નવી દિલ્હીના કર્તવ્ય પથ ખાતે કર્તવ્ય ભવન ઉદ્ઘાટન કાર્યક્રમમાં પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

કેન્દ્ર સરકારના મંત્રીમંડળના બધા સાથીઓ, ઉપસ્થિત માનનીય સાંસદો, સરકારના તમામ કર્મચારીઓ, અન્ય મહાનુભાવો, દેવીઓ અને સજ્જનો!

ઓગસ્ટ ક્રાંતિનો મહિનો છે, અને 15 ઓગસ્ટ પહેલાના આ ઐતિહાસિક પ્રસંગે, આપણે આધુનિક ભારતના નિર્માણ સાથે સંબંધિત એક પછી એક સિદ્ધિઓ જોઈ રહ્યા છીએ. અહીં રાજધાની દિલ્હીમાં જ, કર્તવ્ય પથ, દેશનું નવું સંસદ ભવન, નવું સંરક્ષણ ગૃહ, ભારત મંડપમ, યશોભૂમિ, શહીદોને સમર્પિત રાષ્ટ્રીય યુદ્ધ સ્મારક, નેતાજી સુભાષ બાબુની પ્રતિમા અને હવે આ કર્તવ્ય ભવન. આ ફક્ત કેટલીક નવી ઇમારતો અને સામાન્ય માળખાગત સુવિધાઓ નથી, અમૃતકાલમાં, વિકસિત ભારતની નીતિઓ આ ઇમારતોમાં લેવામાં આવશે, વિકસિત ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં આવશે, આગામી દાયકાઓમાં રાષ્ટ્રની દિશા અહીંથી નક્કી કરવામાં આવશે. હું આપ સૌને અને બધા દેશવાસીઓને કર્તવ્ય ભવન પર અભિનંદન આપું છું. આજે આ મંચ પરથી તેના નિર્માણમાં સામેલ તમામ ઇજનેરો અને શ્રમિકોનો પણ આભાર માનું છું.

મિત્રો,

ઘણાં વિચાર-વિમર્શ પછી, અમે આ ઇમારતનું નામ 'કર્તવ્ય ભવન' રાખ્યું છે. કર્તવ્ય પથ, કર્તવ્ય ભવન, આ નામો આપણા લોકશાહી, આપણા બંધારણની મૂળ ભાવનાનું ઉદ્ઘાટન કરે છે. ભગવાન કૃષ્ણે ગીતામાં કહ્યું છે - ન મે પાર્થ અસ્તિ કર્તવ્ય ત્રિષુ લોકેષુ કિંચન, નાન-વાપ્તમ અ-વાપ્તવ્યમ્ વર્ત એવ ચ કર્મણિ. એટલે કે, આપણે શું પ્રાપ્ત કરવાનું છે અને શું પ્રાપ્ત કરવા નથી માંગતા તેના વિચારથી ઉપર ઉઠીને કર્તવ્યની ભાવનાથી આપણું કાર્ય કરવું જોઈએ. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં, ફરજ, આ શબ્દો ફક્ત ફરજ કે જવાબદારી સુધી મર્યાદિત નથી. ફરજ એ આપણા દેશના કર્મ-લક્ષી દર્શનની મૂળ ભાવના છે. સ્વની મર્યાદાઓથી આગળ, બધું સ્વીકારવાની વિશાળ દ્રષ્ટિ, આ ફરજની વાસ્તવિક વ્યાખ્યા છે. અને તેથી, ફરજ એ ફક્ત ઇમારતનું નામ નથી. કરોડો દેશવાસીઓના સપનાઓને સાકાર કરવા માટે આ તપભૂમિ છે. ફરજ એ શરૂઆત છે, ફરજ એ ભાગ્ય છે. કરુણા અને ખંતના સ્નેહના દોરામાં બંધાયેલું કાર્ય ફરજ છે. ફરજ એ સપનાઓનો સાથ છે, ફરજ એ સંકલ્પોની આશા છે, ફરજ એ સખત મહેનતનું પરિણામ છે, ફરજ એ ઇચ્છાશક્તિ છે જે દરેક જીવનમાં જ્યોત પ્રગટાવે છે. ફરજ એ કરોડો દેશવાસીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો આધાર છે, ફરજ એ ભારત માતાની જીવન-ઊર્જાનો ધ્વજવાહક છે, ફરજ એ નાગરિક દેવો ભવના મંત્રનો જાપ છે: ફરજ છે, રાષ્ટ્ર પ્રત્યે ભક્તિથી કરવામાં આવેલું દરેક કાર્ય ફરજ છે.

મિત્રો,

આઝાદી પછીના દાયકાઓ સુધી, દેશનું વહીવટી તંત્ર તે ઇમારતોમાંથી ચલાવવામાં આવતું હતું, જે બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન બનાવવામાં આવી હતી. તમે પણ જાણો છો કે દાયકાઓ પહેલા બનેલી આ વહીવટી ઇમારતોમાં કામ કરવાની પરિસ્થિતિઓ કેટલી ખરાબ છે, અને અમે હમણાં જ વિડિઓમાં કેટલીક ઝલક જોઈ છે. અહીં કામ કરતા લોકો માટે ન તો પૂરતી જગ્યા છે, ન તો પ્રકાશ, ન તો જરૂરી વેન્ટિલેશન. તમે કલ્પના કરી શકો છો કે ગૃહ મંત્રાલય જેવું મહત્વપૂર્ણ મંત્રાલય લગભગ 100 વર્ષથી એક જ ઈમારતમાં અપૂરતા સંસાધનોમાં ચાલી રહ્યું હતું. એટલું જ નહીં, ભારત સરકારના વિવિધ મંત્રાલયો દિલ્હીમાં 50 અલગ અલગ જગ્યાએથી ચાલી રહ્યા છે, આમાંના ઘણા મંત્રાલયો ભાડાના મકાનોમાં છે. તેમના ભાડા પાછળ ખર્ચાતી રકમ પોતે જ એક મોટો આંકડો છે. અને જો આપણે કુલ રકમની ગણતરી કરીએ તો તે ખૂબ મોટી છે, પરંતુ જો આપણે અંદાજે ગણતરી કરીએ તો તે દર વર્ષે દોઢ હજાર કરોડ રૂપિયા થાય છે. ભારત સરકાર ફક્ત વિવિધ મંત્રાલયોના ભાડા પાછળ જ આટલી મોટી રકમ ખર્ચ કરી રહી છે. આ સિવાય બીજી એક સમસ્યા પણ છે. કામના કારણે કર્મચારીઓને અહીંથી ત્યાં મુસાફરી કરવી પડે તે સ્વાભાવિક છે, એવો અંદાજ છે કે દરરોજ 8 થી 10 હજાર કર્મચારીઓને એક મંત્રાલયથી બીજા મંત્રાલયમાં મુસાફરી કરવી પડે છે. હવે, આમાં પણ સેંકડો વાહનોની અવરજવર થાય છે, ખર્ચ થાય છે, રસ્તાઓ પર ટ્રાફિક વધે છે, ઘણો સમય બગાડાય છે, અને આ બધું કામમાં બિનકાર્યક્ષમતા સિવાય બીજું કંઈ નથી તરફ દોરી જાય છે.

મિત્રો,

21મી સદીના ભારતને 21મી સદીની આધુનિક પ્રણાલીઓની જરૂર છે, તેને ઇમારતોની પણ જરૂર છે. ટેકનોલોજી, સુરક્ષા અને સુવિધાની દ્રષ્ટિએ શ્રેષ્ઠ ઇમારતો. જ્યાં કર્મચારીઓ આરામદાયક હોય, નિર્ણયો ઝડપી હોય અને સેવાઓ સરળ હોય. તેથી, કર્તવ્ય ભવન જેવી વિશાળ ઇમારતો કર્તવ્ય પથની આસપાસ એક સર્વાંગી દ્રષ્ટિકોણ સાથે બનાવવામાં આવી રહી છે. આ પહેલું કર્તવ્ય ભવન છે જે પૂર્ણ થયું છે, ઘણા કર્તવ્ય ભવનનું નિર્માણ ઝડપી ગતિએ ચાલી રહ્યું છે. જ્યારે આ કચેરીઓ નજીકમાં સ્થાનાંતરિત થશે, એકબીજાની નજીક હશે, ત્યારે કર્મચારીઓને યોગ્ય કાર્ય વાતાવરણ, જરૂરી સુવિધાઓ મળશે, તેમના કુલ કાર્ય ઉત્પાદનમાં પણ વધારો થશે. અને સરકાર ભાડા પર જે દોઢ હજાર કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરી રહી છે તે પણ બચશે.

મિત્રો,

કર્તવ્ય ભવનનું આ ભવ્ય મકાન, આ બધા પ્રોજેક્ટ્સ, નવા સંરક્ષણ સંકુલ, દેશના તમામ મોટા માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ, આ ફક્ત દેશની ગતિનો પુરાવો નથી, તે ભારતના વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણનું પણ પ્રતિબિંબ છે. ભારત પોતે કેવી રીતે આપણે વિશ્વને જે દ્રષ્ટિકોણ આપી રહ્યા છીએ તેને અપનાવી રહ્યું છે. આ આપણા માળખાગત વિકાસમાં દેખાય છે. આપણે વિશ્વને મિશન LiFE આપ્યું, આપણે એક પૃથ્વી, એક સૂર્ય, એક ગ્રીડનો વિચાર આગળ ધપાવ્યો, આ એવા દ્રષ્ટિકોણ છે જેની સાથે માનવતાના ભવિષ્યની આશા જોડાયેલી છે. આજે તમે કર્તવ્ય ભવન જેવા આપણા આધુનિક માળખાગત સુવિધાઓ જોઈ શકો છો, આ એવા માળખાગત સુવિધાઓ છે જેનો આત્મા લોકો તરફી છે. અને તેમનું માળખું ગ્રહ તરફી છે. કર્તવ્ય ભવનની છત પર સૌર પેનલો સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, કચરા વ્યવસ્થાપન માટે અદ્યતન પ્રણાલીઓને તેમાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવી છે. ગ્રીન ઇમારતોનું વિઝન હવે ભારતમાં વિસ્તરી રહ્યું છે.

મિત્રો,

આપણી સરકાર, એક હોલિસ્ટિક વિઝન સાથે ભારતના પુનર્નિર્માણમાં રોકાયેલી છે. આજે દેશનો કોઈ પણ ભાગ વિકાસના પ્રવાહથી અસ્પૃશ્ય નથી. જો દિલ્હીમાં નવું સંસદ ભવન બનાવવામાં આવ્યું છે, તો દેશમાં 30 હજારથી વધુ પંચાયત ભવન પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. આજે, એક તરફ અહીં કર્તવ્ય ભવન જેવી ઇમારત બનાવવામાં આવી રહી છે, અને તે જ સમયે ગરીબો માટે 4 કરોડથી વધુ કોંક્રિટ ઘરો પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. અહીં રાષ્ટ્રીય યુદ્ધ સ્મારક બનાવવામાં આવ્યું છે, પોલીસ સ્મારક બનાવવામાં આવ્યું છે, અને દેશમાં 300 થી વધુ નવી મેડિકલ કોલેજો પણ બનાવવામાં આવી છે. અહીં ભારત મંડપમ બનાવવામાં આવ્યું છે, અને દેશમાં 1300થી વધુ નવા અમૃત ભારત રેલ્વે સ્ટેશન પણ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. અહીં બનેલી યશોભૂમિની ભવ્યતા છેલ્લા 11 વર્ષમાં બનેલા લગભગ 90 નવા એરપોર્ટમાં પણ જોવા મળે છે.

મિત્રો,

મહાત્મા ગાંધી કહેતા હતા કે, અધિકારો અને ફરજો એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. આપણા અધિકારો ફક્ત ફરજની પરિપૂર્ણતાથી જ મજબૂત થાય છે. આપણે નાગરિકો પાસેથી ફરજની અપેક્ષા રાખીએ છીએ, પરંતુ એક સરકાર તરીકે, આપણા માટે ફરજ પણ સર્વોપરી છે. અને જ્યારે સરકાર ગંભીરતાથી પોતાની ફરજો પૂર્ણ કરે છે, ત્યારે તે શાસનમાં પણ દેખાય છે. તમે બધા જાણો છો, છેલ્લો દાયકો દેશમાં સુશાસનનો દાયકો રહ્યો છે. સુશાસન અને વિકાસનો પ્રવાહ સુધારાઓની ગંગોત્રીમાંથી વહે છે. સુધારાઓ એક સુસંગત અને સમયબદ્ધ પ્રક્રિયા છે. તેથી જ દેશમાં સતત મોટા સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા છે. આપણા સુધારાઓ સુસંગત, ગતિશીલ અને સ્વપ્નદ્રષ્ટા છે. સરકાર અને જનતા વચ્ચેના સંબંધોમાં સુધારો, જીવનની સરળતામાં વધારો, વંચિતોને પ્રાથમિકતા આપવી, મહિલાઓનું સશક્તિકરણ, સરકારની કામગીરીમાં સુધારો, દેશ સતત આ દિશામાં નવીન રીતે કામ કરી રહ્યો છે. અમને ગર્વ છે કે છેલ્લા 11 વર્ષમાં દેશે એક એવી શાસન વ્યવસ્થા વિકસાવી છે જે પારદર્શક, સંવેદનશીલ અને નાગરિક કેન્દ્રિત છે.

મિત્રો,

હું દુનિયાના કોઈપણ દેશમાં જાઉં છું, જન ધન, આધાર અને મોબાઇલ, JAM ત્રિમૂર્તિ વિશે ઘણી ચર્ચા થાય છે. તેની સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રશંસા થાય છે. તેણે ભારતમાં સરકારી યોજનાઓના વિતરણને પારદર્શક અને લીકેજ મુક્ત બનાવ્યું છે. આજે, કોઈને પણ એ જાણીને નવાઈ લાગશે કે દેશમાં રેશનકાર્ડ, ગેસ સબસિડી, શિષ્યવૃત્તિ વગેરે જેવી વિવિધ યોજનાઓના લગભગ 10 કરોડ લાભાર્થીઓ હતા. આ આંકડો સાંભળીને તમને આશ્ચર્ય થશે. 10 કરોડ લાભાર્થીઓ એવા હતા જેઓ ક્યારેય જન્મ્યા જ નહોતા. પાછલી સરકારો તેમના નામે પૈસા મોકલતી હતી, અને તે પૈસા આ નકલી લાભાર્થીઓના નામે વચેટિયાઓના ખાતામાં જતા હતા. આ સરકારમાં, આ બધા 10 કરોડ નકલી નામો દૂર કરવામાં આવ્યા છે. અને નવીનતમ આંકડો એ છે કે આનાથી દેશના 4 લાખ 30 હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુ ખોટા હાથમાં જતા બચ્યા છે. જરા કલ્પના કરો, 4 લાખ 30 હજાર કરોડ રૂપિયાની ચોરી થઈ, હવે આ પૈસા દેશના વિકાસમાં ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યા છે. મતલબ કે, લાભાર્થીઓ પણ ખુશ છે, અને દેશના સંસાધનો પણ બચી ગયા છે.

મિત્રો,

માત્ર ભ્રષ્ટાચાર અને લીકેજ જ નહીં, બિનજરૂરી નિયમો અને નિયમોએ પણ નાગરિકોને પરેશાન કર્યા. આનાથી સરકારની નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડી ગઈ. એટલા માટે અમે 1500થી વધુ જૂના કાયદાઓ નાબૂદ કર્યા છે. ઘણા કાયદા બ્રિટિશ યુગના હતા, જે આટલા દાયકાઓ પછી પણ અવરોધ હતા. કાયદાઓનું પાલન પણ આપણા માટે એક મોટો બોજ રહ્યો છે. કોઈપણ કાર્ય શરૂ કરવા માટે, ડઝનેક દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડતા હતા. છેલ્લા 11 વર્ષમાં 40 હજારથી વધુ પાલન નાબૂદ કરવામાં આવ્યા છે. અને આ કાર્ય હજુ પૂર્ણ થયું નથી, તે હજુ પણ ચાલુ છે.

મિત્રો,

ભારત સરકારના વરિષ્ઠ સચિવો પણ અહીં હાજર છે, તમે જાણો છો કે પહેલા ઘણા વિભાગો અને મંત્રાલયોમાં જવાબદારીઓ અને અધિકારોનું ઓવરલેપિંગ કેટલું હતું. આને કારણે, નિર્ણયો અટકી જતા હતા, કામ અટકી જતું હતું. અમે વિવિધ વિભાગોને જોડીને ડુપ્લિકેશનનો અંત લાવ્યો. કેટલાક મંત્રાલયોનું મર્જર કરવામાં આવ્યું. જ્યાં જરૂર હતી ત્યાં નવા મંત્રાલયો પણ બનાવવામાં આવ્યા, પાણીની સુરક્ષા સુરક્ષિત કરવા માટે જળ શક્તિ મંત્રાલય બનાવવામાં આવ્યું, સહકારી ચળવળને મજબૂત કરવા માટે સહકારી મંત્રાલય બનાવવામાં આવ્યું, પહેલીવાર મત્સ્યઉદ્યોગ મંત્રાલય બનાવવામાં આવ્યું. આપણા યુવાનો માટે કૌશલ્ય વિકાસ મંત્રાલય બનાવવામાં આવ્યું. આ નિર્ણયોથી સરકારની કાર્યક્ષમતામાં વધારો થયો છે અને ડિલિવરીને પણ વેગ મળ્યો છે.

મિત્રો,

અમે સરકારની કાર્ય સંસ્કૃતિને અપગ્રેડ કરવા માટે પણ કામ કરી રહ્યા છીએ. મિશન કર્મયોગી, i-GOT જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ આપણા સરકારી કર્મચારીઓને ટેકનિકલી સશક્ત બનાવી રહ્યા છે. ઈ-ઓફિસ, ફાઇલ ટ્રેકિંગ, ડિજિટલ મંજૂરી, એક એવી સિસ્ટમ બનાવવામાં આવી રહી છે જે ઝડપી અને ટ્રેસેબલ છે.

મિત્રો,

જ્યારે આપણે નવા ઘરમાં જઈએ છીએ, ત્યારે આપણી અંદર એક નવો ઉત્સાહ હોય છે, આપણી ઉર્જા અનેકગણી વધી જાય છે. હવે તમે આ નવી ઇમારતમાં તમારી જવાબદારીઓને એ જ ઉત્સાહથી આગળ ધપાવશો. તમે ગમે તે પદ પર હોવ, તમારે તમારા કાર્યકાળને યાદગાર બનાવવા માટે કામ કરવું જોઈએ. જ્યારે તમે અહીંથી જાઓ છો, ત્યારે તમને એવું લાગવું જોઈએ કે તમે દેશની સેવામાં તમારું 100% યોગદાન આપ્યું છે.

મિત્રો,

આપણે ફાઇલો પ્રત્યેનો આપણો અભિગમ પણ બદલવાની જરૂર છે. એક ફાઇલ, ફરિયાદ, અરજી, તે એક નિયમિત કાર્ય જેવું લાગી શકે છે. પરંતુ કોઈ માટે, તે એક કાગળ તેમની આશા બની શકે છે, ઘણા લોકોનું આખું જીવન એક ફાઇલ સાથે જોડી શકાય છે. હવે, ઉદાહરણ તરીકે, જો 1 લાખ લોકો સાથે સંબંધિત ફાઇલ તમારા ટેબલ પર એક દિવસ માટે પણ વિલંબિત થાય છે, તો તેના પરિણામે 1 લાખ માનવ દિવસોનું નુકસાન થાય છે. જ્યારે તમે તમારા કાર્યને આ દ્રષ્ટિકોણથી જુઓ છો, ત્યારે તમને એવું પણ લાગશે કે આ કોઈપણ સુવિધા કે વિચારથી ઉપર સેવા માટે એક મહાન તક છે. જો તમે કોઈ નવો વિચાર ઉત્પન્ન કરો છો, તો શક્ય છે કે તમે કોઈ મોટા પરિવર્તનનો પાયો નાખી રહ્યા છો. આ ફરજની ભાવના સાથે, આપણે બધાએ હંમેશા રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં રોકાયેલા રહેવું પડશે. આપણે બધાએ હંમેશા યાદ રાખવું પડશેઃ વિકસિત ભારતના સપના કર્તવ્યના ગર્ભમાં ઉછરે છે.

મિત્રો,

આજનો દિવસ ટીકાનો નથી, પરંતુ આત્મનિરીક્ષણનો અવસર ચોક્કસ છે. આપણી સાથે આઝાદી મેળવનારા ઘણા દેશોએ ખૂબ ઝડપથી પ્રગતિ કરી. પરંતુ, ભારત તે ગતિએ પ્રગતિ કરી શક્યું નહીં, તેના ઘણા કારણો હશે. પરંતુ હવે આપણી જવાબદારી છે કે આપણે આવનારી પેઢીઓ માટે સમસ્યાઓ ન છોડીએ. આપણે જે નિર્ણયો લીધા, જૂની ઇમારતોમાં બેસીને જે નીતિઓ બનાવી, તેણે આપણને 25 કરોડ દેશવાસીઓને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢવાની હિંમત આપી. 25 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવે એ ખૂબ મોટી સિદ્ધિ છે, પરંતુ હું દરેક કાર્ય પછી પણ કંઈક નવું વિચારતો રહું છું. હવે નવી ઇમારતોમાં, વધુ કાર્યક્ષમતા સાથે, આપણી કાર્યક્ષમતા વધારીને, આપણે દેશને જેટલું આપી શકીએ છીએ, તે વલણ સાથે, આપણે આ ઇમારતમાં તે કાર્ય કરીશું અને બતાવીશું કે ભારતને ગરીબીથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત કરવાનું છે. વિકસિત ભારતનું સ્વપ્ન આ ઇમારતો દ્વારા સાકાર થશે. આ ધ્યેય ફક્ત આપણા બધાના પ્રયાસોથી જ પ્રાપ્ત થશે, આપણે ભારતને વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર બનાવવું છે. સાથે મળીને આપણે મેક ઇન ઇન્ડિયા અને આત્મનિર્ભર ભારતની સફળતાની ગાથા લખવી પડશે. આપણો સંકલ્પ એ હોવો જોઈએ કે આપણે આપણી અને દેશની ઉત્પાદકતા વધારીએ. જ્યારે પર્યટનની વાત આવે છે, ત્યારે વિશ્વભરના લોકો ભારત આવે, જ્યારે બ્રાન્ડ્સની વાત આવે છે, ત્યારે વિશ્વભરના વિદ્યાર્થીઓએ ભારત આવવું જોઈએ. ભારતની શક્તિ વધારવા માટે આપણે શું કરી શકીએ છીએ, તે પણ આપણા જીવનનો ઉદ્દેશ હોવો જોઈએ.

મિત્રો,

જ્યારે સફળ રાષ્ટ્રો આગળ વધે છે, ત્યારે તેઓ તેમના સકારાત્મક વારસાને છોડતા નથી. તેઓ તેને સાચવે છે. આજે આપણું ભારત 'વિકાસ અને વારસો'ના આ વિઝન પર આગળ વધી રહ્યું છે. નવા કર્તવ્ય ભવન પછી, આ ઉત્તર અને દક્ષિણ બ્લોક્સ પણ ભારતના મહાન વારસાનો એક ભાગ બનશે. ઉત્તર અને દક્ષિણ બ્લોક્સને 'યુગે યુગિન ભારત'માં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે દેશના લોકો માટે આ સંગ્રહાલય છે. દેશનો દરેક નાગરિક અહીં જઈ શકશે અને દેશની ઐતિહાસિક યાત્રા જોઈ શકશે. મને ખાતરી છે કે અહીં આપણે બધા આ સ્થળનો વારસો અને પ્રેરણા આપણી સાથે લઈને કર્તવ્ય ભવનમાં પ્રવેશ કરીશું. હું ફરી એકવાર દેશવાસીઓને કર્તવ્ય ભવનના અભિનંદન આપું છું.

ખૂબ ખૂબ આભાર.