પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે બેંગલુરુ, કર્ણાટકમાં આર્ટ ઓફ લિવિંગની 45th વર્ષગાંઠની ઉજવણીમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રસંગની મંગલકારીતા પર ધ્યાન દોરતા, પ્રધાનમંત્રીએ બાળકો દ્વારા વૈદિક મંત્રોચ્ચાર દ્વારા સ્વાગત, ભગવાન ગણેશના દર્શન, શ્રી શ્રી રવિશંકર જીનું 70th વર્ષ અને આર્ટ ઓફ લિવિંગની 45th વર્ષગાંઠની ઉજવણી દ્વારા સમૃદ્ધ બનેલી સવારની વિશિષ્ટતાનું વર્ણન કર્યું હતું. શ્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે, "આ એવી ક્ષણો છે જે હંમેશા મારી સ્મૃતિઓમાં રહેશે."
દિવ્ય અને ભવ્ય મેડિટેશન ટેમ્પલના ઉદઘાટનને ચિહ્નિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ આવી સમર્પિત સંસ્થાઓના મહત્વની પુષ્ટિ કરી અને આર્ટ ઓફ લિવિંગ પરિવારને તેમના નવા અભયારણ્ય માટે શુભેચ્છાઓ પાઠવી. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "જ્યારે સંકલ્પ સ્પષ્ટ હોય અને કાર્ય સેવાની ભાવના સાથે કરવામાં આવે, ત્યારે દરેક પ્રયાસ સુખદ પરિણામ આપે છે."
બેંગલુરુના વિશિષ્ટ વાતાવરણની પ્રશંસા કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ હાઈલાઈટ કર્યું કે આ શહેર વૈશ્વિક સ્તરે માત્ર સોફ્ટવેર અને સેવાઓ માટે જ નહીં પરંતુ ભારતની સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને આધ્યાત્મિક ચેતનાને ઉન્નત કરવા માટે પણ ઓળખાય છે. શ્રી મોદીએ અવલોકન કર્યું કે, "આધ્યાત્મિકતા અને આધ્યાત્મિક ચેતનાને પણ આ શહેર દ્વારા નવી ઊંચાઈઓ આપવામાં આવી છે."
ભારતના મૂલ્યોના અભિન્ન અંગ તરીકે યોગ, ધ્યાન અને પ્રાણાયામના ઊંડા મૂળ શોધી કાઢતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારતની આધ્યાત્મિક વિરાસતનો વૈશ્વિક પ્રભાવ અને અસંખ્ય સંસ્થાઓને પ્રેરણા આપવામાં તેની ભૂમિકાની નોંધ લીધી. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી કે, "આજે વિશ્વભરના લોકો ભારતની આધ્યાત્મિક મૂલ્યોથી પ્રભાવિત છે, અને આ પ્રાચીન મૂલ્યોમાંથી ભારતની ઘણી સંસ્થાઓ પણ પ્રેરણા મેળવી રહી છે."
આ પ્રાચીન આધ્યાત્મિક મૂલ્યોમાંથી પ્રેરણા લઈને, પ્રધાનમંત્રીએ યાદ કર્યું કે કેવી રીતે શ્રી શ્રી રવિશંકર જીએ 45 વર્ષ પહેલાં આર્ટ ઓફ લિવિંગનું બીજ વાવ્યું હતું, જે હવે એક વિશાળ વટવૃક્ષ બની ગયું છે. શ્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે, "આજે તે આપણી સામે એક વિશાળ વટવૃક્ષ તરીકે ઊભું છે જેની હજારો શાખાઓ વિશ્વભરના અસંખ્ય લોકોના જીવનને સ્પર્શી રહી છે."
ભાષાઓ, પરંપરાઓ, રિવાજો અને પૂજા પદ્ધતિઓ સહિત ભારતની વિવિધતાના સમૃદ્ધ તાણાવાણાને હાઈલાઈટ કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ આ સુંદર વિવિધતાઓને એકસાથે શું જોડે છે તે વિશે મૂળભૂત પ્રશ્ન પૂછ્યો. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "તેનો જવાબ પોતાના માટે નહીં પણ બીજા માટે જીવવું એ છે."
પુરાણોના પ્રાચીન જ્ઞાનને ટાંકીને, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બીજાની સેવા કરવી એ પુણ્ય છે જ્યારે દુઃખ પહોંચાડવું એ પાપ છે, અને તે વાત પર ભાર મૂક્યો કે સેવા એ ભારતીય સમાજનું સ્વાભાવિક ચરિત્ર છે. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે, " સેવા પરમો ધર્મએ આપણા સમાજનું સ્વાભાવિક ચરિત્ર છે."
ભારતની ઘણી આધ્યાત્મિક ચળવળોએ આખરે માનવતાની સેવા દ્વારા પોતાની જાતને વ્યક્ત કરી છે તે નોંધીને, પ્રધાનમંત્રીએ આર્ટ ઓફ લિવિંગના દરેક પ્રયાસમાં આ જ ભાવના પ્રતિબિંબિત થતી જોઈને આનંદ વ્યક્ત કર્યો હતો. આર્ટ ઓફ લિવિંગની યાત્રા સાથે જોડાયેલા દરેક સ્વયંસેવકને હૃદયપૂર્વકની શુભેચ્છાઓ પાઠવતા, પ્રધાનમંત્રીએ તેમના સમર્પણ અને સેવા અભિમુખતાની પ્રશંસા કરી હતી.
કોઈપણ મિશનની સફળતા માટે સામાજિક જોડાણ આવશ્યક છે તેના પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યો હાંસલ કરવા માટે સામાજિક શક્તિને જાગૃત કરવી એ પાયાની બાબત છે. તેમણે તેમના લાંબા સમયના વિશ્વાસને રેખાંકિત કર્યો કે સમાજ રાજકીય પ્રણાલીઓ અને સરકારો કરતા વધુ શક્તિ ધરાવે છે, અને જ્યાં સુધી સમુદાયો રાષ્ટ્રનિર્માણમાં સક્રિયપણે ભાગ ન લે ત્યાં સુધી કોઈ વહીવટીતંત્ર સાચી રીતે સફળ થઈ શકતું નથી. તેમણે સ્વચ્છ ભારત મિશનને ઉદાહરણ તરીકે ટાંક્યું, અને નોંધ્યું કે જે સરકારી પહેલ તરીકે શરૂ થયું હતું તે લોકોના જીવનના સ્વાભાવિક માળખામાં વણાઈ ગયું છે, જે હવે સમાજની પોતાની ગતિથી આગળ વધી રહ્યું છે. કોઈપણ અભિયાન ત્યારે સફળ થાય છે જ્યારે સમાજની શક્તિ તેની સાથે જોડાય છે તે વાત પર ભાર મૂકતા શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "દરેક આવા મહત્વપૂર્ણ મિશન માટે સમાજની શક્તિને જાગૃત કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે."
સક્રિય સામાજિક જોડાણ રાષ્ટ્રના સૌથી મોટા પડકારો માટે સામૂહિક ઉકેલો સક્ષમ કરે છે તેવું અવલોકન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ આર્ટ ઓફ લિવિંગની તેની પહેલોમાં સમાજની શક્તિને સતત ચેનલાઇઝ કરવા બદલ પ્રશંસા કરી. તેમણે વૃક્ષારોપણ અભિયાન, ગ્રામીણ સ્માર્ટ વિલેજ સેન્ટર્સ, મહિલા અને આદિવાસી સશક્તિકરણ પહેલ અથવા જેલમાં રહેલા વ્યક્તિઓ માટે માનસિક સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમો હોય, વિકાસ કાર્યક્રમોમાં સંસ્થાના સામાજિક અભિગમના વખાણ કર્યા. શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું કે, "આ પ્રયાસો દેશ અને સમાજની વિકાસયાત્રામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે."
યુવા સશક્તિકરણને પ્રાધાન્ય આપવા બદલ હાજર રહેલા દરેક વ્યક્તિની પ્રશંસા કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ અને નવીનતા દ્વારા સંચાલિત આજના ઝડપી વૈશ્વિક પરિવર્તનોને ધ્યાનમાં લેતા આ ફોકસની તાકીદ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે અવલોકન કર્યું કે ભારત માત્ર આ ફેરફારોમાં ભાગ લઈ રહ્યું નથી પરંતુ ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિસ્તરણ અને સ્ટાર્ટઅપ ઈકોસિસ્ટમમાં વિશેષ સિદ્ધિઓ સાથે અસંખ્ય ક્ષેત્રોમાં નેતૃત્વ કરી રહ્યું છે. તેમણે હાઈલાઈટ કર્યું કે ભારતના યુવાનો સ્પેસ ટેકનોલોજીમાં અગ્રેસર છે અને આવી તમામ રાષ્ટ્રીય સફળતાઓમાં યોગદાન આપી રહ્યા છે. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "ભારત માત્ર આ પરિવર્તનમાં ભાગ લઈ રહ્યું નથી, તે ઘણા ક્ષેત્રોમાં નેતૃત્વ પણ કરી રહ્યું છે." આ સિદ્ધિઓનો શ્રેય ભારતના યુવાનોને આપતા, પ્રધાનમંત્રીએ યુવાનોને આધુનિક યુગના પડકારોના ઉકેલો શોધવામાં મદદ કરવામાં આર્ટ ઓફ લિવિંગની ભૂમિકા સ્વીકારી.
દૂરના વ્યક્તિઓને તાત્કાલિક જોડવાની ટેક્નોલોજીની શક્તિને સ્વીકારતા, પ્રધાનમંત્રીએ લોકોની પોતાની જાત સાથે જોડાવાની ક્ષમતાને મજબૂત કરવાની સમાંતર આવશ્યકતા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતનું વિકસિત ભવિષ્ય એવા યુવાનો કેળવવા પર નિર્ભર છે જેઓ માનસિક રીતે શાંત, સામાજિક રીતે જવાબદાર અને સામાજિક જરૂરિયાતો પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય. તેમણે જોડાણ, પોતીકાપણું અને સામૂહિક જવાબદારીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આધ્યાત્મિક સુખાકારી, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, યોગ અને ધ્યાન પર કામ કરતી સંસ્થાઓની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો, અને તે સાથે સાંસ્કૃતિક સમજ માટેની તકો પૂરી પાડી. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "એક વિકસિત ભારત એવા યુવાનો દ્વારા બનાવવામાં આવશે, જેઓ માનસિક રીતે શાંત, સામાજિક રીતે જવાબદાર અને સમાજ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય."
નવા ઉદઘાટન થયેલ મેડિટેશન ટેમ્પલ હજારો લોકો માટે શાંતિ અને ઉપચારના આશ્રયસ્થાન તરીકે સેવા આપશે તેવો વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ સ્વીકાર્યું કે સમાજ પહેલેથી જ રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની તેની ફરજોની પ્રશંસનીય રીતે પૂર્તિ કરી રહ્યો છે, તેમ છતાં તેઓ સર્વગ્રાહી રાષ્ટ્રીય વિકાસ માટે તેમની સમક્ષ કેટલીક મહત્વપૂર્ણ અપીલો રાખવા માંગે છે.
ભારતના વ્યાપક વિકાસને આગળ વધારવામાં આર્ટ ઓફ લિવિંગ જેવી સંસ્થાઓએ ભજવવી પડતી મહત્વની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રધાનમંત્રીએ ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિઓ સાથે જોડવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવા વિનંતી કરી. તેમણે ટકાઉ ખેતીને આર્ટ ઓફ લિવિંગની જ એક અભિવ્યક્તિ ગણાવી, અને એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે ધરતી માતાને રસાયણોથી બચાવવી એ આધ્યાત્મિક અભ્યાસ અને પર્યાવરણીય કારભારી બંને છે. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી કે, "પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવી અને ધરતી માતાને રસાયણોથી બચાવવી, આ પણ આર્ટ ઓફ લિવિંગ છે."
"એક પેડ મા કે નામ" અભિયાનના વ્યાપક વિસ્તરણને પ્રોત્સાહિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ પર્યાવરણ સુરક્ષાને સીધી રીતે સારી રીતે જીવવાના દર્શન સાથે જોડી દીધી. તેમણે આ મિશન માટે નવેસરથી પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવતા ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું એ પણ આર્ટ ઓફ લિવિંગ છે."
"પર ડ્રોપ, મોર ક્રોપ" પહેલ દ્વારા ખેડૂત સમુદાયોમાં જળ વ્યવસ્થાપનની સુધારેલી પદ્ધતિઓની હિમાયત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સામાજિક સહયોગથી પરિણામોમાં વધારો થશે. તેમણે આગામી ચોમાસાની સિઝનને ધ્યાનમાં રાખીને આ કાર્યની તાકીદ પર ભાર મૂક્યો હતો, જે વ્યાપક જળ સંરક્ષણ જાગૃતિ માટે આદર્શ સમય બનાવે છે. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે, "પાણીના દરેક ટીપાની બચત કરવી એ પણ આર્ટ ઓફ લિવિંગ છે."
જવાબદાર જીવન જીવવાના આ વિઝનને વીજળી સંરક્ષણ, સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક નાબૂદી અને સ્થાનિક ઉત્પાદિત વસ્તુઓના પ્રચાર સુધી વિસ્તરતા, પ્રધાનમંત્રીએ આ બધી પદ્ધતિઓને આર્ટ ઓફ લિવિંગ ફિલોસોફી સાથે જોડી. તેમણે સરકારની મિશન લાઈફ પહેલ પર પ્રકાશ પાડ્યો, જે પ્રકૃતિ સાથે સંવાદિતા જાળવી રાખીને વધુ જવાબદારી અને જાગૃતિ સાથે જીવવાને પ્રોત્સાહન આપે છે. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "આ જીવનશૈલી જે કુદરત સાથે સંતુલન જાળવે છે તે પણ આર્ટ ઓફ લિવિંગ છે."
"પર ડ્રોપ, મોર ક્રોપ" પહેલ દ્વારા ખેડૂત સમુદાયોમાં જળ વ્યવસ્થાપનની સુધારેલી પદ્ધતિઓની હિમાયત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સામાજિક સહયોગથી પરિણામોમાં વધારો થશે. તેમણે આગામી ચોમાસાની સિઝનને ધ્યાનમાં રાખીને આ કાર્યની તાકીદ પર ભાર મૂક્યો હતો, જે વ્યાપક જળ સંરક્ષણ જાગૃતિ માટે આદર્શ સમય બનાવે છે. શ્રી મોદીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે, "પાણીના દરેક ટીપાની બચત કરવી એ પણ આર્ટ ઓફ લિવિંગ છે."
જવાબદાર જીવન જીવવાના આ વિઝનને વીજળી સંરક્ષણ, સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક નાબૂદી અને સ્થાનિક ઉત્પાદિત વસ્તુઓના પ્રચાર સુધી વિસ્તરતા, પ્રધાનમંત્રીએ આ બધી પદ્ધતિઓને આર્ટ ઓફ લિવિંગ ફિલોસોફી સાથે જોડી. તેમણે સરકારની મિશન લાઈફ પહેલ પર પ્રકાશ પાડ્યો, જે પ્રકૃતિ સાથે સંવાદિતા જાળવી રાખીને વધુ જવાબદારી અને જાગૃતિ સાથે જીવવાને પ્રોત્સાહન આપે છે. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "આ જીવનશૈલી જે કુદરત સાથે સંતુલન જાળવે છે તે પણ આર્ટ ઓફ લિવિંગ છે."
પ્રધાનમંત્રીએ અંતમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે સંસ્થા આગામી દિવસોમાં આવા જટિલ મુદ્દાઓને વધુને વધુ પ્રાધાન્ય આપશે.
સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ સ્પીચ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો
बेंगलुरू का माहौल...यहां का वातावरण...कुछ अलग ही होता है।
— PMO India (@PMOIndia) May 10, 2026
ये शहर software और services के लिए दुनिया भर में जाना जाता है।
लेकिन भारत की सांस्कृतिक पहचान... Spirituality...आध्यात्मिक चेतना को भी इस शहर ने नई ऊंचाई दी है: PM @narendramodi
सेवा परमो धर्मः ...ये हमारे समाज का स्वाभाविक चरित्र है: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) May 10, 2026
हमारा स्वच्छ भारत अभियान... ये सिर्फ सरकारी कार्यक्रम नहीं है बल्कि ये लोगों के जीवन का स्वाभाविक हिस्सा बन चुका है।
— PMO India (@PMOIndia) May 10, 2026
अब ये समाज की शक्ति से ही आगे बढ़ रहा है: PM @narendramodi
विकसित भारत का निर्माण ऐसे युवाओं से ही होगा... जो मानसिक रूप से शांत हों, जो सामाजिक रूप से जिम्मेदार हों, जो समाज के प्रति संवेदनशील हों: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) May 10, 2026
