રિપબ્લિક ઓફ ઇન્ડિયા અને રિપબ્લિક ઓફ કોરિયા, જેમને હવે પછી "બંને પક્ષો" તરીકે ઓળખવામાં આવશે, તેઓ જળવાયુ પરિવર્તન (climate change), મેરીટાઇમ અને આર્કટિક મુદ્દાઓમાં વ્યવહારુ સહયોગ દ્વારા વૈશ્વિક ટકાઉપણાના પડકારોને ઉકેલવા માટે દ્વિપક્ષીય સહકારને મજબૂત કરવા સંમત થયા છે.
પર્યાવરણીય રીતે જવાબદાર રાષ્ટ્રો તરીકે, બંને પક્ષોએ પર્યાવરણના સંદર્ભમાં 'ટકાઉ વિકાસ માટેના 2030 એજન્ડા' (2030 Agenda for Sustainable Development) ને સંકલિત રીતે પૂર્ણ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. આ હાંસલ કરવા માટે, બંને પક્ષોએ જમીન, હવા, પાણી, જૈવવિવિધતા અને કચરા સહિતના કુદરતી સંસાધનોના ટકાઉ સંચાલન સહિત પર્યાવરણીય બાબતો અને જળવાયુ પરિવર્તન પર સહકારને પ્રોત્સાહન આપવાનું નક્કી કર્યું છે.
જળવાયુ પરિવર્તન સહકાર (Climate Change Cooperation)
નિયમ-આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા પ્રત્યેના તેમના સમર્થન અને પેરિસ કરાર પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરતા, બંને પક્ષોએ અભૂતપૂર્વ આબોહવા સંકટ, જે માનવતા અને પ્રકૃતિની ટકાઉપણું માટે જોખમ ઊભું કરે છે, તેને ઉકેલવા માટે ક્લાયમેટ એક્શન વધારવાના નિર્ણાયક મહત્વને સ્વીકાર્યું હતું.
આ સંદર્ભમાં, બંને પક્ષોએ પેરિસ કરારની કલમ 6.2 હેઠળ MOC ના નિષ્કર્ષનું સ્વાગત કર્યું હતું, જે રોકાણ-સંચાલિત શમન (mitigation) પ્રોજેક્ટ્સ માટે સહકારી અભિગમ સ્થાપિત કરે છે, તેમના સંબંધિત રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્ધારિત યોગદાન (NDCs) ની સિદ્ધિને આગળ વધારે છે અને આબોહવા પરિવર્તન સામેની કાર્યવાહીના ક્ષેત્રમાં તેમની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવે છે. બંને પક્ષો કાર્બન માર્કેટ, કલમ 6.2 સહકારી અભિગમ, રિન્યુએબલ એનર્જી અને લો-કાર્બન ટેકનોલોજી સહિત જળવાયુ પરિવર્તનના મુદ્દાઓ પર સહકારને પ્રોત્સાહન આપશે.
પર્યાવરણીય સહકાર અને ટકાઉ વિકાસ
પર્યાવરણીય રીતે જવાબદાર રાષ્ટ્રો તરીકે, ભારત અને ROK એ આબોહવા અને પર્યાવરણના ક્ષેત્રમાં સહકાર પરના MOU દ્વારા સંસ્થાકીય સહકાર ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ભારતીય પક્ષે ROK ના ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA) માં સભ્ય તરીકે જોડાવાનું સ્વાગત કર્યું હતું. ROK પક્ષે ભારતના ગ્લોબલ ગ્રીન ગ્રોથ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (GGGI) માં સભ્ય તરીકે જોડાવાનું સ્વાગત કર્યું હતું.
મહાસાગરો અને દરિયાઈ ટકાઉપણું (Oceans and Marine Sustainability)
આર્થિક વિકાસ, પારિસ્થિતિક સંતુલન અને ખાદ્ય સુરક્ષા માટે મહાસાગરોના મહત્વને ઓળખીને, બંને પક્ષો દરિયાઈ વિજ્ઞાન, ટકાઉ મત્સ્યોદ્યોગ, દરિયાકાંઠાની ઇકોસિસ્ટમ સુરક્ષા અને દરિયાઈ પ્રદૂષણ નિવારણમાં સહકાર વિસ્તારવા સંમત થયા હતા.
બંને પક્ષો બ્લુ ઈકોનોમીમાં સહયોગ વધારશે અને બંને દેશોની વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ અને મેરીટાઇમ એજન્સીઓ વચ્ચે ગાઢ આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપશે.
આર્કટિક સંશોધન અને ધ્રુવીય સહકાર (Arctic Research and Polar Cooperation)
ભારત અને ROK એ આર્કટિક સંશોધન અને વૈજ્ઞાનિક સહકારમાં તેમના વધતા જોડાણની નોંધ લીધી હતી. બંને પક્ષોએ આર્કટિકને જળવાયુ પરિવર્તનની સમજ વધારવા માટેના એક મહત્વપૂર્ણ પ્રદેશ તરીકે સ્વીકાર્યો હતો અને આર્કટિક વિજ્ઞાન અને આર્કટિક શિપિંગ સહિત આર્કટિકમાં સહકાર વિસ્તારવા સંમત થયા હતા.
બંને પક્ષો પોતપોતાની આર્કટિક સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે ગાઢ સહયોગને પ્રોત્સાહન આપશે અને સંયુક્ત સંશોધન પહેલ, વૈજ્ઞાનિક આદાનપ્રદાન અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્રુવીય સંશોધન કાર્યક્રમોમાં ભાગીદારી માટેની તકો શોધશે.
આગામી માર્ગ (Way Forward)
બંને પક્ષોએ વ્યવહારુ સહયોગને આગળ વધારવા માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો જે ટકાઉ વિકાસ અને ક્લાયમેટ એક્શનમાં યોગદાન આપે છે.
ભારત અને ROK એ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ સંયુક્ત નિવેદનમાં દર્શાવેલ વિસ્તૃત સહકાર નવીન અને સ્કેલેબલ (વિસ્તૃત કરી શકાય તેવા) ઉકેલોના વિકાસમાં ફાળો આપશે જે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર અને તેનાથી આગળ ટકાઉ વિકાસને ટેકો આપી શકે છે.
