મિત્રો, ગુજરાતની વિકાસયાત્રાથી દેશ અને દુનિયા હવે બરાબર પરિચિત છે. એકવીસમી સદીનો જ્યારે આરંભ થયો ત્યારે એટલી મોટી આશા હતી, સમગ્ર વિશ્વ ભારત તરફ જોતું હતું અને દુનિયાને એમ લાગતું હતું કે ભારત એકવીસમી સદીનું નેતૃત્વ કરશે અને આ આશા સ્વાભાવિક હતી. એકવાર મને વર્લ્ડ ઇકોનૉમિક ફોરમમાં બોલાવેલો. દુનિયાભરના બધા વરિષ્ઠ લોકોની હાજરી હતી. અને ત્યાં જે પ્રશ્નો આવતા હતા, ક્વેશ્ચન-આન્સરનો પણ એક કાર્યક્રમ હતો. અને અમે એશિયન કન્ટ્રિયના પાંચ-સાત લોકો ત્યાં બેઠા હતા. એમાં ચાઇના પણ હતું, જાપાન પણ હતું અને પ્રતિનિધિઓમાં વિશ્વભરના બધા ધુરંધરો હતા. પણ લગભગ બધા પ્રશ્નોનો મારો, મારી તરફ આવતો હતો. નરેન્દ્ર મોદીને કારણે નહીં, ઇન્ડિયાનો હું ત્યાં હતો એટલા માટે. અને ભારત પાસે કેવી અપેક્ષાઓ, આશાઓ હતી એ પ્રશ્નોમાંથી ફલિત થતું હતું. પરંતુ આ દસકામાં જે કંઈ આપણે જોયું અને ગયા એક વર્ષમાં જે આખા વિશ્વને આપણે નિરાશ કરી દીધું, જે રીતે આખી દુનિયામાં આપણા દેશની બદબોઈ ચાલી રહી છે અને એમાંય છેલ્લે હમણાં જ્યારે 19 રાજ્યોમાં અંધારપટ, દેશની 60 કરોડ જનતા 48 કલાક સુધી સંપૂર્ણપણે વીજળીથી વંચિત... એકવીસમી સદીનું નેતૃત્વ કરનાર દેશની એક કલ્પના હોય અને બીજી તરફ અંધારપટ હોય, આપ કલ્પના કરી શકો છો કે દુનિયાને કેટલો મોટો ધક્કો લાગ્યો હશે. મિત્રો, એક ભારતવાસી તરીકે પીડા થાય. અપાર્ટ ફ્રૉમ પોલિટિક્સ, હું અહીંયાં તમારી પાસે રાજનીતિની ચર્ચા કરવા નથી આવ્યો. દેશને નિરાશા થાય, કોઈપણ દેશભક્ત નાગરિકને અતિશય પીડા થાય. અને એવે વખતે ચાહે વોશિંગ્ટન પોસ્ટ હોય યા વૉલ સ્ટ્રીટ જર્નલ હોય, એ હિંદુસ્તાનની આ કરમ કથા લખે અને એમાં ત્રણ પૅરેગ્રાફ ગુજરાતના લખે કે દેશ આખો અંધકારમાં ડૂબેલો હતો ત્યારે એકમાત્ર ગુજરાત હતું કે જ્યાં વીજળીનો ઝગમગાટ હતો. એક તરફ હસવું કે રડવું તેની સમજણ ન પડે, મિત્રો. મારા દેશની બદબોઈ થતી હોય અને મારા ગુજરાતનો જયજયકાર થતો હોય, કેવી વિમાસણ..! એક એવી વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિમાંથી દેશ પસાર થઈ રહ્યો છે. તાજેતરમાં તો રોજ નવી ઘટનાઓ એવી બને છે કે જેના કારણે એકવીસમી સદીના સપનાં જાણે રોળાઈ રહ્યાં હોય, આપણે જ આપણી નજર સામે આપણા સપનાંઓને રહેંસી રહ્યા હોઈએ એવું દ્રશ્ય જોવા મળે છે. અને એવે વખતે આ ફિલ્ડમાં બેઠેલા લોકોના મનની કોઈ ભૂમિકા હોઈ શકે, મિત્રો..? આ વાત એટલા માટે ઊઠાવું છું કે હિંદુસ્તાનના આઝાદીના ઇતિહાસમાં આ દેશમાં પરિવર્તન પામનારી ઘટનાઓના વળાંક જુઓ તો બે બાબતો ધ્યાને આવે છે. બે સમૂહ એવા છે કે જેમની સક્રિયતાએ દેશના ભાગ્યને બદલ્યું છે. એક, શિક્ષક આલમ અને બીજું, વકીલોની દુનિયા. આખા આઝાદીના આંદોલનનું નેતૃત્વ જુઓ, 80% લોકોનું બૅકગ્રાઉન્ડ લૉ ફિલ્ડનું છે. મૂલ્યો માટે, સિદ્ધાંતો માટે લડનારી આ ફોજ રહી છે. અને જ્યારે દેશ આવા સંકટમાં હોય ત્યારે આ આલમ દ્વારા સમગ્ર દેશમાં એક જાગૃતિનું વાતાવરણ કેમ ન બને? ફરી એકવાર દેશમાં એવો વિશ્વાસ કેમ પેદા ન થાય કે ભાઈ, અગર જો એકવીસમી સદી એશિયાની છે, તો એકવીસમી સદી હિંદુસ્તાનની બનાવવા માટે અમે કૃતસંકલ્પ છીએ. અને આ બધું શક્ય છે, મિત્રો. જ્યાં સુધી ગુજરાતના વિકાસની વાત છે, લગભગ હવે ક્યાંય પણ તમે જાઓ, તમે ગુજરાત બોલો તો પેલો વિકાસ બોલે અને તમે વિકાસ બોલો તો પેલો ગુજરાત બોલે. એક જ સિક્કાની બે બાજુ બની ગઈ છે.
મિત્રો, આજે ઈ-લાઇબ્રેરીના પ્રકલ્પનું લોકાર્પણ થઈ રહ્યું છે. જે લોકો ઇન્ટરનેટની દુનિયા સાથે અપરિચિત હશે એમને અંદાજ નહીં હોય, જે પરિચિત હશે એને પૂરો અંદાજ હશે કે કેટલી મોટી શક્તિનો સ્ત્રોત આજે આપણા હાથમાં આવી રહ્યો છે. અને જેને આની ટેવ પડી હશે ને એ એના વિના જીવી ન શકે એવી સ્થિતિ હોય છે. તમે અનેક ગુરુ બનાવ્યા હશે, પણ એકવાર ગૂગલને ગુરુ કર્યો, ‘સબ દુ:ખોં કી એક દવા’, તમને જે જોઇએ તે કલ્પવૃક્ષની જેમ ગૂગલ હાજર કરી દે..! ટેક્નોલૉજીએ કમાલ કરી છે, મિત્રો. હું ઇચ્છું કે અમારા બારના મિત્રો આ વ્યવસ્થાનો ખૂબ ઉપયોગ કરે. નહીં તો ઘણીવાર શું છે કે જેમ અમારી સરકારમાં પણ અમે ખૂબ બધો ખર્ચો હાર્ડવેરમાં કરીએ, કોમ્પ્યુટરો લઈએ અને પ્રિન્ટરો લઈએ અને જાતજાતનું બધું લીધા જ કરીએ, અને ઘણું કરીને ટેબલ પર એ ફ્લાવરપૉટની જેમ શોભા દેતું હોય છે. હું સરકારમાં આવ્યો ત્યારે મેં કમ્પલસરી નિયમ કરેલો, કે હવે હું તમને ઈ-મેઇલ કરીશ, સવારમાં તમે મને ઈ-મેઇલનો જવાબ આપજો. ત્યારે તો ઈ-મેઇલ ખોલવા માંડ્યા બધા. એકવાર એની ટેવ પડે પછી એની તાકાત કેટલી છે એનો અંદાજ આવતો હોય છે. મારી બારના મિત્રોને વિનંતી છે, તમે ન કલ્પી શકો એટલું મોટું ઓજાર તમારા હાથમાં આવ્યું છે. આને કારણે તમારી મહેનત તો નહીંવત્ થઈ જશે, નહીંવત્. એક બારમા ધોરણનો વિદ્યાર્થી પણ તમારે ત્યાં આ કામમાં જોડાયેલો હશે, તો મહેનત નહીંવત્ થઈ જશે. અને ક્વૉલિટેટીવ સુધારો જે છે, તમારી વાતનો, તમારા રેફરન્સનો, એ સુધારો કદાચ સેંકડોગણો ઉત્તમ થઈ જશે. અને તમે તાલુકાની કોર્ટમાં કામ કરતા હશો અને કોઈવાર કોઈ જિલ્લાના કોર્ટના માણસને ખબર પડશે કે ફલાણા તાલુકાની કોર્ટમાં ફલાણા મુદ્દા ઉપર ફલાણા વકીલે આવી દલીલો કરી હતી, એને આશ્ચર્ય થશે કે આટલું બધું જ્ઞાન એની પાસે ક્યાંથી? એનો આધાર આ ઈ-લાઇબ્રેરી છે. એ વાત ઠીક છે કે ખાલી જામીન અને એવાં બધાં નાના-મોટાં કામો કરતા હોય એમને... આમ મને તમારી દુનિયાની બહુ ખબર નહીં, કારણ મારો જીંદગીમાં કોઈ દિવસ પનારો જ ના પડ્યો હોય. કોઈ દિવસ રૉંગ સાઇડ પાર્કિંગનો કેસ પણ મારા ઉપર નથી થયો. આ 2008 પછી મને પહેલીવાર ખબર પડી કે આવડી દુનિયા છે તમારી. નહીં તો 2008 સુધી મુખ્યમંત્રી હતો તેમ છતાંય કોઈ દિવસ મારે ઘરોબો પડ્યો નહીં. 2008 પછી દિશા બદલાણી, દશા નથી બદલાણી..!
એટલે ટેક્નોલૉજીનો કેટલો ઉપયોગ થઈ શકે છે એનું એક ઉદાહરણ આપું છું. તમે મિત્રો, બાય રોડ મુંબઈ જાવ તો ભિલાડ પાસે ગુજરાતની ચેકપૉસ્ટ છે અને પેલી બાજુ મહારાષ્ટ્રની ચેકપૉસ્ટ છે, અછાડમાં. જે રોડ ઉપર ગુજરાતની ચેકપૉસ્ટ છે, એ જ રોડ ઉપર મહારાષ્ટ્રની ચેકપૉસ્ટ છે. જે વિહિકલ ગુજરાત ચેકપૉસ્ટ પરથી પસાર થાય એ વિહિકલે મહારાષ્ટ્ર ચેકપૉસ્ટ પરથી પસાર થવું જ પડે, જતાં કે આવતાં. જેટલો ટૅક્સ ગુજરાત ચેકપૉસ્ટ પર છે એટલો જ ટૅક્સ મહારાષ્ટ્ર ચેકપૉસ્ટ પર છે. પણ ગુજરાતના ચેકપૉસ્ટ પર ઈ-ગવર્નન્સની વ્યવસ્થા છે, કૅમેરાની વ્યવસ્થા છે, કોમ્પ્યૂટરાઇઝ્ડ સિસ્ટમ છે, મારી ઑફિસમાંથી જોઈ શકાય છે કે ભિલાડની ચેકપૉસ્ટ પર શું ચાલે છે... પેલી બાજુ મહારાષ્ટ્રની ચેકપૉસ્ટ છે, ત્યાં આગળ બધા ભાઈઓ મહેનત કરે છે... અને આનું પરિણામ એ છે કે મહારાષ્ટ્રના ચેકપૉસ્ટ પરની અછાડની આવક કરતાં ગુજરાતના ચેકપૉસ્ટ પર ગયા પાંચ વર્ષમાં 700 કરોડ રૂપિયા વધારે આવક થઈ છે. ઈ-ગવર્નન્સ મીન્સ ઈઝી ગવર્નન્સ, ઇફેક્ટિવ ગવર્નન્સ એન્ડ ઇકોનૉમિકલ ગવર્નન્સ. ટ્રાન્સ્પેરન્સી લાવવા ટેક્નોલૉજી મોટામાં મોટો રોલ ભજવી શકે છે મિત્રો, અને એનું જીવતું-જાગતું ઉદાહરણ આ ભિલાડની ચેકપૉસ્ટ છે.
મિત્રો, ડેમોક્રસીનું અનેક બાબતોમાં મહાત્મય છે, પણ મારે મન ડેમોક્રસીની સૌથી મોટી શક્તિ એની ગ્રીવન્સ રિડ્રૅસલ સિસ્ટમ કેવી છે એના ઉપર નભે છે. ગરીબમાં ગરીબ માણસની ફરિયાદ સાંભળવાની વ્યવસ્થા હોય એને ઉત્તમ ડેમોક્રસીની વ્યવસ્થા હું માનું છું. એના અવાજને ક્યાંક વજન મળવું જોઇએ. એક કાર્યક્રમ મેં ટેક્નોલૉજીના આધારે શરૂ કર્યો છે, એનું નામ છે ‘સ્વાગત ઑનલાઇન’, ‘સ્વાગત’ કાર્યક્રમ. દર મહિનાના ચોથા ગુરુવારે હું આ કાર્યક્રમ કરું છું. સામાન્યરીતે હિંદુસ્તાનમાં લગભગ બધા પૉલિટિશિયનો લોકદરબાર કરતા હોય છે, બધા મુખ્યમંત્રીઓ લોકદરબાર કરતા હોય છે, આપણે ત્યાં પણ કરતા હતા. અને લોકદરબાર હોય એટલે બધી પબ્લિક ત્યાં આવી જાય અને આઠ વાગ્યાનો ટાઈમ હોય તો દસ-સાડાદસે સાહેબ આવે, એ પહેલાં એમના માણસો ને પ્યૂન ને બધું આમતેમ ચાલતું હોય... ભાઈ ચલો, ચલો જલદી, લાવો કાગળ આપી દો, કાગળ આપી દો... લોકદરબાર ત્યાં પૂરો..! આ હું સત્ય ઘટનાનું વર્ણન કરું છું. મેં આવું ન કર્યું, કોઈ લોકદરબાર ન કર્યો. જો તમને યાદ હોય તો શરૂઆતમાં મારા ઉપર જે ગાળો લખાતી હતી ને એમાં આ મુદા પર પણ લખાતી હતી. મારે તો દર વર્ષે ગાળોની આઈટમો બદલાણી છે, ગાળો દેવાવાળાને હવે નવી નવી રિસર્ચ કરવી પડે. મેં ટેક્નોલૉજી દ્વારા સ્વાગત ઑનલાઇન કાર્યક્રમ, ઇટ્સ વન ટાઈપ ઑફ દરબાર..! તાલુકા કક્ષાએ, જિલ્લા કક્ષાએ અને રાજ્ય કક્ષાએ હું એક દિવસમાં 1400 લોકોને ઑનલાઇન સાંભળું છું અને 98% એમને ઉકેલ મળ્યો છે. સરકારમાં બે પ્રકારની ચીજ હોય છે, એક તો નિકાલ કરે અને એને સંતોષ થાય કે ફાઈલનો નિકાલ થઈ ગયો. મારો આગ્રહ નિકાલનો નહીં, મારો આગ્રહ ઉકેલનો હોય છે. આઇધર પોઝિટિવ ઓર નેગેટિવ, હિંમત જોઇએ સરકારમાં કે ટેક્ ધ પોઝિશન, સ્ટેન્ડ લો, ભાઈ. અનુભવ એવો છે કે એમાં 98% એચીવમૅન્ટ છે અને એ સ્વાગત ઓનલઈનની કાર્યક્રમની આબરૂ એટલી બધી છે કે ગામડાંનો તદ્દન અભણ વ્યક્તિ પણ કલેક્ટર કચેરીમાં જાય અને કોઈ જો એને સાંભળે નહીં તો એ કહેતો હોય છે કે સાહેબ, સારું ત્યારે ના સાંભળવું હોય તો હું ઑનલાઇન જઈશ..! આ જેવો ‘ઑનલાઇન’ કહે સાહેબ, એની સાથે જ કલેક્ટર બહાર આવીને, “અરે આવો આવો, બેસો, શું કામ હતું..?” સાહેબ, ગામડાંનો માનવી સમજે છે કે આ ‘ઑનલાઇન’ એટલે શું..! એટલે ટેક્નોલૉજીની કેટલી તાકાત ઊભી કરી શકાય છે એનું આ ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ બધી ચીજોનો ઉપયોગ આવનારા દિવસોમાં વધવાનો છે. આજે આપણામાં પણ સારી જાતના મોબાઈલ ફોન વાપરવાની જે લોકોને ટેવ છે, જો સહેજ રુચિ લે તો આખી દુનિયા એની હથેળીમાં હોય છે મિત્રો, આખી દુનિયા એની હથેળીમાં હોય છે. મોબાઈલ ગવર્નન્સ તરફ વિશ્વ જઈ રહ્યું છે. હવે એ દિવસો નહીં હોય કે તમારે કોર્ટમાં જવું પડે અને મુદત માટે, ડેટ લેવા... હવે તો ઘેર એસ.એમ.એસ. થી ખબર પડશે કે મુદત પડી કે ના પડી. એનોય ચાર્જ લેજો, એમાં કાંઈ વાંધો નહીં..! પણ ટેક્નોલૉજીનો તો ઉપયોગ કરો, ભાઈ.
ખેર મિત્રો, અનેક ક્ષેત્રો એવાં છે કે ટેક્નોલૉજીનો ઉપયોગ આખા જગતને બદલી રહ્યો છે. બદલાતા જતા યુગમાં આ બધી ટેક્નોલૉજી સાથેનો નાતો જેટલો જોડાશે, એટલું ઉપકારક થશે. ઈ-લાઇબ્રેરી એક ઉત્તમ શરૂઆત છે. દેશના બીજા ભાગોમાં તો તમે એની અપેક્ષા જ ના કરતા, ભાઈઓ..! અમારે એકવાર મીટિંગ હતી. સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ, પ્રધાનમંત્રી, રાજ્યના મુખ્યમંત્રી અને રાજ્યના હાઈકોર્ટના વડા, આ લોકોની એક મીટિંગ પહેલાં ચાલતી હતી. મારા માટે પહેલીવાર એક એવા સમાચાર હતા, ત્યાં એક ચર્ચા થઈ પેન્ડેન્સિની, કે ભાઈ આટલા બધા કેસોનો ભરાવો કેમ છે. તો એક પ્રદેશે એવું કહેલું કે અઠવાડિયામાં માંડ બે-ત્રણ કલાક કોર્ટ ચાલે છે. તો કારણ શું? તો લગભગ બધી કોર્ટોનું બાંધકામ એવું છે કે કુદરતી પ્રકાશ છે નહીં અને લાઈટ ચાલતી નથી, એટલે કેસ ચલાવવો મુશ્કેલ છે. આપ વિચાર કરો, આટલા બધા પગાર ચૂકવાતા હોય, આટલા બધા રૂપિયા ચૂકવાતા હોય અને અઠવાડિયામાં બે કે ત્રણ કલાક વીજળી આવે અને એ વખતે કોર્ટ ચાલે, આવી દુર્દૈવપૂર્ણ સ્થિતિમાં દેશ ચાલતો હોય એની સામે ગુજરાત ક્યાં જઈ રહ્યું છે એનો આપ અંદાજ કરી શકો છો. કોઈપણ કસોટીએ ગુજરાત નવી-નવી ઊંચાઈઓને પાર કરી રહ્યું છે. સાચા અર્થમાં એક સમૃદ્ધ ગુજરાત, કેટલા પેરામીટરમાંથી સમૃદ્ધિ હોઈ શકે એ બધી જ બાબતોને કેન્દ્રસ્થ રાખીને આપણે આગળ ધપી રહ્યા છીએ.
આપની વચ્ચે આવવાનો મને અવસર મળ્યો, હું આપનો ખૂબ-ખૂબ આભારી છું અને આ ઈ-લાઇબ્રેરી ગુજરાતના ન્યાય જગત માટે એક નવી શક્તિ આપનાર બની રહે. આ ઈ-લાઇબ્રેરી ન્યાય જગત સાથે જોડાયેલ મારા વકીલ મિત્રોને ઇન્ફર્મેશનથી સક્ષમ બનાવે, ખૂબ શક્તિશાળી બનાવે. હકીકતે વકીલોને સશક્ત કરવાનું આ હથિયાર છે અને વકીલ સશક્ત થાય તો આખી ન્યાયપાલિકા સશક્ત થાય, એના માટેનું આ યોગદાન છે. આપ એનો ભરપૂર ઉપયોગ કરજો એ જ અપેક્ષા સાથે ખૂબ ખૂબ શુભકામનાઓ..!
