પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે સુપ્રીમ કોર્ટ ખાતે "કાનૂની સહાય પહોંચાડવાની પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવવા" પર રાષ્ટ્રીય પરિષદનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ પ્રસંગે ઉપસ્થિત લોકોને સંબોધતા શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે આ મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગે ઉપસ્થિત તમામ લોકોમાં હાજર રહેવું ખરેખર ખાસ હતું. તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે કાનૂની સહાય પહોંચાડવાની પદ્ધતિ અને કાનૂની સેવા દિવસ સાથે સંકળાયેલા કાર્યક્રમને મજબૂત બનાવવાથી ભારતની ન્યાયિક વ્યવસ્થાને નવી શક્તિ મળશે. પ્રધાનમંત્રીએ 20મા રાષ્ટ્રીય પરિષદ માટે બધાને શુભેચ્છાઓ પાઠવી. તેમણે ઉપસ્થિત મહાનુભાવો, ન્યાયતંત્રના સભ્યો અને કાનૂની સેવા સત્તાવાળાઓના પ્રતિનિધિઓને પણ શુભેચ્છા પાઠવી.
"જ્યારે ન્યાય બધાને સુલભ હોય, સમયસર પહોંચાડવામાં આવે અને તેમની સામાજિક કે નાણાકીય પૃષ્ઠભૂમિને ધ્યાનમાં લીધા વિના દરેક વ્યક્તિ સુધી પહોંચે - ત્યારે જ તે ખરેખર સામાજિક ન્યાયનો પાયો બની જાય છે", પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું. તેમણે ભાર મૂક્યો કે કાનૂની સહાય આવી સુલભતા સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે રાષ્ટ્રીય સ્તરથી તાલુકા સ્તર સુધી, કાનૂની સેવા સત્તાવાળાઓ ન્યાયતંત્ર અને સામાન્ય નાગરિક વચ્ચે સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે. શ્રી મોદીએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો કે લોક અદાલતો અને પ્રી-લિટિગેશન સેટલમેન્ટ દ્વારા લાખો વિવાદોનો ઝડપથી, સૌહાર્દપૂર્ણ અને ઓછા ખર્ચે ઉકેલ આવી રહ્યો છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભારત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી કાનૂની સહાય સંરક્ષણ સલાહકાર પ્રણાલી હેઠળ, ફક્ત ત્રણ વર્ષમાં લગભગ 8 લાખ ફોજદારી કેસોનો ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે નોંધ્યું કે, આ પ્રયાસોથી દેશભરમાં ગરીબો, પીડિતો, વંચિતો અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા લોકો માટે ન્યાયની સરળતા સુનિશ્ચિત થઈ છે.
છેલ્લા 11 વર્ષોમાં, સરકારે વ્યવસાય કરવાની સરળતા અને જીવનની સરળતા વધારવા પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે તે વાત પર ભાર મૂકતા, શ્રી મોદીએ ભાર મૂક્યો કે વ્યવસાયો માટે 40,000થી વધુ બિનજરૂરી પાલન દૂર કરવામાં આવ્યું છે. જન વિશ્વાસ કાયદા દ્વારા, 3,400થી વધુ કાનૂની જોગવાઈઓને ગુનાહિત જાહેર કરવામાં આવી છે, અને 1,500થી વધુ જૂના કાયદાઓ રદ કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે ટિપ્પણી કરી કે લાંબા સમયથી ચાલતા કાયદાઓને હવે ભારતીય ન્યાય સંહિતા દ્વારા બદલવામાં આવ્યા છે.
"વ્યવસાયમાં સરળતા અને જીવન જીવવાની સરળતા ત્યારે જ શક્ય બને છે જ્યારે ન્યાયની સરળતા સુનિશ્ચિત થાય. તાજેતરના વર્ષોમાં, ન્યાયની સરળતા વધારવા માટે ઘણા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે અને આગળ વધીને, અમે આ દિશામાં પ્રયાસો ઝડપી બનાવીશું", એમ પ્રધાનમંત્રીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો.
આ વર્ષે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA)ના 30 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે તે નોંધતા, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં, NALSA એ ન્યાયતંત્રને દેશના વંચિત નાગરિકો સાથે જોડવાનું કામ કર્યું છે. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે કાનૂની સેવા સત્તામંડળોનો સંપર્ક કરનારાઓ પાસે ઘણીવાર સંસાધનો, પ્રતિનિધિત્વ અને ક્યારેક આશાનો પણ અભાવ હોય છે. તેમણે કહ્યું કે તેમને આશા અને સહાય પૂરી પાડવી એ "સેવા" શબ્દનો સાચો અર્થ છે, જે NALSA ના નામમાં જડાયેલ છે. શ્રી મોદીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે NALSA ના દરેક સભ્ય ધીરજ અને વ્યાવસાયિકતા સાથે સેવા આપવાનું ચાલુ રાખશે.
NALSAના કોમ્યુનિટી મેડિએશન ટ્રેનિંગ મોડ્યુલના લોન્ચની જાહેરાત કરતા, શ્રી મોદીએ કહ્યું કે તે સંવાદ અને સર્વસંમતિ દ્વારા વિવાદોનું નિરાકરણ કરવાની પ્રાચીન ભારતીય પરંપરાને પુનર્જીવિત કરે છે. ગ્રામ પંચાયતોથી લઈને ગામના વડીલો સુધી, મધ્યસ્થી હંમેશા ભારતીય સંસ્કૃતિનો એક ભાગ રહી છે. તેમણે ટિપ્પણી કરી કે નવો મધ્યસ્થી કાયદો આ પરંપરાને આધુનિક સ્વરૂપમાં આગળ ધપાવી રહ્યો છે. પ્રધાનમંત્રીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ તાલીમ મોડ્યુલ સમુદાય મધ્યસ્થી માટે સંસાધનો તૈયાર કરવામાં મદદ કરશે જે વિવાદોનું નિરાકરણ, સંવાદિતા જાળવવા અને મુકદ્દમા ઘટાડવામાં મદદ કરશે.
ટેકનોલોજી નિઃશંકપણે એક વિક્ષેપકારક શક્તિ છે તે સમજાવતા, શ્રી મોદીએ કહ્યું કે તે લોકશાહીકરણ માટે એક શક્તિશાળી સાધન બની જાય છે. તેમણે UPI એ ડિજિટલ ચુકવણીમાં ક્રાંતિ લાવી છે, જેનાથી નાનામાં નાના વિક્રેતાઓ પણ ડિજિટલ અર્થતંત્રનો ભાગ બની શકે છે. તેમણે નોંધ્યું કે ગામડાઓ લાખો કિલોમીટર ઓપ્ટિકલ ફાઇબર સાથે જોડાયેલા છે, અને થોડા અઠવાડિયા પહેલા, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં એક સાથે લગભગ એક લાખ મોબાઇલ ટાવર શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ટિપ્પણી કરી કે ટેકનોલોજી હવે સમાવેશ અને સશક્તિકરણ માટે એક માધ્યમ તરીકે સેવા આપી રહી છે. પ્રધાનમંત્રીએ ઈ-કોર્ટ્સ પ્રોજેક્ટને ટેકનોલોજી ન્યાયિક પ્રક્રિયાઓને આધુનિક અને માનવીય કેવી રીતે બનાવી શકે છે તેનું એક નોંધપાત્ર ઉદાહરણ ગણાવ્યું. ઈ-ફાઇલિંગથી લઈને ઇલેક્ટ્રોનિક સમન્સ સેવાઓ, વર્ચ્યુઅલ સુનાવણીથી લઈને વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ સુધી, તેમણે કહ્યું કે ટેકનોલોજીએ બધું જ સરળ બનાવ્યું છે અને ન્યાયની પહોંચને સરળ બનાવી છે. તેમણે માહિતી આપી કે ઈ-કોર્ટ્સ પ્રોજેક્ટના ત્રીજા તબક્કાનું બજેટ વધારીને ₹7,000 કરોડથી વધુ કરવામાં આવ્યું છે, જે આ પહેલ પ્રત્યે સરકારની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
કાનૂની જાગૃતિના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ગરીબ વ્યક્તિ જ્યાં સુધી તેમના અધિકારો પ્રત્યે જાગૃત ન થાય, કાયદાને સમજે અને સિસ્ટમની જટિલતાના ડરને દૂર ન કરે ત્યાં સુધી ન્યાય મેળવી શકતો નથી. તેમણે ખાતરી આપી હતી કે સંવેદનશીલ જૂથો, મહિલાઓ અને વૃદ્ધોમાં કાનૂની જાગૃતિ વધારવી એ પ્રાથમિકતા છે. પ્રધાનમંત્રીએ આ દિશામાં કાનૂની સંસ્થાઓ અને ન્યાયતંત્ર દ્વારા કરવામાં આવતા સતત પ્રયાસોને સ્વીકાર્યા. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે યુવાનો, ખાસ કરીને કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ, પરિવર્તનશીલ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. શ્રી મોદીએ સૂચવ્યું કે જો કાયદાના વિદ્યાર્થીઓને ગરીબ અને ગ્રામીણ સમુદાયો સાથે તેમના કાનૂની અધિકારો અને પ્રક્રિયાઓ સમજાવવા માટે જોડાવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે, તો તેઓ સમાજના નાડીમાં સીધી સમજ મેળવશે. તેમણે ઉમેર્યું કે સ્વ-સહાય જૂથો, સહકારી સંસ્થાઓ, પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ અને અન્ય મજબૂત પાયાના નેટવર્ક સાથે કામ કરીને, કાનૂની જ્ઞાન દરેક ઘરઆંગણે પહોંચાડી શકાય છે.
પ્રધાનમંત્રીએ કાનૂની સહાયના બીજા એક મહત્વપૂર્ણ પાસાને પ્રકાશિત કર્યો જેના પર તેઓ વારંવાર ભાર મૂકે છે: ન્યાય પ્રાપ્તકર્તા દ્વારા સમજી શકાય તેવી ભાષામાં પહોંચાડવો જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કાયદા ઘડતી વખતે આ સિદ્ધાંતનો વિચાર કરવો જોઈએ. જ્યારે લોકો કાયદાને પોતાની ભાષામાં સમજે છે, ત્યારે તે વધુ સારી રીતે પાલન તરફ દોરી જાય છે અને મુકદ્દમા ઘટાડે છે. તેમણે સ્થાનિક ભાષાઓમાં ચુકાદાઓ અને કાનૂની દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ કરાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. શ્રી મોદીએ 80,000થી વધુ ચુકાદાઓને 18 ભારતીય ભાષાઓમાં અનુવાદિત કરવાની સુપ્રીમ કોર્ટની પહેલની પ્રશંસા કરી. તેમણે સંપૂર્ણ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ પ્રયાસ ઉચ્ચ અદાલતો અને જિલ્લા અદાલતોમાં પણ ચાલુ રહેશે.
પોતાના સંબોધનના સમાપન કરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ કાનૂની વ્યવસાય, ન્યાયિક સેવાઓ અને ન્યાય વિતરણ પ્રણાલીના તમામ હિસ્સેદારોને વિનંતી કરી કે જ્યારે રાષ્ટ્ર પોતાને વિકસિત દેશ તરીકે ઓળખાવશે ત્યારે ભારતના ન્યાય વિતરણના ભવિષ્યની કલ્પના કરે. તેમણે તે દિશામાં સામૂહિક રીતે આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. પ્રધાનમંત્રીએ NALSA, સમગ્ર કાનૂની સમુદાય અને ન્યાય વિતરણ સાથે સંકળાયેલા તમામ લોકોને અભિનંદન આપ્યા અને આ કાર્યક્રમ માટે દરેકને શુભેચ્છાઓ પાઠવી.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ, ન્યાયાધીશ શ્રી બી.આર. ગવઈ, કેન્દ્રીય મંત્રી, શ્રી અર્જુન રામ મેઘવાલ અને અન્ય મહાનુભાવો આ કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
પૃષ્ઠભૂમિ
"કાનૂની સહાય વિતરણ પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવવી" પર રાષ્ટ્રીય પરિષદ એ NALSA દ્વારા આયોજિત બે દિવસીય પરિષદ છે, જેમાં કાનૂની સહાય સંરક્ષણ સલાહકાર પ્રણાલી, પેનલ વકીલો, પેરા-કાનૂની સ્વયંસેવકો, કાયમી લોક અદાલતો અને કાનૂની સેવા સંસ્થાઓના નાણાકીય વ્યવસ્થાપન જેવા કાનૂની સેવાઓ માળખાના મુખ્ય પાસાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવે છે.
સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ સ્પીચ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો
जब न्याय सबके लिए Accessible होता है, Timely होता है, जब न्याय Social या Financial Background देखे बिना हर व्यक्ति तक पहुंचता है, तभी वो सामाजिक न्याय की नींव बनता है: PM @narendramodi
— PMO India (@PMOIndia) November 8, 2025
Ease of Doing Business और Ease of Living तभी संभव हैं... जब Ease of Justice भी सुनिश्चित हो।
— PMO India (@PMOIndia) November 8, 2025
पिछले कुछ वर्षों में, Ease Of Justice को बढ़ाने के लिए भी कई कदम उठाए गए हैं।
और आगे, हम इस दिशा में और तेजी लाएंगे: PM @narendramodi
Mediation हमेशा से हमारी सभ्यता का हिस्सा रही है।
— PMO India (@PMOIndia) November 8, 2025
नया Mediation Act इसी परंपरा को आगे बढ़ा रहा है, उसे आधुनिक स्वरूप दे रहा है: PM @narendramodi
Technology आज Inclusion और Empowerment का माध्यम बन रही है।
— PMO India (@PMOIndia) November 8, 2025
Justice delivery में E-Courts project भी इसका एक शानदार उदाहरण है: PM @narendramodi
जब लोग कानून को अपनी भाषा में समझते हैं, तो इससे Better Compliance होता है और मुकदमेबाजी कम होती है।
— PMO India (@PMOIndia) November 8, 2025
इसके साथ ही ये भी आवश्यक है कि judgements और legal documents को स्थानीय भाषा में उपलब्ध कराया जाए: PM @narendramodi
