મંત્રીમંડળે વીજ ક્ષેત્રને કોલસાની ફાળવણી માટે સુધારેલી શક્તિ (ભારતમાં પારદર્શક રીતે કોલસાનો ઉપયોગ અને ફાળવણી માટેની યોજના) નીતિને મંજૂરી આપી

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં આર્થિક બાબતોની મંત્રીમંડળ સમિતિએ કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર/રાજ્ય ક્ષેત્ર/સ્વતંત્ર વીજ ઉત્પાદકો (IPPs)ના થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સને નવા કોલસા જોડાણો આપવાને મંજૂરી આપી છે. સુધારેલી શક્તિ નીતિ હેઠળ નીચેની બે વિન્ડો પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી છે:

1. કેન્દ્રીય વીજ ઉત્પાદન કંપનીઓ/રાજ્યોને સૂચિત કિંમતે કોલસા જોડાણ: વિન્ડો-I
2. સૂચિત કિંમત કરતાં પ્રીમિયમ ભાવે તમામ વીજ ઉત્પાદન કંપનીઓને કોલસાનું જોડાણ: વિન્ડો-II

વિન્ડો-I (સૂચિત કિંમતે કોલસો):

સંયુક્ત સાહસો (JVs) અને તેમની પેટાકંપનીઓ સહિત કેન્દ્રીય ક્ષેત્રના થર્મલ પાવર પ્રોજેક્ટ્સ (TPPs) ને કોલસા જોડાણ પૂરું પાડવા માટેની હાલની વ્યવસ્થા ચાલુ રહેશે.

કોલસા જોડાણ રાજ્યો અને રાજ્યોના જૂથ દ્વારા અધિકૃત એજન્સી દ્વારા ઊર્જા મંત્રાલયની ભલામણ પર હાલની વ્યવસ્થા અનુસાર નક્કી કરવામાં આવશે. રાજ્યો માટે નિર્ધારિત કોલસા જોડાણનો ઉપયોગ રાજ્ય દ્વારા ટેરિફ આધારિત સ્પર્ધાત્મક બિડિંગ (TBCB) દ્વારા ઓળખાયેલા પોતાના Genco, સ્વતંત્ર પાવર ઉત્પાદકો (IPPs) સ્થાપવા માટે અથવા વીજળી અધિનિયમ, 2003ની કલમ 62 હેઠળ પાવર ખરીદી કરાર (PPA) ધરાવતા હાલના IPPs દ્વારા કલમ 62 હેઠળ PPA ધરાવતા નવા વિસ્તરણ એકમની સ્થાપના માટે કરી શકાય છે.

વિન્ડો-II (સૂચિત કિંમત કરતાં પ્રીમિયમ):

કોઈપણ સ્થાનિક કોલસા આધારિત વીજ ઉત્પાદક જે PPA ધરાવે છે અથવા બિનસંલગ્ન અને આયાતી કોલસા આધારિત વીજ પ્લાન્ટ ધરાવે છે (જો તેઓ ઈચ્છે તો) સૂચિત કિંમત કરતાં વધુ પ્રીમિયમ ચૂકવીને 12 મહિના સુધીના સમયગાળા માટે અથવા 12 મહિનાથી 25 વર્ષ સુધીના સમયગાળા માટે હરાજીના આધારે કોલસો મેળવી શકે છે અને તેમની પસંદગીના પાવર પ્લાન્ટને વીજળી વેચી શકે છે.

અમલીકરણ વ્યૂહરચના:

ઉપરોક્ત નિર્ણયોના અમલીકરણ માટે કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (CIL)/સિંગારેની કોલિયરીઝ કંપની લિમિટેડ (SCCL)ને સૂચનાઓ જારી કરવામાં આવશે. વધુમાં, સંબંધિત મંત્રાલયો અને તમામ રાજ્યોને પણ સુધારેલી શક્તિ નીતિથી વાકેફ કરવામાં આવશે. જેથી સંબંધિત વિભાગો/સત્તાવાળાઓ અને નિયમનકારી કમિશનને પણ તેના વિશે જાણ કરી શકાય.

રોજગાર સર્જનની સંભાવના સહિત મુખ્ય અસરો:

1. જોડાણ પ્રક્રિયાનું સરળીકરણ: સુધારેલી શક્તિ નીતિની રજૂઆત સાથે, કોલસા ફાળવણી માટેના હાલના આઠ ફકરાઓ વ્યવસાય કરવાની સરળતાની ભાવનામાં ફક્ત બે વિંડોમાં મેપ કરવામાં આવ્યા છે. વિન્ડો-I (સૂચિત કિંમતે કોલસાનું જોડાણ) અને વિન્ડો-II (સૂચિત કિંમત કરતાં પ્રીમિયમ પર કોલસાનું જોડાણ).
2. પાવર સેક્ટરની ગતિશીલ કોલસાની જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરે છે: સુધારેલી પાવર પોલિસી પાવર પ્લાન્ટ્સને લાંબા ગાળા/ટૂંકા ગાળાની માંગના આધારે તેમની કોલસાની જરૂરિયાતનું આયોજન કરવા સક્ષમ બનાવશે.
3. ઉર્જા મંત્રાલયની ભલામણ પર નામાંકનના આધારે સેન્ટ્રલ સેક્ટર થર્મલ પાવર પ્રોજેક્ટ્સ (TPPs) કોલસાના જોડાણો ઉપલબ્ધ રહેશે. જ્યારે, ઉર્જા મંત્રાલયની ભલામણ પર નામાંકનના આધારે, રાજ્યો રાજ્ય ઉત્પાદન કંપનીઓમાં રાજ્યો દ્વારા સ્થિર જોડાણોનો ઉપયોગ કરી શકશે.
4. વિન્ડો-IIમાં PPAની કોઈ આવશ્યકતા નથી: વિન્ડો-II હેઠળ સુરક્ષિત કોલસામાંથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીનું વેચાણ PPAની આવશ્યકતા સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવી છે, જેનાથી પાવર પ્લાન્ટ તેમની પસંદગી મુજબ કાર્ય કરી શકે છે. વીજળી વેચવાની સુવિધા છે.
5. થર્મલ ક્ષમતા વધારા માટે સ્વતંત્ર પાવર ઉત્પાદકો (IPPs)/ખાનગી વિકાસકર્તાઓને સક્ષમ બનાવવું: 12 મહિનાથી 25 વર્ષ સુધીના સમયગાળા સાથે PPA સાથે અથવા વગર નવી ક્ષમતા વધારા માટે લવચીક જોડાણોને મંજૂરી આપવાથી IPPs નવી થર્મલ ક્ષમતાઓનું આયોજન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત થશે, જેનાથી ભવિષ્યમાં થર્મલ ક્ષમતા વધારા પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ મળશે.
6. કોલસાની આયાતમાં ઘટાડો/અવેજી પ્રોત્સાહન: આયાતી કોલસા આધારિત (ICB) પ્લાન્ટ્સ વિન્ડો-II હેઠળ સ્થાનિક કોલસો મેળવી શકે છે, જે ICB પ્લાન્ટ્સની તકનીકી મર્યાદાઓને આધીન છે. જેનાથી કોલસાની આયાત પરની તેમની નિર્ભરતા ઓછી થાય છે. આયાતી કોલસાના અવેજીને કારણે મળતો લાભ યોગ્ય નિયમનકારી પંચ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે અને વીજ ગ્રાહકો/લાભાર્થીઓને આપવામાં આવશે.
7. 'પીટહેડ' પાવર પ્લાન્ટ્સને પ્રાધાન્ય: સુધારેલી પાવર પોલિસી, બ્રાઉનફિલ્ડ વિસ્તરણને ટેકો આપવા ઉપરાંત મુખ્યત્વે પીટહેડ સાઇટ્સ પર એટલે કે કોલસાના સ્ત્રોતની નજીક ગ્રીનફિલ્ડ થર્મલ પાવર પ્રોજેક્ટ્સની સ્થાપનાને પ્રોત્સાહન આપશે.
8. જોડાણ તર્કસંગતીકરણ: થર્મલ પાવર પ્લાન્ટમાં કોલસાના 'લેન્ડેડ કોસ્ટ' ઘટાડવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, કોલસાના સ્ત્રોતનું તર્કસંગતકરણ હાથ ધરવામાં આવશે. આનાથી માત્ર રેલવે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જ સરળ બનશે નહીં પરંતુ આખરે વીજ ગ્રાહકો માટે ટેરિફ પણ ઘટશે.
9. સત્તાનું પ્રતિનિધિત્વ: સુધારેલી શક્તિ નીતિમાં નાના ફેરફારો કરવા માટે સંબંધિત મંત્રાલયો (MOC અને MOP)ના સ્તરે સત્તાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાની જોગવાઈ છે. વધુમાં, કાર્યકારી/અમલીકરણ મુદ્દાઓનો સામનો કરવા માટે સચિવ (પાવર), સચિવ (કોલસા) અને અધ્યક્ષ, CEA ધરાવતી "સશક્ત સમિતિ"નો પ્રસ્તાવ છે.
10. હાલના FSA ધારકો માટે સુગમતા: વિન્ડો-II હેઠળ કોલસાના તેમના વાર્ષિક કરાર જથ્થા (ACQ)ના 100%થી વધુ વર્તમાન ઇંધણ પુરવઠા કરાર (FSA) ધારકોની ભાગીદારીથી વીજ ઉત્પાદકોને ફાયદો થશે. જૂની નીતિઓ હેઠળ સુરક્ષિત કોલસા જોડાણોની સમાપ્તિ પર વીજ ઉત્પાદકો [સેન્ટ્રલ જેનકોસ, સ્ટેટ જેનકોસ અને ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પાવર પ્રોડ્યુસર્સ (IPPs)] વર્તમાન પ્રસ્તાવિત સુધારેલી નીતિ હેઠળ નવા જોડાણો મેળવવા માટે અરજી કરી શકે છે.
11. પાવર માર્કેટમાં બિન-જરૂરી સરપ્લસને મંજૂરી આપવી: આનાથી પાવર માર્કેટમાં લિન્કેજ કોલસા દ્વારા ઉત્પન્ન થતી વીજળીનું વેચાણ શક્ય બનશે. આનાથી પાવર એક્સચેન્જોમાં વીજળીની ઉપલબ્ધતામાં વધારો થઈને પાવર બજારો વધુ ગાઢ બનશે એટલું જ નહીં, પરંતુ જનરેટિંગ સ્ટેશનોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ પણ સુનિશ્ચિત થશે.

સામેલ ખર્ચ:

સુધારેલી વીજ નીતિમાં કોલસા કંપનીઓ પર કોઈ વધારાનો ખર્ચ નહીં આવે.

લાભાર્થીઓની સંખ્યા:

થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ, રેલવે, કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ/સિંગરેની કોલિયરીઝ કંપની લિમિટેડ, અંતિમ ગ્રાહકો અને રાજ્ય સરકારોને ફાયદો થશે.

પૃષ્ઠભૂમિ:                              

શક્તિ નીતિ 2017ની રજૂઆત સાથે કોલસા ફાળવણી પદ્ધતિમાં નામાંકન-આધારિત સિસ્ટમથી હરાજી/ટેરિફ-આધારિત બોલી દ્વારા કોલસા જોડાણોની ફાળવણીની વધુ પારદર્શક પદ્ધતિ તરફ પરિવર્તન આવ્યું. ફક્ત કેન્દ્ર/રાજ્ય ક્ષેત્રના પાવર પ્લાન્ટ માટે નામાંકન આધારિત ફાળવણી ચાલુ રહી. મંત્રીઓના જૂથની ભલામણો પર 2019માં શક્તિ નીતિમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. 2023માં શક્તિ નીતિમાં વધુ સુધારો કરવામાં આવ્યો. શક્તિ નીતિમાં વિવિધ શ્રેણીઓના પાવર પ્લાન્ટ્સને કોલસા જોડાણની ફાળવણી માટે વિવિધ ફકરા છે, જે પાત્રતા માપદંડોની પરિપૂર્ણતાને આધીન છે. સુધારેલી શક્તિ નીતિની રજૂઆત સાથે, કોલસાની ફાળવણી માટે શક્તિ નીતિના હાલના આઠ ફકરાઓ વ્યવસાય કરવાની સરળતાની ભાવનામાં ફક્ત બે વિંડોમાં મેપ કરવામાં આવ્યા છે.