શેર
 
Comments

भाइयों और बहनों, 

ये ऐसा कार्यक्रम है, जिसमें मुझे पूरा समय रूकना चाहिए। दो दिन हो तो दो दिन रूकना चाहिए। इस बार मैं वो नहीं कर पाया हूं, भविष्‍य में जरूर प्रयास करूंगा। क्‍योंकि मैं भली-भांति जानता हूं कि देश की ताकत राज्‍यों में निहित होती है और जो राज्‍यों की ताकत समझता है वही देश को ताकतवर बना सकता है। भारत को अगर आगे बढ़ाना है तो राज्‍यों का आगे बढ़ना बहुत आवश्‍यक है। 

भारत एक Pillar पर ऊंचाई प्राप्‍त नहीं कर सकता है। हर मजबूत राज्‍य के Pillars ultimately देश को ऊपर ले जाते हैं। केंद्र सरकार का ये दायित्‍व बनता है कि सभी राज्‍यों को विकास के लिए प्रोत्‍साहित करे। जहां जरूरत पड़े, वहां पूरी शक्ति से उनके साथ जुड़े रहें, और तब जाकर के हम विकास की नई ऊंचाईयों को प्राप्‍त कर पाएंगे। मैंने प्रारंभ से कहा है कि देश के विकास के लिए मैं टीम इंडिया, इस मंत्र को लेकर के आगे काम करना चाहता हूं। और मैं जब टीम इंडिया की बात करता हूं, तब प्रधानमंत्री और सभी मुख्‍यमंत्री एक ऐसी टीम है जो टीम कंधे से कंधा मिला कर के काम करे तो बहुत से कामों में तेजी आ सकती है। विकास की नई ऊंचाईयों को प्राप्‍त किया जा सकता है। 

मुझे मुख्‍यमंत्री के नाते काफी अनुभव रहा है। और इसलिए केंद्र और राज्‍य के परस्‍पर सहयोग के रिश्‍ते कितनी ताकत दे सकते हैं, इसका मुझे पूरा-पूरा अंदाज है और स्‍वअनुभव से अंदाज है। अगर सहयोग न हो तो कितनी तकलीफ होती है, इसका भी पूरा अंदाज है। मुझे अकेले को नहीं, शिवराज जी को भी पता है। उन्‍होंने दस साल कैसे बिताये हैं, मुझे मालूम है। इसलिए भारत जैसे देश को आगे बढ़ाना है, तो केंद्र और राज्‍य के रिश्‍ते 36 तो कतई नहीं हो सकते। और होना ही नहीं चाहिए। 36 का आंकड़ा कतई उपयोगी नहीं होता। केंद्र और राज्‍य प्रतिस्‍पर्धी नहीं हैं। केंद्र और राज्‍य दुश्‍मनी भी नहीं करते। केंद्र और राज्‍य एक-दूसरे के पूरक है। ये मैसेज, हिन्‍दुस्‍तान में जो काम करना चाहते हैं उन सबको होना चाहिए। आप किसी भी राज्‍य में जाइए, वह राज्‍य अगर आपके साथ खड़ा है, तो आप लिख के रखिए, केंद्र आपके साथ खड़ा है। कोई चिंता करने की जरूरत नहीं है। 

जैसे मैं कहता हूं कि 36 का आंकड़ा नहीं होना चाहिए, वैसे, सिर्फ आस-पास होने से भी बात बनती नहीं है कि केंद्र और राज्‍य पास-पास खड़े हैं। पास-पास खड़े रहते हैं तो 1+1 = 2 होता है। 36 से बाहर निकल गए, अच्‍छी बात है। लेकिन यहां पर अटकने से काम नहीं होगा। पास-पास हैं तो 1+1= 2 होता है। मुझे तो इससे भी 2 कदम आगे जाना है। पास-पास नहीं, साथ-साथ होना है। और जब साथ-साथ होते हैं तो एक से मिलकर एक 11 हो जाता है। केंद्र और राज्‍य, इनकी शक्ति इतनी गुना बढ़ जाती है। इसलिए ये जो extra energy है, उसको लेकर के मुझे आगे बढ़ना है। 

हम पहले जब Mathematics पढ़ते थे तो पढ़ते थे (A + B)2 और जब उसका रिजल्‍ट निकालते थे तो A2 + B2 + 2AB, ऐसा उसका रिजल्‍ट निकालते थे। ये टू एबी कहां से आया ? ये टू एबी है, जुड़ने की extra energy होता है। जब वो संगठन का ब्रेकेट लग जाता है, केंद्र और राज्‍य का मिलन हो जाता है, (A + B)2 हो जाता है, A2 + B2 + 2AB । ये जो “2AB” निकलता है, वह extra energy बनता है। इस extra energy को लेकर के हम देश को आगे बढ़ना चाहते हैं। 

आप कल्‍पना कर सकते हैं, अगर सही नेतृत्‍व हो, नीति स्‍पष्‍ट हो, नियत साफ हो, इरादे नेक हो, दिशा निर्धारित हो, मकसद पाने का इरादा हो तो बीमारू राज्‍य भी प्रगतिशील राज्‍य बन सकता है। इसका उत्‍तम उदाहरण शिवराज जी, उनकी टीम और मध्‍य प्रदेश ने दिखाया है। 

पूरे विश्‍व को पता होना चाहिए, कि जो राज्‍य 2 प्रतिशत से भी कम Growth Rate से गुजरता था वो दस साल में 9 प्रतिशत Growth Rate पर पहुंच गया। विश्‍व ये भाषा समझता है और विश्‍व को हमें समझाना चाहिए और भारत सरकार ने मध्‍यप्रदेश का ढोल पीटना चाहिए। दुनिया जाने कि भई कैसे बदलाव आ रहा है। Infrastructure का क्षेत्र.. आप कल्‍पना कर सकते हैं कि कितने कम समय में Irrigation Land को चार गुणा Cover कर दिया जाए.. जो काम इतनी तेजी से हो सकता है और Agriculture Sector का Infrastructure, ये विकास की एक बहुत बड़ी, महत्‍वपूर्ण धरोहर बनता है। ये काम यहां हुआ। 

बिजली Surplus state बना दिया गया, रोड का नेटवर्क खड़ाकर दिया गया और Land Locked State होने के बावजूद भी। थोड़ी बहुत पहले पहचान थी तो Agriculture की पहचान थी, उसको Manufacturing State में Convert करने की दिशा में एक बीड़ा उठाया और इसके लिए मध्‍यप्रदेश बहुत-बहुत अभिनंदन का अधिकारी है। भारत के सामने एक प्रमुख लक्ष्‍य है, और वो प्रमुख लक्ष्‍य है रोजगार उपलब्‍ध कराना। हमारी पहली प्राथमिकता विकास में ये है कि हम सर्वाधिक रोजगार कैसे उपलब्‍ध करा सकें। ये देश नौजवानों का देश है, उनके हाथ में अगर रोजगार के अवसर होंगे तो केंद्र और राज्‍य मिलकर के जितनी ताकत से आगे बढ़ते है, अगर इन नौजवानों की भुजाएं हाथ लग जाएं, तो शायद ऊंचाईयों को पार करने में हमे देर नहीं लगेगी, ये मेरा विश्‍वास है। 

इसलिए हम.. चाहे Agriculture Sector हो। Manufacturing Sector हो, चाहे Service Sector हो। तीनों को समान रूप से बल दे करके अधिकतम रोजगार उपलब्‍ध हो, उस दिशा में हम काम को आगे बढ़ाना चाहते हैं। जब हम Make in India कहते हैं, तो हम विश्‍व को विश्‍वास दिलाना चाहते हैं कि अपार संभावनाएं पड़ी हैं। कृपा करके भारत को सिर्फ बाज़ार मत समझिए। विश्‍व का ध्‍यान भारत पर इसलिए गया कि उनको लगा सवा सौ करोड़ देशवासियों का Market है। चलो माल Dump करो! बेचो! और मुनाफा कमाओ! मैं विश्‍व को बढ़ता हूं कि यहां तक सीमित मत रहिए। अगर भारत विकास नहीं करेगा तो उसका Purchasing Power नहीं बढ़ेगा। अगर भारत का Purchasing Power नहीं बढ़ेगा, हर भारतीय का Purchasing Power नहीं बढ़ेगा तो आपका ये बाजार के रूप में देखने का सपना अधूरा रहेगा। इसलिए आपका भी भला इसमें है, इसलिए आपका भी भला इसमें है, कि यहां पूंजी निवेश कीजिए, यहां के लोगों की खरीद शक्ति बढ़े, तो फिर वो यहीं आपका ही उत्‍पादन किया माल लेने वाले हैं। 

इसलिए Make In India ये Concept भिन्‍न-भिन्‍न Situation वाला है, आपके लिए, कोई भी दुनिया का Manufacturer है, उसे क्‍या चाहिए? उसे Low Cost Production चाहिए, उसे Skilled man Power चाहिए। उसे Zero man days loss चाहिए। उसको Effective Governance चाहिए। उसको Proper Infrastructure चाहिए। मैं विश्‍वास से कहता हूं कि मध्‍य प्रदेश की धरती में, मध्‍यप्रदेश की सरकार में ये सामर्थ्‍य है, ये सारी बातें आपको देने का। ये आपके लिए एक प्रकार से सुनहरा अवसर है। यह सुनहरा अवसर है, यह मौका आपको गंवाना नहीं चाहिए। 

मध्‍यप्रदेश के पास एक अनमोल संपत्ति है, जिसकी तरफ बहुत कम लोगों को ध्‍यान है। यह भारत का दूसरा विशाल state है। बहुत जमीन है इस राज्‍य के पास। बहुत जमीन है। शायद हिन्‍दुस्‍तान में जमीन के मालिकाना में इतना सुखी राज्‍य कोई नहीं होगा देश में। और जनसंख्‍या की दृष्टि से ये दुनिया के बड़े-बड़े देशों से भी बड़ा है। और इसलिए इतनी क्षमता वाला ये राज्‍य आने वाले दिनों में विकास के लिए कितनी अनुकूलता पैदा कर सकता है। Manufacturing sector में भी हम उस Manufacture को Priority दें, जिसमें export की पूरी संभावना है। 

भले हम छोटे-छोटे, छोटे-छोटे उद्योगों का नेटवर्क बनाएं, लेकिन वो कंपोनेंट भी एक्‍सपोर्ट करने का अवसर हो। भले ही असेम्‍बलिंग दुनियाभर में कहीं भी हो रहा हो। हम उस दिशा में कैसे आगे बढ़ सकते हैं। हम छोटे-छोटे उद्योगों के जाल के साथ बड़े उद्योगों को सहायता करने वाला नेटवर्क कैसे तैयार करें, Inter dependence व्‍यवस्‍था को हम कैसे Promote करें ? 

मैं मानता हूं कि मध्‍य प्रदेश ने उस दिशा में ध्‍यान दिया है और यहां SME Sector का सम्‍मेलन बुलाया था। मध्‍यप्रदेश के लोग थे, लेकिन उनको प्रोत्‍साहन देना, उनको मदद देना और ये जो उद्योगकार आए हैं बड़े-बड़े, उनका ध्‍यान जाए कि छोटे-छोटे component बन रहे हैं, उनके लिए उनके पास भी opportunity है। ये दोनों की Inter dependent व्‍यवस्‍था अगर खड़ी हो जाती है, तो छोटे-छोटे उद्योगाकारों के लिए भी एक बहुत बड़ी Market Chain खड़ी हो सकती है, और उसका फायदा मिल सकता है। 

उसी प्रकार से मध्‍य प्रदेश एक ऐसा प्रदेश है, कि जिसने Agriculture sector में एक Infrastructure खड़ा किया। मध्‍य प्रदेश की जमीन उर्वर जमीन है। यह हमारा मालवा क्षेत्र का गेहूं, उसको लेने के लिए लोग कतार लगाते है। शायद, मालवा क्षेत्र का गेहूं, इतना sweet गेहूं, शायद हिन्‍दुस्‍तान के किसी कोने में होता हो। लेकिन Agriculture में सिर्फ किसान की मेहनत से यह economy drive करेगी, ऐसा नहीं होगा। समय की मांग है कि हम Agriculture sector में value addition के लिए मध्‍य प्रदेश को महत्‍व कैसे दें। सोयाबीन में मध्‍य प्रदेश ने अपना नाम बनाया है। ऐसे कई क्षेत्र हैं। हम 

मध्‍य प्रदेश में special विचार करके Agriculture sector में value addition करें और उसके कारण हमारे किसानों की आय कितनी बढ़ेगी, इसका अंदाज कर सकते हैं। Agriculture sector का Infrastructure, चाहे cold storage हो, warehousing हो, Transportation के लिए vehicle की आवश्‍यकता हो। अब हमारे यहां सोयाबीन, हमारा सोयाबीन विदेश जाता है, अगर Port तक उसको Infrastructure मिलेगा। यहां के हमारे सोयाबीन, मैं मानता हूं कि दुनिया के बाजार में जाने में उसको बहुत सुविधा रहेगी। तो हमारे Agriculture Sector को Proper Market मिले, आपको जानकर बहुत आश्‍चर्य होगा और मुझे हैरानी है कि हमारे शिवराज जी भी उस बात का फायदा नहीं उठाते। उठाते होंगे तो मुझे ध्‍यान में नहीं है। 

यहां बैठे हुए कई लोगों के लिए वह खबर शायद surprise दूंगा मैं आज। ये एक ऐसा प्रदेश है, जहां पर हिन्‍दुस्‍तान में कुल जो Organic farming होता है, Organic farming का उत्‍पादन है, अकेला मध्‍य प्रदेश 40% Contribution कर रहा है Organic farming में। ये-ये-ये किसी का ध्‍यान नहीं है इस बात पर। Organic Agro Product का आज World Market है, Global Market पड़ा हुआ है। और एक राज्‍य हिन्‍दुस्‍तान के Total Agro Market का organic Agro Market का 40% देता है, मतलब यहां के किसानों ने पूरी मानव जाति की बहुत बड़ी सेवा करने का काम किया है। और Holistic Health Care का दुनिया में जो प्रवाह चल रहा है, उसमें अपनी जगह बनाने का मौका दिया है। यह हम सबका दायित्‍व बनता है, कि हम उसको अवसर दें। हम उसको अवसर दें। 

ये हम सबका दायित्‍व बनता है, कि हम उसको अवसर दें। यानी Agriculture Sector के साथ मध्‍यप्रदेश .. और भारत के अंदर, जैसे Global Market का Special benefit होता है, उसी प्रकार से, भारत जैसे Market के लिए मध्‍यप्रदेश का ऐसा Location Advantage है कि अगर हम Agro-Product में Value Addition करते हैं, पूरे हिन्‍दुस्‍तान में चारों दिशा में, बहुत बड़ा Easy Reach Out करने की, आपके लिए Opportunity है और मैं चाहता हूं Investors को.. इस दिशा में काम करें। 

कोई सरकार तेज गति से जब चलती है, तो कितना उत्‍तम परिणाम दे सकती है। मोदी ने Make In India की बात अभी-अभी कही। बजट के अंदर केंद्र सरकार ने Defence के लिए बात कही। लोगों को लगता है, ठीक है मोदी ने कह दिया। बजट में बोल दिया! लेकिन बात आगे कैसे बढ़ती है ? मध्‍यप्रदेश देश का पहला राज्‍य बना, जिसमें Defence manufacturing की policy बना दी और जैसे ही भारत सरकार ने योजना बनाई, उसको तुरंत अपने लिए काम में लगा देने के लिए उन्‍होंने initiative लिया। ये जो है, विकास के लिए यही तौर तरीके हैं जो Ultimately काम करते हैं। उन्‍होंने तुरंत अपने राज्‍य के Resources, अपने राज्‍य के कानून, अपने राज्‍य की स्थिति और.. Defence Manufacturing Sector के लिए परंपरागत रूप से जबलपुर, ग्‍वालियर.. उसमें अपनी एक जगह थी। कालक्रम में सब नष्‍ट हो गया। या तो हालत बड़ी खस्‍ता हो गई..। लेकिन, यहां पर Natural Tendency पड़ी हुई है, जबलपुर और ग्‍वालियर में। जबलपुर, ग्‍वालियर की जो Natural Tendency है और शिवराज सिंह की सरकार ने जो Defence Policy लाए हैं, Defence Manufacturing Sector के लिए Policy लाए हैं और भारत सरकार का जो Initiative है.. मैं मानता हूं, भारत को Defence के Sector में Self Sufficient बनाने की दिशा में महत्‍वपूर्ण कदम मध्‍य प्रदेश ने उठाया है। मैं सभी क्षेत्र के Investors को कहता हूं कि ये देश की बहुत बड़ी सेवा का क्षेत्र खुल रहा है। और ये वो Manufacturing है जो भारत के Import को कम करेगा। 

आज! आज हम हर छोटी चीज़ विदेशों से लाते हैं। अश्रु गैस के सेल भी बाहर से आता है। रोना भी बाहर से लाना पड़ता है जी! ये बदलना है और हमें कोई क्‍यों रूलाए? रोना होगा तो हम खुद रो लेंगे। 

लेकिन एक अच्‍छा काम उन्‍होंने किया: Digital India. हमने बजट में घोषणा की, उसके बाद मैंने Digital India का एक Campaign को Organize किया, व्‍यवस्‍था बनाई। लेकिन अभी वहां हमारा काम, अभी-अभी तो हम कर रहे हैं। और मध्‍यप्रदेश Digital India को धरती पर उतारने के लिए दो Electronic Estate को बनाने का शिलान्‍यास कर देता है। अब देखिए, केंद्र और राज्‍य मिलकर के उस योजना के प्रकाश में, इस Vision के प्रकाश में, योजनाओं को Implement करने का काम की ओर तेजी से हो रहा है। 

प्रधानमंत्री जन-धन योजना बनी। भारत सरकार ने प्रधानमंत्री जन-धन योजना लांच की। बैंकों को लगाया। लेकिन मध्‍यप्रदेश ने इसे अपना बना दिया। इतने कम समय में 36 लाख लोगों के बैंक एकाउंट खोलने का काम मध्‍यप्रदेश ने कर दिया। और इतना ही नहीं, ये भारत सरकार से भी दो कदम आगे गए। उन्‍होंने परिवार को एक यूनिट बनाया, बैंक एकाउंट के साथ और Government Benefit Scheme को परिवार के साथ जोड़कर के Transfer करने की एक Perfect Planning करके रख दिया। यानी भारत सरकार का कोई Vision हो, उसके साथ राज्‍य सरकार immediately उसको पकड़कर के आगे बढ़ती है, तो कितना फायदा होता है। मैं यहां मध्‍यप्रदेश की एक-एक घटनाओं को बारीकी से देखता हूं और उसके आधार पर मैं कह रहा हूं, और मैं कोई कागज़ देखकर नहीं बोल रहा हूं। 

और चुनाव जीतने के बाद मैं मध्‍यप्रदेश पहली बार आया हूं। जानकारियों के लिए खुद जाना नहीं पड़ता है। जानकारियां रखना एक जिम्‍मेवारी होती है। कहने का तात्‍पर्य यह है कि अगर केंद्र सरकार को हर राज्‍य के सामर्थ्‍य का पता हो, केंद्र को अगर राज्‍यों Priorities का पता हो, केंद्र को राज्‍य के Resources का पता हो, और किन चीजों में जुड़ने से देश का भला होगा, इसका Perfect Planning हो, तो मैं मानता हूं कि हम बहुत तेज गति से आगे बढ़ सकते हैं और आज के इस इस event से ये बात साबित हो जाती है कि काम कैसे आगे बढ़ाया जा सकता है। 

जैसा मैंने पहले कहा, मैं एक और विषय सभी राज्‍यों से कहना चाहता हूं - सिर्फ़ मध्य प्रदेश से मैं कह रहा हूँ, ऐसा नही है। अब समय बदल चुका है। 

कोई देश, राज्‍य तो छोडि़ए, कोई देश अकेला अपनी दुनिया लेकर अपने ही सपनों में नहीं जी सकता। उसको global prospective में ही अपनी जगह बनानी पड़ती है। हम एक global era से गुजर रहे हैं, global economy का impact है। पहले मुंबई का शेयर बाजार कुछ करता था तो 24 घंटे के बाद impact महसूस होता था। आज New York के Market में कुछ होता है तो दो सेकेंड के बाद ही हिन्‍दुस्‍तान के Market में Impact होता है। 

जगत बहुत बदल चुका है। और इसलिए हमें भी अपने को इस रूप में सज्य करना चाहिए। और हम राज्‍यों से चाहता हूं कि हम अपना एक Talent Pool बनायें। Global Talent Pool बनायें। एक Global Talent Pool की मेरी कल्‍पना ये है कि आपके राज्‍य के नागरिक दुनिया में कही-कहीं बसे हुए हैं। अगर हर गांव में पूछोगे कि आपके गांव से कितने लोग विदेश में हैं, तो गांव वाले बता देंगे कि 5 लड़के हमारे विदेश में है। कोई 25 साल पहले गया होगा, कोई 50 साल पहले गया होगा, उनको ढूंढना चाहिए। एक Global Networking करके Global Talent Pool बनाना चाहिए। और आज दुनिया में बैठे भारतीय भी भारत के लिए कुछ करना चाहते हैं। Dollar और Pound बाद की बात है। उनका experience, उनकी Talent, उनकी discipline ये हमें बहुत काम आ सकती है। उसके विषय में initiative लेना चाहिए और आने वाले दिनों में देखिए, इसका हमें फायदा मिल सकता है। आज विश्‍वभर में फैला हुआ हमारा जो Intellectual Property है, हमारा जो ये Talent है, ये Talent भारत के लिए काम आए, उसके लिए हमें नई सोच और नई Initiative के साथ काम शुरू करना होगा। इस काम को पहले राज्‍यों को शुरू करना होगा। तब जाकर के उस दिशा में काम आएगा। उस दिशा में काम करने की आवश्‍यकता है। 

Skill Development को हमने बहुत बल दिया है। लेकिन Skill development का भी, in general में Skill Development का फायदा नहीं होगा। अगर Chemical Industry का cluster है, तो उसकी Mapping करके वहीं पे Chemical Industry के अनुकूल Skill Development कैसे हो? IT Potential area है, तो वहां IT Professionals के लिए Skill Development कैसे कैसे हो? Solar energy के लिए Potential area है, तो वहां पर Skill Development नौजवानों को Solar energy के sector के लिए कैसे हो? 

यह अगर हम Mapping करके, Matching करके Skill Development के Time table को बनाते हैं, तो हमारे नौजवानों को रोज़गार के लिए अपने यहां से कहीं जाना नहीं पड़ेगा। उसको अपने ही दायरे में, अपनी ही क्षमता के आधार पर, अपने हुनर के आधार पर रोजगार मिलेगा। और इसलिए हमारी कोशिश है कि पूरे-पूरे भारत का Skill की Requirement के अनुसार Mapping होनी चाहिए। कहां कौन से cluster के Potential हैं, according to that - तो फिर कभी हमें रोजगार के लिए समस्‍याएं पैदा नहीं होगी। वरना आज क्‍या होता है? आपके रोजमर्रा जिंदगी में अनुभव आता होगा। एक तरफ नौजवान बेरोजगार है, और दूसरी तरफ आपके घर में नलका Repair करना है तो plumber नहीं मिल रहा है। यह mismatch जो है न, उसी ने तो कठिनाइयाँ पैदा की हैं। आप के पास गाड़ी है। ड्राइवर चाहिए। बेरोज़गार नौजवान हैं, लेकिन आपको ड्राइवर नहीं मिल रहा है। 

ये हम Requirement को ध्‍यान में रखकर के हम Skill development का मिशन चलाना चाहते हैं। और यहाँ भी, Public Private Partnership के model को हम बढ़ावा देना चाहते हैं। Private पार्टियां भी आएं। आज हिन्‍दुस्‍तान में - आपको हैरानी होगी - the best quality के लाखों ड्राइवरों की जरूरत है देश में, लाखों ड्राइवरों की। इतने सारे नौजवान हैं। इतने सारे अकस्‍मात हो रहे हैं। क्‍या हमारी Public Private Partnership model पर जितनी भी Car Manufacturing कंपनियां है, ट्रक चलाने वाले associations हैं। क्‍या हम Driver Institution खड़ी नहीं कर सकते? The Best Quality के driver नहीं बना सकते? कहने का तात्‍पर्य ये है, कि हमें इन सारे कारोबार को बड़े Practical धरातल पर लाना पड़ेगा। जितना ज्‍यादा हम minute Planning करके हम Practical धरा पर लाएंगे, हम इसका परिणाम दे सकते हैं और परिणाम हमें देना चाहिए। और Skill Development को उस दिशा में हमने लेना चाहिए। 

मैं समझता हूं कि आने वाले दिनों में – Short Term Project, Long Term Project – इन दोनों को बल देना चा‍हिए। सिर्फ Long Term Project को बल देंगे और Short Term छोड़ देंगे, तो निराशा आ जाएगी, हो सकता है, शायद परिणाम भी न आए। हमें दोनों का मेल करना होगा। और दोनों का मेल करके हम काम करेंगे। 

एक हमारे देश में कमी महसूस हुई। हमने हमारा देश का जो Academic World है, उसको विकास में हिस्‍सेदार नहीं बनाया है और मैं मानता हूं इसके कारण देश को बहुत नुकसान हुआ है। आवश्‍यक है, कि Academic World, हमारी universities भी हो। हमारे Policy Maker हों Government के, Financial Institutions हों और Investor World हो। ये चार प्रकार के लोग बार-बार साथ बैठ करके विचार-विमर्श करना चाहिए, तब जाकर के हमारी University भी उस Syllabus को तैयार करेगी, कि भई अगर Medical Science में Stem Cell का युग आने वाला है, तो आज Medical में Stem Cell की education हो रही है कि नहीं हो रही है? Laboratory में Stem Cell के लिए आवश्‍यक प्रक्रियाएं हैं कि नहीं है? Manufacturers Stem Cell के लिए जो Equipment Manufacturing करना चाहिए, वो उसको मालूम है कि नहीं है? अगर ये पूरा हम बैठ करके सोचते है, तब तो हम Perfect Planning कर सकेंगे। लेकिन हमारे Finance वाले Finance की जगह पर काम करते है, Investor सरकार के दरवाजे पर दस्‍तक देता घूमता-फिरता है। राज्‍य में बैठा है, वो चिल्‍लाता रहता है आओ-आओ Invest करो Invest करो और Academic वाला Article लिखकर के कपड़े उतारता रहता है। और इसी के कारण, जबकि हर एक की, अपनी शक्ति है, इस शक्ति का उपयोग करना बड़ा महत्‍वपूर्ण है। ये जितना Area-Specific होगा उतना बढि़या होगा। In General भारत की बात करना बहुत सरल है, लेकिन वहां जा करके, बैठ करके, इस समस्‍या का रास्‍ता खोजना कठिन होता है लेकिन वो कठिन रास्‍ता ही हमे परिणाम दे सकता है। 

अगर ऐसे Investors देश में 100 हो जाए तो Economy नहीं बदलती है, लेकिन राज्‍यों के अंदर एक एक हो जाए Economy बदलना शुरू हो जाती है। सही जगह यही है। अभी शिवराज जी वर्णन कर रहे थे। जापान, नेपाल, भूटान, बर्मा .. वो बोलने में तो बढि़या बोलते हैं बहुत! देखिए इन दिनों विदेश में जो गया, जिन-जिन देशों ने भारत में पूंजी निवेश की बात कही है। एक प्रकार से मैं कहता हूं- 100 बिलियन डॉलर ने वीज़ा के लिए Apply कर दिया है। जापान हो, चीन हो, अमरीका हो, 100 बिलियन डॉलर ने वीज़ा के लिए Apply कर दिया है। अब उस राज्‍य में दम चाहिए कि इसमें से जितना मार करके ले जाएं, रास्‍ता खुला पड़ा है। जो राज्‍य अपने आपको तैयार कर देगा,अपने आप को तैयार कर देगा, उसके लिए ये मौका है। 

मैं हैरान हूं, कि आपने कल्‍पना की है कि हिन्‍दुस्‍तान के Railway में भारत की Economy को बदलने का कितना बड़ा Potential है? जो Railway हिन्‍दुस्‍तान की आर्थिक तंदुरूस्‍ती को बदल सकता है, हमने 50 साल उस रेलवे की तंदुरूस्‍ती के पीछे खपा दिए। रेलवे हिन्‍दुस्‍तान की Economic Health को बदल सकता है, इतनी ताकत पड़ी है, लेकिन हम दिन रात यही सोचते रहे, बजट में से कुछ Money Pump करो यार, रेलवे बचाओ! रेलवे बचाओ! 

भाइयों बहनों मैं विश्‍वास से कहता हूं, एक दशक के अंदर हिन्‍दुस्‍तान में रेलवे में इतना Investment होगा, और 100% FDI की बात हमने कही है, बहुत बड़ा निर्णय किया है जी! और मैं रेलवे के सभी साथियों का अभिनंदन करता हूं कि भारत सरकार के इस निर्णय पर रेलवे में काम करने वाले लोगों ने हमारी सराहना की है, हमारे साथ खड़े हैं। ये जो ताकत खड़ी हुई है। रेलवे में Investment जितना आएगा, रेलवे का नेटवर्क जितना बढ़ेगा, वो Environment Friendly Movement तो होगा ही होगा लेकिन भारत के गरीब से गरीब लोगों को रोजगार देने की संभावना उसमें पड़ी है। रेलवे सिर्फ यातायात नहीं, रेलवे अर्थगति को बढ़ाने वाली एक गतिशीलता देने वाली ताकत रखता है। 

हमें speed बढ़ानी है। Infrastructure बढ़ाना है। Quality improve करनी है। Technology को improve करनी है। और इन सारी बातों को कर कर के एक अकेला रेलवे का क्षेत्र ही ऐसा है जो हिंदुस्‍तान Economy में प्राण भर सकता है। इतने सारे क्षेत्र हैं। उन सभी क्षेत्रों को लेकर के हम चलेंगे। मुझे विश्‍वास है और इन दिनों देखा होगा आपने। 

Global Institutions जितनी Rating दे रही है, एक दम से भारत की रेटिंग बदल रही है, तेज गति से। जहां नीचे जा रहे थे, वहां अब तो प्‍लेट तो लग ही गया है। मैं विश्‍वास से कहता हूं भाइयों बहनों, भारत की जो क्षमता है, उस क्षमता का भरपूर उपयोग भारत को आगे बढ़ाने में होगा। राज्‍यों को मिल करके एक और एक दो नहीं, एक के बगल में एक 11 की ताकत से आगे बढ़ेंगे। 

मुझे विश्‍वास है, मध्‍य प्रदेश हिंदुस्‍तान की Economy का एक driving force बन जाएगा। भारत के मध्‍य भाग का यह क्षेत्र पूरे भारत को Cater करने की ताकत वाला देश बन जाएगा। इस विश्‍वास के साथ मैं मध्‍य प्रदेश के जनप्रिय मुख्‍यमंत्री जी के उन उम्‍दा प्रयासों का हृदय से स्‍वागत करता हूं। उनका सत्‍कार करता हूं। हृदय से अभिनंदन करता हूं। और उद्योग जगत के जो मित्र आए हैं, में उनको विश्‍वास दिलाता हूं कि हिंदुस्‍तान के किसी भी राज्‍य के किसी भी कोने की कोई भी भूमि, भारत के किसी भी राज्‍य की, उसे दल मत जोडि़ए, सिर्फ देश का सोचिए। किसी भी राज्‍य की भूमि होगी, और आय आगे बढ़ाना चाहते हो, केंद्र सरकार उस राज्‍य के साथ कंधे से कंधा मिलाकर के, किसी भी दल की सरकार क्‍यों न हो, मुझे देश को आगे ले जाना है। राज्‍यों की बदौलत देश को आगे ले जाना है। राज्‍यों की बदौलत देश को आगे ले जाना है। राज्‍य की ताकत के साथ आगे ले जाना है। राज्‍य की ताकत के साथ आगे ले जाना है। मैं आप सबको विश्‍वास दिलाता हूं, भारत सरकार की यही भूमिका रहेगी। 

बहुत-बहुत शुभकामनाएं, बहुत बहुत धन्‍यवाद। 

एक थोड़ी गुस्‍ताखी करना चाहता हूं। 

एक तो मैं क्षमा मांगता हूं कि बीच में से जा रहा हूं। दूसरा, मैं शिवराज जी को बहुत सालों से जानता हूं, उनके स्‍वभाव को भी जानता हूं। और protocol कहता है कि वह मुझे Airport तक छोड़ने के लिए आएं। लेकिन देश की भलाई का agenda कहता है कि वह यहां रूकें। इसलिए मैं सार्वजनिक रूप से उनसे आग्रह करता हूं कि वह Airport पर ना जाएं। प्रधानमंत्री वापस नहीं आएंगे, आप चिंता मत कीजिए। आप यहीं रूकिये, और इस समारोह को आगे बढ़ाइये। कृपा करके मत आइए। 

बहुत-बहुत धन्‍यवाद। 

Pariksha Pe Charcha with PM Modi
Explore More
‘ચલતા હૈ’ નું વલણ છોડી દઈને ‘બદલ સકતા હૈ’ વિચારવાનો સમય પાકી ગયો છે: વડાપ્રધાન મોદી

લોકપ્રિય ભાષણો

‘ચલતા હૈ’ નું વલણ છોડી દઈને ‘બદલ સકતા હૈ’ વિચારવાનો સમય પાકી ગયો છે: વડાપ્રધાન મોદી
Oxygen Express: Nearly 3,400 MT of liquid medical oxygen delivered across India

Media Coverage

Oxygen Express: Nearly 3,400 MT of liquid medical oxygen delivered across India
...

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
શેર
 
Comments
At this moment, we have to give utmost importance to what doctors, experts and scientists are advising: PM
Do not believe in rumours relating to vaccine, urges PM Modi
Vaccine allowed for those over 18 years from May 1: PM Modi
Doctors, nursing staff, lab technicians, ambulance drivers are like Gods: PM Modi
Several youth have come forward in the cities and reaching out those in need: PM
Everyone has to take the vaccine and always keep in mind - 'Dawai Bhi, Kadai Bhi': PM Modi

મારા પ્રિય દેશવાસીઓ, નમસ્કાર. આજે આપની સાથે મન કી બાત એક એવા સમયે કરી રહ્યો છું જ્યારે કોરોના, આપણા બધાના ધૈર્ય, આપણા બધાના દુઃખ સહન કરવાની મર્યાદાની કસોટી કરી રહ્યો છે. ઘણાંય આપણા, આપણને ખોટા સમયે છોડીને જતા રહ્યા છે. કોરોનાના પહેલા વેવનો સફળતાપૂર્વક સામનો કર્યા બાદ, દેશ ઉત્સાહથી ભરેલો હતો, આત્મવિશ્વાસથી ભરેલો હતો, પરંતુ આ તોફાને દેશને હચમચાવી નાખ્યો છે.

સાથીઓ, વિતેલા દિવસોમાં આ સંકટ સાથે લડવા માટે, મારી અલગ અલગ સેક્ટરના એક્સપર્ટ્સ સાથે, તજજ્ઞો સાથે લાંબી ચર્ચા થઈ છે. આપણી ફાર્મા ઈન્ડસ્ટ્રીના લોકો હોય, વેક્સિન મેન્યુફેક્ચરર્સ હોય, ઓક્સિજનના પ્રોડક્શન સાથે જોડાયેલા લોકો હોય કે પછી મેડિકલ ફિલ્ડના જાણકાર, તેમણે પોતાના મહત્વપૂર્ણ સૂચનો સરકારને આપ્યા છે. આ સમયમાં, આપણે આ લડાઈને જીતવા માટે એક્સપર્ટ્સ અને વૈજ્ઞાનિક સલાહને પ્રાથમિકતા આપવાની છે. રાજ્ય સરકારના પ્રયત્નોને આગળ વધારવામાં, ભારત સરકાર પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે જોડાઈ ગઈ છે. રાજ્ય સરકારો પણ તેમની જવાબદારી નિભાવવાની પૂરી કોશિશ કરી રહી છે.

સાથીઓ, કોરોના સામે, આ સમયે બહુ મોટી લડાઈ, દેશના ડોક્ટર અને હેલ્થ વર્કર્સ લડી રહ્યા છે. ગત એક વર્ષમાં તેમને આ બિમારીને લઈને દરેક પ્રકારના અનુભવ પણ થયા છે. આપણી સાથે, અત્યારે મુંબઈના પ્રસિદ્ધ ડોક્ટર શશાંક જોશીજી જોડાઈ રહ્યા છે. 

ડોક્ટર શશાંકજીને કોરોનાના ઈલાજ અને તેનાથી જોડાયેલા સંશોધનનો ઘણો જ બહોળો અનુભવ છે, તેઓ ઈન્ડિયન કોલેજ ઓફ ફિઝીસીઅન્સના ડીન પણ રહી ચૂક્યા છે. આવો વાત કરીએ ડોક્ટર શશાંક સાથે.

મોદીજી – નમસ્કાર ડો.શશાંકજી 

ડો.શશાંક – નમસ્કાર સર 

મોદીજી – હમણાં થોડા દિવસો પહેલાં જ આપની સાથે વાત કરવાનો મોકો મળ્યો હતો. આપના વિચારોની સ્પષ્ટતા મને ઘણી જ સારી લાગી હતી. મને લાગ્યું કે દેશના બધા નાગરિકોએ તમારા વિચારો જાણવા જોઈએ. જે વાતો સાંભળવામાં આવે છે તેને જ એક સવાલ રૂપે આપની સામે પ્રસ્તુત કરું છું. ડો.શશાંક – તમે લોકો આ સમયમાં દિવસ-રાત જીવન રક્ષાના કામમાં લાગેલા છો, સૌથી પહેલા તો હું ઈચ્છીશ કે તમે સેકન્ડ વેવ વિશે લોકોને જણાવો. મેડિકલી એ કેવી રીતે અલગ છે અને શું શું સાવધાની રાખવી જરૂરી છે.

ડો. શશાંક – ધન્યવાદ સર, આ જે બીજી લહેર (વેવ) આવી છે, તે ઝડપથી આવેલ છે. તે જે પહેલો વેવ હતો, તેનાથી આ વાયરસ વધારે ઝડપથી ચાલી રહ્યો છે, પરંતુ સારી વાત એ છે કે તેનાથી વધુ ઝડપથી રિકવરી પણ છે અને મૃત્યુદર ઘણો જ ઓછો છે. તેમાં બે-ત્રણ ફેરફાર છે, પહેલાં તો એ કે તે યુવાનોમાં અને બાળકોમાં પણ થોડો જોવા મળી રહ્યો છે. તેના લક્ષણ છે, પહેલાં જેવા લક્ષણ હતા, શ્વાસ ચઢવો, સૂકી ઉધરસ આવવી, તાવ આવવો, એ બધું તો ઠીક છે અને તેની સાથે થોડી સુગંધ જતી રહેવી, સ્વાદ જતો રહેવો તે પણ છે. અને લોકો થોડા ભયભીત થયા છે. ભયભીત થવાની જરા પણ જરૂર નથી. 80-90 ટકા લોકોમાં આમાંથી કોઈપણ લક્ષણ જોવા મળતાં નથી, આ મ્યૂટેશન – મ્યૂટેશન- જે કહેવાય છે, ગભરાવાની જરૂર નથી. આ મ્યૂટેશન થતા રહે છે જેમ કે આપણે કપડાં બદલાવીએ છીએ તેવી જ રીતે વાયરસ પણ પોતાના રંગ બદલતો રહે છે અને તેથી જરા પણ ડરવાની જરૂર નથી અને આ વેવ ને આપણે ચોક્કસ પસાર કરી દેશું. વેવ આવતો-જતો રહે છે, અને આ વાયરસ આવતો-જતો રહેતો હોય છે તો આ જ અલગ-અલગ લક્ષણ છે અને મેડિકલી આપણે સાવધાન રહેવું જોઈએ. એક 14 થી 21 દિવસનું આ કોવિડનું ટાઈમટેબલ છે જેમાં ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. 

મોદીજી – ડો. શશાંક, મારા માટે પણ આપે જે એનાલિસીસ જણાવ્યું, ઘણું જ રસપ્રદ છે, મને કેટલાય પત્રો મળ્યા છે, જેમાં ટ્રીટમેન્ટ વિશે પણ લોકોમાં ઘણી આશંકાઓ છે, કેટલીક દવાઓની માગ ઘણી જ વધારે છે, તેથી હું ઈચ્છું છું કે કોવિડની ટ્રિટમેન્ટ વિશે પણ આપ લોકોને જરૂર જણાવો. 

ડો.શશાંક – હા, સર... લોકો ક્લિનિકલ ટ્રિટમેન્ટ ઘણી મોડી ચાલુ કરે છે અને પોતાની રીતે બિમારી દબાઈ જશે તેવો ભરોસો રાખે છે, અને મોબાઈલ પર આવતી વાતો પર ભરોસો રાખે છે, અને જો સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી સૂચનાનું પાલન કરે તો આ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડતો નથી. તો કોવિડમાં ક્લિનિક ટ્રિટમેન્ટ પ્રોટોકોલ છે, તેમાં ત્રણ પ્રકારની તિવ્રતા છે, હલકો કે માઈલ્ડ કોવિડ, મધ્યમ કે મોડરેટ કોવિડ અને તીવ્ર કોવિડ જેને સિવિયર કોવિડ કહે છે, તેના માટે છે. તો જે હલકો કોવિડ છે તેના માટે તો આપણે ઓક્સિજનનું મોનિટરિંગ કરીએ છીએ, પલ્સનું મોનિટરિંગ કરીએ છીએ, તાવનું મોનિટરિંગ કરીએ છીએ, તાવ વધી જાય તો ક્યારેક પેરાસેટામોલ જેવી દવાનો ઉપયોગ કરીએ છીએ અને આપણા ડોક્ટર્સ સાથે સંપર્ક કરવો જોઈએ, જે મોડરેટ કોવિડ હોય છે, મધ્યમ કોવિડ હોય છે, અથવા તીવ્ર કોવિડ હોય છે તો તમારા ડોક્ટર સાથે સંપર્ક કરવો બહુ જ જરૂરી છે. સાચી અને સસ્તી દવાઓ ઉપલબ્ધ છે. તેમાં સ્ટિરોઈડ જે છે તે જીવન બચાવી શકે છે, જે ઈન્હેલર્સ આપી શકે છે, ટેબ્લેટ આપણે આપી શકીએ છીએ અને સાથે જ પ્રાણ-વાયુ જે ઓક્સિજન છે તે આપવું પડે છે અને તેને માટે નાની-નાની સારવાર છે પરંતુ ઘણીવાર શું થાય છે કે એક નવી experimental દવા છે જેનું નામ છે રેમડેસિવીર. આ દવાથી એક વાત એ ચોક્કસ છે કે હોસ્પિટલમાં બે-ત્રણ દિવસ ઓછું રહેવું પડે છે અને ક્લિનિકલ રિકવરીમાં તેની થોડી સહાય હોય છે. આ દવા પણ ક્યારે કામ કરે છે, જ્યારે પહેલા 9-10 દિવસમાં આપવામાં આવે છે અને તે પાંચ જ દિવસ આપવી પડે છે, તો આ લોકો જે દોડી રહ્યા છે રેમડેસિવીરની પાછળ, તેમ જરા પણ દોડવું જોઈએ નહીં. આ દવાનું થોડું કામ છે, જેમને ઓક્સિજન લાગે છે, પ્રાણવાયુ ઓક્સિજન લાગે છે, જે હોસ્પિટલમાં દાખલ થાય છે અને ડોક્ટર જ્યારે કહે ત્યારે જ લેવી જોઈએ. આ તો બધા લોકોએ સમજવું ઘણું જ જરૂરી છે. આપણે પ્રાણાયામ કરીશું, આપણા શરીરના જે ફેફસાં છે તેને થોડા expand કરીશું અને આપણું લોહી પાતળું કરવા માટેનું જે ઈન્જેક્શન આવે છે જેને આપણે heparin કહીએ છીએ. આવી નાની-નાની દવાઓ આપીશું તો 98 ટકા લોકો સાજા થઈ જાય છે. તો સકારાત્મક રહેવું ઘણું જ જરૂરી છે. ટ્રિટમેન્ટ પ્રોટોકોલ વૈદ્યની સલાહ અનુસાર લેવું ઘણું જરૂરી છે. અને આ જે મોંઘી મોંઘી દવાઓ છે, તેની પાછળ દોડવાની કોઈ જ જરૂર નથી સર, આપણી પાસે સારી સારવાર ચાલુ છે, પ્રાણવાયુ ઓક્સિજન છે, વેન્ટિલેટરની પણ સુવિધા છે, બધું જ છે સર, અને ક્યારેક ક્યારેક આ દવાઓ જો મળી પણ જાય છે તો યોગ્ય લોકોને જ આપવી જોઈએ તો તેને માટે ઘણો જ ભ્રમ ફેલાયેલો છે અને તેથી એ સ્પષ્ટિકરણ કરવા માંગુ છું સર કે આપણી પાસે દુનિયાની સૌથી બેસ્ટ ટ્રિટમેન્ટ ઉપલબ્ધ છે, તમે જોશો કે ભારતમાં સૌથી સારો રિકવરી રેટ છે. જો તમે compare કરો યુરોપ સાથે, અમેરિકા ત્યાં કરતાં આપણે ત્યાંના ટ્રિટમેન્ટ પ્રોટોકોલથી દર્દી સાજા થઈ રહ્યા છે સર.. 

મોદી જી – ડો. શશાંક તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર.

ડોક્ટર શશાંકે જે જાણકારી આપણને આપી, તે બહુ જ જરૂરી છે અને આપણને બધાને કામ આવશે.

સાથીઓ, હું તમને આગ્રહ કરું છું કે તમને જો કોઈ પણ જાણકારી જોઈતી હોય, કોઈ શંકા હો, તો સાચા source પાસેથી જ જાણકારી લો. તમારા જે ફેમીલી ડોક્ટર હોય, આસપાસના જે ડોક્ટર્સ હોય, તમે તેમની સાથે ફોન પર સંપર્ક કરીને સલાહ લો. હું જોઈ રહ્યો છું કે આપણા ઘણાં ડોક્ટર પોતે પણ આ જવાબદારી ઉઠાવી રહ્યા છે. કેટલાય ડોક્ટર્સ સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી લોકોને જાણકારી આપી રહ્યા છે. ફોન પર, વોટ્સએપ પર પણ કાઉન્સેલિંગ કરી રહ્યા છે. કેટલીયે હોસ્પિટલોની વેબસાઈટ છે, જ્યાં જાણકારી પણ ઉપલબ્ધ છે, અને ત્યાં આપ ડોક્ટર્સ સાથે પરામર્શ પણ કરી શકો છો. તે ઘણું જ પ્રશંસનિય છે. 

મારી સાથે શ્રીનગરથી ડોક્ટર નાવીદ નજીર શાહ જોડાઈ રહ્યા છે. ડોક્ટર નાવીદ શ્રીનગરની એક ગર્વન્મેન્ટ મેડિકલ કોલેજમાં પ્રોફેસર છે. નાવીદજી પોતાની દેખરેખ હેઠળ ઘણાએ કોરોના દર્દીઓને સાજા કરી ચૂક્યા છે અને રમજાનના આ પવિત્ર મહિનામાં ડો. નાવીદ પોતાનું કાર્ય પણ નિભાવી રહ્યા છે, અને તેમણે આપણી સાથે વાતચીત માટે સમય પણ કાઢ્યો છે. આવો તેમની સાથે જ વાત કરીએ. 

મોદી જી – નાવીદ જી નમસ્કાર... 

ડો.નાવીદ – નમસ્કાર સર... 

ડોક્ટર નાવીદ મન કી બાત ના અમારા શ્રોતાઓએ આ મુશ્કેલ સમયમા પેનિક મેનેજમેન્ટનો સવાલ ઉઠાવ્યો છે. આપ આપના અનુભવથી તેમને શું જવાબ આપશો ? 

ડો. નાવીદ – જુઓ જ્યારે કોરોના શરૂ થયો હતો ત્યારે કાશ્મીરમાં સૌથી પહેલા હોસ્પિટલ ડેઝિગ્નેટ થઈ As Covid hospital, તે અમારી સીટી હોસ્પિટલ હતી. જે મેડિકલ કોલેજ હેઠળ આવે છે. તો તે સમયે એક ડરનું વાતાવરણ હતું. લોકોમાં તો હતો જ અને કદાચ તેઓ સમજતા હતા કે કોવિડનું ઈન્ફેક્શન જો કોઈને થઈ જાય તો death sentence માનવામાં આવશે, અને તેવામાં અમારી હોસ્પિટલમાં ડોક્ટર સાહેબો અથવા પેરા-મેડિકલ સ્ટાફ કામ કરતા હતા, તેમનામાં પણ એક ડરનું વાતાવરણ હતું કે અમે આ દર્દીઓને કેવી રીતે face કરીશું, અમને ઈન્ફેક્શન થવાનો ખતરો તો નથી ને. પરંતુ જેમ ટાઈમ પસાર થયો, અમે પણ જોયું કે જો સંપૂર્ણ રીતે આપણે જે protective gear પહેરવાની જે પ્રથા છે તેના પર અમલ કરીએ તો આપણે પણ સુરક્ષિત રહી શકીએ છીએ અને અમારો જે બાકીનો સ્ટાફ છે તે પણ સુરક્ષિત રહી શકે છે અને આગળ-આગળ અમે જોતા ગયા કે દર્દીઓ કે કેટલાક લોકો જેઓ બિમાર હતા, જે asymptomatic, જેમનામાં બિમારીના કોઈ જ લક્ષણ નહોતા. અમે જોયું લગભગ લગભગ 90-95 ટકા થી વધુ જે દર્દી છે તેઓ without in medication પણ સાજા થઈ જાય છે. તો સમય એવી રીતે પસાર થતો ગયો, લોકોમાં કોરોનાનો જે ડર હતો તે ઘણો જ ઓછો થઈ ગયો. આજની જ વાત આ જે સેકન્ડ વેવ જે આ વખતે આવ્યો છે, આ કોરોનામાં આ સમયમાં પણ આપણે પેનિક થવાની જરૂર નથી. આ સમયે પણ જે protective measures છે, જે SOPs છે, જો તેના પણ આપણે અમલ કરીશું જેમ કે માસ્ક પહેરવું, હેન્ડ સેનિટાઈઝરનો ઉપયોગ કરવો, તેના ઉપરાંત ફિઝીકલ ડિસ્ટન્સ મેઈન્ટેઈન કરવું કે social gathering avoid કરીએ- તો આપણે આપણા રોજના કામ પણ ઘણી સારી રીતે કરી શકીએ છીએ અને આ બિમારીથી પ્રોટેક્શન પણ મેળવી શકીએ છીએ.

મોદી જી – ડો. નાવિદ વેક્સિનને લઈને પણ લોકોના કેટલાય સવાલો છે, જેમ કે વેક્સિનથી કેટલી સુરક્ષા મળશે, વેક્સિન પછી કેટલા ખાતરીબદ્ધ થઈ શકીએ? આપ કંઈક વાત તેની જણાવો તો શ્રોતાઓને ઘણો જ લાભ થશે. 

ડો.નાવીદ – જ્યારે કોરોનાનું ઈન્ફેક્શન સામે આવ્યું ત્યારથી લઈને આજ સુધી આપણી પાસે કોવિડ-19 માટે કોઈ જ effective treatment available નથી, તો આપણે આ બિમારી સામે લડત માત્ર બે ચીજથી આપી શકીએ, એક તો protective measures અને અમે પહેલેથી જ કહી રહ્યા હતા કે જો કોઈ ઈફેક્ટિવ વેક્સિન આપણી પાસે આવે તો તે આપણને આ બિમારીથી છૂટકારો અપાવી શકે છે અને આપણા દેશમાં બે વેક્સિન આ સમયે ઉપલબ્ધ છે, કોવેક્સિન અને કોવિશિલ્ડ છે જે અહીંયા જ બનેલી વેક્સિન છે. અને કંપનીઓ પણ જે trials કરી છે, તેમા પણ જોવામાં આવ્યું કે તેની efficacy જે છે તે 60 ટકાથી પણ વધારે છે, અને જો આપણે જમ્મુ-કાશ્મીરની વાત કરીએ તો અમારી UT માં અત્યારસુધી 15થી 16 લાખ લોકો વેક્સિન લઈ ચૂક્યા છે. હા.. સોશિયલ મીડિયામાં ઘણાં તેના misconception કે myths છે તેમાં આવ્યું હતું કે આ..આ સાઈડ ઈફેક્ટ છે. અત્યારસુધી આપણે ત્યાં જેણે પણ વેક્સિન લીધી છે, કોઈ સાઈડ ઈફેક્ટ તેમનામાં જોવા મળી નથી. માત્ર, જે સામાન્ય કોઈ વેક્સિન સાથે associated હોય છે, કોઈને તાવ આવવો, આખા શરીરમાં દુખાવો અથવા local site જ્યાં ઈન્જેક્શન આપવામાં આવે છે ત્યાં દુખાવો થવો -તેવી જ સાઈડ ઈફેક્ટ્સ અમે બધા દર્દીઓમાં જોઈ છે, કોઈ અમે adverse effect નથી જોઈ. અને હા બીજી વાત, લોકોમાં એ પણ આશંકા છે કે કેટલાક લોકો after vaccination એટલે કે રસી લીધા બાદ પોઝીટીવ થઈ ગયા. તેમાં કંપની તરફથી જ ગાઈડલાઈન છે કે જેણે રસી લીધી છે, ત્યારબાદ તેનામાં ઈન્ફેક્શન લાગે છે, તો તે પોઝીટીવ થઈ શકે છે. પરંતુ બિમારીની જે severity છે, એટલે કે બિમારીની ગંભીરતા જે છે, તે દર્દીઓમાં એટલી બધી નહીં હોય એટલે કે તેઓ પોઝીટીવ થઈ શકે છે પરંતુ જે બિમારી છે તે એક જીવલેણ બિમારી તેમને માટે સાબિત નથી થઈ શકતી. તેથી જે પણ આ misconception છે વેક્સિન વિશે, તેને આપણે મનમાંથી કાઢી નાખવું જોઈએ અને જેનો-જેનો વારો આવ્યો- કારણ કે 1 મે થી આપણા આખા દેશમાં 18 વર્ષથી વધુની ઉંમરના જે લોકો છે તેમને વેક્સિન લગાવવાનો કાર્યક્રમ શરૂ થશે, તો લોકોને અપીલ એ જ કરીશું કે આપ આવો, વેક્સિન લઈ લો અને પોતાને પણ સુરક્ષિત કરો અને ઓવરઓલ આપણી society અને આપણી community કોવિડ-19ના ઈન્ફેક્શનથી સુરક્ષિત થઈ જશે. 

મોદી જી – ડો.નાવીદ આપનો ખૂબ ખૂબ આભાર અને આપને રમજાનના પવિત્ર મહિનાની ખૂબ-ખૂબ શુભેચ્છાઓ. 

ડો.નાવીદ- ખૂબ ખૂબ આભાર.. 

મોદી જી – સાથીઓ કોરોનાના આ સંકટમાં વેક્સિનનું મહત્વ સૌને સમજાઈ રહ્યું છે, તેથી મારો આગ્રહ છે કે વેક્સિનને લઈને કોઈપણ અફવા માં ન આવો. તમને બધાને ખ્યાલ જ હશે કે ભારત સરકાર તરફથી બધી રાજ્ય સરકારોને મફત વેક્સિન મોકલવામાં આવી છે જેનો લાભ 45 વર્ષથી ઉપરની ઉંમરના લોકો લઈ શકે છે. હવે તો 1 મે થી દેશમાં 18 વર્ષની ઉપરની દરેક વ્યક્તિ માટે વેક્સિન ઉપલબ્ધ થવાની છે. હવે દેશનું કોર્પોરેટ સેક્ટર, કંપનીઓ પણ પોતાના કર્મચારીઓને વેક્સિન લેવાના અભિયાનમાં ભાગીદાર બની શકશે. મારે એ પણ કહેવું છે કે ભારત સરકાર તરફથી મફત વેક્સિનનો કાર્યક્રમ હમણાં જે ચાલી રહ્યો છે, તે આગળ પણ ચાલતો જ રહેશે. મારો રાજ્યોને પણ આગ્રહ છે, કે તેઓ ભારત સરકારના આ મફત વેક્સિન અભિયાનનો લાભ પોતાના રાજ્યના વધુને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડે.

સાથીઓ, આપણે બધા જાણીએ છીએ કે બિમારીમાં આપણા માટે, આપણા પરિવારની દેખરેખ કરવી, માનસિક રીતે કેટલું મુશ્કેલ હોય છે, પરંતુ આપણી હોસ્પિટલોના નર્સિંગ સ્ટાફને તો આ જ કામ સતત, કેટલાય દર્દીઓ માટે એકસાથે કરવાનું હોય છે. આ સેવાભાવ આપણા સમાજની બહુ જ મોટી તાકાત છે. નર્સિંગ સ્ટાફ દ્વારા કરવામાં આવતી સેવા અને પરિશ્રમ વિશે સારી રીતે તો કોઈ નર્સ જ કહી શકે છે. તેથી મેં રાયપુરના ડોક્ટર બી.આર.આંબેડકર મેડિકલ કોલેજ હોસ્પિટલમાં પોતાની સેવા આપી રહેલી સિસ્ટર ભાવના ધ્રુવ જીને મન કી બાતમાં આમંત્રિત કર્યા છે, તે અનેક કોરોના દર્દીઓની સારવાર કરી રહ્યા છે. આવો, તેમની સાથે વાત કરીએ. 

મોદી જી – નમસ્કાર ભાવના જી 

ભાવના – આદરણીય પ્રધાનમંત્રી જી...નમસ્કાર.. 

મોદી જી – ભાવના જી... 

ભાવના- Yes sir 

મોદી જી – મન કી બાત સાંભળનારાઓને તમે એ ચોક્કસ જણાવો કે તમારા પરિવારમાં આટલી બધી જવાબદારીઓ, આટલા બધા multitask અને તેના પછી પણ આપ કોરોનાના દર્દીઓ સાથે કામ કરી રહ્યા છો. કોરોનાના દર્દીઓ સાથે તમારો અનુભવ જે રહ્યો, તે ચોક્કસ દેશવાસીઓ સાંભળવા માંગશે કારણ કે સિસ્ટર જે હોય છે, નર્સ જે હોય છે જે દર્દીની એકદમ નજીક હોય છે અને સૌથી લાંબા સમય સુધી હોય છે તો તે બધી વસ્તુને બહુ બારિકાઈથી સમજી શકે છે. 

ભાવના – જી સર, મારો ટોટલ એક્સપિરિયન્સ કોવિડમાં સર, 2 મહિનાનો છે સર. અમે 14 દિવસ ડ્યૂટી કરીએ છીએ અને 14 દિવસ પછી અમને આરામ આપવામાં આવે છે. પાછા બે મહિના પછી અમારી આ કોવિડ ડ્યૂટી ફરીથી શરૂ થાય છે. જ્યારે સૌથી પહેલાં મારી કોવિડ ડ્યૂટી લાગી, તો સૌથી પહેલાં મેં મારા પરિવારજનોને આ કોવિડ ડ્યૂટીની વાત જણાવી.

આ મે મહિનાની વાત છે અને મેં, જેવું મેં share કર્યું કે બધા ડરી ગયા, ગભરાઈ ગયા અને મને કહેવા લાગ્યા કે બેટા સંભાળીને કામ કરજે, એક emotional situation હતી સર...વચ્ચે જ્યારે મારી દિકરીએ મને પૂછ્યું, mumma તમે કોવિડ ડ્યૂટી માટે જાવ છો, તો તે સમય મારા માટે ઘણી જ emotional moment હતી. પરંતુ જ્યારે હું કોવિડ દર્દી પાસે ગઈ, તો મેં એક જવાબદારી ઘરમાં છોડી દીધી અને જ્યારે હું કોવિડ દર્દીને મળી સર, તો તેઓ તેનાથી વધુ ગભરાયેલા હતા, કોવિડના નામથી બધા દર્દી એટલા ડરેલા હતા સર, કે તેમને સમજાતું નહોતું કે તેમની સાથે શું થઈ રહ્યું છે, અમે આગળ શું કરીશું. અમે તેમનો ડર દૂર કરવા માટે તેમને ઘણું જ સારું healthy environment આપ્યું સર... અમને જ્યારે આ કોવિડ ડ્યૂટી કરવાનું કહ્યું તો સર સૌથી પહેલાં અમને PPE Kit પહેરવાનું કહેવામાં આવ્યું સર, જે ઘણું જ મુશ્કેલ છે. PPE Kit પહેરીને ડ્યૂટી કરવી. સર એ ઘણું tough હતું અમારા માટે, મેં 2 મહિના ડ્યૂટીમાં દરેક જગ્યાએ 14-14 દિવસ ડ્યૂટી કરી, વોર્ડમાં, આઈસીયુમાં, આઈસોલેશનમાં સર.. 

મોદી જી – એટલે કે કુલ એક વર્ષથી તો આપ આ જ કામને કરી રહ્યા છો. 

ભાવના - Yes sir, ત્યાં જતાં પહેલાં મને ખબર નહોતી કે મારા colleagues કોણ છે. મેં એક ટીમ મેમ્બરની રીતે કામ કર્યું સર. તેમના જે પણ પ્રોબ્લેમ હતા, તેને share કર્યા, મેં દર્દીઓ વિશે જાણ્યું અને તેઓના stigma દૂર કર્યા સર, કેટલાય લોકો એવા હતા સર જે કોવિડના નામથી જ ડરતા હતા. એ બધા symptoms તેમનામાં દેખાતા હતા જ્યારે અમે તેમની history લેતા હતા, પરંતુ તેઓ ડરને કારણે તેઓ પોતાનો ટેસ્ટ નહોતા કરાવી શકતા, તો અમે તેમને સમજાવતા હતા અને સર, જ્યારે severity વધી જતી હતી ત્યારે તેમના lungs already infected થઈ ચૂક્યા હોય છે ત્યારે તેમને આઈસીયુની જરૂર રહેતી હતી, ત્યારે તેઓ આવતા હતા અને સાથે આખો પરિવાર આવતો હતો. તો આવા 1-2 કેસ મેં જોયા સર અને એવું પણ નથી, દરેક age group સાથે કામ કર્યું સર મેં. જેમાં નાનાં બાળકો હતા, મહિલા, પુરુષ, વડિલો, બધા જ પ્રકારના દર્દી હતા સર... તે બધા સાથે અમે વાત કરી તો બધાએ કહ્યું કે અમે ડરને કારણે ન આવી શક્યા, બધાનો અમને આ જ જવાબ મળ્યો સર. તો આપણે તેમને સમજાવીએ સર, કે ડર જેવું કંઈ નથી હોતું, તમે અમને સાથ આપો, અમે તમને સાથ આપીશું બસ તમે જે પણ પ્રોટોકોલ્સ છે તેને follow કરો, બસ હું આટલું જ તેમના માટે કરી શકી. 

મોદી જી – ભાવના જી, મને ઘણું જ સારું લાગ્યું આપની સાથે વાત કરીને, તમે ઘણી જ સારી માહિતી આપી છે. તમારા પોતાના અનુભવ ઉપરથી આપી છે, તો ચોક્કસ દેશવાસીઓને તેનાથી એક પોઝીટિવીટીનો મેસેજ જશે. તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર ભાવના જી... 

ભાવના - Thank you so much sir... Thank you so much... જય હિન્દ સર... 

મોદી જી – જય હિન્દ 

ભાવના જી અને નર્સિંગ સ્ટાફના તમારા જેવા હજારો-લાખો ભાઈ-બહેનો બહુ સારી રીતે પોતાનું કર્તવ્ય નિભાવી રહ્યા છે. તે આપણા બધા માટે બહુ મોટી પ્રેરણા છે. આપ આપના સ્વાસ્થ્ય પર પણ વધારે ધ્યાન આપો. આપના પરિવારનું પણ ધ્યાન રાખો.

સાથીઓ, આપણી સાથે, અત્યારે બેંગલુરુથી સિસ્ટર સુરેખા જી પણ જોડાયા છે. સુરેખા જી K.C. General Hospital માં Senior Nursing Officer છે. આવો, તેમના અનુભવો પણ જાણીએ. 

મોદી જી – નમસ્તે સુરેખા જી... 

સુરેખા - I am really proud and honoured sir to speak to Prime Minister of our country. 

મોદી જી – સુરેખાજી, આપ આપના સાથી નર્સ અને હોસ્પિટલ સ્ટાફ સાથે મળીને બહુ જ ઉમદા કાર્ય કરી રહ્યા છો. ભારત દેશ આપનો આભારી છે. COVID-19 સામેની આ લડાઇમાં, નાગરીકો માટે આપનો શું સંદેશ છે.. 

સુરેખા - સુરેખા – યસ સર... એક જવાબદાર નાગરિક હોવાને કારણે હું કંઈક એવું કહેવા માંગુ છું કે કૃપા કરીને તમારી આસપાસના લોકો માટે થોડા વિનમ્ર બનો અને પ્રારંભિક પરીક્ષણ અને યોગ્ય ટ્રેકિંગની મદદથી મૃત્યુ દર ઘટાડવામાં આપણને મદદ મળશે, તદુપરાંત, જો તમને કોઈ લક્ષણો જોવા મળે છે તો જાતે આઈસોલેટ થઈને નજીકના ડોકટરની સલાહ લો અને વહેલી તકે સારવાર મેળવો. શક્ય તેટલું ઝડપથી. તેથી, આપણા આખા સમુદાયને આ રોગ વિશે જાગરૂકતા, જાણવાની અને સકારાત્મક રહેવાની જરૂર છે, ગભરાશો નહીં અને કોઈ તણાવમાં આવશો નહીં. તે દર્દીની સ્થિતિ વધુ ખરાબ કરે છે. અમે આપણી સરકારના ઘણાં આભારી છીએ અને વેક્સિન લેવા બદલ પણ ગર્વ અનુભવીએ છીએ અને મેં પણ વેક્સિન લઈ લીધી છે અને મારા સ્વાનુભવથી હું સમગ્ર દેશના નાગરિકોને કહેવા માંગુ છું કે કોઈપણ વેક્સિન બહુ ઝડપથી 100 ટકા સુરક્ષા નથી આપતી. ઈમ્યૂનિટી વધારવા માટે થોડો સમય ચોક્કસ લાગે છે. વેક્સિન લેવા માટે જરા પણ ગભરાશો નહીં. કૃપા કરીને આપ વેક્સિન લઈ લો, તેની બહુ જ ઓછી સાઈડ ઈફેક્ટ છે અને હું એક સંદેશો ચોક્કસ વહેતો કરવા માંગીશ કે ઘરે રહો, સ્વસ્થ રહો, જે બિમાર છે તેવા લોકો સાથે સંપર્ક ટાળો અને નાક, આંખ અને મોં ને બિનજરૂરી સ્પર્શ કરવાનું ટાળો. મહેરબાની કરીને વ્યક્તિગત અંતર જાળવવાનો પ્રયત્ન કરો, બરાબર રીતે માસ્ક પહેરો, નિયમિતપણે હાથ ધોવાનું રાખો અને ઘરે જ રહીને તમે ઘરગથ્થુ ઉપચારો પણ કરી શકો છો. મહેરબાની કરીને આયુર્વેદિક કાવો પીવો, વરાળ લો, રોજ mouth gargling કરો અને શ્વાસોચ્છવાસની કસરત પણ તમે કરી શકો છો. અને છેલ્લે બીજી એક વસ્તુ જે મહત્વની છે કે ફ્રન્ટલાઈન વર્કર્સ અને વ્યાવસાયિકો માટે સહાનુભૂતિ રાખો. અમને તમારા સપોર્ટ અને સહકારની જરૂર છે. આપણે સાથે મળીને લડીશું. આપણે આ રોગચાળામાંથી પસાર થઈ જઈશું અને લોકોને આ જ મારો સંદેશ છે સર... 

મોદી જી - Thank you Surekha ji. 

સુરેખા - Thank you sir. 

સુરેખા જી ખરેખર, તમે ઘણાં જ મુશ્કેલ સમયમાં મોરચો સંભાળીને બેઠા છો. આપ આપનું ધ્યાન રાખજો. આપના પરિવારને પણ મારી ઘણી ઘણી શુભેચ્છાઓ. હું દેશના લોકોને પણ આગ્રહ કરીશ કે જે ભાવના જી, સુરેખા જીએ તેમના અનુભવ પરથી જણાવ્યું છે. કોરોના સામે લડવા માટે પોઝીટીવ સ્પિરિટ ઘણો જ જરૂરી છે અને દેશવાસીઓએ તેને જાળવી રાખવાનો છે.

સાથીઓ, ડોક્ટર્સ અને નર્સિંગ સ્ટાફની સાથે-સાથે આ સમયમાં લેબ ટેક્નિશિયન અને એમ્બ્યુલન્સ ડ્રાઈવર્સ જેવા ફ્રન્ટલાઈન વર્કર્સ પણ ભગવાનની જેમ કામ કરી રહ્યા છે. જ્યારે કોઈ એમ્બ્યુલન્સ કોઈ દર્દી સુધી પહોંચે છે તો તેને એમ્બ્યુલન્સ ડ્રાઈવર દેવદૂત જેવા જ લાગે છે. તે બધાની સેવાઓ વિશે, તેમના અનુભવો વિશે, દેશે જરૂર જાણવું જોઈએ. મારી સાથે અત્યારે એવા જ એક સજ્જન છે – શ્રીમાન પ્રેમ વર્મા જી.., જે એક એમ્બ્યુલન્સ ડ્રાઈવર છે. તેમના નામ પરથી જ ખ્યાલ આવે છે કે પ્રેમ વર્મા જી પોતાના કામને, પોતાના કર્તવ્યને પૂરા પ્રેમ અને લગન સાથે કરે છે. આવો તેમની સાથે વાત કરીએ.... 

મોદી જી - નમસ્તે પ્રેમ જી 

પ્રેમ જી - નમસ્તે સર જી 

શ્રી મોદી – ભાઈ.. પ્રેમ 

પ્રેમ જી - હા જી..સર. 

મોદી જી – આપ આપના કાર્ય વિશે જણાવો. 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – થોડું વિસ્તારપૂર્વક જણાવો. તમારો જે અનુભવ છે તે પણ જણાવો. 

પ્રેમ જી – હું CATS Ambulance માં driver ની post પર છું અને Control અમને એક tab પર call આપે છે. 102 તરફથી જે call આવે છે, અમે move કરીએ છીએ દર્દીની પાસે. અમે દર્દીને ત્યાં જઈએ છીએ, તેમની પાસે, બે વર્ષથી continue કરી રહ્યો છું આ કામ. મારી kit પહેરીને, મારા gloves, mask પહેરીને patient ને, જ્યાં તેઓ drop કરવા માટે કહે છે, જે પણ hospital માં, અમે બહુ જ જલ્દી તેમને drop કરીએ છીએ. 

મોદી જી – તમને તો વેક્સિનના બે ડોઝ મળી ચૂક્યા હશે. 

પ્રેમ જી – બિલકુલ સર 

મોદી જી – તો બીજા લોકો પણ વેક્સિન લે. તેના માટે આપનો શું સંદેશ છે? 

પ્રેમ જી – સર બિલકુલ... બધાએ આ ડોઝ લેવો જ જોઈએ અને પરિવાર માટે સારી જ છે. હવે મને મારી મમ્મી કહે છે, આ નોકરી છોડી દે. મેં કહ્યું મમ્મી જો હું પણ નોકરી છોડીને બેસી જઈશ તો બધા દર્દીઓને કોણ કેવી રીતે મૂકવા જશે. કારણ કે આ કોરોના કાળમાં બધા ભાગી રહ્યા છે. બધા નોકરી છોડી છોડીને જઈ રહ્યા છે. મમ્મી પણ મને કહે છે કે બેટા એ નોકરી છોડી દે. મેં કહ્યું નહીં મમ્મી હું નોકરી નહીં છોડું. 

મોદી જી – પ્રેમ જી માતાને દુખી ન કરતાં. માતાને સમજાવજો. 

પ્રેમ જી – હા...જી 

મોદી જી – પરંતુ આ જે તમે માતાની વાત જણાવીને 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – તે બહુ જ સ્પર્શી જતી વાત છે. 

પ્રેમ જી – હા....જી..

મોદી જી – આપના માતા જી ને પણ 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – મારા પ્રણામ કહેજો..

પ્રેમ જી – બિલકુલ 

મોદી જી – હાં.. 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – અને પ્રેમ જી હું આપના માધ્યમથી 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – આ એમ્બ્યુલન્સ ચલાવનારા આપણા ડ્રાઈવર પણ 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – કેટલું મોટું risk લઈને કામ કરે છે 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – અને દરેકની માતા શું વિચારતી હશે? 

પ્રેમ જી – બિલકુલ સર

મોદી જી – તે વાત જ્યારે શ્રોતાઓ સુધી પહોંચશે 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – હું ચોક્કસ માનું છું કે તેમના હ્રદયને પણ સ્પર્શી જશે. 

પ્રેમ જી – હા....જી.. 

મોદી જી – પ્રેમ જી ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ. તમે એક પ્રકારે પ્રેમની ગંગા વહાવી રહ્યા છો. 

પ્રેમ જી – ધન્યવાદ સરજી... 

મોદી જી – ધન્યવાદ ભાઈ 

પ્રેમ જી – ધન્યવાદ 

સાથીઓ, પ્રેમ વર્માજી અને તેમના જેવા હજારો લોકો, આજે પોતાનું જીવન દાવ પર લગાવીને લોકોની સેવા કરી રહ્યા છે. કોરોના સામે આ લડાઈમાં જેટલા પણ જીવન બચી રહ્યા છે તેમાં એમ્બ્યુલન્સ ડ્રાઈવર્સનું પણ બહુ મોટું યોગદાન છે. પ્રેમ જી આપને અને દેશભરમાં આપના બધા સાથીઓને હું ખૂબ ખૂબ આભાર માનુ છું. આપ સમય પર પહોંચતા રહો અને જીવન બચાવતા રહો. 

મારા પ્રિય દેશવાસીઓ, એ સાચું છે કે કોરોનાથી ઘણાં બધા લોકો સંક્રમિત થઈ રહ્યા છે પરંતુ કોરોનાથી સાજા થનારાઓની સંખ્યા પણ તેટલી જ વધુ છે. ગુરુગ્રામની પ્રીતિ ચતુર્વેદી જીએ હાલમાં જ કોરોનાને હરાવ્યો છે. પ્રીતિ જી મન કી બાતમાં આપણી સાથે જોડાય છે. તેમના અનુભવ આપણને બધાને ઘણાં જ કામ આવશે. 

મોદી જી – પ્રીતિ જી નમસ્તે.. 

પ્રીતિ – નમસ્તે સર...આપ કેમ છો? 

મોદી જી – હું ઠીક છું. સૌથી પહેલાં તો હું આપની કોવિડ-19 સાથે 

પ્રીતિ – જી 

મોદી જી – સફળતાપૂર્વક લડવા બદલ 

પ્રીતિ – જી 

મોદી જી – પ્રશંસા કરીશ. 

પ્રીતી - Thank you so much sir 

મોદી જી – મારી આશા છે કે તમારું સ્વાસ્થ્ય ઘણું ઝડપથી સારું થાય 

પ્રીતિ – જી આભાર સર.. 

મોદી જી – પ્રીતિ જી 

પ્રીતિ – હા..જી..સર 

મોદી જી- આ આખા વેવમાં માત્ર આપનો જ નંબર લાગ્યો કે પરિવારના અન્ય સભ્યો પણ આમાં ફસાઈ ગયા છે 

પ્રીતિ – નહીં..નહીં..સર હું એકલી જ થઈ હતી. 

મોદી જી – ચાલો, ભગવાનની કૃપા રહી.. અચ્છા હું ઈચ્છીશ, 

પ્રીતિ – હા..જી...સર 

મોદી જી – કે તમે આ પીડાની અવસ્થાના કેટલાક અનુભવ જો વહેંચી શકો તો કદાચ જે શ્રોતા છે તેમને પણ આવા સમયમાં કેવી રીતે પોતાની જાતને સંભાળવવી જોઈએ તેનું માર્ગદર્શન મળશે. 

પ્રીતિ – જી..સર...ચોક્કસ.. સર initially stageમાં મને બહુ જ વધારે lethargy, એટલે કે સુસ્તી જેવું લાગતું અને ત્યારબાદ મારા ગળામાં થોડી ખરાશ થવા લાગી. તો પછી મને લાગ્યું તો ખરું કે આ symptoms તો છે તો મેં ટેસ્ટ કરાવ્યો. બીજા દિવસે રિપોર્ટ આવ્યા બાદ જેવો તે પોઝીટિવ આવ્યો, મેં મારી જાતને quarantine કરી લીધી. એક રૂમમાં આઈસોલેટ કરીને ડોક્ટર્સ સાથે મેં કન્સલ્ટ કર્યું. તેમની medication start કરી દીધું. 

મોદી જી – તો તમારા quick action ને કારણે તમારો પરિવાર બચી ગયો. 

પ્રીતિ – જી સર...પછી તો બધાનો રિપોર્ટ કરાવ્યો હતો. બાકી બધા નેગેટિવ હતા. હું જ પોઝિટીવ હતી. તેની પહેલાં જ મેં મારી જાતને આઈસોલેટ કરી લીધી હતી એક રૂમની અંદર. પોતાની જરૂરિયાતનો બધો સામાન સાથે રાખીને, પોતાની જાતે જ એક રૂમમાં બંધ થઈ ગઈ હતી. અને તેની સાથે-સાથે મેં ડોક્ટર સાથે medication start કરી દીધી.

સર મેં મેડિકેશનની સાથેસાથે મેં યોગ, આયુર્વેદિક અને મેં આ બધું શરૂ કર્યું અને સાથે મેં કાવો પણ લેવાનો શરૂ કર્યો હતો. Immunity boost કરવા માટે સર હું દિવસમાં મતલબ જ્યારે પણ ભોજન કરતી હતી તેમાં મેં healthy food જે protein rich diet હતું તે લીધું. મેં ઘણું વધારે fluid લીધું, મેં steam લીધી, gargle કર્યું અને ગરમ પાણી લીધું. હું આખો દિવસ આ જ બધી વસ્તુઓ મારા જીવનમાં લેવા લાગી. અને સર આ દિવસોમાં તો, સૌથી મોટી વાત હું કહેવા માંગીશ, ગભરાવું તો જરા પણ નહીં. બહુ જ mentally strong બનવાનું છે જેને માટે હું યોગમાં બહુ જ વધારે breathing exercise કરતી હતી અને તે કરવાથી મને સારું લાગતું હતું. 

મોદી જી – હા..અચ્છા પ્રીતિ જી જ્યારે હવે તમારી આ આખી process પૂરી થઈ ગઈ. આપ સંકટમાંથી બહાર આવી ગયા. 

પ્રીતિ – હા..જી 

મોદી જી – હવે તમારો ટેસ્ટ પણ નેગેટિવ આવી ગયો છે 

પ્રીતિ – હા....જી સર 

મોદી જી – તો પછી આપ આપના સ્વાસ્થ્ય માટે, તેની દેખભાળ માટે અત્યારે શું કરો છો? 

પ્રીતિ – સર... એક તો મેં યોગ બંધ નથી કર્યા. 

મોદી જી – હા 

પ્રીતિ – ઠીક છે...હું હજુ પણ કાવો પીવું છું અને પોતાની ઈમ્યૂનિટી બૂસ્ટ રાખવા માટે હું સારું હેલ્ધી ફૂડ ખાઉં છું અત્યારે. 

મોદી જી – હા 

પ્રીતિ – જે હું બહુ જ પોતાની જાતને neglect કરી દેતી હતી, તેના પર વધારે ધ્યાન આપી રહી છું. 

મોદી જી – ધન્યવાદ પ્રીતિ જી.. 

પ્રીતિ - Thank you so much sir. 

મોદી જી – આપે જે જાણકારી આપી, મને લાગે છે કે તે ઘણાં બધા લોકોને કામ આવશે. તમે સ્વસ્થ રહો, તમારા પરિવારના લોકો સ્વસ્થ રહે, મારી આપને ઘણી ઘણી શુભેચ્છાઓ.

મારા વહાલા દેશવાસીઓ, આજે આપણા તબીબી ક્ષેત્રના લોકોની જેમ, Frontline Workers પણ દિન-પ્રતિદિન સેવા કાર્યમાં રોકાયેલા છે. તેવી જ રીતે સમાજના અન્ય લોકો પણ આ સમયે પાછળ નથી. દેશ ફરી એકવાર કોરોના સામે સંયુક્ત રીતે લડી રહ્યો છે. આ દિવસોમાં, હું જોઉં છું કે કોઈ Quarantine માં રહેતા પરિવારોને દવાઓ પહોંચાડે છે, કોઈ શાકભાજી, દૂધ, ફળો વગેરે મોકલી રહ્યું છે. કોઈ દર્દીઓ માટે એમ્બ્યુલન્સની મફત સેવાઓ આપી રહ્યું છે. આ પડકારજનક સમયમાં દેશના જુદા જુદા ખૂણાઓમાં પણ સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ આગળ આવી રહી છે અને અન્યોને મદદ કરવા જે પણ થઇ શકે તે પ્રયાસ કરી રહી છે. આ વખતે ગામોમાં પણ નવી જાગૃતિ જોવા મળી રહી છે. કોવિડના નિયમોનું સખત પાલન કરીને, લોકો તેમના ગામને કોરોનાથી સુરક્ષિત કરી રહ્યાં છે, બહારથી આવતા લોકો માટે પણ યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે. શહેરમાં પણ કેટલાય યુવાનો સામે આવ્યા છે, જે પોતાના વિસ્તારમાં કોરોનાના કેસ ન વધે તેને માટે સ્થાનિક નિવાસીઓ સાથે મળીને પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. એટલે કે એક તરફ દેશ દિવસ-રાત હોસ્પિટલ, વેન્ટિલેટર્સ અને દવાઓ માટે કામ કરી રહ્યો છે તો બીજી બાજુ, દેશવાસીઓ પણ સ્વેચ્છાએ કોરોનાના પડકારનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ ભાવના આપણને કેટલી તાકાત આપે છે, કેટલો વિશ્વાસ આપે છે. આ જે પણ પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે, સમાજની બહુ મોટી સેવા છે. તે સમાજની શક્તિ વધારે છે.

મારા પ્રિય દેશવાસીઓ, આજે આપણે 'મન કી બાત' ની આખી ચર્ચા કોરોના રોગચાળા પર રાખી, કારણ કે, આજે આપણી સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા છે, આ રોગને હરાવવાની. આજે ભગવાન મહાવીર જયંતિ પણ છે. આ પ્રસંગે, હું તમામ દેશવાસીઓને અભિનંદન આપું છું. ભગવાન મહાવીરનો સંદેશો આપણને તપ અને આત્મ સંયમની પ્રેરણા આપે છે. હમણાં પવિત્ર રમજાન માસ પણ ચાલી રહ્યો છે. હવે બુદ્ધ પૂર્ણિમા પણ આવશે.

ગુરુ તેગબહાદુર જીનું 400મું પ્રકાશ પર્વ પણ છે. એક મહત્વપૂર્ણ દિવસ પોચિશે બોઈશાક – ટાગોર જયંતિનો છે. આ બધું આપણને આપણું કર્તવ્ય નિભાવવાની પ્રેરણા આપે છે. એક નાગરિક તરીકે આપણે આપણા જીવનમાં જેટલી કુશળતા સાથે આપણા કર્તવ્યોને નિભાવશું, સંકટથી મુક્ત થઈને ભવિષ્યના રસ્તા પર તેટલી જ ઝડપથી આગળ વધીશું. તેવી આશા સાથે હું આપ બધાને ફરી એકવાર આગ્રહ કરું છું કે વેક્સિન આપણે બધાએ લેવાની જ છે અને સંપૂર્ણ સાવધાની પણ રાખવાની છે. દવા પણ અને કડકાઈ પણ... આ મંત્રને ક્યારેય ભૂલવાનો નથી. આપણે બહુ જલ્દી સાથે મળીને આ મુશ્કેલીમાંથી બહાર આવીશું. એ જ વિશ્વાસ સાથે આપ બધાને ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ. નમસ્કાર....