પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) માટે રૂ. 10,000 કરોડથી વધુ ન હોય તેવી એક વખતની અંદાજપત્રીય સહાયને મંજૂરી આપી છે, જેથી તેઓ શેડ્યૂલ ભારતીય એરલાઇન્સને તેમની સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય કામગીરી માટે એટીએફ (ATF) ભાવ સ્થિરીકરણ સહાય પૂરી પાડી શકે. આ અંદાજપત્રીય સહાય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયની ગ્રાન્ટની માંગણીઓ દ્વારા OMCને વ્યાજમુક્ત એડવાન્સ (અગાઉથી અપાતી રકમ) ના સ્વરૂપમાં આપવામાં આવશે. પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટીમાંથી ઉદ્ભવેલી ઇંધણના ભાવોની અસાધારણ અસ્થિરતાના વર્તમાન સમયગાળા દરમિયાન એરલાઇન્સ માટે સ્થિર ATF પ્રાઇસિંગની સુવિધા આપવા માટે OMCને આ સહાય પૂરી પાડવામાં આવશે.
મંજૂર કરાયેલા પ્રાઇસ સ્ટેબિલાઇઝેશન ફંડના મુખ્ય ઘટકો:
(i) OMCને વ્યાજમુક્ત એડવાન્સ શેડ્યૂલ
ભારતીય એરલાઇન્સ માટે ATFના ભાવ સ્થિરીકરણને ટેકો આપવા માટે OMCને વ્યાજમુક્ત એડવાન્સ તરીકે રૂ.10,000 કરોડ સુધીની એક વખતની અંદાજપત્રીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવશે. જ્યારે પણ પ્રવર્તમાન ઇમ્પોર્ટ પેરિટી પ્રાઇસ મંજૂર પદ્ધતિ હેઠળ નિર્ધારિત બેન્ચમાર્ક કિંમત કરતાં વધી જાય ત્યારે આ ભંડોળ ઓએમસી (OMCs) ને એટીએફ (ATF) ના વધેલા આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવોને કારણે થતા નુકસાન માટે વળતર આપશે.
(ii) વસૂલાત અને સમાયોજન પ્રણાલી
જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ATFના ભાવ મધ્યમ (ઓછા) થશે, ત્યારે તફાવતની રકમ ઓએમસી (OMCs) પાસેથી વસૂલ કરવામાં આવશે અને ભારતના કોન્સોલિડેટેડ ફંડ (સંચિત ભંડોળ) માં પરત કરવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થા જ્યાં સુધી સંપૂર્ણ સહાયની રકમ સંપૂર્ણપણે વસૂલ અને સેટલ ન થઈ જાય ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે.
(iii) સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય કામગીરીનું કવરેજ
આ યોજના સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બંને કામગીરી માટે તમામ ઇચ્છુક શેડ્યૂલ ભારતીય કેરિયર્સ (એરલાઇન્સ) માટે ઉપલબ્ધ રહેશે.
(iv) ફિક્સ્ડ એટીએફ પ્રાઇસ વ્યવસ્થા
આ પ્રણાલી સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય કામગીરી માટે ફિક્સ્ડ-પ્રાઇસ (નિશ્ચિત-કિંમત)ની વ્યવસ્થા અપનાવીને ઇંધણના ખર્ચમાં વધુ અનુમાનિતતા પ્રદાન કરે છે, જેનાથી ઇંધણના ભાવોમાં અચાનક આવતા ઉછાળા સામે એરલાઇનનું જોખમ ઘટે છે.
(v) ઓએમસી (OMCs)ને એટીએફ સપ્લાયના વિશિષ્ટ અધિકારો
આ વ્યવસ્થા નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય અને પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના હસ્તાક્ષરકર્તાઓ તરીકે સહભાગી ભારતીય એરલાઇન્સ અને ઓએમસી (OMCs) વચ્ચેના એમઓયુ (MoU) દ્વારા લાગુ કરવામાં આવશે. આ એક વખતની વ્યવસ્થા હેઠળ, સહભાગી એરલાઇન્સ વાર્ષિક સમીક્ષાને આધીન ત્રણ વર્ષ સુધી અથવા એડવાન્સ રકમ સંપૂર્ણપણે વસૂલ ન થાય ત્યાં સુધી, જે વહેલું હોય ત્યાં સુધી, માત્ર ઓએમસી (OMCs) પાસેથી જ એટીએફ (ATF) ખરીદશે.
(vi) દેખરેખ અને ઓડિટ
નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય અને ખર્ચ વિભાગના પ્રતિનિધિઓની બનેલી એક દેખરેખ સમિતિ અમલીકરણ, દાવાની ચકાસણી, સમાધાન અને સમાધાનનું નિરીક્ષણ કરશે. બધા દાવાઓ અને વસૂલાત ઓડિટને આધીન રહેશે.
(vii) પ્રાઇસ સ્ટેબિલાઇઝેશન સહાયનો ગાળો
એટીએફ ભાવ સ્થિરીકરણ સહાય છત્રીસ (36) મહિનાના ગાળા માટે અમલમાં રહેશે, જેમાં વાર્ષિક સમીક્ષાની જોગવાઈ હશે અથવા જ્યાં સુધી એડવાન્સ રકમ સંપૂર્ણપણે વસૂલ/સેટલ ન થઈ જાય, જે વહેલું હોય ત્યાં સુધી રહેશે. જો આ સમયગાળા દરમિયાન ભંડોળનું સંપૂર્ણ ટ્રુ-અપ (સમાયોજન) ન થાય તો સક્ષમ સત્તાધિકારીની મંજૂરી સાથે આ દરખાસ્તને છત્રીસ મહિનાથી વધુ લંબાવી શકાય છે.
અપેક્ષિત પરિણામો:
· સૂચિત પ્રણાલી ભારતીય એરલાઇન્સ માટે એટીએફ પ્રાઇસિંગમાં વધુ સ્થિરતા અને અનુમાનિતતા પ્રદાન કરશે, જે ઉત્તમ ઓપરેશનલ અને નાણાકીય આયોજનને સક્ષમ બનાવશે.
· તે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ને વર્તમાન પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટી દરમિયાન અસ્થિર અને વધેલા એટીએફ ભાવોથી થતા નુકસાનથી બચાવશે.
· આ પગલું સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ કનેક્ટિવિટીનું રક્ષણ કરવા અને જાળવી રાખવામાં મદદ કરશે, હવાઈ સેવાઓની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરશે.
· તે મુસાફરો પર ઇંધણના ભાવના આંચકાના સીધા બોજને ઘટાડશે, જેનાથી ભાડાની અસ્થિરતાને મધ્યમ રાખવામાં મદદ મળશે.
· આ વ્યવસ્થા દૂરસ્થ, પ્રાદેશિક, ટિયર-II અને ટિયર-III શહેરોમાં હવાઈ કનેક્ટિવિટી ચાલુ રાખવામાં ટેકો આપશે, જે સંતુલિત પ્રાદેશિક વિકાસ અને સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપશે.
મુખ્ય લાભો:
· સ્થિર એરલાઇન કામગીરી એરલાઇન્સ, એરપોર્ટ, ગ્રાઉન્ડ હેન્ડલિંગ એજન્સીઓ, એમઆરઓ (MROs), ટ્રાવેલ એજન્સીઓ, હોસ્પિટાલિટી અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રોમાં રોજગારી જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
· સતત હવાઈ કનેક્ટિવિટી મુસાફરો, ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા કાર્ગો, બિઝનેસ પ્રવાસીઓ અને પ્રવાસીઓની અવરજવરને સરળ બનાવશે, જેનાથી વિવિધ ક્ષેત્રોમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને વેગ મળશે.
· આ પગલાંની પર્યટન, હોસ્પિટાલિટી, વેપાર, નિકાસ, પ્રાદેશિક વિકાસ અને રોકાણ પર સકારાત્મક અસરો પડશે.
· તે ઉડાન (UDAN) યોજના હેઠળ કાર્યરત કરાયેલા એરપોર્ટ સહિત દેશભરમાં વિકસિત કરાયેલા એરપોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના શ્રેષ્ઠ ઉપયોગને સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ કરશે.
· સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય કનેક્ટિવિટી જાળવી રાખીને, આ પહેલ વૈશ્વિક બજારો સાથે ભારતના એકીકરણને મજબૂત કરશે અને લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસને ટેકો આપશે.
પૃષ્ઠભૂમિ:
પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટી બાદ વૈશ્વિક એટીએફ ભાવોમાં અભૂતપૂર્વ અસ્થિરતાને કારણે ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર પ્રભાવિત થયું છે.
· ચાલુ પશ્ચિમ એશિયા કટોકટીના કારણે, આંતરરાષ્ટ્રીય એટીએફના ભાવ માર્ચ 2026 માં રૂ. 60.50/લિટરથી લગભગ 2.5 ગણા વધીને મે 2026માં રૂ. 142/લિટર થઈ ગયા છે.
· એરલાઇનના ઓપરેટિંગ ખર્ચમાં એટીએફનો હિસ્સો લગભગ 40% જેટલો હોય છે. તેથી, એટીએફના ભાવોમાં આ અસ્થિરતાને પરિણામે એરલાઇન્સની નાણાકીય સ્થિતિ પર ઊંચા ખર્ચનું દબાણ આવ્યું છે.
· એટીએફ એરલાઇનના ઓપરેટિંગ ખર્ચના લગભગ 40% હિસ્સો ધરાવે છે અને ઇંધણની ભારે અસ્થિરતાના ગાળા દરમિયાન, તે કુલ ઓપરેટિંગ ખર્ચના 60% સુધી હોઈ શકે છે.
· જ્યારે સ્થાનિક કામગીરી માટે એટીએફના ભાવ મર્યાદિત (કેપ) કરવામાં આવ્યા છે, ત્યારે ભારતીય કેરિયર્સ આંતરરાષ્ટ્રીય કામગીરી માટે ઇમ્પોર્ટ પેરિટી પ્રાઇસીસ (IPP) પર એટીએફ ખરીદવાનું ચાલુ રાખે છે, જે તેમને ઇંધણના ઊંચા ખર્ચના જોખમમાં મૂકે છે.
· જો કે, એટીએફના ભાવોની મર્યાદા (કેપિંગ) એ કામચલાઉ માધ્યમ છે અને ઓએમસી (OMCs) માટે લાંબા ગાળે ટકાઉ નથી. એટીએફ ભાવોના કેપિંગને કારણે, ઓએમસી (OMCs) પણ નુકસાન વેઠી રહી છે, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટી દરમિયાન અસ્થિર અને વધતા એટીએફ ભાવો સાથે.
· ભારતીય કેરિયર્સ માટે પાકિસ્તાન એરસ્પેસ બંધ થવાને કારણે યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને મધ્ય એશિયા માટે લાંબા હવાઈ માર્ગો થયા છે, જેનાથી ઇંધણનો વપરાશ અને ઓપરેશનલ ખર્ચ વધ્યો છે.
· લાંબા અંતરના મુસાફરોના ભાડામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, આંતરરાષ્ટ્રીય માંગમાં ઘટાડો થયો છે અને એરલાઇન્સે કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય રૂટો પર સેવાઓ ઘટાડી અથવા સ્થગિત કરી દીધી છે.
