પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતાના શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી પોર્ટ ખાતે સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન કરાયેલા અને નિર્મિત ત્રણ નૌકાદળના જહાજો - INS દૂનાગિરી, INS સંશોધક અને INS અગ્રય રાષ્ટ્રને સમર્પિત કર્યા

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતાના શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી પોર્ટ ખાતે સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન કરાયેલા અને નિર્મિત ત્રણ નૌકાદળના જહાજો - INS દૂનાગિરી, એક અદ્યતન સ્ટીલ્થ ફ્રિગેટ, INS સંશોધક, એક સર્વેક્ષણ જહાજ (મોટું) અને INS અગ્રય, એક એન્ટી-સબમરીન વોરફેર શેલો વોટર ક્રાફ્ટ, રાષ્ટ્રને સમર્પિત કર્યા. આ સમાવેશો રાષ્ટ્રની ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓને નોંધપાત્ર રીતે પ્રોત્સાહન આપશે, દરિયાઈ ક્ષેત્રની જાગૃતિમાં વધારો કરશે અને ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો સામે દરિયાકાંઠાના પાણીની સુરક્ષાને મજબૂત કરશે. ત્રણેય જહાજો ભારતીય નૌકાદળના વોરશિપ ડિઝાઇન બ્યુરો દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા હતા અને કોલકાતામાં ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ (GRSE) દ્વારા 200થી વધુ MSME સહિત ભારતીય ઉદ્યોગની વ્યાપક ભાગીદારી સાથે બનાવવામાં આવ્યા હતા. 75 ટકાથી વધુ સ્વદેશી સામગ્રી સાથે, આ જહાજો આત્મનિર્ભરતા પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાના પુરાવા પણ છે.

સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે આ પ્રસંગ સમગ્ર વિશ્વમાં ઉજવવામાં આવી રહેલા આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ સાથે સુસંગત છે અને બંગાળની ઐતિહાસિક ભૂમિની મુલાકાત લેવાની તક મળવા બદલ આનંદ વ્યક્ત કર્યો હતો, જેણે ભારતના બૌદ્ધિક, સાંસ્કૃતિક અને રાષ્ટ્રીય પુનરુત્થાનને આકાર આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે અને સદીઓથી દરિયાઈ માર્ગો દ્વારા ભારતને વિશ્વ સાથે જોડ્યું છે. શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું કે, “આ કાર્યક્રમ આત્મનિર્ભર ભારત, સુરક્ષિત ભારત અને વિકસિત ભારતના માર્ગ તરફની સફરમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે”. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે જૂન 21 ને વૈશ્વિક સ્તરે વિશ્વ હાઇડ્રોગ્રાફી દિવસ તરીકે પણ ઉજવવામાં આવે છે અને તેને એક અદ્ભુત સંયોગ ગણાવ્યો કે ભારતનું સૌથી અદ્યતન હાઇડ્રોગ્રાફિક સર્વેક્ષણ જહાજ, INS સંશોધક, આ જ દિવસે કાર્યરત થયું છે. ભારતીય નૌકાદળ, વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો, કામદારો અને દેશના તમામ નાગરિકોને અભિનંદન આપતાં શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે આ સિદ્ધિ ભારતની વધતી જતી તકનીકી અને દરિયાઈ ક્ષમતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. મજબૂત દરિયાઈ ક્ષમતાઓ વિના કોઈ પણ રાષ્ટ્ર મોટી શક્તિ તરીકે ઉભરી શકે નહીં. વિકાસ, સુરક્ષા અને સમૃદ્ધિ સમુદ્રો સાથે નજીકથી જોડાયેલા છે. વિશ્વનો મોટાભાગનો વેપાર સમુદ્રી માર્ગો દ્વારા થાય છે, જ્યારે વિશાળ વૈશ્વિક ડેટા નેટવર્ક સમુદ્રની નીચે કામ કરે છે,” તેમ શ્રી મોદીએ આધુનિક વિશ્વમાં દરિયાઈ શક્તિના મહત્વ પર ભાર મૂકતા જણાવ્યું હતું. તેમણે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે જટિલ ખનિજો, ઊંડા સમુદ્રના સંસાધનો અને ઊર્જાના ભવિષ્યના સ્ત્રોતો વધુને વધુ દરિયાઈ ક્ષેત્ર સાથે જોડાશે. તેથી, તેમણે કહ્યું કે, રાષ્ટ્રનો આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક પ્રભાવ સીધો જ તેના દરિયાઈ ક્ષેત્રની મજબૂતાઈ સાથે જોડાયેલો છે.

શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત આ વાસ્તવિકતાને સંપૂર્ણ રીતે સમજે છે અને તે મુજબ પોતાની જાતને તૈયાર કરી રહ્યું છે. "ત્રણ નૌકાદળ પ્લેટફોર્મનું કમિશનિંગ દેશની વધતી જતી ક્ષમતાઓ અને કૌશલ્યોના પુરાવા તરીકે ઊભું છે," તેમણે ટિપ્પણી કરી. INS વિક્રાંતના કમિશનિંગને યાદ કરતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે તે ભારતની દરિયાઈ સફરમાં એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત સમાન છે અને તેણે વિશ્વ સમક્ષ ભારતની વધતી જતી નૌકાદળની શક્તિની જાહેરાત કરી છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે INS વિક્રાંતથી લઈને INS અગ્રય, INS દૂનાગિરી અને INS સંશોધક સુધીની સફર માત્ર નવા યુદ્ધ જહાજોની વાર્તા નથી પરંતુ ભારતની વધતી જતી આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતિબિંબ પણ છે. “ત્રણેય જહાજો સ્વદેશી ડિઝાઇન, ઉત્પાદન અને નવીનતા પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતીક છે. ભારતમાં ડિઝાઇન કરાયેલા અને બનેલા, આ જહાજો ભારતીય ઉદ્યોગોની પ્રતિભા, ભારતીય એન્જિનિયરોની કુશળતા અને ભારતીય કામદારોની મહેનત દર્શાવે છે,” શ્રી મોદીએ રેખાંકિત કર્યું હતું.

શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં માત્ર ખરીદદાર બનીને રહેવા ઈચ્છતું નથી. “રાષ્ટ્રની સેનાની તાકાત વૈશ્વિક બજારો પરની તેની નિર્ભરતાથી નહીં પરંતુ આત્મનિર્ભર બનવાની તેની ક્ષમતા દ્વારા માપી શકાય છે. ભારત ઉત્પાદક અને નિર્માતા બનવા માંગે છે, કારણ કે જે રાષ્ટ્રો ઉત્પાદન કરે છે તેઓ વૈશ્વિક મંચ પર નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે,” તેમણે ઉમેર્યું હતું. તાજેતરની સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં 40 થી વધુ સ્વદેશી રીતે નિર્મિત યુદ્ધ જહાજો અને સબમરીન ભારતીય નૌકાદળમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. તેમણે ટિપ્પણી કરી કે લગભગ દર થોડા અઠવાડિયે નૌકાદળને નવી ક્ષમતા પ્રાપ્ત થઈ છે, જ્યારે 45 મુખ્ય નૌકાદળ પ્લેટફોર્મ હાલમાં નિર્માણાધીન છે. આ આંકડા, તેમણે કહ્યું, માત્ર આંકડા નથી પરંતુ ભારતની ઔદ્યોગિક ક્ષમતા અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓના સૂચક છે.

દરિયાઈ ક્ષેત્રની રોજગારીની અપાર ક્ષમતા પર ભાર મૂકતા શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે, “સરકાર દરિયાઈ ક્ષેત્રને એક અલગ ઉદ્યોગ તરીકે નહીં પરંતુ વિકસિત ભારત માટે રોજગાર અને આર્થિક વૃદ્ધિના મુખ્ય એન્જિન તરીકે જુએ છે. એક આધુનિક જહાજ માટે મોટી માત્રામાં સ્ટીલ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, મશીનરી અને હજારો ઘટકોની જરૂર પડે છે, જે વ્યાપક ઔદ્યોગિક સપ્લાય ચેઈનમાં તકો ઊભી કરે છે.” કાર્યરત કરાયેલા ત્રણેય જહાજોનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે નોંધ્યું કે 2૦૦ થી વધુ MSME એ તેમના નિર્માણમાં ફાળો આપ્યો છે, જેનાથી દેશભરમાં નોંધપાત્ર રોજગારી અને આર્થિક પ્રવૃત્તિ થઈ છે. શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત માટે દરિયાઈ વિકાસના આગામી તબક્કામાં પ્રવેશવાનો સમય આવી ગયો છે, અને સરકારે શિપબિલ્ડિંગ સેક્ટર માટે એક નવું વિઝન અપનાવ્યું છે અને સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને વધારવા માટે તાજેતરના વર્ષોમાં અનેક નીતિગત સુધારાઓ રજૂ કર્યા છે. “શિપિંગ સેક્ટર માટે જાહેર કરાયેલ ₹70,000 કરોડનું પ્રોત્સાહન પેકેજ માત્ર એક આર્થિક માપદંડ નથી પરંતુ ભારતના દરિયાઈ ભવિષ્ય અને ઔદ્યોગિક વિસ્તરણમાં રોકાણ છે. સાગરમાલા જેવી પહેલો આ વ્યાપક વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવા, ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિને વેગ આપવા અને દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોમાં નવી તકો ઊભી કરવામાં મદદ કરી રહી છે” તેમણે જણાવ્યું હતું.

સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતના પરિવર્તન પર વિચાર કરતાં શ્રી મોદીએ અવલોકન કર્યું કે એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારતની ગણતરી વિશ્વના સૌથી મોટા સંરક્ષણ આયાતકારોમાં થતી હતી, જે વ્યૂહાત્મક અને સુરક્ષા બંને પડકારો ઊભા કરતી હતી. 2014માં સરકારની રચના પછી, તેમણે કહ્યું કે, મુખ્ય નીતિગત સુધારાઓ અને સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા પર મજબૂત ભાર આપીને આ સ્થિતિને બદલવા માટે નક્કર પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. “આ પ્રયાસોએ સંરક્ષણ ડિઝાઇન, ઉત્પાદન અને નિકાસમાં નવી તકો ખોલી છે. 2014માં જ્યાં ભારતનું કુલ સંરક્ષણ ઉત્પાદન આશરે ₹40,000 કરોડ હતું, તે હવે વધીને લગભગ ₹1.8 લાખ કરોડ થઈ ગયું છે, જે મજબૂત, આત્મનિર્ભર અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક સંરક્ષણ ઉદ્યોગના નિર્માણ તરફ થયેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે,” તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા બાર વર્ષમાં થયેલી પ્રગતિ દર્શાવે છે કે જ્યારે નીતિઓ સ્પષ્ટ હોય, દિશા સાચી હોય અને તમામ હિતધારકો રાષ્ટ્રીય વિકાસ પ્રત્યે સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા સાથે મળીને કામ કરે ત્યારે કેવી રીતે પરિવર્તનકારી પરિવર્તન શક્ય બને છે. ભારતના સમૃદ્ધ દરિયાઈ વારસાનો ઉલ્લેખ કરતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે જ્યારે પણ દેશના દરિયાઈ વારસાની ચર્ચા થાય છે ત્યારે પશ્ચિમ બંગાળનું નામ સ્વાભાવિક રીતે જ મનમાં આવે છે. તેમણે અવલોકન કર્યું કે બંગાળે ઐતિહાસિક રીતે વિશ્વ સાથે ભારતના દરિયાઈ જોડાણોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. હુગલી નદીના પાણી, તેમણે કહ્યું, ઇતિહાસના બદલાતા પ્રકરણો, વેપારની વૃદ્ધિ અને વિકાસની નવી સફરના સાક્ષી રહ્યા છે. તેમણે એ પણ નોંધ્યું કે આ બંદરનું નામ બંગાળના પુત્ર અને ભારતના પ્રથમ ઉદ્યોગ મંત્રી ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીના નામ પર રાખવામાં આવ્યું છે, જે આ પ્રસંગને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે. “પશ્ચિમ બંગાળ આગામી વર્ષોમાં ભારતની બ્લુ ઇકોનોમી, દરિયાઇ ઉત્પાદન, લોજિસ્ટિક્સ અને દરિયાકાંઠાના વિકાસ માટે એક મોટું હબ બનવા માટે તૈયાર છે”, શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું.

શ્રી મોદીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે ભારતે હંમેશા મહાસાગરોને સહકાર અને કનેક્ટિવિટીના માધ્યમ તરીકે જોયા છે. “સમૃદ્ધિના રક્ષણ માટે સુરક્ષા અનિવાર્ય છે, જ્યારે ભવિષ્યના નિર્માણ માટે આત્મનિર્ભરતા જરૂરી છે. INS અગ્રય, INS દૂનાગિરી અને INS સંશોધક આ જ આદર્શોને મૂર્ત સ્વરૂપ આપે છે અને એવા રાષ્ટ્રનું પ્રતીક છે જે તેની ક્ષમતાઓ વિશે વધુને વધુ જાગૃત છે, તેની શક્તિઓમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે અને એકવીસમી સદીમાં નવી ઊર્જા અને હેતુ સાથે આગળ વધવા માટે દ્રઢ સંકલ્પબદ્ધ છે” તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું.

શ્રી મોદીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે ભારતે હંમેશા મહાસાગરોને સહકાર અને કનેક્ટિવિટીના માધ્યમ તરીકે જોયા છે. “સમૃદ્ધિના રક્ષણ માટે સુરક્ષા અનિવાર્ય છે, જ્યારે ભવિષ્યના નિર્માણ માટે આત્મનિર્ભરતા જરૂરી છે. INS અગ્રય, INS દૂનાગિરી અને INS સંશોધક આ જ આદર્શોને મૂર્ત સ્વરૂપ આપે છે અને એવા રાષ્ટ્રનું પ્રતીક છે જે તેની ક્ષમતાઓ વિશે વધુને વધુ જાગૃત છે, તેની શક્તિઓમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે અને એકવીસમી સદીમાં નવી ઊર્જા અને હેતુ સાથે આગળ વધવા માટે દ્રઢ સંકલ્પબદ્ધ છે” તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું.

પોતાના સંબોધનના સમાપનમાં પ્રધાનમંત્રીએ ભારતીય નૌકાદળના તમામ કર્મચારીઓ, વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો, કામદારો અને તમામ નાગરિકોને આ સિદ્ધિઓમાં તેમના યોગદાન બદલ શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ભારતનું દરિયાઈ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્ર રાષ્ટ્રની સુરક્ષા, સમૃદ્ધિ અને વૈશ્વિક સ્થિતિને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખશે.

INS अग्रय, INS दूनागिरी और INS संशोधक को भारतीय नौसेना में शामिल किया गया है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) June 21, 2026

आज 21 जून को World Hydrography Day के रूप में भी मनाया जाता है।

और यह बहुत ही अद्भुत संयोग है कि आज के दिन हमने भारत का सबसे advanced hydrography जहाज़ “INS संशोधक” कमीशन किया है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) June 21, 2026

जिस देश का समुद्री सामर्थ्य मजबूत होगा... उसका आर्थिक और रणनीतिक प्रभाव भी उतना ही मजबूत होगा।

और भारत इस वास्तविकता को अच्छी तरह से समझता है।

भारत इसके लिए स्वयं को तैयार कर रहा है: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) June 21, 2026

INS विक्रांत से लेकर आज तक की यात्रा केवल नए युद्धपोतों की यात्रा नहीं है।

यह भारत की बढ़ती आत्मनिर्भरता की यात्रा है।

आज INS अग्रय, INS दूनागिरी और INS संशोधक उसी यात्रा को नई गति दे रहे हैं: PM @narendramodi

— PMO India (@PMOIndia) June 21, 2026

भारत ने शिपबिल्डिंग क्षेत्र के लिए एक नई दृष्टि के साथ आगे बढ़ना शुरू किया है।

हाल के वर्षों में अनेक पॉलिसी रिफॉर्म्स किए गए हैं।

घरेलू निर्माण क्षमता बढ़ाने के लिए विशेष कदम उठाए गए हैं।

शिपबिल्डिंग, शिप रिपेयर तथा MRO को एक बड़े राष्ट्रीय मिशन के रूप में देखा जा रहा है: PM

— PMO India (@PMOIndia) June 21, 2026

भारत ने हमेशा से समुद्र को सहयोग का माध्यम माना है।

लेकिन भारत ये भी जानता है कि शांति की रक्षा के लिए सामर्थ्य आवश्यक है।

समृद्धि की रक्षा के लिए सुरक्षा आवश्यक है।

और भविष्य के निर्माण के लिए आत्मनिर्भरता अनिवार्य है।

आज INS अग्रय, INS दूनागिरी और INS संशोधक इसी भावना के…

— PMO India (@PMOIndia) June 21, 2026