પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે YUGM ઇનોવેશન કોન્ક્લેવને સંબોધન કર્યું. આ પ્રસંગે સભાને સંબોધતા, તેમણે સરકારી અધિકારીઓ, શિક્ષણવિદો અને વિજ્ઞાન અને સંશોધન વ્યાવસાયિકોના મહત્વપૂર્ણ મેળાવડા પર પ્રકાશ પાડ્યો, અને "YUGM" તરીકે હિસ્સેદારોના સંગમ પર ભાર મૂક્યો - એક સહયોગ જેનો ઉદ્દેશ્ય વિકસિત ભારત માટે ભવિષ્યની તકનીકોને આગળ વધારવાનો છે. પ્રધાનમંત્રીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ કાર્યક્રમ ભારતની નવીનતા ક્ષમતાઓ અને ડીપ-ટેકમાં તેની ભૂમિકાને વધારવાના પ્રયાસોને વેગ આપશે. તેમણે IIT કાનપુર અને IIT બોમ્બે ખાતે AI, બુદ્ધિશાળી સિસ્ટમ્સ અને બાયોસાયન્સ, બાયોટેકનોલોજી, આરોગ્ય અને દવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા સુપર હબના ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે ટિપ્પણી કરી. તેમણે વાધવાણી ઇનોવેશન નેટવર્કના લોન્ચનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જે નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન સાથે સહયોગમાં સંશોધનને આગળ વધારવાની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરે છે. પ્રધાનમંત્રીએ વાધવાણી ફાઉન્ડેશન, આઈઆઈટી અને આ પહેલોમાં સામેલ તમામ હિતધારકોને અભિનંદન આપ્યા. તેમણે ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રો વચ્ચે સહયોગ દ્વારા દેશની શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવવામાં શ્રી રોમેશ વાધવાનીના સમર્પણ અને સક્રિય ભૂમિકાની ખાસ પ્રશંસા કરી.
સંસ્કૃતમાં લખાયેલા શાસ્ત્રોનો ઉલ્લેખ કરતા જે સૂચવે છે કે સાચું જીવન સેવા અને નિઃસ્વાર્થતા દ્વારા જીવાય છે, શ્રી મોદીએ ટિપ્પણી કરી કે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીને પણ સેવાના માધ્યમ તરીકે સેવા આપવી જોઈએ. તેમણે વાધવાણી ફાઉન્ડેશન અને શ્રી રોમેશ વાધવાણી અને તેમની ટીમ જેવી સંસ્થાઓના ભારતમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીને યોગ્ય દિશામાં લઈ જવાના પ્રયાસો જોઈને સંતોષ વ્યક્ત કર્યો. તેમણે શ્રી વાધવાનીની નોંધપાત્ર સફર પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેમાં ભાગલા પછીની પરિસ્થિતિ, તેમના જન્મસ્થળથી વિસ્થાપન, બાળપણમાં પોલિયો સામે લડવું અને આ પડકારોથી ઉપર ઉઠીને એક વિશાળ વ્યાપારી સામ્રાજ્ય બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે. શ્રી મોદીએ શ્રી વાધવાણીની ભારતના શિક્ષણ અને સંશોધન ક્ષેત્રોમાં તેમની સફળતા સમર્પિત કરવા બદલ પ્રશંસા કરી અને તેને એક અનુકરણીય કાર્ય ગણાવ્યું. તેમણે શાળા શિક્ષણ, આંગણવાડી ટેકનોલોજી અને કૃષિ-ટેક પહેલમાં ફાઉન્ડેશનના યોગદાનનો સ્વીકાર કર્યો. તેમણે વાધવાણી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ જેવી પહેલોમાં તેમની ભૂતકાળની સંડોવણીને યાદ કરી, અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે ફાઉન્ડેશન ભવિષ્યમાં પણ મહાન સીમાચિહ્નો હાંસલ કરવાનું ચાલુ રાખશે અને વાધવાણી ફાઉન્ડેશનને તેમના પ્રયાસોમાં શુભકામનાઓ પાઠવી.
કોઈપણ રાષ્ટ્રનું ભવિષ્ય તેના યુવાનો પર આધાર રાખે છે અને ભવિષ્ય માટે તેમને તૈયાર કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે શિક્ષણ પ્રણાલી આ તૈયારીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને 21મી સદીની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે ભારતની શિક્ષણ પ્રણાલીને આધુનિક બનાવવાના પ્રયાસો પર ભાર મૂક્યો. તેમણે વૈશ્વિક શિક્ષણ ધોરણોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલી નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિની રજૂઆત પર પ્રકાશ પાડ્યો અને ભારતીય શિક્ષણ પ્રણાલીમાં તે લાવનારા નોંધપાત્ર ફેરફારોનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ માળખા, શિક્ષણ સામગ્રી અને ધોરણ એક થી સાત માટે નવા પાઠ્યપુસ્તકોના વિકાસ પર ટિપ્પણી કરી. તેમણે પીએમ ઈ-વિદ્યા અને DIKSHA પ્લેટફોર્મ હેઠળ AI-આધારિત અને સ્કેલેબલ ડિજિટલ શિક્ષણ માળખાગત પ્લેટફોર્મ - 'એક રાષ્ટ્ર, એક ડિજિટલ શિક્ષણ માળખાગત' ની રચના પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેનાથી 30 થી વધુ ભારતીય ભાષાઓ અને સાત વિદેશી ભાષાઓમાં પાઠ્યપુસ્તકો તૈયાર કરી શકાય છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે રાષ્ટ્રીય ધિરાણ માળખાએ વિદ્યાર્થીઓ માટે એકસાથે વિવિધ વિષયોનો અભ્યાસ કરવાનું સરળ બનાવ્યું છે, જેનાથી આધુનિક શિક્ષણ પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે અને કારકિર્દીના નવા રસ્તાઓ ખુલ્યા છે. તેમણે રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવા માટે ભારતના સંશોધન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો, 2013-14માં R&D પરનો કુલ ખર્ચ ₹60,000 કરોડથી બમણો કરીને ₹1.25 લાખ કરોડથી વધુ કરવા, અત્યાધુનિક સંશોધન ઉદ્યાનોની સ્થાપના અને લગભગ 6,000 ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં R&D કોષોની રચના પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે ભારતમાં નવીનતા સંસ્કૃતિના ઝડપી વિકાસ પર ટિપ્પણી કરી, 2014માં પેટન્ટ ફાઇલિંગમાં આશરે 40,000 થી 80,000 થી વધુનો વધારો થયો, જે યુવાનોને બૌદ્ધિક સંપદા ઇકોસિસ્ટમ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા સમર્થનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. પ્રધાનમંત્રીએ સંશોધન સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ₹50,000 કરોડના રાષ્ટ્રીય સંશોધન ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના અને એક રાષ્ટ્ર, એક સબ્સ્ક્રિપ્શન પહેલ પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેણે ઉચ્ચ શિક્ષણના વિદ્યાર્થીઓ માટે વિશ્વ કક્ષાના સંશોધન જર્નલો સુધી પહોંચવાની સુવિધા આપી છે. તેમણે પ્રધાનમંત્રી સંશોધન ફેલોશિપ પર ભાર મૂક્યો, જે ખાતરી કરે છે કે પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિઓને તેમની કારકિર્દી બનાવવામાં કોઈ અવરોધોનો સામનો ન કરવો પડે.
શ્રી મોદીએ એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે આજના યુવાનો માત્ર સંશોધન અને વિકાસમાં જ ઉત્કૃષ્ટ નથી, પરંતુ પોતે પણ તૈયાર અને પરિવર્તનશીલ બન્યા છે. તેમણે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સંશોધનમાં ભારતની યુવા પેઢીના પરિવર્તનશીલ યોગદાન પર ભાર મૂક્યો. તેમણે વિશ્વના સૌથી લાંબા હાઇપરલૂપ ટેસ્ટ ટ્રેકના કમિશનિંગ જેવા સીમાચિહ્નોનો ઉલ્લેખ કર્યો, જે 422 મીટરનો હાઇપરલૂપ છે જે ભારતીય રેલવેના સહયોગથી IIT મદ્રાસ ખાતે વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. તેમણે નેનો-સ્કેલ પર પ્રકાશને નિયંત્રિત કરવા માટે IISc બેંગ્લોરના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી નેનો ટેકનોલોજી અને મોલેક્યુલર ફિલ્મમાં 16,000થી વધુ વહન અવસ્થાઓમાં ડેટા સ્ટોર અને પ્રોસેસ કરવામાં સક્ષમ 'બ્રેન ઓન અ ચિપ' ટેકનોલોજી જેવી ક્રાંતિકારી સિદ્ધિઓ પર ટિપ્પણી કરી. તેમણે થોડા અઠવાડિયા પહેલા ભારતના પ્રથમ સ્વદેશી MRI મશીનના વિકાસ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. શ્રી મોદીએ કહ્યું, "ભારતના યુનિવર્સિટી કેમ્પસ ગતિશીલ કેન્દ્રો તરીકે ઉભરી રહ્યા છે જ્યાં યુવા શક્તિ મહત્વપૂર્ણ નવીનતાઓને આગળ ધપાવે છે." ઉચ્ચ શિક્ષણ અસર રેન્કિંગમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ દર્શાવતા, તેમણે કહ્યું કે વિશ્વભરની 2,000 સંસ્થાઓમાં 90થી વધુ યુનિવર્સિટીઓ સૂચિબદ્ધ છે. તેમણે QS વર્લ્ડ રેન્કિંગમાં થયેલા વધારાનો ઉલ્લેખ કર્યો, જ્યાં 2014માં ભારતમાં નવ સંસ્થાઓ હતી, જે 2025માં વધીને 46 થઈ ગઈ, તેમજ છેલ્લા દાયકામાં વિશ્વની ટોચની 500 ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં ભારતીય સંસ્થાઓનું પ્રતિનિધિત્વ વધ્યું. તેમણે ભારતીય સંસ્થાઓ દ્વારા વિદેશમાં કેમ્પસ સ્થાપવા અંગે પણ ટિપ્પણી કરી, જેમ કે અબુ ધાબીમાં IIT દિલ્હી, તાંઝાનિયામાં IIT મદ્રાસ અને દુબઈમાં આગામી IIM અમદાવાદ. તેમણે એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે અગ્રણી વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓ પણ ભારતમાં કેમ્પસ ખોલી રહી છે, જે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે શૈક્ષણિક આદાન-પ્રદાન, સંશોધન સહયોગ અને આંતર-સાંસ્કૃતિક શિક્ષણની તકોને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.
પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "પ્રતિભા, સ્વભાવ અને ટેકનોલોજીની ત્રિપુટી ભારતનાં ભવિષ્યને બદલી નાખશે." અટલ ટિંકરિંગ લેબ્સ જેવી પહેલો પર ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં 10,000 પ્રયોગશાળાઓ કાર્યરત છે અને બાળકોને વહેલાસર સંપર્કમાં લાવવા માટે આ વર્ષે બજેટમાં વધુ 50,000ની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને નાણાકીય સહાય પ્રદાન કરવા માટે પ્રધાનમંત્રી વિદ્યા લક્ષ્મી યોજના શરૂ કરવાની અને વિદ્યાર્થીઓનાં શિક્ષણને વાસ્તવિક દુનિયાનાં અનુભવમાં પરિવર્તિત કરવા માટે 7,000થી વધારે સંસ્થાઓમાં ઇન્ટર્નશિપ સેલની સ્થાપનાની નોંધ લીધી હતી. તેમણે નોંધ્યું હતું કે, યુવાનોમાં નવા કૌશલ્યો વિકસાવવા શક્ય તમામ પ્રયાસો થઈ રહ્યાં છે, જેમની સંયુક્ત પ્રતિભા, સ્વભાવ અને ટેકનોલોજીકલ ક્ષમતા ભારતને સફળતાનાં શિખરે લઈ જશે.
આગામી 25 વર્ષમાં વિકસિત ભારતના લક્ષ્યને પૂર્ણ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે, "વિચારથી પ્રોટોટાઇપ અને ઉત્પાદન સુધીની સફર શક્ય તેટલા ઓછા સમયમાં પૂર્ણ કરવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે". તેમણે ભાર મૂક્યો કે પ્રયોગશાળાથી બજાર સુધીનું અંતર ઘટાડવાથી લોકોને સંશોધન પરિણામો ઝડપથી મળે છે, સંશોધકોને પ્રેરણા મળે છે અને તેમના કાર્ય માટે મૂર્ત પ્રોત્સાહન મળે છે. આ સંશોધન, નવીનતા અને મૂલ્યવર્ધનના ચક્રને વેગ આપે છે. પ્રધાનમંત્રીએ એક મજબૂત સંશોધન ઇકોસિસ્ટમ માટે હાકલ કરી, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, રોકાણકારો અને ઉદ્યોગોને સંશોધકોને ટેકો આપવા અને માર્ગદર્શન આપવાનો આગ્રહ કર્યો. તેમણે યુવાનોને માર્ગદર્શન આપવા, ભંડોળ પૂરું પાડવા અને સહયોગથી નવા ઉકેલો વિકસાવવામાં ઉદ્યોગના નેતાઓની સંભવિત ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે આ પ્રયાસોને આગળ વધારવા માટે નિયમોને સરળ બનાવવા અને મંજૂરીઓને ઝડપી બનાવવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી.
શ્રી મોદીએ AI વિકાસ અને અપનાવવામાં ભારતની અગ્રણી સ્થિતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો, AI, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ, એડવાન્સ્ડ એનાલિટિક્સ, સ્પેસ ટેક, હેલ્થ ટેક અને સિન્થેટિક બાયોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવાનું ચાલુ રાખવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમણે વિશ્વ કક્ષાની માળખાગત સુવિધા, ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ડેટાસેટ્સ અને સંશોધન સુવિધાઓના નિર્માણ માટે ભારત-એઆઈ મિશનના પ્રારંભનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે અગ્રણી સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સના સમર્થનથી વિકસિત થઈ રહેલા AI સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સની વધતી જતી સંખ્યા પર ટિપ્પણી કરી. તેમણે "મેક એઆઈ ઇન ઇન્ડિયા"ના વિઝન અને "મેક એઆઈ વર્ક ફોર ઇન્ડિયા"ના ધ્યેય પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. તેમણે IIT અને AIIMS સાથે મળીને IIT બેઠકોની ક્ષમતા વધારવા અને તબીબી અને ટેકનોલોજી શિક્ષણને જોડતા મેડટેક અભ્યાસક્રમો શરૂ કરવાના બજેટરી નિર્ણયનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. પ્રધાનમંત્રીએ આ પહેલોને સમયસર પૂર્ણ કરવા હાકલ કરી, જેમાં ભવિષ્યની ટેકનોલોજીમાં ભારતને "વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ" તરીકે સ્થાન આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું. પોતાના સંબોધનના સમાપન કરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ ટિપ્પણી કરી કે શિક્ષણ મંત્રાલય અને વાધવાણી ફાઉન્ડેશન વચ્ચેના સહયોગમાં YUGM જેવી પહેલ ભારતના નવીનતાના પરિદૃશ્યને પુનર્જીવિત કરી શકે છે. તેમણે વાધવાણી ફાઉન્ડેશનના સતત પ્રયાસો બદલ કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી અને આ ઉદ્દેશ્યોને આગળ વધારવામાં આજના કાર્યક્રમની નોંધપાત્ર અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.
આ કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન, ડૉ. જીતેન્દ્ર સિંહ, શ્રી જયંત ચૌધરી, ડૉ. સુકાંત મજમુદાર અને અન્ય ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
પૃષ્ઠભૂમિ
YUGM (સંસ્કૃતમાં જેનો અર્થ "સંગમ" થાય છે) એ તેના પ્રકારનું પ્રથમ વ્યૂહાત્મક પરિષદ છે જે સરકાર, શિક્ષણ, ઉદ્યોગ અને નવીનતા ઇકોસિસ્ટમના નેતાઓને એકસાથે લાવશે. તે વાધવાણી ફાઉન્ડેશન અને સરકારી સંસ્થાઓના સંયુક્ત રોકાણ સાથે આશરે રૂ. 1,400 કરોડના સહયોગી પ્રોજેક્ટ દ્વારા સંચાલિત ભારતની નવીનતા યાત્રામાં યોગદાન આપશે.
આત્મનિર્ભર અને નવીનતા આધારિત ભારતના પ્રધાનમંત્રીના વિઝનને અનુરૂપ, પરિષદ દરમિયાન વિવિધ મુખ્ય પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવશે. આમાં IIT કાનપુર (AI અને ઇન્ટેલિજન્ટ સિસ્ટમ્સ) અને IIT બોમ્બે (બાયોસાયન્સ, બાયોટેકનોલોજી, આરોગ્ય અને દવા) ખાતે સુપરહબનો સમાવેશ થાય છે. વાધવાણી ઇનોવેશન નેટવર્ક (WIN) સંશોધન વ્યાપારીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ટોચની સંશોધન સંસ્થાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે; અને સંશોધન અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ANRF) સાથે ભાગીદારી છે.
આ પરિષદમાં ઉચ્ચ-સ્તરીય ગોળમેજી પરિષદો અને પેનલ ચર્ચાઓ પણ યોજાશે જેમાં સરકારી અધિકારીઓ, ટોચના ઉદ્યોગ નેતાઓ અને શિક્ષણવિદો ભાગ લેશે, સંશોધનના પ્રભાવમાં રૂપાંતરને વેગ આપવા પર ક્રિયાલક્ષી સંવાદ, ભારતભરમાંથી અત્યાધુનિક નવીનતાઓ દર્શાવતું એક ડીપ ટેક સ્ટાર્ટઅપ પ્રદર્શન અને સહયોગ અને ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વિશિષ્ટ નેટવર્કિંગ તકો જોવા મળશે.
આ પરિષદનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના નવીનતા ઇકોસિસ્ટમમાં મોટા પાયે ખાનગી રોકાણોને ઉત્પ્રેરિત કરવાનો છે. અગ્રિમ ટેકનોલોજીમાં સંશોધનથી વ્યાપારીકરણ સુધીની પાઇપલાઇન્સને વેગ આપવો, શૈક્ષણિક-ઉદ્યોગ-સરકાર ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવી, ANRF અને AICTE ઇનોવેશન જેવી રાષ્ટ્રીય પહેલોને આગળ ધપાવવી, સંસ્થાઓમાં નવીનતાની પહોંચનું લોકશાહીકરણ અને 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત તરફ રાષ્ટ્રીય નવીનતા સંરેખણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ સ્પીચ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો
Modernising the country's education system to meet the needs of the 21st century. pic.twitter.com/zf2ap0ZQMr
— PMO India (@PMOIndia) April 29, 2025
Bringing world-class knowledge within every student's reach. pic.twitter.com/SbG4kC12Is
— PMO India (@PMOIndia) April 29, 2025
India's university campuses are emerging as dynamic centres where Yuvashakti drives breakthrough innovations. pic.twitter.com/Gi4MxYlvep
— PMO India (@PMOIndia) April 29, 2025
The trinity of Talent, Temperament and Technology will transform India's future. pic.twitter.com/wCStA45d90
— PMO India (@PMOIndia) April 29, 2025
It is crucial that the journey from idea to prototype to product is completed in the shortest time possible. pic.twitter.com/Y6iNOkHJts
— PMO India (@PMOIndia) April 29, 2025
Make AI in India.
— PMO India (@PMOIndia) April 29, 2025
Make AI work for India. pic.twitter.com/hfYRoBXj3F
