શેર
 
Comments

 

પ્રગતિનાં મૂળ : ગુજરાતની સર્વગ્રાહી પ્રગતિ માટેનાં વૃક્ષોનું વાવેતર

 

પ્રિય મિત્રો,

આવતી કાલે શ્રાવણ મહિનાની ‘પવિત્રા બારસ’ ના પવિત્ર અવસરે હું આ વર્ષના ‘વન મહોત્સવ’ નું ઉદઘાટન કરીશ. પાછલાં કેટલાંક વર્ષોમાં, ગુજરાતમાં આ વાર્ષિક વન મહોત્સવ અભિયાનોએ સામાજિક વનનિર્માણની વિભાવનામાં એક તદ્દન નવા અર્થનો ઉમેરો કરેલ છે. તે આપણી ભાવિ પેઢીઓને આપણા દ્વારા એક હરિયાળો બગીચો આપી જવાનું સુનિશ્ચિત કરવાના આપણા નિશ્ચય તથા પ્રતિબદ્ધતાને પ્રગટ કરે છે.

આ વર્ષના ‘વન મહોત્સવ’ નું ઉદઘાટન કરવા માટે હું પંચમહાલના સંતરામપુર તાલુકામાં આવેલ એક સુંદર પહાડી ગામ માનગઢ જઈશ. માનગઢની ભૂમિએ કેટલાક અત્યંત બહાદુર આદિવાસી શૂરવીરો પેદા કરેલ છે, કે જેઓએ અન્યાયી સંસ્થાનવાદી સામ્રાજ્યવાદ સામે બળવાનું રણશિંગું ફૂંક્યું હતું. અગાઉ 1913 માં, અંગ્રેજોએ નિર્દયપણે 1507 આદિવાસીઓની હત્યા કરી હતી, જ્યારે તેઓ અવિરત શોષણનો વિરોધ કરવા માટે એકઠા થયા હતા, આ આપણને ઘાતકી જલીયાંવાલા બાગના હત્યાકાંડની યાદ અપાવે છે. 1857 ની આઝાદીની પ્રથમ લડાઈ પછી પ્રથમ વખત એવું બનેલ કે આટલી તીવ્રતા, સમર્પણ અને આદર્શવાદ સાથે ગુજરાતના લોકોમાં દેશભક્તિની ચિનગારી સળગાવવામાં આવેલ. 

આ આદિવાસીઓનું નેતૃત્વ બહાદુરી અને પ્રેરણાત્મક નેતૃત્વની મશાલ સમાન ગોવિંદ ગુરુ દ્વારા કરવામાં આવેલ. પોતાના આધ્યાત્મિક ઉપદેશો દ્વારા તેઓએ આદિવાસી સમુદાયોની સ્વાતંત્ર્ય અધિકારો અને સ્વમાનના હેતુ માટે કામ કરેલ. તેમણે પોતાના લોકોમાં જાગરૂકતા પેદા કરવા માટે અથાક રીતે કામ કર્યું, જેથી તેમનો સમુદાય બાકીના સમાજ સાથે સમાન રીતે વિકાસ કરી શકે.

ગોવિંદ ગુરુ વાસ્તવમાં તેમના સમય કરતાં આગળ હતા. ગોવિંદ ગુરુ જેવા વ્યક્તિઓનો ફાળો સમયની સ્મૃતિમાં ધારદાર રહે છે અને કંઈક એવો છે કે જેને ઇતિહાસની તવારીખમાંથી ભૂંસી શકાય તેમ જ નથી. ગુજરાતના લોકો રાષ્ટ્રને આઝાદી તરફના માર્ગે લઈ જવા માટે ગોવિંદ ગુરુ જેવા તેમના ગૌરવશાળી પુત્રોનો પ્રચંડ ફાળો ક્યારેય ભૂલશે નહીં.

આજે જ્યારે આપણે માનગઢથી ‘વન મહોત્સવ - 2012’ ની શરૂઆત કરી રહ્યા છીએ ત્યારે, આપણે આ બહાદુર વ્યક્તિઓને આપણી હૃદયપૂર્વકની શ્રદ્ધાંજલિ અર્પીએ છીએ કે જેઓએ સત્ય અને ન્યાયની યજ્ઞવેદીમાં પોતાની જાતની આહુતિ આપી દીધી. આ શૂરવીરોને અંજલિ રૂપે 1507 વૃક્ષો તથા વિવિધ પ્રદર્શનો સાથેના ‘ગોવિંદ ગુરુ સ્મૃતિ વન’ નું નિર્માણ કરવામાં આવશે. આપણા આદિવાસી મિત્રોની પ્રકૃતિ સાથેની એકરૂપતા ખૂબ જાણીતી છે અને મને ખાતરી છે કે આ પગલું ઘણા અન્ય લોકોને ફક્ત ગોવિંદ ગુરુ જેવાઓમાંથી પ્રેરણા લેવા માટે જ નહીં, પરંતુ આપણાં જંગલોની સાચવણીને મહત્વ આપવા માટે સમર્થ બનાવશે.

અમારું મક્કમપણે એવું માનવું છે કે ગુજરાત સરકારની પ્રત્યેક પહેલ પૂર્ણરૂપે એક લોક આંદોલન હોવી જોઈએ! લોકશક્તિની સંપૂર્ણ તથા સક્રિય સામેલગીરીથી વધારે પવિત્ર બીજું કંઈ જ નથી. આ સંદર્ભમાં, અમે સુનિશ્ચિત કરેલ છે કે તમામ મહત્વની સરકારી પહેલો રાજ્યના પાટનગરની મર્યાદામાં જ નહીં, પરંતુ લોકોની વચ્ચે આયોજિત થાય. આ વન મહોત્સવ પણ કોઈ અપવાદ નથી - તમને જાણીને આનંદ થશે કે 2005 થી આ મહોત્સવનું આયોજન ગુજરાતના જુદા જુદા ભાગોમાં થાય છે, જે વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે. આપણે ત્યાં એક ‘વન’ ના સ્વરૂપમાં એક કાયમી યાદગીરી સ્થાપિત કરવા માટેનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ, જે પોતાની રીતે સાંસ્કૃતિક અને પ્રવાસન સ્થળ તરીકેનો હેતુ પાર પાડે છે, ચાહે તે ગાંધીનગરનું ‘પુનીત વન’ (2004) હોય, અંબાજીનું ‘માંગલ્ય વન’ (2005) હોય, તારંગાનું ‘તીર્થંકર વન’ (2006) હોય, સોમનાથનું ‘હરિહર વન’ (2007) હોય, ચોટીલાનું ‘ભક્તિ વન’ (2008) હોય, શામળાજીનું ‘શ્યામલ વન’ (2009) હોય, પાલિતાણાનું ‘પાવક વન’ (2010) હોય કે પાવાગઢનું ‘વિરાસત વન’ (2011) હોય. આપણી સંસ્કૃતિના અન્વેષણ માટેની તથા ઇતિહાસ સાથેનાં આપણાં મૂળને મજબૂત કરવા માટેની સાચા અર્થમાં આ એક અનન્ય તક બની રહે છે.

ગુજરાત સમગ્ર રાજ્યમાં હરિયાળી વધારવામાં કોઈ કસર બાકી રાખતું નથી. હજી એક અઠવાડિયાં પહેલાં જ, મને એક સમાચારપત્રનો અહેવાલ વાંચીને ખૂબ જ આનંદ થયો, જેમાં જણાવાયું હતું કે ગાંધીનગર ભારતમાં વૃક્ષોની રાજધાની છે. તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ગુજરાતની રાજધાનીનો 53.9% ભાગ વૃક્ષોથી છવાયેલ છે, એનો અર્થ એ થયો કે પ્રત્યેક 100 વ્યક્તિ દીઠ 416 વૃક્ષો છે. આપણા દેશમાં વૃક્ષોથી આચ્છાદિત ભૌગોલિક વિસ્તાર 2.82% છે, જ્યારે ગુજરાતમાં આ આંકડો 4% છે. 2003 માં, જંગલ વિસ્તાર સિવાયના ભાગમાં આપણે ત્યાં 25.1 કરોડ વૃક્ષો હતાં અને 2009 સુધીમાં તે સંખ્યા 26.9 કરોડે પહોંચી ગઈ; આવતા દસ વર્ષમાં આપણે તેને 35 કરોડે પહોંચાડવાની દિશામાં કાર્ય કરી રહ્યા છીએ. હકીકતમાં, મને જણાવતાં આનંદ થાય છે કે ગાંધીનગર, વડોદરા અને ભાવનગર ભારતનાં મોટા ભાગનાં લીલાં શહેરો કરતાં વધારે હરિયાળાં છે.

મિત્રો, પ્રકૃતિની પૂજા કરવી એ આપણી સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિનો એક અભિન્ન હિસ્સો છે. આપણી સંસ્કૃતિમાં આપણે માનીએ છીએ કે વૃક્ષોમાં ભગવાનનો વાસ રહેલો છે! મને વિશ્વાસ છે કે ‘વન મહોત્સવ’ નો આ પ્રયત્ન ગુજરાતને વધારે હરિયાળું તથા વધારે સુંદર બનાવવામાં સફળ નીવડશે. આપણે શક્ય તેટલાં વધારે વૃક્ષો વાવવાં જોઈએ - ખરેખર તો હું ઘણી વાર મા-બાપોને પુત્રીના જન્મ પર બે વૃક્ષો વાવવાનું કહું છું.

ગોવિંદ ગુરુ ઉપરના એક પુસ્તકની નકલ તથા ગુજરાતના શહેરી વિસ્તારોમાં વૃક્ષોના વ્યાપની સ્થિતિ નો અહેવાલ હું આ સાથે જોડું છું. હું જંગલ ખાતાને આપણાં શહેરોમાં વૃક્ષોના વ્યાપ ઉપર આટલો અગત્યનો અહેવાલ પ્રગટ કરવા બદલ અભિનંદન આપું છું. મને વિશ્વાસ છે કે આપને આ સુંદર કામને વાંચવાનો આનંદ થશે.

atin;mso-bidi-language: GU'>પાલિતાણાનું ‘પાવક વન’ (2010) હોય કે પાવાગઢનું ‘વિરાસત વન’ (2011) હોય. આપણી સંસ્કૃતિના અન્વેષણ માટેની તથા ઇતિહાસ સાથેનાં આપણાં મૂળને મજબૂત કરવા માટેની સાચા અર્થમાં આ એક અનન્ય તક બની રહે છે.

 

આપનો

નરેન્દ્ર મોદી

 

E Book- ઈ-બુક - માનગઢ ક્રાંતિના નાયક - શ્રી ગોવિંદ ગુરુ

ઈ-બુક - ગુજરાતના શહેરી વિસ્તારોમાં વૃક્ષોના વ્યાપની સ્થિતિ (30મી જુલાઈના રોજ તેનું વિમોચન થયા બાદ ઉપલબ્ધ થશે)

 

 

ગોવિંદ ગુરુ સ્મૃતિ વન - Watch

વાવે ગુજરાત અભિયાન – Watch

20 વર્ષની સેવા અને સમર્પણ દર્શાવતા 20 ચિત્રો.
Mann KI Baat Quiz
Explore More
દિવાળીના શુભ પ્રસંગે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં નૌશેરા ખાતે ભારતીય સશસ્ત્ર દળના જવાનો સાથે પ્રધાનમંત્રીના વાર્તાલાપનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

દિવાળીના શુભ પ્રસંગે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં નૌશેરા ખાતે ભારતીય સશસ્ત્ર દળના જવાનો સાથે પ્રધાનમંત્રીના વાર્તાલાપનો મૂળપાઠ
India achieves 40% non-fossil capacity in November

Media Coverage

India achieves 40% non-fossil capacity in November
...

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
ભારતમાં કોવિડ રસીના 100 કરોડથી વધારે ડોઝ દર્શાવે છે કે, જનભાગીદારીથી શું હાંસલ થઈ શકે છે
October 22, 2021
શેર
 
Comments

ભારતે 21 ઑક્ટોબર, 2021ના રોજ 100 કરોડ રસીના ડોઝ આપવાનું સીમાચિન્હ પાર કર્યું છે. દેશમાં રસીકરણ અભિયાન શરૂ થયાના ફક્ત 9 મહિનામાં આ સફળતા હાંસલ થઈ છે. કોવિડ-19 મહામારીનો સામનો કરવાની આ સફર મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહી છે. ખાસ કરીને જ્યારે આપણે વર્ષ 2020ની શરૂઆતની સ્થિતિને યાદ કરીએ તો માનવજાત 100 વર્ષ પછી આ પ્રકારની મહામારીનો સામનો કરતી હતી અને કોઈને વાઇરસ વિશે વધારે જાણકારી નહોતી. એ સમયે કેવી અકલ્પનીય સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી. આપણે ઝડપથી વૃદ્ધિ કરતા અજાણ્યા અને અદૃશ્ય શત્રુનો સામનો કર્યો હતો. ચિંતાથી શરૂ થયેલી અને સુનિિૃતતા સુધી પહોંચેલી આ સફરમાં આપણો દેશ મજબૂત બનીને બહાર આવ્યો છે. જે માટે આપણા દેશમાં ચાલી રહેલું વિશ્વનું સૌથી મોટું રસીકરણ અભિયાન જવાબદાર છે.

આ ખરા અર્થમાં ભગીરથ પ્રયાસ છે, જેમાં સમાજના વિવિધ વર્ગના લોકો સંકળાયેલા છે. આ અભિયાન કેટલું મોટું છે એનો અંદાજ મેળવવા આટલું વિચારો- રસીનો દરેક ડોઝ આપવામાં આરોગ્યકર્મીઓને ફક્ત 2 મિનિટ લાગે છે. આ રીતે આ સીમાચિન્હ પાર કરવામાં આશરે 41 લાખ માનવદિવસો લાગ્યા છે અથવા અંદાજે 1,100 માનવવર્ષોનો પ્રયાસ થયો છે. કોઈ પણ પ્રયાસ ઝડપ અને વ્યાપ હાંસલ કરે એ માટે તમામ હિતધારકોનો વિશ્વાસ મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે. આ અભિયાનની સફળતા માટે જવાબદાર વિવિધ કારણો પૈકીનું એક કારણ એ ભરોસો હતો. જે અવિશ્વાસ અને ડરનું વાતાવરણ ઊભું કરવાના પ્રયાસો વચ્ચે પણ લોકોએ રસીમાં અને રસીકરણની પ્રક્રિયામાં મૂક્યો છે.

આપણામાંથી કેટલાક લોકો હજુ પણ વિદેશી બ્રાન્ડમાં જ વિશ્વાસ મૂકે છે, રોજિંદી જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ માટે પણ જો કે જ્યારે કોવિડ-19 રસી જેવી મહત્ત્વપૂર્ણ બાબતની વાત આવી હતી. ત્યારે ભારતીયોએ એકમતે ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ રસીઓ પર ભરોસો મૂક્યો હતો. આ ભારતીયોની માનસિકતામાં ઊડીને આંખે વળગે એવું પરિવર્તન છે.

ભારતનું રસીકરણ અભિયાન ભારતની ક્ષમતાનું આદર્શ ઉદાહરણ છે. જો ભારતના નાગરિકો અને સરકાર જનભાગીદારીના એક સર્વમાન્ય લક્ષ્યાંક માટે એકમંચ પર આવે, તો દેશ એને હાંસલ કરી શકે છે. જ્યારે ભારતમાં રસીકરણ અભિયાનની શરૂઆત થઈ હતી, ત્યારે ઘણા લોકોએ 130 કરોડ ભારતીયોની ક્ષમતા વિશે શંકા સેવી હતી. કેટલાક લોકોનું કહેવું હતું કે, ભારતને રસીકરણ અભિયાન પૂરું કરતા 3થી 4 વર્ષ લાગશે. અન્ય કેટલાકનું કહેવું હતું કે, લોકો રસી લેવા આગળ નહીં આવે. વળી એવું કહેનારા લોકો પણ હતા કે, રસીકરણની પ્રક્રિયામાં અવ્યવસ્થા અને અરાજકતા ઊભી થશે. અરે, કેટલાક લોકોએ તો એવું પણ કહ્યું હતું કે, ભારત પુરવઠાની સાંકળનું વ્યવસ્થાપન નહીં કરી શકે. પણ જનતા કરફ્યૂ અને પછી લૉકડાઉનની જેમ ભારતીયોએ પુરવાર કર્યું હતું કે, જો તેઓ વિશ્વસનીય ભાગીદાર બને, તો ઉત્કૃષ્ઠ પરિણામો હાંસલ થઈ શકશે.

જ્યારે દરેક વ્યક્તિ પોતીકાપણાની ભાવના અનુભવે છે. ત્યારે કશું અશક્ય નથી. આપણા આરોગ્યકર્મીઓએ લોકોને રસી આપવા દુર્ગમ વિસ્તારોમાં પહોંચવા નદીઓ ઓળંગી હતી અને પર્વતોનું ચઢાણ કર્યું હતું. જ્યારે વિકસિત દેશોની સરખામણીમાં ભારતમાં રસી લેવામાં લોકો ઓછામાં ઓછો ખચકાટ અનુભવે છે. ત્યારે આનો શ્રોય આપણા યુવાનો, સામાજિક કાર્યકર્તાઓ, આરોગ્યકર્મીઓ, સામાજિક અને આધ્યાત્મિક આગેવાનોને જાય છે.

વિવિધ હિત ધરાવતા સમૂહોનું રસીકરણમાં પ્રાથમિક્તા આપવા ઘણું દબાણ હતું. પણ સરકારે સુનિિૃત કર્યું હતું કે, અમારી અન્ય યોજનાઓની જેમ રસીકરણ અભિયાનમાં પણ વીઆઈપી કલ્ચર ઊભું નહીં થાય.

 જ્યારે વર્ષ 2020ની શરૂઆતમાં કોવિડ-19એ દુનિયાભરમાં મોટાપાયે જાનહાનિ કરી હતી, ત્યારે આપણા માટે સ્પષ્ટ થઈ ગયું હતું કે, આ મહામારીનો સામનો રસીની મદદથી જ થઈ શકશે. અમે તાડબતોબ તૈયારી શરૂ કરી હતી. અમે નિષ્ણાતોના જૂથો બનાવ્યાં હતાં અને એપ્રિલ, 2020ની શરૂઆતથી રૂપરેખા બનાવવાની શરૂઆત કરી હતી.

અત્યાર સુધી ગણ્યાગાંઠયાં દેશો તેમની પોતાની રસીઓ બનાવી શક્યા છે. 180થી વધારે દેશો અતિ મર્યાદિત ઉત્પાદકો પર નિર્ભર છે અને ડઝન દેશો હજુ પણ રસીના પુરવઠા માટે રાહ જોઈ રહ્યાં છે. આ સ્થિતિ સંજોગોમાં ભારતે 100 કરોડથી વધારે રસીના ડોઝ આપી દીધા છે ! જો ભારતે પોતાની રસી વિકસાવી ન હોત, તો આપણા દેશમાં કેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હોત એનો વિચાર કરો. આટલી મોટી વસતી માટે ભારતને પર્યાપ્ત રસીનોે પુરવઠો કેવી રીતે મળ્યો હોત અને એમાં કેટલાં વર્ષો લાગ્યાં હોત ? આનો શ્રોય ભારતના વૈજ્ઞાનિકો અને ઉદ્યોગસાહસિકોને જાય છે, જેેઓ કટોકટીની સ્થિતિમાં મૂઠી ઊંચેરા પુરવાર થયા. તેમની પ્રતિભા અને મહેનતને પરિણામે ભારત રસીની બાબતમાં ખરા અર્થમાં આત્મનિર્ભર બન્યું છે. આપણા રસી ઉત્પાદકોએ આટલી મોટી વસતીની માગને પૂર્ણ કરવા ઉત્પાદનક્ષમતા વધારી દર્શાવ્યું છે કે, તેમના માટે દેશ અને દેશના નાગરિકો સર્વોપરી છે.

સામાન્ય રીતે ભારતમાં સરકારો વિકાસ કે પ્રગતિ આડે અવરોધો ઊભા કરવા માટે જાણીતી છે. પણ અમારી સરકારે વિકાસ કે પ્રગતિ માટે સુવિધાકાર અને પ્રેરકબળની ભૂમિકા અદા કરી છે. સરકારે પહેલાં દિવસથી રસીનિર્માતાઓ સાથે જોડાણ કર્યું હતું અને સંસ્થાગત સહાય, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ફંડિંગ સ્વરૂપે તેમજ નિયમનકારક પ્રક્રિયાને વેગ આપવા તેમને ટેકો આપ્યો હતો. સરકારના તમામ મંત્રાલયો રસીનિર્માતાઓને સુવિધા આપવા એકમંચ પર આવ્યા હતા અને અમારી સરકારના સંપૂર્ણ અભિગમ સ્વરૂપે કોઈપણ અવરોધને દૂર કર્યો હતો.

ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં રસીનું ઉત્પાદન કરવું પર્યાપ્ત નથી. રસીના ઉત્પાદન પછી અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં પુરવઠો પહોંચાડવા અને શ્રોષ્ઠ લોજિસ્ટિક્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર છે. એમાં સંકળાયેલા પડકારોને સમજવા રસીની એક શીશીની સફરનો વિચાર કરો. પૂણે કે હૈદરાબાદના પ્લાન્ટમાંથી શીશી કોઈપણ રાજ્યના કેન્દ્રમાં મોકલવામાં આવે છે, ત્યાંથી તેને જિલ્લાના કેન્દ્ર સુધી લઈ જવામાં આવે છે. અહીંથી આ શીશી રસીકરણ કેન્દ્ર સુધી પહોંચે છે. આ પ્રક્રિયામાં ફ્લાઇટ્સ અને ટ્રેનોની હજારો સફર સંકળાયેલી છે. આ સંપૂર્ણ સફરમાં એક ખાસ રેન્જમાં તાપમાન જળવાઈ રહેવું જોઈએ, જેના પર કેન્દ્રીય સ્તરેથી નજર રાખવામાં આવે છે. આ માટે 1 લાખથી વધારે કોલ્ડ-ચેઇન ઉપકરણોનો ઉપયોગ થયો હતો. રાજ્યોને રસીઓના ડિલિવરી શિડયૂલની અગાઉથી જાણકારી આપવામાં આવી હતી, જેથી તેઓ રસીકરણ અભિયાનની શ્રોષ્ઠ યોજના બનાવી શકે અને પૂર્વનિર્ધારિત દિવસોમાં તેમના સુધી રસીઓ પહોંચી શકે. સ્વતંત્ર ભારતના ઇતિહાસમાં આ અભૂતપૂર્વ પ્રયાસ છે.

આ તમામ પ્રયાસોમાં કોવિન ટેક્નોલોજી પ્લેટફોર્મે અસરકારક ભૂમિકા ભજવી હતી. આ પ્લેટફોર્મે સુનિિૃત કર્યું હતું કે, રસીકરણ અભિયાન સમાન અને વ્યાપક ધોરણે, ટ્રેક કરી શકાય અને પારદર્શક રીતે ચાલે. એનાથી ઓળખાણ કે લાગવગનો કોઈ અવકાશ રહ્યો નહોતો. એમાં એ પણ સુનિિૃત થયું હતું કે, એક ગરીબ કામદાર એના ગામમાં પહેલો ડોઝ લઈ શકે અને પર્યાપ્ત સમયના અંતરાલ પછી એ જ રસીનો બીજો ડોઝ શહેરમાં લઈ શકે, જ્યાં તે કામ કરે છે. પારદર્શકતા વધારવા રિયલ-ટાઇમ ડેશબોર્ડ ઉપરાંત ક્યૂઆર-કોડેડ સર્ટિફિકેટથી વેરિફાઈ કરવાની ક્ષમતા સુનિિૃત થઈ હતી. આ પ્રકારના પ્રયાસો ભારતની સાથે દુનિયામાં પણ ભાગ્યે જ જોવા મળ્યા છે.

મેં વર્ષ 2015ના સ્વતંત્રતા દિવસના મારા સંબોધનમાં કહ્યું હતું કે, આપણો દેશ ‘ટીમ ઇન્ડિયા’ને કારણે અગ્રેસર થઈ રહ્યો છે અને ટીમ ઇન્ડિયા આપણા 130 કરોડ ભારતીયોની વિશાળ ટીમ છે. જનભાગીદારી લોકશાહીની સૌથી મોટી તાકાત છે. જો આપણે 130 કરોડ ભારતીય ખભેખભો મિલાવીને દેશ ચલાવીએ, તો આપણો દેશ દરેક ક્ષણે 130 કરોડ સ્ટેપ અગ્રેસર થશે. આપણા રસીકરણ અભિયાને એક વાર ફરી આ ‘ટીમ ઇન્ડિયા’ની ક્ષમતા પુરવાર કરી છે. ભારતની એના રસીકરણ અભિયાનની સફળતાએ દુનિયાને એ પણ દર્શાવ્યું છે કે, લોકશાહી અસરકારક રીતે કામ કરી શકે છે.