મારા મંત્રીમંડળના સાથીઓ ડૉ. જીતેન્દ્ર સિંહજી, શક્તિકાંત દાસજી, ડૉ. સોમનાથનજી, અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, દેશભરના બધા સિવિલ સર્વિસીસ સાથીઓ, મહિલાઓ અને સજ્જનો!
મિત્રો,
આપ સૌને સિવિલ સર્વિસ દિવસની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ! આ વર્ષનો સિવિલ સર્વિસીસ ડે ઘણા કારણોસર ખાસ છે. આ વર્ષે આપણે આપણા બંધારણના 75માં વર્ષની ઉજવણી કરી રહ્યા છીએ અને તે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની 150મી જન્મજયંતિ પણ છે. 21 એપ્રિલ 1947ના રોજ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે તમને બધાને ભારતના સ્ટીલ ફ્રેમ કહ્યા. તેમણે સ્વતંત્ર ભારતના અમલદારશાહી માટે નવી મર્યાદાઓ નક્કી કરી હતી. એક સિવિલ સેવક જે રાષ્ટ્રની સેવાને પોતાનું શ્રેષ્ઠ કર્તવ્ય માને છે. જે લોકશાહી રીતે વહીવટ ચલાવે છે. જે પ્રામાણિકતા, શિસ્ત અને સમર્પણથી ભરપૂર છે. જે દેશના ધ્યેયો માટે દિવસ-રાત મહેનત કરે છે. આજે, જ્યારે આપણે વિકસિત ભારત બનાવવાના સંકલ્પ સાથે આગળ વધી રહ્યા છીએ, ત્યારે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના આ શબ્દો વધુ સુસંગત બની જાય છે. આજે હું સરદાર સાહેબના વિઝનને સલામ કરું છું અને તેમને હૃદયપૂર્વક શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરું છું.
મિત્રો,
થોડા સમય પહેલા મેં લાલ કિલ્લા પરથી કહ્યું હતું કે આજના ભારતે આગામી હજાર વર્ષ માટે પાયો મજબૂત બનાવવો પડશે. એક રીતે હજાર વર્ષના સહસ્ત્રાબ્દીમાં પહેલા 25 વર્ષ પહેલાથી જ પસાર થઈ ગયા છે. આ નવી સદીનું 25મું વર્ષ છે અને નવા સહસ્ત્રાબ્દીનું 25મું વર્ષ પણ છે. આજે આપણે જે નીતિઓ પર કામ કરી રહ્યા છીએ, જે નિર્ણયો લઈ રહ્યા છીએ તે હજાર વર્ષનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે. આપણા શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે, ‘यथा हि एकेन चक्रेण न रथस्य गतिर्भवेत्।' एवं पुरूषकारेण विना दैवं न सिध्यति॥ એટલે કે, જેમ રથ ફક્ત એક પૈડાથી ચાલી શકતો નથી, તેવી જ રીતે સખત મહેનત અને ફક્ત નસીબ પર આધાર રાખીને સફળતા પ્રાપ્ત કરી શકાતી નથી. વિકસિત ભારતના આપણા ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરવા માટે વિકાસના રથના દરેક પૈડાને સાથે દોડવું પડશે; દ્રઢ સંકલ્પ સાથે, આપણે આ ધ્યેય માટે દરરોજ, દરેક ક્ષણે કાર્ય કરવું પડશે; આ ધ્યેય પ્રાપ્ત કરવા માટે આપણે જીવવું પડશે; આપણે આપણું જીવન તેના પર વિતાવવું પડશે.
મિત્રો,
આપણે આખી દુનિયાને ઝડપી ગતિએ બદલાતી જોઈ રહ્યા છીએ. તમે તમારા પરિવારમાં પણ જોયું હશે કે જો પરિવારમાં 10-15 વર્ષનો બાળક હોય અને તમે તેની સાથે વાત કરો છો, તો તમને લાગે છે કે તમે જૂના થઈ ગયા છો. આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે સમય ખૂબ જ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે. દર 2-3 વર્ષે ગેજેટ્સ કેવી રીતે બદલાઈ રહ્યા છે. આપણે કંઈક સમજીએ કે શીખીએ તે પહેલાં, કંઈક નવું આવી જાય છે. આપણા નાના બાળકો આ ઝડપી ફેરફારો સાથે મોટા થઈ રહ્યા છે. આપણી નોકરશાહી, આપણી કામગીરી, આપણી નીતિનિર્માણ પણ જૂની રીતથી આગળ વધી શકતી નથી. તેથી 2014થી દેશમાં સિસ્ટમ બદલવાનો એક મોટો પ્રયાસ શરૂ થયો છે. આપણે આ ઝડપી ગતિમાં પોતાને સમાયોજિત કરી રહ્યા છીએ. આજે ભારતનો મહત્વાકાંક્ષી સમાજ, ભારતના યુવાનો, ભારતના ખેડૂતો, ભારતની મહિલાઓ, આજે તેમના સપના જે ઊંચાઈએ ઉડી રહ્યા છે તે ખરેખર અભૂતપૂર્વ છે. આ અભૂતપૂર્વ આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવા માટે, અભૂતપૂર્વ ગતિ પણ જરૂરી છે. આગામી વર્ષોમાં ભારત ઘણા મોટા સીમાચિહ્નો પાર કરશે. ઉર્જા સુરક્ષા સંબંધિત લક્ષ્યો, સ્વચ્છ ઉર્જા સંબંધિત લક્ષ્યો, રમતગમતથી લઈને અવકાશ સુધી, એટલે કે આવા ઘણા નવા લક્ષ્યો છે, દરેક ક્ષેત્રમાં દેશનો ધ્વજ નવી ઊંચાઈઓ પર લહેરાવવો પડશે. અને જ્યારે હું આ વિશે વાત કરું છું અને જ્યારે દેશ તેના વિશે વિચારે છે, ત્યારે બધાની નજર તમારા પર હોય છે, વિશ્વાસ તમારા બધા પર હોય છે, તમારા બધા પર એક મોટી જવાબદારી હોય છે, મારા સાથીઓ. તમારે ભારતને શક્ય તેટલી વહેલી તકે વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનાવવી પડશે. તમારે બધાએ ખાતરી કરવી પડશે કે આ કાર્યમાં કોઈ વિલંબ ન થાય.
મિત્રો,
મને ખુશી છે કે આ વખતે સિવિલ સર્વિસીસ ડેની થીમ "ભારતનો સર્વાંગી વિકાસ" રાખવામાં આવી છે. આ ફક્ત એક થીમ નથી, આ આપણી પ્રતિબદ્ધતા છે, દેશના લોકો પ્રત્યેનું આપણું વચન છે, ભારતના સર્વાંગી વિકાસનો અર્થ છે કોઈ ગામ પાછળ ન રહે, કોઈ પરિવાર પાછળ ન રહે, કોઈ નાગરિક પાછળ ન રહે. વાસ્તવિક પ્રગતિનો અર્થ નાના ફેરફારો નથી પરંતુ સંપૂર્ણ અસર છે. દરેક ઘરમાં સ્વચ્છ પાણી, દરેક બાળક માટે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, દરેક ઉદ્યોગસાહસિક સુધી નાણાકીય પહોંચ અને દરેક ગામને ડિજિટલ અર્થતંત્રના લાભ, આ બધી બાબતો છે જે સર્વાંગી વિકાસ છે, મારું માનવું છે કે શાસનમાં ગુણવત્તા ફક્ત યોજનાઓ શરૂ કરવાથી આવતી નથી. તેના બદલે શાસનની ગુણવત્તા નક્કી થાય છે કે યોજના લોકો સુધી કેટલી ઊંડે સુધી પહોંચી અને તેની વાસ્તવિક અસર કેટલી પડી. આજે રાજકોટ હોય, ગોમતી હોય, તિનસુકિયા હોય, કોરાપુટ હોય, આપણે ઘણા બધા જિલ્લાઓમાં સમાન અસર જોઈ રહ્યા છીએ. શાળામાં હાજરી વધારવાથી લઈને સૌર ઉર્જા સુધી, ઘણા જિલ્લાઓએ મહાન કાર્ય કર્યું છે અને તેઓએ જે કરવાનું નક્કી કર્યું છે તે પૂર્ણ કર્યું છે અને આમાંથી ઘણા જિલ્લાઓને આજે પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો છે. આજે હું આ બધા જિલ્લાઓ અને યોજનાઓ સાથે સંકળાયેલા સાથીદારોને પણ ખાસ અભિનંદન આપું છું.
મિત્રો,
છેલ્લા 10 વર્ષોમાં ભારતે વધતા જતા પરિવર્તનથી અસરકારક પરિવર્તન તરફની સફર જોઈ છે. આજે ભારતનું શાસન મોડેલ આગામી પેઢીના સુધારાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. અમે ટેકનોલોજી, નવીનતા અને નવીન પ્રથાઓ દ્વારા સરકાર અને નાગરિકો વચ્ચેના અંતરને દૂર કરી રહ્યા છીએ. તેની અસર ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારો તેમજ દૂરના વિસ્તારોમાં પણ દેખાય છે. મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓ વિશે તમારી સાથે ઘણી વખત ચર્ચા થઈ છે, પરંતુ મહત્વાકાંક્ષી બ્લોક્સની સફળતા પણ એટલી જ અદ્ભુત છે. તમે જાણો છો, આ કાર્યક્રમ બે વર્ષ પહેલાં જાન્યુઆરી 2023માં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ બ્લોક્સમાં ફક્ત બે વર્ષમાં જે ફેરફારો જોવા મળ્યા છે તે અભૂતપૂર્વ છે. આ બ્લોક્સે આરોગ્ય, પોષણ, સામાજિક વિકાસ અને મૂળભૂત માળખાગત સુવિધાઓના ઘણા સૂચકાંકોમાં જબરદસ્ત પ્રગતિ દર્શાવી છે અને કેટલીક જગ્યાએ, તેઓએ રાજ્યની સરેરાશને પણ વટાવી દીધી છે. રાજસ્થાનના ટોંક જિલ્લાના પીપલુ બ્લોકમાં, બે વર્ષ પહેલાં આંગણવાડી કેન્દ્રોમાં બાળ માપન કાર્યક્ષમતા માત્ર 20 ટકા હતી. હવે તે વધીને 99 ટકાથી વધુ થઈ ગયું છે. બિહારના ભાગલપુરમાં જગદીશપુર બ્લોક છે. ત્યાં, પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં ગર્ભવતી મહિલાઓની નોંધણી અગાઉ ફક્ત 25 ટકા હતી. હવે તે વધીને 90 ટકાથી વધુ થઈ ગઈ છે. જમ્મુ અને કાશ્મીરના મારવાહ બ્લોકમાં સંસ્થાકીય ડિલિવરી પહેલા 30 ટકા હતી, જે હવે વધીને 100 ટકા થઈ ગઈ છે. ઝારખંડના ગુરડી બ્લોકમાં નળના પાણીના જોડાણ 18 ટકાથી વધીને 100 ટકા થયા છે. આ ફક્ત આંકડા નથી, તે છેલ્લા માઇલ સુધી પહોંચાડવાના આપણા સંકલ્પની સિદ્ધિ દર્શાવે છે; તે દર્શાવે છે કે સાચા ઇરાદા, યોગ્ય આયોજન અને યોગ્ય અમલીકરણ સાથે દૂરના વિસ્તારોમાં પણ ઇચ્છિત પરિવર્તન શક્ય છે.
મિત્રો,
છેલ્લા 10 વર્ષોમાં, ભારતમાં ઘણા પરિવર્તનશીલ ફેરફારો થયા છે. સિદ્ધિઓની નવી ઊંચાઈઓ સ્પર્શી છે. આજે, ભારત ફક્ત તેના વિકાસ માટે જ જાણીતું નથી, પરંતુ શાસન, પારદર્શિતા અને નવીનતામાં પણ નવા માપદંડો સ્થાપિત કરી રહ્યું છે.
G20 પ્રેસિડેન્સી પણ આનું એક ઉદાહરણ છે. 60થી વધુ શહેરોમાં 200થી વધુ બેઠકો G20ના ઇતિહાસમાં પહેલી વાર આટલું મોટું અને સમાવિષ્ટ પદચિહ્ન બન્યું અને આ એક સર્વાંગી અભિગમ છે. જાહેર ભાગીદારીના અભિગમને કારણે, તેઓ અન્ય દેશો કરતા 10-11 વર્ષ આગળ છે. છેલ્લા 11 વર્ષમાં અમે વિલંબ પ્રણાલીને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. અમે નવી પ્રક્રિયાઓ બનાવી રહ્યા છીએ, અમે ટેકનોલોજી દ્વારા ટર્નઅરાઉન્ડ સમય ઘટાડી રહ્યા છીએ. વ્યવસાયની સરળતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અમે 40 હજારથી વધુ ફરિયાદ દૂર કરી છે, અમે 3,400થી વધુ કાનૂની જોગવાઈઓને પણ ડિક્રિમિલાઈઝ જાહેર કરી છે. મને યાદ છે જ્યારે અમે અનુપાલનનો ભાર ઘટાડવા માટે કામ કરી રહ્યા હતા, જ્યારે અમે વ્યવસાય દરમિયાન થયેલી કેટલીક ભૂલોને ગુનાહિત જાહેર કરી રહ્યા હતા, ત્યારે મને આશ્ચર્ય થયું કે કેટલાક ખૂણાઓમાં વિરોધના અવાજો સંભળાયા. ઘણા લોકો કહેતા હતા કે "આજ સુધી એવું બન્યું નથી, તમે તે કેમ કરી રહ્યા છો? તે કામ કરી રહ્યું છે, તેને રહેવા દો. તેનાથી તમને શું ફરક પડે છે? તમે તમારું કામ કેમ વધારી રહ્યા છો? ચારે બાજુથી ચર્ચાઓ ચાલી રહી હતી, જવાબો આવી રહ્યા હતા પરંતુ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવાનું દબાણ આ દબાણો કરતાં વધુ હતું અને તેથી દબાણમાં ફસાયા વિના, અમે લક્ષ્ય તરફ આગળ વધવાનું શરૂ કર્યું. જો આપણે જૂના માર્ગ પર ચાલીશું, તો આપણા માટે નવા પરિણામો મેળવવાનું મુશ્કેલ બનશે. જ્યારે આપણે કંઈક અલગ કરીશું, ત્યારે જ આપણને અલગ પરિણામો મળશે. અને આજે આ વિચારસરણીને કારણે આપણી ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ રેન્કિંગમાં ઘણો સુધારો થયો છે. આજે દુનિયા ભારતમાં રોકાણ કરવા માટે ખૂબ ઉત્સુક છે, અને આપણું કામ છે કે તકને જવા ન દઈએ, આપણે આ તકનો સંપૂર્ણ લાભ ઉઠાવવો પડશે. આપણે રાજ્ય સ્તરે, જિલ્લા સ્તરે અને બ્લોક સ્તરે લાલ ફીતાશાહીની દરેક શક્યતાને દૂર કરવી પડશે. ત્યારે જ તમે રાજ્ય સ્તરે, જિલ્લા સ્તરે તમારા લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરી શકશો.
મિત્રો,
છેલ્લા 10-11 વર્ષમાં દેશે જે સફળતાઓ મેળવી છે તેનાથી વિકસિત ભારતનો પાયો ખૂબ મજબૂત થયો છે. હવે દેશ આ મજબૂત પાયા પર વિકસિત ભારતની ભવ્ય ઇમારતનું નિર્માણ શરૂ કરી રહ્યો છે. પરંતુ નિર્માણની આ પ્રક્રિયામાં, આપણને ઘણા પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. ભારત હવે વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બની ગયો છે. આવી સ્થિતિમાં મૂળભૂત સુવિધાઓનું સંતૃપ્તિ આપણા માટે પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. તમારે હંમેશા લાસ્ટ માઇલ ડિલિવરી પર ઘણું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. સમયની સાથે, દેશવાસીઓની જરૂરિયાતો અને આકાંક્ષાઓ બંને ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. હવે સિવિલ સર્વિસે સમકાલીન પડકારો અનુસાર પોતાને અનુકૂલિત કરવું પડશે, તો જ તે સુસંગત રહી શકશે. આપણે દરરોજ પોતાના માટે નવા ધોરણો નક્કી કરતા રહેવું પડશે અને દરેક પરીક્ષામાં પાસ થતા રહેવું પડશે. અને સફળતાની સૌથી મોટી ચાવી એ છે કે પોતાને પડકારતા રહો. ગઈકાલે મેં જે કર્યું તે સંતોષ માટે નહોતું, ગઈકાલે મેં જે પ્રાપ્ત કર્યું તે પડકારનું કારણ બનવું જોઈએ, જેથી હું આવતીકાલે વધુ કરી શકું. હવે આપણે ફક્ત પાછલી સરકારો સાથે સરખામણી કરીને આપણા કાર્ય અને આપણા પ્રદર્શનનો નિર્ણય લઈ શકતા નથી. મારી પહેલા જિલ્લામાં ફલાણા ભાઈ હતા, તેમણે આટલું કર્યું અને મેં આટલું બધું કર્યું. ના, હવે આપણે આપણો પોતાનો બેન્ચમાર્ક નક્કી કરવો પડશે. 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારતના લક્ષ્યથી આપણે કેટલા દૂર છીએ? આપણે કેટલા આગળ વધી ગયા છીએ તેનો હિસાબ કરવાનો સમય હવે પૂરો થઈ ગયો છે. આપણે જ્યાં છીએ ત્યાંથી આપણે જ્યાં જવા માંગીએ છીએ ત્યાં સુધી કેટલું અંતર બાકી છે, તે અંતર કાપવા માટે મારો રોડમેપ શું છે, મારી ગતિ શું છે અને હું બીજા કરતા 2047 સુધી કેવી રીતે ઝડપથી પહોંચી શકું અને બધા લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરી શકું, આ આપણું સ્વપ્ન છે, આ આપણો હેતુ છે, આ આપણું લક્ષ્ય હોવું જોઈએ.
આપણે દરેક ક્ષેત્ર પર નજર નાખવી પડશે કે શું આપણી વર્તમાન ગતિ આપણે નક્કી કરેલા લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવા માટે પૂરતી છે. જો નહીં તો આપણે તેને વધારવાની જરૂર છે. આપણે યાદ રાખવું જોઈએ કે આજે આપણી પાસે જે ટેકનોલોજી છે તે પહેલા અસ્તિત્વમાં નહોતી. આપણે ટેકનોલોજીની શક્તિ સાથે આગળ વધવું પડશે. 10 વર્ષમાં, અમે ગરીબો માટે 4 કરોડ ઘરો બનાવ્યા છે, પરંતુ હવે અમારું લક્ષ્ય 3 કરોડ નવા ઘરો બનાવવાનું છે. અમે 5-6 વર્ષમાં 12 કરોડથી વધુ ગ્રામીણ પરિવારોને નળ જોડાણો પૂરા પાડ્યા છે. હવે આપણે ગામના દરેક ઘરને શક્ય તેટલી વહેલી તકે નળ કનેક્શન પૂરું પાડવું પડશે. 10 વર્ષમાં અમે ગરીબો માટે 11 કરોડથી વધુ શૌચાલય બનાવ્યા છે. હવે આપણે કચરા વ્યવસ્થાપન સંબંધિત નવા લક્ષ્યોને શક્ય તેટલી વહેલી તકે પ્રાપ્ત કરવાના છે. કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી કે કરોડો ગરીબ લોકોને 5 લાખ રૂપિયા સુધીની મફત સારવાર મળશે. હવે આપણે દેશના લોકોમાં પોષણ અંગે નવા સંકલ્પો બનાવવા પડશે. આપણો એક જ ધ્યેય હોવો જોઈએ, 100 ટકા કવરેજ, 100 ટકા અસર, આ અભિગમે 10 વર્ષમાં 25 કરોડ લોકોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢ્યા છે. આ અભિગમ ભારતને ગરીબીમાંથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત કરશે.
મિત્રો,
એક સમય હતો જ્યારે નોકરશાહીની ભૂમિકા નિયમનકારની હતી, જે ઔદ્યોગિકીકરણ અને ઉદ્યોગસાહસિકતાની ગતિને નિયંત્રિત કરતી હતી. આ વિચારસરણીથી પણ દેશ આગળ વધી ગયો છે. આજે આપણે એવું વાતાવરણ બનાવી રહ્યા છીએ જે નાગરિકોમાં ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને તેમને દરેક અવરોધને પાર કરવામાં મદદ કરે છે. તેથી સિવિલ સર્વિસે સક્ષમ બનવું પડશે. આપણે ફક્ત નિયમના પાલનકર્તા તરીકે જ નહીં, પણ વિકાસના સહાયક તરીકે પણ પોતાને વિસ્તૃત કરવા પડશે. હું તમને MSME ક્ષેત્રનું ઉદાહરણ આપીશ. તમે જાણો છો કે દેશે મિશન મેન્યુફેક્ચરિંગ શરૂ કર્યું છે. આપણું MSME ક્ષેત્ર તેની સફળતાનો મુખ્ય આધાર છે. આજે વિશ્વમાં થઈ રહેલા પરિવર્તનો વચ્ચે, આપણા MSME, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને યુવા ઉદ્યોગસાહસિકો પાસે એક અભૂતપૂર્વ ઐતિહાસિક તક છે. આવી સ્થિતિમાં, આપણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બનીએ તે મહત્વપૂર્ણ છે. આપણે એ પણ યાદ રાખવું પડશે કે MSMEs ફક્ત નાના ઉદ્યોગસાહસિકો સાથે જ સ્પર્ધા કરતા નથી. તેઓ આખી દુનિયા સાથે સ્પર્ધા કરે છે. જો કોઈ નાના દેશના ઉદ્યોગ પાસે આપણા કરતા વધુ સારી રીતે પાલનની સરળતા હોય, તો તે આપણા દેશના સ્ટાર્ટઅપ્સ સાથે વધુ મજબૂત સ્પર્ધા કરશે. તેથી આપણે સતત તપાસ કરવી પડશે કે વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓમાં આપણે ક્યાં ઉભા છીએ. જો ભારતીય ઉદ્યોગનું લક્ષ્ય વૈશ્વિક સ્તરે શ્રેષ્ઠ ઉત્પાદનો બનાવવાનું છે, તો ભારતીય અમલદારશાહીનું લક્ષ્ય વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ સરળ પાલન વાતાવરણ પૂરું પાડવાનું હોવું જોઈએ.
મિત્રો,
આજના ટેકનોલોજી-સંચાલિત વિશ્વમાં, સિવિલ સેવકોને એવા કૌશલ્યોની જરૂર છે જે તેમને ટેકનોલોજીને સમજવામાં મદદ કરે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ સ્માર્ટ અને સમાવિષ્ટ શાસન માટે પણ કરી શકે. "ટેકનોલોજીના યુગમાં, શાસન એ વ્યવસ્થાપન વિશે નથી, તે શક્યતાઓને વધારવા વિશે છે." આપણે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરનારા બનવું પડશે, જેથી દરેક નીતિ અને યોજનાને ટેકનોલોજી દ્વારા વધુ કાર્યક્ષમ અને સુલભ બનાવી શકાય. આપણે ડેટા-આધારિત નિર્ણય લેવામાં નિષ્ણાત બનવું પડશે, જેથી નીતિ ડિઝાઇન અને અમલીકરણ વધુ સચોટ બની શકે. આજકાલ તમે જોઈ રહ્યા છો કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ક્વોન્ટમ ફિઝિક્સ કેટલી ઝડપથી વિકસી રહ્યા છે. ટૂંક સમયમાં, ટેકનોલોજીના ઉપયોગમાં એક નવી ક્રાંતિ આવશે. આ ડિજિટલ અને માહિતી યુગથી ઘણું આગળ હશે. જેનાથી આપણે આજે પરિચિત છીએ. ભવિષ્યની ટેકનોલોજી ક્રાંતિ માટે તમારે તમારી જાતને તૈયાર કરવી પડશે; સમગ્ર સિસ્ટમ તૈયાર કરવા માટેની વ્યવસ્થા પણ વિકસાવવી પડશે. જેથી આપણે નાગરિકોને શ્રેષ્ઠ સેવાઓ પૂરી પાડી શકીએ અને તેમની આકાંક્ષાઓ પણ પૂર્ણ કરી શકીએ. આપણે સિવિલ સેવકોની ક્ષમતા વધારવી પડશે, જેથી આપણે ભવિષ્ય માટે તૈયાર સિવિલ સેવા બનાવી શકીએ. અને એટલા માટે હું મિશન કર્મયોગી અને સિવિલ સર્વિસ ક્ષમતા નિર્માણ કાર્યક્રમ, અને જેનો મેં હમણાં ઉલ્લેખ કર્યો છે, બંનેને મારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનું છું.
મિત્રો,
આ ઝડપથી બદલાતા સમયમાં, આપણે વૈશ્વિક પડકારો પર પણ નજર રાખવી પડશે. તમે જુઓ ખોરાક, પાણી અને ઉર્જા સુરક્ષા હજુ પણ એક મોટો પડકાર છે. ખાસ કરીને ગ્લોબલ સાઉથ માટે આ એક મોટું સંકટ છે. લાંબા સમયથી ચાલતા સંઘર્ષોને કારણે, ઘણા દેશોમાં પરિસ્થિતિઓ વધુ મુશ્કેલ બની રહી છે. તે લોકો અને તેમના રોજિંદા જીવનને અસર કરે છે. ઘરેલું અને બાહ્ય પાસાઓ વચ્ચે વધતા આંતરસંબંધને સમજીને, આપણે આપણી પ્રથાઓ અને નીતિઓ બદલવી પડશે, આપણે આગળ વધવું પડશે. પછી ભલે તે આબોહવા પરિવર્તન હોય, કુદરતી આફતો હોય, રોગચાળો હોય કે સાયબર ગુનાના ભય હોય, ભારતે આ બધામાં કાર્યવાહી માટે 10 પગલાં આગળ રહેવું પડશે. આપણે સ્થાનિક સ્તરે એક વ્યૂહરચના બનાવવી પડશે અને સ્થિતિસ્થાપકતા વિકાસ કરવો પડશે.
મિત્રો,
મેં લાલ કિલ્લા પરથી પંચ પ્રણ વિશે વાત કરી છે. વિકસિત ભારત, ગુલામીની માનસિકતામાંથી મુક્તિ, આપણા વારસા પર ગર્વ, એકતાની શક્તિ અને પ્રામાણિકપણે ફરજો બજાવવાનો સંકલ્પ કરો. તમે બધા આ પાંચ પ્રાણશક્તિઓના મુખ્ય વાહક છો. "જ્યારે પણ તમે સુવિધા કરતાં પ્રામાણિકતાને, જડતા કરતાં નવીનતાને અથવા સ્થિતિ કરતાં સેવાને પ્રાધાન્ય આપો છો, ત્યારે તમે રાષ્ટ્રને આગળ ધપાવો છો." મને તમારામાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ છે. આજે હું તે બધા યુવા અધિકારીઓને એક બીજી વાત કહેવા માંગુ છું જેઓ તેમની વ્યાવસાયિક યાત્રામાં પગ મૂકી રહ્યા છે; સમાજમાં એવી કોઈ વ્યક્તિ નથી જેના જીવનમાં કે સફળતામાં સમાજ કોઈને કોઈ રીતે ફાળો ન આપતો હોય. સમાજના યોગદાન વિના, કોઈપણ વ્યક્તિ માટે એક ડગલું પણ આગળ વધવું મુશ્કેલ છે. અને તેથી દરેક વ્યક્તિ પોતાની ક્ષમતા મુજબ સમાજને પાછું આપવા માંગે છે. તમે બધા ખૂબ જ ભાગ્યશાળી છો કે તમને સમાજને પાછું આપવાની આટલી મોટી તક મળી છે. દેશ અને સમાજે તમને સમાજને શક્ય તેટલું પાછું આપવાની એક મોટી તક આપી છે.
મિત્રો,
આ સમય સિવિલ સેવકોના સુધારાઓની ફરીથી કલ્પના કરવાનો છે. આપણે સુધારાઓની ગતિ વધારવી પડશે અને તેનું પ્રમાણ પણ વધારવું પડશે. પછી ભલે તે માળખાગત સુવિધા હોય, નવીનીકરણીય ઉર્જા લક્ષ્યો હોય, આંતરિક સુરક્ષા હોય, ભ્રષ્ટાચારને સમાપ્ત કરવાનો અમારો ઉદ્દેશ્ય હોય, સમાજ કલ્યાણ યોજનાઓ હોય, ઓલિમ્પિક સંબંધિત લક્ષ્યો હોય, રમતગમત સંબંધિત લક્ષ્યો હોય, આપણે દરેક ક્ષેત્રમાં નવા સુધારા લાવવા પડશે. હવે આપણે અત્યાર સુધી જે કંઈ હાંસલ કર્યું છે તેના કરતાં અનેક ગણું વધારે હાંસલ કરવાનું છે. અને આ બધાની વચ્ચે આપણે બધાએ હંમેશા એક વાત યાદ રાખવી જોઈએ કે દુનિયા ગમે તેટલી ટેકનોલોજી-સંચાલિત બની જાય, આપણે માનવીય નિર્ણયશક્તિનું મહત્વ ક્યારેય ભૂલવું ન જોઈએ. સંવેદનશીલ બનો, ગરીબોનો અવાજ સાંભળો, ગરીબોની સમસ્યાઓ સમજો, તેમને ઉકેલવાને તમારી પ્રાથમિકતા બનાવો. જેમ મહેમાન ભગવાન છે, તેમ આપણે પણ આ મંત્રનું પાલન કરવું જોઈએ કે નાગરિક ભગવાન છે. તમારે ફક્ત ભારતના સિવિલ સેવકો તરીકે જ નહીં, પણ વિકસિત ભારતના શિલ્પી તરીકે પણ જવાબદારી માટે પોતાને તૈયાર કરવા પડશે.
તે સમય હતો જ્યારે તમે સિવિલ સેવક બન્યા, સિવિલ સેવક તરીકે પ્રગતિ કરી અને આજે પણ તમે સિવિલ સેવક તરીકે સેવા આપી રહ્યા છો. પણ હવે સમય બદલાઈ ગયો છે મિત્રો. જે રીતે હું આવનારા ભારતને જોઉં છું, ભારતના 140 કરોડ દેશવાસીઓની આંખોમાં જે સપના જોઉં છું, તેથી જ હું હવે કહી રહ્યો છું કે તમે ફક્ત સિવિલ સેવકો નથી, તમે નવા ભારતના શિલ્પી છો. ચાલો આપણે એક શિલ્પકારની જવાબદારી નિભાવવા માટે સક્ષમ બનીએ, ચાલો આપણે ધ્યેય માટે આપણો સમય સમર્પિત કરીએ, ચાલો આપણે દરેક સામાન્ય માણસના સપનાઓને પોતાના સપના બનાવીને જીવીએ, તમે તમારી નજર સમક્ષ એક વિકસિત ભારત જોશો. આજે હું આ લેક્ચર આપી રહ્યો હતો ત્યારે મારું ધ્યાન ત્યાં બેઠેલી એક નાની ઢીંગલી પર ગયું. કદાચ 2047માં તે અહીં ક્યાંક બેઠી હશે. આ આપણા સપના હોવા જોઈએ, વિકસિત ભારતનું આપણું લક્ષ્ય હોવું જોઈએ. હું તમને ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છા પાઠવું છું. ખૂબ ખૂબ આભાર!
