്കിയത് നമ്മുടെ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഭാഗ്യമാണ്. ഈ നാണയവും തപാൽ സ്റ്റാമ്പും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവന പ്രവർത്തനങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ശുഭകരമായ അവസരത്തിൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ഭക്തർക്കും, സഹസേവകർക്കും, ബാബയുടെ അനുയായികൾക്കും എന്റെ ഹൃദയംഗമമായ ആശംസകളും അനുമോദനങ്ങളും  നേരുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയുടെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു  സേവ അല്ലെങ്കിൽ സേവനമാണ്. നമ്മുടെ വൈവിധ്യമാർന്ന ആത്മീയവും ദാർശനികവുമായ പാരമ്പര്യങ്ങളെല്ലാം ആത്യന്തികമായി ഈ ഒരു ആദർശത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഒരാൾ ഭക്തി, ജ്ഞാനം അല്ലെങ്കിൽ കർമ്മത്തിന്റെ പാതയിലൂടെ നടന്നാലും, ഓരോന്നും സേവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവികളിലും കുടികൊള്ളുന്ന  ദൈവിക സാന്നിധ്യത്തോടുള്ള സേവനമില്ലാതെ എന്ത് ഭക്തി ? മറ്റുള്ളവരോട് അനുകമ്പ ഉണർത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ  എന്ത് ജ്ഞാനം ? സമൂഹ സേവനത്തിനായി  ഒരാളുടെ പ്രവൃത്തി അർപ്പിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ എന്ത് കർമ്മം? सेवा परमो धर्म: നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ മാറ്റങ്ങളിലൂടെയും വെല്ലുവിളികളിലൂടെയും ഇന്ത്യയെ നിലനിർത്തിയ ധാർമ്മികതയാണോ കർമ്മം? അത് നമ്മുടെ നാഗരികതയ്ക്ക് അതിന്റെ ആന്തരിക ശക്തി നൽകി. നമ്മുടെ പല മഹാന്മാരായ  വിശുദ്ധന്മാരും പരിഷ്കർത്താക്കളും അവരുടെ കാലത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ ഈ കാലാതീതമായ സന്ദേശം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. ശ്രീ സത്യസായി ബാബ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് സേവയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. "എല്ലാവരെയും സ്നേഹിക്കുക, എല്ലാവരെയും സേവിക്കുക" എന്ന് അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും പറയാറുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്, സേവ സ്നേഹമായിരുന്നു . വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം, ഗ്രാമവികസനം, തുടങ്ങി  നിരവധി മേഖലകളിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഈ തത്ത്വചിന്തയുടെ ജീവിക്കുന്ന തെളിവായി നിലകൊള്ളുന്നു. ആത്മീയതയും സേവനവും വേറിട്ടതല്ല, മറിച്ച് ഒരേ സത്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണെന്ന് ഇവ കാണിക്കുന്നു.

 

കൂടാതെ, ശാരീരികമായി സന്നിഹിതനായിരിക്കുമ്പോൾ ആളുകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്ന ഒരാൾ അസാധാരണനല്ല . എന്നാൽ ബാബ ശാരീരികമായി നമ്മോടൊപ്പമില്ലെങ്കിലും, അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ച സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സേവാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അനുദിനം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇത് കാണിക്കുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ മഹാത്മാക്കളുടെ സ്വാധീനം കാലക്രമേണ കുറയുന്നില്ല, മറിച്ച് അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ വളരുന്നു എന്നാണ്.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ശ്രീ സത്യസായി ബാബയുടെ സന്ദേശം പുസ്തകങ്ങളിലും പ്രഭാഷണങ്ങളിലും ആശ്രമങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങി നിൽക്കുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബോധനങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ദൃശ്യമാണ്. ഇന്ന്,ഇന്ത്യയിൽ  നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ചെറിയ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും, സ്കൂളുകളിൽ നിന്ന് ആദിവാസി വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്കും, സംസ്കാരത്തിന്റെയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും വൈദ്യ സേവനങ്ങളുടെയും അത്ഭുതകരമായ ഒരു ഒഴുക്കുണ്ട്. ബാബയുടെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അനുയായികൾ നിസ്വാർത്ഥമായി ഈ കർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ബാബയുടെ അനുയായികളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആദർശമായ മാധവനെ സേവിക്കുക എന്നതാണ് മാനവികതയ്ക്കുള്ള സേവനം. കാരുണ്യം, കടമ, അച്ചടക്കം, ജീവിത തത്ത്വചിന്ത എന്നിവയുടെ സത്ത ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി ചിന്തകൾ അദ്ദേഹം നമുക്കായി അവശേഷിപ്പിച്ചു. "എപ്പോഴും സഹായിക്കുക , ഒരിക്കലും വേദനിപ്പിക്കരുത്, കുറച്ച് സംസാരിക്കുക , കൂടുതൽ പ്രവർത്തിക്കുക" എന്ന് അദ്ദേഹം പറയാറുണ്ടായിരുന്നു. ശ്രീ സത്യസായി ബാബയുടെ ഈ ജീവിത തത്വങ്ങൾ ഇന്നും നമ്മളിൽ എല്ലാവരിലും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

സമൂഹത്തിന്റെയും ജനങ്ങളുടെയും ക്ഷേമത്തിനായി സായി ബാബ ആത്മീയത ഉപയോഗിച്ചു. അദ്ദേഹം അതിനെ നിസ്വാർത്ഥ സേവനം, സ്വഭാവ നിർമ്മാണം, മൂല്യാധിഷ്ഠിത വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം തന്റെ അധികാരത്തെ ഏതെങ്കിലും അഭിപ്രായത്തിലോ തത്വത്തിലോ അധിഷ്ഠിതമാക്കിയില്ല. ദരിദ്രരെ സഹായിക്കുകയും അവരുടെ കഷ്ടപ്പാടുകൾ ലഘൂകരിക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുജറാത്ത് ഭൂകമ്പത്തെത്തുടർന്ന് , ബാബയുടെ സേവാദളും എല്ലാ സേവാവൃത്തിയും ഇരകൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകുന്നതിൽ മുൻനിരയിൽ നിന്നത് ഞാൻ ഓർക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികൾ ദിവസങ്ങളോളം പൂർണ്ണ സമർപ്പണത്തോടെ സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ദുരിതബാധിത കുടുംബങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നതിലും അവശ്യസാധനങ്ങൾ നൽകുന്നതിലും മാനസിക-സാമൂഹിക പിന്തുണ നൽകുന്നതിലും അവർ ഗണ്യമായ സംഭാവനകൾ നൽകി.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ഒറ്റ കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ ഒരാളുടെ ഹൃദയം ഉരുകുകയാണെങ്കിൽ, ആരുടെയെങ്കിലും ജീവിതത്തിന്റെ ദിശ മാറിയാൽ, അത് ആ വ്യക്തിയുടെ മഹത്വത്തെ കാണിക്കുന്നു. ഇന്ന് ഈ പരിപാടിയിൽ, സത്യസായി ബാബയുടെ സന്ദേശങ്ങളാൽ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടവരും, മുഴുവൻ ജീവിതവും രൂപാന്തരപ്പെട്ടവരുമായ നിരവധി പേർ നമുക്കിടയിൽ ഉണ്ട്.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ശ്രീ സത്യസായി ബാബയിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട്, സായ് സെൻട്രൽ ട്രസ്റ്റും അനുബന്ധ സംഘടനകളും ഈ സേവനം ഒരു സംഘടിതവും സ്ഥാപനപരവും ദീർഘകാലവുമായ ഒരു സംവിധാനമായി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിൽ ഞാൻ സംതൃപ്തനാണ്. ഇന്ന് അത് ഒരു പ്രായോഗിക മാതൃകയായി നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്. വെള്ളം, പാർപ്പിടം, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം, പോഷകാഹാരം, ദുരന്ത പിന്തുണ, ശുദ്ധമായ ഊർജ്ജം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ നിങ്ങളെല്ലാവരും അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. ചില സേവന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഞാൻ പ്രത്യേകം പരാമർശിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, റായലസീമയിൽ കുടിവെള്ളത്തിന് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നം ഉണ്ടായപ്പോൾ, ട്രസ്റ്റ് 3,000 കിലോമീറ്ററിലധികം നീളത്തിൽ ഒരു പൈപ്പ്‌ലൈൻ സ്ഥാപിച്ചു. ഒഡീഷയിൽ, വെള്ളപ്പൊക്ക ബാധിത കുടുംബങ്ങൾക്കായി ട്രസ്റ്റ് 1,000 വീടുകൾ നിർമ്മിച്ചു. ശ്രീ സത്യസായി ആശുപത്രികളിൽ ആദ്യമായി സന്ദർശിക്കുന്ന ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങൾ പലപ്പോഴും ബില്ലിംഗ് കൗണ്ടർ ഇല്ലാത്തതിനാൽ അത്ഭുത സ്തബ്ധരാകുന്നു. ഇവിടെ ചികിത്സ പൂർണ്ണമായും സൗജന്യമെങ്കിൽകൂടി , രോഗികൾക്കും അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും ഒരു അസൗകര്യവും നേരിടുന്നില്ല എന്നത് അത്യന്തം മഹത്തരമാണ്.

സുഹൃത്തുക്കളെ,

ഇന്ന് തന്നെ 20,000-ത്തിലധികം പെൺമക്കളുടെ പേരിൽ സുകന്യ സമൃദ്ധി യോജന അക്കൗണ്ടുകൾ തുറന്നു. ഇത് ആ പെൺമക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസവും സുരക്ഷിതമായ ഭാവിയും ഉറപ്പാക്കി.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ,

പെൺമക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസവും അവരുടെ ശോഭനമായ ഭാവിയും മുൻനിർത്തി 10 വർഷം മുമ്പ് ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് ഈ സുകന്യ സമൃദ്ധി യോജന ആരംഭിച്ചിരുന്നു. നമ്മുടെ പെൺമക്കൾക്ക് 8.2 ശതമാനം എന്ന ഏറ്റവും ഉയർന്ന പലിശ നിരക്ക് ലഭിക്കുന്ന പദ്ധതികളിൽ ഒന്നാണിത്. ഇതുവരെ, രാജ്യത്തെ 4 കോടിയിലധികം പെൺമക്കളുടെ അക്കൗണ്ടുകൾ സുകന്യ സമൃദ്ധി യോജന പ്രകാരം തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതുവരെ 3.25 ലക്ഷം കോടിയിലധികം രൂപ ഈ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളിൽ നിക്ഷേപിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് അറിയുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷമുണ്ടാകും. ശ്രീ സത്യസായി കുടുംബം ഇവിടെ 20,000 സുകന്യ സമൃദ്ധി അക്കൗണ്ടുകൾ തുറക്കുക എന്ന മഹത്തായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു എന്നത് വളരെ നല്ല ശ്രമമാണ്. ശരി, ഞാൻ കാശിയിൽ നിന്നുള്ള എംപി ആയതുകൊണ്ട്  ഞാൻ അവിടെ നിന്ന് ഒരു ഉദാഹരണം പറയാം. കഴിഞ്ഞ വർഷം ഫെബ്രുവരിയിൽ, അവിടെ 27,000 പെൺമക്കൾക്ക് ഞങ്ങൾ സുകന്യ സമൃദ്ധി അക്കൗണ്ടുകൾ തുറന്നിരുന്നു. ഓരോ മകളുടെയും ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിലേക്ക് 300 രൂപ ട്രാൻസ്ഫർ ചെയ്തു. പെൺമക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും മികച്ച ഭാവിയിലും സുകന്യ സമൃദ്ധി യോജന വലിയ പങ്കു വഹിക്കുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

കഴിഞ്ഞ 11 വർഷത്തിനിടയിൽ, പൗരന്മാരുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പരിരക്ഷ ഗണ്യമായി ശക്തിപ്പെടുത്തിയ നിരവധി പദ്ധതികൾ രാജ്യത്ത് ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജ്യത്തെ ദരിദ്രരും അഗതിതരും തുടർച്ചയായി സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ പരിധിയിൽ വരുന്നു. 2014 ൽ രാജ്യത്ത് 25 കോടി ആളുകൾ മാത്രമേ സാമൂഹിക സുരക്ഷയുടെ പരിധിയിൽ വന്നിട്ടുള്ളൂ. ഇന്ന് ഞാൻ വളരെ സംതൃപ്തിയോടെ പറയുന്നു, ബാബയുടെ കാൽക്കൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് ഞാൻ പറയുന്നു, ഇന്ന് ഈ സംഖ്യ ഏകദേശം 100 കോടിയിലെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ക്ഷേമ പദ്ധതികളും സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതികളും വിദേശത്തും എല്ലാ അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിലും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ഇന്ന് തന്നെ എനിക്ക് ഇവിടെ പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്യുന്ന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. ട്രസ്റ്റ് പാവപ്പെട്ട കർഷക കുടുംബങ്ങൾക്ക് 100 പശുക്കളെ നൽകുന്നു. നമ്മുടെ പാരമ്പര്യത്തിൽ, പശുവിനെ ജീവിതത്തിന്റെയും സമൃദ്ധിയുടെയും കാരുണ്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കുന്നു. ഈ പശുക്കൾ ഈ കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക, പോഷകാഹാര, സാമൂഹിക സ്ഥിരതയെ  സഹായിക്കും.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ,

പശുമാതാവിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിലൂടെയുള്ള സമൃദ്ധിയുടെ സന്ദേശം രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ കോണുകളിലും വിദേശങ്ങളിലും ദൃശ്യമാണ്. കുറച്ച് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, രാഷ്ട്രീയ ഗോകുൽ മിഷന്റെ കീഴിൽ, വാരാണസിയിൽ 480-ലധികം ഗിർ പശുക്കളെ വിതരണം ചെയ്തിരുന്നു. ആദ്യം ജനിക്കുന്ന പെൺകിടാവിനെ തിരികെ എടുത്ത് മറ്റൊരു കുടുംബത്തിന് നൽകും എന്ന് എനിക്ക് ഒരു നിയമം ഉണ്ടായിരുന്നു അവിടെ.  ഇന്ന്, വാരാണസിയിലെ ഗിർ പശുക്കളുടെയും കിടാവുകളുടെയും എണ്ണം ഏകദേശം 1700 ആയി. അവിടെ വിതരണം ചെയ്ത പശുക്കളിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന പെൺകിടാങ്ങളെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലെ കർഷകർക്ക് സൗജന്യമായി നൽകുന്നു എന്നതാണ് ഞങ്ങൾ അവിടെ ആരംഭിച്ച ഒരു പാരമ്പര്യം. അതിനാൽ, ഈ പശുക്കളുടെ എണ്ണവും വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. 7-8 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ആഫ്രിക്കയിലെ റുവാണ്ടയിലേക്കുള്ള എന്റെ സന്ദർശന വേളയിൽ, ഞാൻ അവിടെയുള്ള ഒരു ഗ്രാമം സന്ദർശിക്കുകയും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള 200 ഗിർ പശുക്കളെ സമ്മാനമായി നൽകുകയും ചെയ്തതായി ഞാൻ ഓർക്കുന്നു. ദാനം നൽകുന്ന ഈ പാരമ്പര്യവും അവിടെ നിലവിലുണ്ട്. "നിങ്ങൾക്ക് ഒരു പശുവിനെ ലഭിക്കട്ടെ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഗിരിങ്ക എന്നൊരു ആചാരമുണ്ട്, അതിൽ ഒരു പശുവിന് ജനിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ പെൺകിടാവിനെ അയൽ കുടുംബത്തിന് ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഈ രീതി അവിടെ പോഷകാഹാരം, പാൽ ഉൽപാദനം, വരുമാനം, സാമൂഹിക ഐക്യം എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ബ്രസീലും,  ഇന്ത്യയിലെ ഗിർ, കാങ്ക്രെജ് ഇനങ്ങളെ ദത്തെടുത്ത് ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയും ശാസ്ത്രീയ മാനേജ്മെന്റും ഉപയോഗിച്ച് അവയെ പരിപോഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന്, അവ മികച്ച പാലുൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഉറവിടമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യം, കാരുണ്യം, ശാസ്ത്രീയ ചിന്തകൾ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് പോകുമ്പോൾ, പശു, വിശ്വാസത്തിന്റെ പ്രതീകമായും, ശാക്തീകരണം, പോഷകാഹാരം, സാമ്പത്തിക പുരോഗതി എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഒരു മാർഗമായും മാറുന്നു എന്നാണ് ഈ ഉദാഹരണങ്ങളെല്ലാം കാണിക്കുന്നത്. ഇത്രയും നല്ല ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ നിങ്ങൾ ഈ പാരമ്പര്യം ഇവിടെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിൽ എനിക്ക് സന്തോഷമുണ്ട്.

 

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ഇന്ന്, രാജ്യം കർത്തവ്യബോധത്തോടെ ഒരു വികസിത ഇന്ത്യയിലേക്ക് മുന്നേറുകയാണ്. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിന് പൗരന്മാരുടെ പങ്കാളിത്തം അത്യാവശ്യമാണ്. ഇതിൽ, സത്യസായി ബാബയുടെ ഈ ജന്മശതാബ്ദി വർഷമാണ് നമ്മുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രചോദനം. ഈ വർഷം നമ്മൾ പ്രത്യേകിച്ച് വോക്കൽ ഫോർ ലോക്കൽ എന്ന മന്ത്രം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്യണമെന്ന് ഞാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. ഒരു വികസിത ഇന്ത്യ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിന്, നമ്മൾ പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം. നമ്മൾ ഓർക്കണം, നമ്മൾ പ്രാദേശിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വാങ്ങുമ്പോൾ, നമ്മൾ ഒരു കുടുംബത്തെയും ഒരു ചെറുകിട സംരംഭത്തെയും പ്രാദേശിക വിതരണ ശൃംഖലയെയും നേരിട്ട് ശാക്തീകരിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു സ്വാശ്രയ ഇന്ത്യയ്ക്കും വഴിയൊരുക്കുന്നു.

സുഹൃത്തുക്കളേ,

ശ്രീ സത്യസായി ബാബയിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് നിങ്ങളെല്ലാവരും രാഷ്ട്രനിർമ്മാണത്തിന് നിരന്തരം സംഭാവനകൾ നൽകുന്നു. ഈ പുണ്യഭൂമിക്ക് ശരിക്കും ഒരു അത്ഭുതകരമായ ശക്തിയുണ്ട്. ഓരോ സന്ദർശകന്റെയും വാക്കുകളിൽ അനുകമ്പയും, അവരുടെ ചിന്തകളിൽ സമാധാനവും, അവരുടെ പ്രവൃത്തികളിൽ സേവനമനോഭാവവും പ്രകടമാണ്. എവിടെയൊക്കെ ദാരിദ്ര്യമോ കഷ്ടപ്പാടോ ഉണ്ടോ, അവിടെയെല്ലാം നിങ്ങൾ പ്രത്യാശയുടെയും വെളിച്ചത്തിന്റെയും ഒരു ദീപസ്തംഭമായി നിലകൊള്ളുമെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പുണ്ട്. ഈ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ , സത്യസായി കുടുംബത്തിനും, എല്ലാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും, എല്ലാ സേവന സംഘങ്ങൾക്കും, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള എല്ലാ ഭക്തർക്കും സ്നേഹം, സമാധാനം, സേവനം എന്നിവയുടെ ഈ യജ്ഞം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് എന്റെ ഹൃദയംഗമമായ ആശംസകൾ നേരുന്നു.

വളരെ നന്ദി. സായി-റാം!

 

Explore More
ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം

ജനപ്രിയ പ്രസംഗങ്ങൾ

ശ്രീരാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതാക ഉയർത്തൽ ഉത്സവത്തിനിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസം​ഗം
38 Per Cent Women In Rural And Semi-Urban Use UPI Weekly For Daily Essentials: Survey

Media Coverage

38 Per Cent Women In Rural And Semi-Urban Use UPI Weekly For Daily Essentials: Survey
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
The government places great emphasis on bringing a 'technology culture' to agriculture: PM Modi
March 06, 2026
This year’s Union Budget gives a strong push to agriculture and rural transformation : PM
Government has continuously strengthened the agriculture sector ,major efforts have reduced the risks for farmers and provided them with basic economic security: PM
If we scale high-value agriculture together, it will transform agriculture into a globally competitive sector: PM
As export-oriented production increases, employment will be created in rural areas through processing and value addition: PM
Fisheries can become a major platform for export growth, a high-value, high-impact sector of rural prosperity: PM
The government is developing digital public infrastructure for agriculture through AgriStack: PM
Technology delivers results when systems adopt it, institutions integrate it, and entrepreneurs build innovations on it: PM

नमस्कार !

बजट वेबिनार सीरीज के तीसरे वेबिनार में, मैं आप सभी का अभिनंदन करता हूं। इससे पहले, टेक्नोलॉजी, रिफॉर्म्स और इकोनॉमिक ग्रोथ जैसे अहम विषयों पर दो वेबिनार हो चुके हैं। आज, Rural Economy और Agriculture जैसे अहम सेक्टर पर चर्चा हो रही है। आप सभी ने बजट निर्माण में अपने मूल्यवान सुझावों से बहुत सहयोग दिया, और आपने देखा होगा बजट में आप सबके सुझाव रिफ्लेक्ट हो रहे हैं, बहुत काम आए हैं। लेकिन अब बजट आ चुका है, अब बजट के बाद उसके full potential का लाभ देश को मिले, इस दिशा में भी आपका अनुभव, आपके सुझाव और सरल तरीके से बजट का सर्वाधिक लोगों को लाभ हो। बजट का पाई-पाई पैसा जिस हेतु से दिया गया है, उसको परिपूर्ण कैसे करें? जल्द से जल्द कैसे करें? आपके सुझाव ये वेबिनार के लिए बहुत अहम है।

साथियों,

आप सभी जानते हैं, कृषि, एग्रीकल्चर, विश्वकर्मा, ये सब हमारी अर्थव्यवस्था का मुख्य आधार है। एग्रीकल्चर, भारत की लॉन्ग टर्म डेवलपमेंट जर्नी का Strategic Pillar भी है, और इसी सोच के साथ हमारी सरकार ने कृषि सेक्टर को लगातार मजबूत किया है। करीब 10 करोड़ किसानों को 4 लाख करोड़ रुपए से अधिक की पीएम किसान सम्मान निधि मिली है। MSP में हुए Reforms से अब किसानों को डेढ़ गुना तक रिटर्न मिल रहा है। इंस्टिट्यूशनल क्रेडिट कवरेज 75 प्रतिशत से अधिक हो चुका है। पीएम फसल बीमा योजना के तहत लगभग 2 लाख करोड़ रुपए के क्लेम सेटल किए गए हैं। ऐसे अनेक प्रयासों से किसानों का रिस्क बहुत कम हुआ है, और उन्हें एक बेसिक इकोनॉमिक सिक्योरिटी मिली है। इससे कृषि क्षेत्र का आत्मविश्वास भी बढ़ा है। आज खाद्यान्न और दालों से लेकर तिलहन तक देश रिकॉर्ड उत्पादन कर रहा है। लेकिन अब, जब 21वीं सदी का दूसरा क्वार्टर शुरू हो चुका है, 25 साल बीत चुके हैं, तब कृषि क्षेत्र को नई ऊर्जा से भरना भी उतना ही आवश्यक है। इस साल के बजट में इस दिशा में नए प्रयास हुए हैं। मुझे विश्वास है, इस वेबिनार में आप सभी के बीच हुई चर्चा, इससे निकले सुझाव, बजट प्रावधानों को जल्द से जल्द जमीन पर उतारने में मदद करेंगे।

साथियों,

आज दुनिया के बाजार खुल रहे हैं, ग्लोबल डिमांड बदल रही है। इस वेबिनार में अपनी खेती को एक्सपोर्ट ओरिएंटेड बनाने पर भी ज्यादा से ज्यादा चर्चा आवश्य़क है। हमारे पास Diverse Climate है, हमें इसका पूरा फायदा उठाना है। एग्रो क्लाइमेटिक जोन, उस विषय में हम बहुत समृद्ध है। इस साल का बजट इन सब बातों के लिए अनगिनत नए अवसर देने वाला बजट है। प्रोडक्टिविटी बढ़ाने की दिशा तय करता है, और एक्सपोर्ट स्ट्रेंथ को बढ़ावा देता है। बजट में हमने high value agriculture पर फोकस किया है। नारियल, काजू, कोको, चंदन, ऐसे उत्पादों के regional-specific promotion की बात कही है, और आपको मालूम है, दक्षिण के हमारे जो राज्य हैं खासकर केरल है, तमिलनाडु है, नारियल की पैदावार बहुत करते हैं। लेकिन अब वो क्रॉप, वो सारे पेड़ इतने पुराने हो चुके हैं कि उसकी वो क्षमता नहीं रही है। केरल के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो, तमिलनाडु के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो। इसलिए इस बार कोकोनट पर एक विशेष बल दिया गया है, जिसका फायदा आने वाले दिनों में हमारे इन किसानों को मिलेगा।

साथियों,

नॉर्थ ईस्ट की तरफ देखें, अगरवुड बहुत कम लोगों को मालूम है, जो ये अगरबत्ती शब्द है ना, वो अगरवुड से आया हुआ है। अब हिमालयन राज्यों में टेम्परेट नट क्रॉप्स, और इन्हें बढ़ावा देने का प्रस्ताव बजट में रखा गया है। जब एक्सपोर्ट ओरिएंटेड प्रोडक्शन बढ़ेगा, तो ग्रामीण क्षेत्रों में प्रोसेसिंग और वैल्यू एडिशन के जरिए रोजगार सृजन होगा। इस दिशा में एक coordinated action कैसे हो, आप सभी स्टेकहोल्डर्स मिलकर जरूर मंथन करें। अगर हम मिलकर High Value Agriculture को स्केल करते हैं, तो ये एग्रीकल्चर को ग्लोबली कंपेटिटिव सेक्टर में बदल सकता है। एग्री experts, इंडस्ट्री और किसान एक साथ कैसे आएं, किसानों को ग्लोबल मार्केट से जोड़ने के लिए किस तरह से गोल्स सेट किए जाएं, क्वालिटी, ब्रांडिंग और स्टैंडर्ड्स, ऐसे हर पहलू, इन सबको कैसे प्रमोट किया जाए, इन सारे विषयों पर चर्चा, इस वेबिनार को, इसके महत्व को बढ़ाएंगे। मैं एक और बात आपसे कहना चाहूंगा। आज दुनिया हेल्थ के संबंध में ज्यादा कॉनशियस है। होलिस्टिक हेल्थ केयर और उसमें ऑर्गेनिक डाइट, ऑर्गेनिक फूड, इस पर बहुत रुचि है। भारत में हमें केमिकल फ्री खेती पर बल देना ही होगा, हमें नेचुरल फार्मिंग पर बल देना होगा। नेचुरल फार्मिंग से, केमिकल फ्री प्रोडक्ट से दुनिया के बाजार तक पहुंचने में हमारे लिए एक राजमार्ग बन जाता है। उसके लिए सर्टिफिकेशन, लेबोरेटरी ये सारी व्यवस्थाएं सरकार सोच रही है। लेकिन आप लोग इसमें भी जरूर अपने विचार रखिए।

साथियों,

एक्सपोर्ट बढ़ाने में एक बहुत बड़ा फैक्टर फिशरीज सेक्टर का पोटेंशियल भी है। भारत दुनिया का दूसरा सबसे बड़ा मछली उत्पादक देश भी है। आज हमारे अलग-अलग तरह के जलाशय, तालाब, ये सब मिलाकर लगभग 4 लाख टन मछली उत्पादन होता है। जबकि इसमें 20 लाख टन अतिरिक्त उत्पादन की संभावना मौजूद है। अब विचार कीजिए आप, 4 लाख टन से हम अतिरिक्त 20 लाख टन जोड़ दें, तो हमारे गरीब मछुआरे भाई-बहन हैं, उनकी जिंदगी कैसी बदल जाएगी। हमारे पास Rural Income को डायवर्सिफाई करने का अवसर है। फिशरीज एक्सपोर्ट ग्रोथ का बड़ा प्लेटफॉर्म बन सकता है, दुनिया में इसकी मांग है। इस वेबिनार से अगर बहुत ही प्रैक्टिकल सुझाव निकलते हैं, तो कैसे रिज़रवॉयर, उसकी पोटेंशियल की सटीक मैपिंग की जाए, कैसे क्लस्टर प्लानिंग की जाए, कैसे फिशरीज डिपार्टमेंट और लोकल कम्युनिटी के बीच मजबूत कोऑर्डिनेशन हो, तो बहुत ही उत्तम होगा। हैचरी, फीड, प्रोसेसिंग, ब्रांडिंग, एक्सपोर्ट, उसके लिए आवश्यक लॉजिस्टिक्स, हर स्तर पर हमें नए बिजनेस मॉडल विकसित करने ही होंगे। ये Rural Prosperity, ग्रामीण समृद्धि के लिए, वहां की हाई वैल्यू, हाई इम्पैक्ट सेक्टर के रूप में परिवर्तित करने का एक अवसर है हमारे लिए, और इस दिशा में भी हम सबको मिलकर काम करना है, और आप आज जो मंथन करेंगे, उसके लिए, उस कार्य के लिए रास्ता बनेगा।

साथियों,

पशुपालन सेक्टर, ग्रामीण इकोनॉमी का हाई ग्रोथ पिलर है। भारत आज दुनिया का सबसे बड़ा मिल्क प्रोड्यूसर है, Egg प्रोडक्शन में हम दूसरे स्थान पर है। हमें इसे और आगे ले जाने के लिए ब्रीडिंग क्वालिटी, डिजीज प्रिवेंशन और साइंटिफिक मैनेजमेंट पर फोकस करना होगा। एक और अहम विषय पशुधन के स्वास्थ्य का भी है। मैं जब One Earth One Health की बात करता हूं, तो उसमें पौधा हो या पशु, सबके स्वास्थ्य की बात शामिल है। भारत अब वैक्सीन उत्पादन में आत्मनिर्भर है। फुट एंड माउथ डिजीज, उससे पशुओं को बचाने के लिए सवा सौ करोड़ से अधिक डोज पशुओं को लगाई जा चुकी है। राष्ट्रीय गोकुल मिशन के तहत टेक्नोलॉजी का विस्तार किया जा रहा है। हमारी सरकार में अब पशुपालन क्षेत्र के किसानों को किसान क्रेडिट कार्ड का भी लाभ मिल रहा है। निजी निवेश को प्रोत्साहित करने के लिए एनिमल हसबेंड्री इंफ्रास्ट्रक्चर डेवलपमेंट फंड की शुरुआत भी की गई है, और आपको ये पता है हम लोगों ने गोबरधन योजना लागू की है। गांव के पशुओं के निकलने वाला मलमूत्र है, गांव का जो वेस्ट है, कूड़ा-कचरा है। हम गोबरधन योजना में इसका उपयोग करके गांव भी स्वच्छ रख सकते हैं, दूध से आय होती है, तो गोबर से भी आय हो सकती है, और एनर्जी सिक्योरिटी की दिशा में गैस सप्लाई में भी ये गोबरधन बहुत बड़ा योगदान दे सकता है। ये मल्टीपर्पज बेनिफिट वाला काम है, और गांव के लिए बहुत उपयोगी है। मैं चाहूंगा कि सभी राज्य सरकारें इसको प्राथमिकता दें, इसको आगे बढ़ाएं।

साथियों,

हमने पिछले अनुभवों से समझा है कि केवल एक ही फसल पर टिके रहना किसान के लिए जोखिम भरा है। इससे आय के विकल्प भी सीमित हो जाते हैं। इसलिए, हम crop diversification पर फोकस कर रहे हैं। इसके अलावा, National Mission on Edible Oils And Pulses, National Mission on Natural Farming, ये सभी एग्रीकल्चर सेक्टर की ताकत बढ़ा रहे हैं।

साथियों,

आप भी जानते हैं एग्रीकल्चर स्टेट सब्जेक्ट है, राज्यों का भी एक बड़ा एग्रीकल्चर बजट होता है, हमें राज्यों को भी निरंतर प्रेरित करना है कि वो अपना दायित्व निभाने में, हम उनको कैसे मदद दें, हमारे सुझाव उनको कैसे काम आएं। राज्य का भी एक-एक पैसा जो गांव के लिए, किसान के लिए तय हुआ है, वो सही उपयोग हो। हमें बजट प्रावधानों को जिला स्तर तक मजबूत करना होगा। तभी नई पॉलिसीज का ज्यादा से ज्यादा फायदा उठाया जा सकता है।

साथियों,

ये टेक्नोलॉजी की सदी है और सरकार का बहुत जोर एग्रीकल्चर में टेक्नोलॉजी कल्चर लाने पर भी है। आज e-NAM के माध्यम से मार्केट एक्सेस का डेमोक्रेटाइजेशन हुआ है। सरकार एग्रीस्टैक के जरिए, एग्रीकल्चर के लिए डिजिटल पब्लिक इंफ्रास्ट्रक्चर विकसित कर रही है। इसके तहत डिजिटल पहचान, यानी किसान आईडी बनाई जा रही है। अब तक लगभग 9 करोड़ किसानों की किसान आईडी बन चुकी है, और लगभग 30 करोड़ भूमि पार्सलों का डिजिटल सर्वे किया गया है। भारत-विस्तार जैसे AI आधारित प्लेटफॉर्म, रिसर्च इंस्टीट्यूशंस और किसानों के बीच की दूरी कम कर रहे हैं।

लेकिन साथियों,

टेक्नोलॉजी तभी परिणाम देती है, जब सिस्टम उसे अपनाएं, संस्थाएं उसे इंटीग्रेट करें और एंटरप्रेन्योर्स उस पर इनोवेशन खड़ा करें। इस वेबिनार में आपको इससे जुड़े सुझावों को मजबूती से सामने लाना होगा। हम टेक्नोलॉजी को कैसे सही तरीके से इंटीग्रेट करें, इस दिशा में इस वेबिनार से निकले सुझावों की बहुत बड़ी भूमिका होगी।

साथियों,

हमारी सरकार ग्रामीण समृद्धि के निर्माण के लिए प्रतिबद्ध है। प्रधानमंत्री आवास योजना, स्वामित्व योजना, पीएम ग्रामीण सड़क योजना, स्वयं सहायता समूहों को आर्थिक मदद, इसने रूरल इकोनॉमी को निरंतर मजबूत किया है। लखपति दीदी अभियान की सफलता को भी हमें नई ऊंचाई देनी है। अभी तक गांव की 3 करोड़ महिलाओं को लखपति दीदी बनाने में हम सफल हो चुके हैं। अब 2029 तक, 2029 तक 3 करोड़ में और 3 करोड़ जोड़ना है, और 3 करोड़ और लखपति दीदियां बनाने का लक्ष्य तय किया गया है। ये लक्ष्य और तेजी से कैसे प्राप्त किया जाए, इसे लेकर भी आपके सुझाव महत्वपूर्ण होंगे।

साथियों,

देश में स्टोरेज का बहुत बड़ा अभियान चल रहा है। लाखों गोदाम बनाए जा रहे हैं। स्टोरेज के अलावा एग्री एंटरप्रेन्योर्स प्रोसेसिंग, सप्लाई चैन, एग्री-टेक, एग्री-फिनटेक, एक्सपोर्ट, इन सब में इनोवेशन और निवेश बढ़ाना आज समय की मांग है। मुझे विश्वास है आज जो आप मंथन करेंगे, उससे निकले अमृत से ग्रामीण अर्थव्यवस्था को नई ऊर्जा मिलेगी। आप सबको इस वेबिनार के लिए मेरी बहुत-बहुत शुभकामनाएं हैं, और मुझे पूरा विश्वास है कि जमीन से जुड़े हुए विचार, जड़ों से जुड़े हुए विचार, इस बजट को सफल बनाने के लिए, गांव-गांव तक पहुंचाने के लिए बहुत काम आएंगे। आपको बहुत-बहुत शुभकामनाएं।

बहुत-बहुत धन्यवाद। नमस्कार।