સંસદના સેન્ટ્રલ હોલમાં સંસદસભ્યોને પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

આદરણીય ઉપરાષ્ટ્રપતિ! આદરણીય સ્પીકર સાહેબ! મંચ પર બેઠેલા તમામ વરિષ્ઠ મહાનુભાવો અને 140 કરોડ દેશવાસીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા તમામ માનનીય સાંસદો.

તમને અને તમારા દેશવાસીઓને ગણેશ ચતુર્થીની શુભકામનાઓ. આજે આપણે બધા મળીને નવા સંસદ ભવનનું ઉદ્ઘાટન કરવા જઈ રહ્યા છીએ. આજે, આપણે ફરી એકવાર વિકસિત ભારતના સંકલ્પને પુનરાવર્તિત કરવા અને તેને પરિપૂર્ણ કરવા માટે પૂરા દિલથી કામ કરવાના આશય સાથે અહીં નવી ઇમારત તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ. આદરણીય ઓડિટોરિયમ, આ ઇમારત અને તે પણ આ સેન્ટ્રલ હોલ, એક રીતે, આપણી લાગણીઓથી ભરેલો છે. તે આપણને લાગણીશીલ બનાવે છે અને આપણી ફરજ માટે પ્રેરણા પણ આપે છે. આઝાદી પહેલા આ વિભાગનો ઉપયોગ એક પ્રકારની પુસ્તકાલય તરીકે થતો હતો. પરંતુ પછીથી અહીં બંધારણ સભાની બેઠકો શરૂ થઈ અને બંધારણ સભાની તે બેઠકો દ્વારા ઊંડી ચર્ચા અને વિચારણા પછી આપણું બંધારણ અહીં આકાર પામ્યું. અહીં 1947માં બ્રિટિશ સરકારે સત્તા સ્થાનાંતરિત કર્યું, અમારો સેન્ટ્રલ હોલ પણ એ પ્રક્રિયાનો સાક્ષી છે. આ સેન્ટ્રલ હોલમાં જ ભારતનો ત્રિરંગો અપનાવવામાં આવ્યો હતો, આપણું રાષ્ટ્રગીત અપનાવવામાં આવ્યું હતું. અને ઐતિહાસિક પ્રસંગો પર, આઝાદી પછી પણ, તમામ સરકારો વચ્ચે એવા ઘણા પ્રસંગો હતા જ્યારે બંને ગૃહોએ સાથે મળીને ચર્ચા કરી, સર્વસંમતિ પર પહોંચી અને ભારતના ભાગ્યને આકાર આપવાના નિર્ણયો લીધા.

1952 પછી, આ સેન્ટ્રલ હોલમાં વિશ્વના લગભગ 41 રાજ્યોના વડાઓએ આપણા તમામ માનનીય સાંસદોને સંબોધિત કર્યા છે. આપણા રાષ્ટ્રપતિએ અહીં 86 વખત સંબોધન કર્યું છે. છેલ્લા 7 દાયકામાં આ તમામ મિત્રો જે આ જવાબદારીઓમાંથી પસાર થયા છે, જવાબદારીઓ નિભાવી છે, ઘણા કાયદાઓ, ઘણા સુધારાઓ અને ઘણા સુધારાઓનો ભાગ રહ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં લોકસભા અને રાજ્યસભાએ મળીને 4 હજારથી વધુ કાયદા પસાર કર્યા છે. અને જો ક્યારેય જરૂર પડી તો સંયુક્ત સત્ર દ્વારા કાયદો પસાર કરવાની વ્યૂહરચના બનાવવી પડી અને તે અંતર્ગત દહેજ નિવારણ કાયદો હોય, બેંકિંગ સર્વિસ કમિશન બિલ હોય, આતંકવાદ સામે લડવા માટેનો કાયદો હોય, આ બધું સંયુક્ત સત્રમાં પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ મકાનમાં પસાર થયા છે. આ જ સંસદમાં શાહબાનો કેસને કારણે મુસ્લિમ બહેનો-દીકરીઓની ન્યાયની રાહ થોડી આડે આવી ગઈ હતી. આ ગૃહે અમારી ભૂલો સુધારી અને અમે બધાએ સાથે મળીને ટ્રિપલ તલાક વિરુદ્ધ કાયદો પસાર કર્યો. સંસદે પણ વર્ષોથી ટ્રાન્સજેન્ડરોને ન્યાય આપવા માટે કાયદા ઘડ્યા છે. આના દ્વારા, અમે એ સુનિશ્ચિત કરવાની દિશામાં આગળ વધ્યા છીએ કે ટ્રાન્સજેન્ડરોને સન્માન સાથે અને સદ્ભાવના અને સન્માનની ભાવના સાથે નોકરી, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને અન્ય સુવિધાઓ મળે. અમે બધાએ મળીને અમારા વિકલાંગ લોકોની જરૂરિયાતો અને આકાંક્ષાઓને ધ્યાનમાં લઈને આવા કાયદા બનાવ્યા, જે તેમના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની બાંયધરી બન્યા. અનુચ્છેદ 370 હટાવ્યા બાદ, આ વિષય એવો રહ્યો, જે ભાગ્યે જ કોઈ એક દશક એવો હશે જેમાં ચર્ચા, ચિંતા અને માંગ ન હોય, ગુસ્સો પણ વ્યક્ત થયો હોય, સભાગૃહમાં અને સભાગૃહની બહાર પણ આવું થયું, પરંતુ અમે બધા ભાગ્યશાળી છીએ કે આ ગૃહમાં અમે કલમ 370થી છૂટકારો મેળવવા અને અલગતાવાદી આતંકવાદ સામે લડવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. અને આ મહત્વના કાર્યમાં માનનીય સાંસદો અને સંસદની બહુ મોટી ભૂમિકા છે. જમ્મુ અને કાશ્મીરના આ ગૃહમાં જે બંધારણ બનાવવામાં આવ્યું હતું, જે આપણા પૂર્વજોએ આપણને આપેલો સૌથી મૂલ્યવાન દસ્તાવેજ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં લાગુ કરવામાં આવે તો મને આ માટીને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા જેવું લાગે છે.

આજે જમ્મુ અને કાશ્મીર શાંતિ અને વિકાસના માર્ગ પર ચાલવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે અને નવા જોશ, નવા જોમ અને નવા સંકલ્પ સાથે જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકો આગળ વધવાની કોઈ તક છોડવા માંગતા નથી. આ બતાવે છે કે સંસદ ભવનમાં સંસદસભ્યોએ સાથે મળીને કેટલું મહત્ત્વનું કામ કર્યું છે. માનનીય સાંસદો, મેં લાલ કિલ્લા પરથી કહ્યું હતું કે આ સમય છે, આ યોગ્ય સમય છે. એક પછી એક ઘટનાઓ જોઈશું, દરેક ઘટના એ વાતની સાક્ષી આપી રહી છે કે આજે ભારત એક નવી ચેતના સાથે ફરી જાગ્યું છે. ભારત નવી ઉર્જાથી ભરેલું છે અને આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે આ ચેતના અને આ ઉર્જા આ દેશના કરોડો લોકોના સપનાઓને સંકલ્પોમાં પરિવર્તિત કરી શકે છે અને પરિશ્રમ દ્વારા સંકલ્પને સાકાર કરી શકે છે. અને હું માનું છું કે દેશ જે દિશામાં આગળ વધ્યો છે તે ચોક્કસપણે ઇચ્છિત પરિણામો પ્રાપ્ત કરશે. જેટલી ઝડપથી આપણે ઝડપ વધારીશું, તેટલું વહેલું આપણને પરિણામ મળશે.

આજે ભારત પાંચમા અર્થતંત્રમાં પહોંચી ગયું છે. પરંતુ પ્રથમ ત્રણ સુધી પહોંચવાના નિર્ધાર સાથે વધી રહ્યો છે. અને જ્યાંથી હું બેઠો છું, મને મળેલી માહિતીના આધારે, વિશ્વભરના મહાનુભાવો સાથેની વાતચીતના આધારે, હું ખૂબ વિશ્વાસ સાથે કહું છું, આપણામાંથી કેટલાક નિરાશ થઈ શકે છે. પરંતુ વિશ્વને વિશ્વાસ છે કે ભારત ટોપ-3માં પહોંચી જશે. ભારતનું બેન્કિંગ સેક્ટર તેની મજબૂતીના કારણે ફરી એકવાર વિશ્વમાં સકારાત્મક ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. ભારતનું શાસન મોડલ, UPI, ડિજિટલ સ્ટેક્સ. હું આ G-20 માં જોઈ રહ્યો હતો, મેં બાલીમાં પણ જોયું. ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં ભારતના યુવાનો જે રીતે પ્રગતિ કરી રહ્યા છે તેણે સમગ્ર વિશ્વ માટે ઉત્સુકતા, આકર્ષણ અને સ્વીકૃતિ જગાવી છે. આપણે બધા એ સમયગાળામાં છીએ. હું કહીશ કે આપણે ભાગ્યશાળી લોકો છીએ. આવા ભાગ્યશાળી સમયમાં આપણને કેટલીક જવાબદારીઓ નિભાવવાની તક મળી છે અને આપણું સૌથી મોટું સૌભાગ્ય એ છે કે આજે ભારતીય આકાંક્ષાઓ એવી ઊંચાઈએ છે જે કદાચ છેલ્લા હજાર વર્ષોમાં ન હતી. ગુલામીની સાંકળોએ તેની આકાંક્ષાઓને દબાવી દીધી હતી અને તેની લાગણીઓને બરબાદ કરી દીધી હતી. સ્વતંત્ર ભારતમાં, તેઓ પડકારોનો સામનો કરીને તેમના સપનાઓને વળગી રહ્યા હતા.

આજે ભારત પાંચમા અર્થતંત્રમાં પહોંચી ગયું છે. પરંતુ પ્રથમ ત્રણ સુધી પહોંચવાના નિર્ધાર સાથે વધી રહ્યો છે. અને જ્યાંથી હું બેઠો છું, મને મળેલી માહિતીના આધારે, વિશ્વભરના મહાનુભાવો સાથેની વાતચીતના આધારે, હું ખૂબ વિશ્વાસ સાથે કહું છું, આપણામાંથી કેટલાક નિરાશ થઈ શકે છે. પરંતુ વિશ્વને વિશ્વાસ છે કે ભારત ટોપ-3માં પહોંચી જશે. ભારતનું બેન્કિંગ સેક્ટર તેની મજબૂતીના કારણે ફરી એકવાર વિશ્વમાં સકારાત્મક ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. ભારતનું શાસન મોડલ, UPI, ડિજિટલ સ્ટેક્સ. હું આ G-20 માં જોઈ રહ્યો હતો, મેં બાલીમાં પણ જોયું. ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં ભારતના યુવાનો જે રીતે પ્રગતિ કરી રહ્યા છે તેણે સમગ્ર વિશ્વ માટે ઉત્સુકતા, આકર્ષણ અને સ્વીકૃતિ જગાવી છે. આપણે બધા એ સમયગાળામાં છીએ. હું કહીશ કે આપણે ભાગ્યશાળી લોકો છીએ. આવા ભાગ્યશાળી સમયમાં આપણને કેટલીક જવાબદારીઓ નિભાવવાની તક મળી છે અને આપણું સૌથી મોટું સૌભાગ્ય એ છે કે આજે ભારતીય આકાંક્ષાઓ એવી ઊંચાઈએ છે જે કદાચ છેલ્લા હજાર વર્ષોમાં ન હતી. ગુલામીની સાંકળોએ તેની આકાંક્ષાઓને દબાવી દીધી હતી અને તેની લાગણીઓને બરબાદ કરી દીધી હતી. સ્વતંત્ર ભારતમાં તેઓ પોતાના સપનાઓનું પાલન કરતા હતા અને પડકારો સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ હવે તેઓ જ્યાં પહોંચ્યા છે ત્યાં રોકાવા માંગતા નથી. તે મહત્વાકાંક્ષી સમાજ સાથે નવા લક્ષ્યો બનાવવા માંગે છે. જ્યારે મહત્વાકાંક્ષી સમાજો સપનાને વળગી રહે છે અને સંકલ્પો સાથે પ્રયાણ કરે છે, ત્યારે જૂના કાયદાઓમાંથી મુક્તિ મેળવીને અને નવા કાયદાઓ બનાવીને ઉજ્જવળ ભવિષ્યનો માર્ગ મોકળો કરવાની આપણા તમામ સાંસદોની વિશેષ જવાબદારી છે. સંસદમાં બનેલો દરેક કાયદો, સંસદમાં થયેલી દરેક ચર્ચા, સંસદમાંથી મોકલવામાં આવતો દરેક સંકેત ભારતીય આકાંક્ષાના પ્રચાર માટે હોવો જોઈએ, આ આપણા સૌની લાગણી છે, દરેક દેશવાસીની ફરજ પણ છે અને અપેક્ષા પણ છે. અમે પણ છે. ભારતીય આકાંક્ષાઓ આપણે જે પણ સુધારા કરીએ તેના મૂળમાં સર્વોચ્ચ સ્થાને હોવું જોઈએ, તે પ્રાથમિકતામાં હોવું જોઈએ. પણ હું ખૂબ જ સમજી વિચારીને કહેવા માંગુ છું કે નાના કેનવાસ પર ક્યારેય કોઈ મોટું ચિત્ર બનાવી શકે? જેમ નાના કેનવાસ પર મોટું ચિત્ર બનાવી શકાતું નથી, તેવી જ રીતે જો આપણે આપણા પોતાના વિચારોના કેનવાસને મોટું ન કરી શકીએ તો ભવ્ય ભારતનું ચિત્ર ન બનાવી શકીએ. અમારી પાસે 75 વર્ષનો અનુભવ છે. આપણા પૂર્વજોએ જે પણ માર્ગો બનાવ્યા છે તેમાંથી આપણે શીખ્યા છીએ. આપણી પાસે વિશાળ વારસો છે. જો આપણાં સપનાં અને સંકલ્પો આ વિરાસત સાથે જોડાયેલાં હોય, જો આપણો વિચાર કરવાનો અવકાશ બદલાય, આપણો કેનવાસ વિશાળ બને તો આપણે પણ તે ભવ્ય ભારતનું ચિત્ર દોરી શકીએ, તે ચિત્રની રૂપરેખા દોરી શકીએ, તેમાં રંગો ઉમેરી શકીએ. આપણે પણ આ કાર્ય કરી શકીએ અને દિવ્ય માતા ભારતની ભવ્યતા આવનારી પેઢીઓને સોંપી શકીએ, મિત્રો.

અમૃતકાળના 25 વર્ષમાં ભારતે હવે મોટા કેનવાસ પર કામ કરવું પડશે. હવે સમય આવી ગયો છે કે આપણે નાની નાની બાબતોમાં ફસાઈ જઈએ. આપણે સૌ પ્રથમ આત્મનિર્ભર ભારત બનાવવાનું લક્ષ્ય પૂર્ણ કરવું જોઈએ. અને તે આપણાથી શરૂ થાય છે, તે દરેક નાગરિકથી શરૂ થાય છે, અને આજે વિશ્વમાં પણ એક સમય હતો જ્યારે લોકો મને બોલાવતા હતા. આપણા મહાન બૌદ્ધિકો અને અર્થશાસ્ત્રીઓ લખતા હતા કે જો મોદી આત્મનિર્ભરતાની વાત કરશે તો તે બહુપક્ષીયવાદને પડકાર નહીં આપે. વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાના યુગમાં ભલે તે સારું ન હોય, પરંતુ પાંચ વર્ષમાં વિશ્વએ ભારતના આત્મનિર્ભર મોડલની વાત શરૂ કરી દીધી છે. અને કયો ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર, ઉર્જા ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર, ખાદ્ય બનવા માંગતો નથી? શું આ દેશ આત્મનિર્ભર ન હોવો જોઈએ? આપણે તેને કૃષિપ્રધાન દેશ કહીએ છીએ. શું હવે દેશ બહારથી ખાદ્યતેલ લાવશે? આ સમયની જરૂરિયાત છે કે આપણે આત્મનિર્ભર ભારતના સંકલ્પને પૂર્ણ કરીએ, તે આપણા બધાની જવાબદારી છે, તેમાં પક્ષ આડે નથી આવતો, માત્ર દિલ જોઈએ, દેશ માટે જોઈએ.

હવે આપણે મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં વિશ્વમાં સર્વશ્રેષ્ઠ બનવાની દિશામાં પગલાં ભરવા પડશે. અને મેં એકવાર લાલ કિલ્લા પરથી કહ્યું હતું કે શૂન્ય ખામી હોવી જોઈએ, શૂન્ય અસર હોવી જોઈએ, આપણા ઉત્પાદનોમાં કોઈ ખામી હોવી જોઈએ નહીં, આપણી પ્રક્રિયામાં પર્યાવરણ પર કોઈ અસર થવી જોઈએ નહીં, આપણે ઉત્પાદન ક્ષેત્રે જવું પડશે. આવી શૂન્ય ખામી, શૂન્ય અસર સાથે વિશ્વની સામે. આપણા ડિઝાઈનરો, અહીં બનતી ડિઝાઈન, આપણા સોફ્ટવેર, આપણી કૃષિ પેદાશો, આપણી હસ્તકલા, દરેક ક્ષેત્રમાં આપણે હવે વૈશ્વિક માપદંડોને પાર કરવાના ઈરાદા સાથે આગળ વધવું જોઈએ, તો જ આપણે વિશ્વમાં આપણો ધ્વજ લહેરાવી શકીશું. મારા ગામમાં મારી શ્રેષ્ઠ પ્રતિષ્ઠા છે, મારું શ્રેષ્ઠ ઉત્પાદન મારા રાજ્યમાં સ્વીકારવામાં આવશે નહીં, મારું શ્રેષ્ઠ ઉત્પાદન મારા દેશમાં સ્વીકારવામાં આવશે નહીં, મારું ઉત્પાદન વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ હશે તેવું કહેવું પૂરતું નથી, વિશ્વમાં મારું ઉત્પાદન શ્રેષ્ઠ હશે, તેવો ભાવ પેદા કરવો પડશે. આપણી યુનિવર્સિટીઓ વિશ્વની ટોચની રેન્કિંગમાં આવી ગઈ છે, હવે આપણે આમાં પાછળ રહેવાની જરૂર નથી. આપણા શિક્ષણ જગતને નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ મળી છે, તે ખુલ્લી છે, તે બધા દ્વારા સ્વીકારવામાં આવી છે. હવે આપણે તેના સમર્થન સાથે આગળ વધવું પડશે અને વિશ્વની આ ટોચની યુનિવર્સિટીઓમાં, તાજેતરમાં જ જ્યારે વિશ્વના મહેમાનો G-20માં આવ્યા હતા, ત્યારે મેં ત્યાં નાલંદાની તસવીર રાખી હતી અને જ્યારે હું વિશ્વને કહેતો હતો કે 1500 વર્ષો પહેલા મારા દેશમાં, વિશ્વની શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટી હતી, તેઓ તે સાંભળતા રહેતા. પણ આપણે તેમાંથી પ્રેરણા લેવાની છે પણ આપણે તેને હવે પ્રાપ્ત કરવાની છે, આ આપણો સંકલ્પ છે.

આજે આપણા દેશના યુવાનો રમતગમતની દુનિયામાં વિશ્વમાં આપણી ઓળખ બનાવી રહ્યા છે. ટિયર-2, ટિયર-3 શહેરો, ગામડાઓના ગરીબ પરિવારો, દેશના યુવાનો, દેશના પુત્ર-પુત્રીઓ આજે રમતગમતની દુનિયામાં આપણું નામ રોશન કરી રહ્યા છે. પરંતુ દેશ ઈચ્છે છે અને દેશનો સંકલ્પ હોવો જોઈએ કે હવે દરેક રમતના પોડિયમ પર આપણો તિરંગો પણ ફરકશે. હવે આપણે આપણું આખું મન ગુણવત્તા પર કેન્દ્રિત કરવું પડશે, જેથી કરીને આપણે વિશ્વની અપેક્ષાઓ પૂરી કરી શકીએ અને ભારતના સામાન્ય લોકોના જીવનમાં વધતી ગુણવત્તાની જીવનની આકાંક્ષાને સંબોધિત કરી શકીએ. અને મેં કહ્યું તેમ, અમે ભાગ્યશાળી છીએ કે અમે એવા સમયે કામ કરી રહ્યા છીએ જ્યારે સમાજ પોતે એક મહત્વાકાંક્ષી સમાજ છે. આપણું બીજું સદ્ભાગ્ય એ છે કે આપણે એવા સમયે છીએ જ્યારે ભારત યુવા દેશ છે. આપણે વિશ્વમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બની ગયા છીએ, પરંતુ આ પહેલીવાર બન્યું છે કે આપણી પાસે યુવાનોની સૌથી વધુ વસ્તી છે. જો કોઈ દેશ પાસે આ યુવાશક્તિ, યુવા ક્ષમતા છે, તો આપણને તેની પ્રતિભામાં વિશ્વાસ છે, તેના નિશ્ચયમાં વિશ્વાસ છે, તેની હિંમતમાં વિશ્વાસ છે અને તેથી જ આપણે ઈચ્છીએ છીએ કે ભારતના યુવાનો આગળની હરોળમાં જોવા મળે. તે પરિસ્થિતિ ઊભી થવી જોઈએ. આજે સમગ્ર વિશ્વને કુશળ માનવશક્તિની ખૂબ જ જરૂર છે અને ભારત વિશ્વની આ જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરવા માટે પોતાને સજ્જ કરી શકે છે અને તે જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરીને તે વિશ્વમાં પોતાનું સ્થાન પણ બનાવી શકે છે. અને તેથી વિશ્વમાં તેમની જરૂરિયાતો માટે કેવા પ્રકારના માનવબળની જરૂર છે, તેમને કેવા પ્રકારના માનવ સંસાધનોની જરૂર છે. સ્કિલ મેપિંગનું કામ પણ ચાલી રહ્યું છે અને તે સ્કિલ મેપિંગ અનુસાર અમે ભારતમાં સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ પર ભાર આપી રહ્યા છીએ અને સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ પર જેટલું વધારે ભાર આપીશું, ભારતના યુવાનોમાં પોતાની ઓળખ બનાવવાની ક્ષમતામાં કોઈ કમી નહીં આવે. અને જ્યાં પણ એક ભારતીય ગયો છે ત્યાં તેણે ભલાઈની છાપ છોડી છે, કંઈક કરવાની છાપ છોડી છે. આ ક્ષમતા આપણી અંદર પહેલેથી જ છે, અને જેઓ આપણાથી પહેલા થઈ ગયા છે તેઓએ પણ તેની સાથે આ છબી બનાવી છે. તમે જોયું જ હશે કે તાજેતરમાં એક સાથે લગભગ 150 નર્સિંગ કોલેજો ખોલવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. સમગ્ર વિશ્વમાં નર્સિંગની ભારે જરૂરિયાત છે. આપણી બહેનો, આપણી પુત્રીઓ, આપણા પુત્રો તે ક્ષેત્રમાં વિશ્વ સુધી પહોંચી શકે છે, સરળતાથી પહોંચી શકે છે, સમગ્ર વિશ્વને તેની જરૂર છે અને આ માનવતાનું કાર્ય છે જેમાં આપણે પાછળ નહીં રહીએ. આજે, આટલા મોટા પાયા પર મેડિકલ કોલેજોનું નિર્માણ માત્ર દેશની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે જરૂરી નથી પરંતુ વિશ્વની જરૂરિયાતોમાં પણ યોગદાન આપી શકે છે. મારે કહેવાનો મતલબ એટલો જ છે કે આપણે દરેક નાની-નાની વાત પર પૂરતું ધ્યાન આપીને તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આગળ વધવાનું છે. આપણે ભવિષ્ય માટે પણ યોગ્ય સમયે યોગ્ય નિર્ણયો લેવા પડશે. અમે નિર્ણયો મુલતવી રાખી શકતા નથી. આપણે આપણી જાતને રાજકીય લાભોના ગુણાકારના નુકસાન માટે બંધક બનાવી શકતા નથી. દેશની આકાંક્ષા માટે આપણે હિંમત સાથે નવા નિર્ણયો લેવા પડશે.

આજે, સૌર ઉર્જાનું સફળ આંદોલન આપણી ભાવિ પેઢીઓ માટે ઉર્જા સંકટમાંથી મુક્તિની ખાતરી આપી રહ્યું છે. આજે, મિશન હાઇડ્રોજન પર્યાવરણીય ચિંતાઓ અને આવનારા દિવસોમાં ટેક્નોલોજીમાં થતા ફેરફારોનો ઉકેલ પ્રદાન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આજે આપણું જીવન ચલાવવા માટે આપણું સેમિકન્ડક્ટર આપણા હૃદય માટે જરૂરી છે, તેવી જ રીતે આજે આપણી ટેક્નોલોજી ચિપ્સ વિના ચાલી શકતી નથી અને તેના માટે સેમિકન્ડક્ટર ખૂબ જ જરૂરી છે, આપણે તે દિશામાં આગળ વધવું જોઈએ જેથી ઈલેક્ટ્રોનિક ઉત્પાદનમાં કોઈ અડચણ ન આવે. અને આપણે કરી રહ્યા છીએ. જીવન ક્યાંય અટકી ન જાય તેના માટે ખૂબ મોટી માત્રામાં અમે કામ કરી રહ્યા છીએ. જલ જીવન મિશન, દરેક જિલ્લામાં 75 અમૃત સરોવર, આજે આપણે ચિંતિત છીએ કે આપણી ભાવિ પેઢી, આપણા બાળકો, તેમના બાળકોને ક્યારેય પાણી વિના તકલીફ ન વેઠવી પડે. આપણો દરેક વ્યવસાય વિશ્વ બજાર સુધી પહોંચવો જોઈએ અને સ્પર્ધાત્મક તાકાત સાથે ઊભા રહેવું જોઈએ. અમે લોજિસ્ટિક્સ સિસ્ટમને વધુ ખર્ચ-અસરકારક અને કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે તે દિશામાં ઘણી નીતિઓ અપનાવી રહ્યા છીએ. આજે સમયની જરૂરિયાત એ છે કે આપણે એવા ભારતનું નિર્માણ કરીએ જેમાં જ્ઞાનની નવીનતા હોય. અને આ જ આપણા માટે વિશ્વમાં આગળની હરોળ પર પહોંચવાનો માર્ગ છે. અને તેથી જ તાજેતરમાં, રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિની સાથે, અમે ટેક્નોલોજીના પ્રચાર માટે સંશોધન અને નવીનતા અંગેનો કાયદો પણ પસાર કર્યો છે. જેથી આ ઈનોવેશન અને ચંદ્રયાન-3ની સફળતા બાદ આપણા દેશના યુવાનોના મનમાં વિજ્ઞાન પ્રત્યે આકર્ષણ વધી રહ્યું છે, આપણે તકને વેડફવી જોઈએ નહીં. આપણે આપણી યુવા પેઢીને સંશોધન અને નવીનતા માટે સંપૂર્ણ તકો આપવી પડશે. અને આ ઇકોસિસ્ટમ બનાવીને અમે ઉજ્જવળ ભવિષ્યના નિર્માણનો પાયો નાખ્યો છે.

આદરણીય ભાઈઓ,

સામાજિક ન્યાય, આ આપણી પહેલી શરત છે. સામાજિક ન્યાય વિના, સંતુલન વિના, સમતા વિના, સમાનતા વિના આપણે ઘરની અંદર ઇચ્છિત પરિણામો પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી. પરંતુ સામાજિક ન્યાયની ચર્ચા ખૂબ જ મર્યાદિત રહી છે, આપણે તેને વ્યાપક રીતે જોવી પડશે. જો આપણે કોઈ ગરીબ વ્યક્તિને કોઈ સુવિધા આપીએ, સમાજના કોઈ પીડિત વ્યક્તિને કોઈ સુવિધા આપીએ તો તે સામાજિક ન્યાયની પ્રક્રિયા છે, પરંતુ જો તેના ઘર સુધી કોંક્રીટ રોડ બનાવવામાં આવે તો તે સામાજિક ન્યાય માટે પણ મજબૂત બને છે. જો તેના ઘરની નજીક બાળકો માટે શાળાઓ ખોલવામાં આવે છે, તો તે તેને સામાજિક ન્યાય માટે પણ મજબૂત બનાવે છે. જો તે કોઈપણ ખર્ચ વિના અને જરૂરિયાતના સમયે આરોગ્ય સંભાળમાં ઉપલબ્ધ હોય તો સામાજિક ન્યાય મજબૂત બને છે. અને તેથી, જેમ સામાજિક વ્યવસ્થામાં સામાજિક ન્યાયની જરૂર છે, તેવી જ રીતે રાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થામાં સામાજિક ન્યાયની જરૂર છે. હવે જો દેશનો કોઈ હિસ્સો પાછળ રહી જાય, અવિકસિત રહે તો આ પણ સામાજિક ન્યાયની વિરુદ્ધ છે. કમનસીબે, દેશનો પૂર્વી ભાગ, ભારતનો પૂર્વ ભાગ, જે સમૃદ્ધિથી ભરેલો છે, પરંતુ ત્યાંના યુવાનોને રોજગાર માટે અન્ય વિસ્તારોમાં જવું પડે છે, આપણે આ પરિસ્થિતિ બદલવી પડશે. આપણે આપણા દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા વિસ્તારને સમૃદ્ધ બનાવીને સામાજિક ન્યાયને પણ મજબૂત બનાવવો પડશે. અસંતુલિત વિકાસ, શરીર ગમે તેટલું સ્વસ્થ હોય, એક આંગળી પણ લકવાગ્રસ્ત હોય તો શરીર સ્વસ્થ ગણાતું નથી. ભારત ગમે તેટલું સમૃદ્ધ કેમ ન હોય, જો તેનો કોઈ હિસ્સો નબળો રહે છે, તો આપણે સ્વીકારવું પડશે કે ભારત સમૃદ્ધિમાં પાછળ છે અને તેથી આપણે સૌની તરફેણમાં સામાજિક ન્યાયની તે ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરવાની દિશામાં આગળ વધવું પડશે- રાઉન્ડ વિકાસ. પૂર્વ ભારત હોય કે ઉત્તર પૂર્વ, આપણે તે વસ્તુઓ હાંસલ કરવાની છે અને તેના માટેની વ્યૂહરચના એટલી સફળ રહી છે, 100 મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓ પર વિશેષ કામ કરવામાં આવ્યું છે, યુવા અધિકારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવી છે, વ્યૂહરચના બનાવવામાં આવી છે, આજે વિશ્વ તે મોડેલને અનુસરી રહ્યું છે. ચર્ચા કરી રહી છે. અને આજે જે 100 જિલ્લાઓ દેશના ખૂણે-ખૂણેથી પાછળ ગણાતા હતા, તેમને બોજ માનવામાં આવતા હતા, આજે સ્થિતિ એવી થઈ ગઈ છે કે તે 100 જિલ્લાઓ પોતપોતાના રાજ્યોમાં રાજ્યની સરેરાશ કરતા આગળ જઈ રહ્યા છે. અને આ સફળતા જોઈને સામાજિક ન્યાયની આ ભાવનાને મહત્ત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓ તરીકે ઓળખાવીને મજબૂત બનાવવા અને 100 જિલ્લાઓમાંથી તેમને પાયાના સ્તરે લઈ જવાની કામગીરી ચાલી રહી છે. અને હું માનું છું કે આ મહત્વાકાંક્ષી બ્લોક્સ વિકાસનું નવું મોડેલ બનવા જઈ રહ્યા છે. એક રીતે, તેઓ દેશના વિકાસ માટે એક નવું ઉર્જા કેન્દ્ર બનવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને અમે તે દિશામાં પણ આગળ વધી રહ્યા છીએ.

માનનીય સંસદ સભ્યો,

આજે વિશ્વની નજર ભારત પર છે. શીત યુદ્ધ દરમિયાન, અમારી ઓળખ બિન-જોડાણયુક્ત દેશ તરીકે કરવામાં આવી હતી. તે સમયે જેની જરૂર હતી અને તેમાંથી જે લાભ મળવાના હતા તેમાંથી આપણે પસાર થયા છીએ. પરંતુ હવે ભારતની જગ્યા અલગ થઈ ગઈ છે. અને તેથી તે સમયે બિનજોડાણની જરૂર હતી, આજે આપણે તે નીતિને અનુસરી રહ્યા છીએ, જો આપણે આ નીતિને ઓળખવી હશે તો આપણે વિશ્વ મિત્ર તરીકે આગળ વધી રહ્યા છીએ, આપણે વિશ્વ સાથે મિત્રતા કરી રહ્યા છીએ. દુનિયા આપણામાં મિત્રો શોધી રહી છે. કદાચ એ રસ્તે ચાલીને ભારતે વિશ્વ મિત્ર બનવાની અનુભૂતિને વધુ અંતર દ્વારા નહીં, પરંતુ વિશ્વમાં શક્ય તેટલી નિકટતા દ્વારા સફળતાપૂર્વક આગળ ધપાવી છે અને મને લાગે છે કે ભારત આજે તેનો લાભ ઉઠાવી રહ્યો છે. ભારત આજે વિશ્વ માટે એક સ્થિર પુરવઠા શૃંખલા તરીકે ઉભરી રહ્યું છે અને આ વિશ્વની જરૂરિયાત છે. અને તે જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરવા માટે, ભારત જી-20માં વૈશ્વિક દક્ષિણના અવાજ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. જી-20 સમિટમાં વાવવામાં આવેલ આ બીજ, મારા દેશવાસીઓ આવનારા સમયમાં જોશે, આવો વટવૃક્ષ બનવા જઈ રહ્યો છે, એવો આસ્થાનો વટવૃક્ષ, જેની છાયા નીચે આવનારી પેઢીઓ ગર્વથી બેસી રહેશે. સદીઓથી. મને ખાતરી છે કે તે ઉંચી ઊભી રહેશે.

અમે આ જી-20, બાયોફ્યુઅલ એલાયન્સમાં ઘણું મોટું કામ કર્યું છે. અમે વિશ્વને દોરી રહ્યા છીએ, દિશા આપી રહ્યા છીએ. અને વિશ્વના તમામ મિત્ર દેશો બાયોફ્યુઅલ એલાયન્સનું સભ્યપદ લઈ રહ્યા હતા, અને એક વિશાળ ચળવળ ઊભી થવા જઈ રહી છે અને જેનું નેતૃત્વ આપણું ભારત કરી રહ્યું છે. અમે નાના ખંડો સાથે પણ આર્થિક કોરિડોર બનાવવાની દિશામાં મજબૂત પગલાં લીધાં છે.

આદરણીય ભાઈઓ, આદરણીય ઉપરાષ્ટ્રપતિ, આદરણીય સ્પીકર સાહેબ,

આજે આપણે અહીંથી વિદાય લઈ રહ્યા છીએ અને નવા ગૃહમાં જઈ રહ્યા છીએ. સંસદના નવા બિલ્ડીંગમાં બેસવા જઈ રહ્યા છીએ. અને આ શુભ છે, આપણે ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે બેઠા છીએ. પણ હું તમને બંને સજ્જનોને એક વિનંતી કરું છું, હું તમારી સમક્ષ એક વિચાર મૂકી રહ્યો છું. હું આશા રાખું છું કે તમે બંને સાથે મળીને તે વિચાર પર જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વિચાર-મંથન કરશો અને કેટલાક નિર્ણયો લેશો. અને હું પ્રાર્થના કરું છું, હું સૂચન કરું છું કે હવે જ્યારે આપણે નવા ગૃહમાં જઈ રહ્યા છીએ, તેની ગરિમા ક્યારેય ઓછી ન થવી જોઈએ. તેને જૂની સંસદ કહીને છોડી દો, આવું ન થવું જોઈએ. અને તેથી હું વિનંતી કરું છું કે ભવિષ્યમાં, જો તમે બંને સજ્જનો સંમત થાઓ, તો તેને બંધારણ સભા તરીકે ઓળખવામાં આવે. જેથી તે આપણા જીવનની પ્રેરણા સદાકાળ બની રહે અને જ્યારે આપણે તેને બંધારણ સભા કહીએ છીએ ત્યારે તે મહાપુરુષોની સ્મૃતિ જેઓ એક સમયે અહીં બંધારણ સભામાં બેસતા હતા, પ્રતિષ્ઠિત મહાપુરુષો અહીં બેસતા હતા અને તેથી ભાવી પેઢીને આ ભેટ આપવા માટેની તક આપણે જવા ન દેવી જોઈએ.

ફરી એકવાર હું આ પવિત્ર ભૂમિને વંદન કરું છું. અહીં કરવામાં આવેલી તમામ તપસ્યાઓને, લોકોના કલ્યાણ માટે જે સંકલ્પો કરવામાં આવ્યા છે, સાત દાયકાથી વધુ સમયથી તે પૂરા કરવા માટે જે પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે તે તમામને વંદન કરીને હું મારું ભાષણ સમાપ્ત કરું છું અને હું તમને બધાને અભિનંદન આપું છું. નવા ગૃહ માટે હું તમને શુભેચ્છા પાઠવું છું.

ખુબ ખુબ આભાર.