প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে আজি ‘ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিং’ ব্যৱস্থাৰে ‘ভাৰত পুতলা মেলা ২০২১’ৰ আনুষ্ঠানিক ভাবে শুভাৰম্ভ ঘোষণা কৰে। কেন্দ্ৰীয় স্থলপথ পৰিবহণ আৰু ঘাইপথ, ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ বিভাগৰ মন্ত্ৰী শ্ৰী নীতীন গাড়কাৰী আৰু কেন্দ্ৰীয় বস্ত্ৰশিল্প বিভাগৰ মন্ত্ৰী শ্ৰীমতী স্মৃতি ইৰাণীয়েও অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। মেলাখন আজি অৰ্থাত্ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ২মাৰ্চ ২০২১লৈ অনুষ্ঠিত হ’ব। মেলাত ১,০০০ৰৰো অধিক পৰিৱেশনকাৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছে।
অনুষ্ঠানত প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে কৰ্ণাটকৰ চান্নাপটনা, উত্তৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ বাৰানসী আৰু ৰাজস্থানৰ জয়পুৰৰ পৰা অহা পুতলা নিৰ্মাতাসকলৰ সৈতে বাৰ্তালাপতো মিলিত হয়। এই মেলাৰ জৰিয়তে চৰকাৰ আৰু উদ্যোগীসকলে দেশৰ পুতলা নিৰ্মাণ ক্ষেত্ৰখনক কেনেকৈ পুতলা নিৰ্মাণৰ গোলকীয় প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু পুতলাৰ উত্সথলী হিচাপে গঢ়ি তুলিব পৰাকৈ বিনিয়োগ আকৰ্ষিত কৰাৰ লগতে পুতলাৰ ৰপ্টানী বৰ্দ্ধন কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে আলোচনা কৰাৰ বাবে সন্মিলিত হ’ব।
এই উপলক্ষে প্ৰদান কৰা ভাষণত প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ভাৰতৰ পুতলা উদ্যোগৰ অভ্যন্তৰত লুকাই থকা সম্ভাৱনীয়তাসমূহ উন্মোচিত কৰাৰ বাবে সংশ্লিষ্টসকলক উদ্যোগ গ্ৰহণৰ বাবে আহ্বান জনায়। তেওঁ এই উদ্যোগৰ জৰিয়তে ‘আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত অভিযান’ৰ এক বৃহত্ অংশ হিচাপে পৰিচিতি গঢ়ি তোলাৰ বাবেও কৰ্মৰত হোৱাৰ পোষকতা কৰে। তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে অনুষ্ঠিত পুতলা মেলাখনক কেৱল এক ব্যৱসায়ীক অথবা অৰ্থনৈতিক কৰ্মকাণ্ড নহয় বুলিয়ে উল্লেখ কৰে। বৰং, এই কাৰ্যক্ৰমক তেওঁ দেশৰ পুৰাতন ক্ৰীড়া-সংস্কৃতিৰে সংযোগ সৃষ্টিকাৰী আৰু উদ্দীপক বুলিহে অভিহিত কৰে। এই পুতলা মেলাক সংশ্লিষ্ট পক্ষসমূহে পুতলাৰ আৰ্হি প্ৰস্তুতিৰ পৰা নতুন উদ্ভাৱন, প্ৰযুক্তি, বিপণন আৰু পেকেজিং তথা নিজ নিজ অভিজ্ঞতাৰ আদান-প্ৰদান কৰাৰ বাবে মঞ্চ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিব বুলি প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে অভিমত ব্যক্ত কৰে। প্ৰসংগক্ৰমে তেওঁ কয় যে পৃথিৱীয়ে সিন্ধু সভ্যতা, মহেঞ্জোদাৰো আৰু হাৰাপ্পাৰ যুগৰ পৰাই পুতলা সন্দৰ্ভত গৱেষণা কৰি আহিছে।
পুৰণি দিনৰ কথা স্মৰণ কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে কয় যে প্ৰাচীন কালত পৃথিৱীৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা পৰ্যটকসকলে ভাৰতত বিভিন্ন খেলা-ধূলা শিকিছিল আৰু এই শিক্ষা স্বদেশলৈ লৈ গৈছিল। আজিৰ পৃথিৱীৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় খেলা ‘চে’ছ’-ক আগৰ দিনত ভাৰতত ‘চতুৰংগ’ অথবা ‘চদুৰংগ’ নামেৰে খেলা হৈছিল বুলিও তেওঁ উল্লেখ কৰে। আধুনিক ‘লুডো’ খেলা হৈছিল ‘পঁচিছি’ নামৰে। বলৰামৰ বহুখিনি পুতলা থকা বুলি আমাৰ শাস্ত্ৰত উল্লেখ থকাৰ কথাও তেওঁ উল্লেখ কৰে। গোকূলত গোপাল কৃষ্ণই বন্ধুসকলৰ সৈতে তেওঁৰ ঘৰৰ বাহিৰত এটা বেলুনত খেলিছিল। ক্ৰীড়া, পুতলা আৰু কাৰুশিল্প আদিও আমাৰ প্ৰাচীন মন্দিৰৰ শিল্পকলাত খোদিত কৰা হৈছিল।
প্ৰধানমন্ত্ৰী কয় যে আমাৰ ইয়াত শিশুমনৰ সৰ্বাংগীণ বিকাশত অৰিহণা যোগাব পৰাকৈ পুতলা সজা হৈছিল। পুনৰ-ব্যৱহাৰ আৰু চক্ৰৱৰ্তকৰণ হ’ল ভাৰতীয় জীৱনশৈলীৰ অভিন্ন অংশ, এই কথা পুতলাৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হয়। প্ৰায়বোৰ ভাৰতীয় পুতলাই প্ৰাকৃতিক সমল আৰু পৰিৱেশ অনুকূল সা-সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। এইসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা ৰং আদিও প্ৰাকৃতিক আৰু নিৰাপদ। এইসমূহ পুতলাই মগজুক ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰে সংযোজিত কৰাৰ লগতে সামাজিক-মননৰ বিকাশ আৰু ভাৰতীয় মানসিকতা কৰ্ষণ কৰাৰ বাবে সহায়ক হয় বুলিও তেওঁ অভিমত ব্যক্ত কৰে। তেওঁ দেশৰ পুতলা নিৰ্মাতাসকলক পৰিৱেশ বিজ্ঞান আৰু মনোবিজ্ঞানৰ বাবে অধিক মংগলজনক পুতলা সজাত মনোনিৱেশ কৰিবলৈ আহ্বান জনায়। তেওঁ পুতলা নিৰ্মাণত প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ কম কৰাৰ লগতে চক্ৰৱৰ্তকৰণ সম্ভৱ হ’ব পৰা সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈও গোঁহাৰি জনায়।
আজিৰ তাৰিখত সমগ্ৰ পৃথিৱী জুৰি সকলো ক্ষেত্ৰতে ভাৰতীয় দৃষ্টিভংগী আৰু ভাৰতীয় চিন্তাৰ বিষয়ে চৰ্চা কৰা অব্যাহত আছে বুলি প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে অভিমত ব্যক্ত কৰে। তেওঁ কয় ভাৰতীয় খেলা-ধূলা আৰু পুতলাবোৰত জ্ঞান, বিজ্ঞান, মনোৰঞ্জন আৰু মনোবিজ্ঞানৰ সমহাৰ হোৱা দেখা যায়। প্ৰসংগক্ৰমে তেওঁ উদাহৰণ দাঙি ধৰি কয় যে, যেতিয়া ‘লাট্টু’ খেলা হয় তেতিয়া ‘লাট্টু’ৰ জৰিয়তে শিশুসকলে ‘মধ্যাকৰ্ষণ’ আৰু ‘সমতুলতা’ৰ জ্ঞান লাভ কৰে। সেইদৰে, ‘শ্লিংশ্বট’ খেলিলে শিশুৱে গম নোপোৱাকৈয়ে ‘সম্ভাৱিত’ আৰু ‘গতি শক্তি’ৰ বুনিয়াদী শিক্ষা আহৰণ কৰিব পাৰে। ‘পাজল টয়’সমূহে কৌশলগত চিন্তা আৰু সমস্যা সমাধান আদিৰ দৰে মানসিকতা বিকশিত কৰিব পাৰে। সেইদৰে, বাহু লৰাই, ঘূৰাই কৰা চক্ৰৱত গতি নৱজাতকসকলেও অনুভৱ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে কয় যে সৃষ্টিশীল পুতলাই শিশুসকলৰ অনুভৱক বিকশিত কৰাৰ লগতে তেওঁলোকৰ কল্পনাক উৰিব পৰাকৈ পাখি সাজি দিয়ে। তেওঁলোকৰ কল্পনাৰ কোনো পৰিধি নাই। তেওঁলোকক মাথোঁ লাগে এটা সৰু পুতলা, যিয়ে তেওঁলোকৰ অনুসন্ধিত্সুতাক পূৰ্ণতা প্ৰদান কৰিব পাৰে আৰু জাগ্ৰত কৰিব পাৰে তেওঁলোকৰ সৃষ্টিশীলতাক। তেওঁ শিশুসকলৰ সৈতে খেলৰ সংগী হোৱাৰ বাবে অভিভাৱকসকলক আহ্বান জনায়। ইফালে, পুতলাই শিশুসকলৰ শিকণ প্ৰক্ৰিয়াত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে বুলিও তেওঁ অভিমত ব্যক্ত কৰে। অভিভাৱকসকলে পুতলাৰ বিজ্ঞান আৰু শিশুসকলৰ বিকাশত পুতলাই গ্ৰহণ কৰা ভূমিকাৰ কথা বুজিব লাগিব বুলিও তেওঁ মন্তব্য কৰে। তেওঁ বিদ্যালয়ত পুতলাৰ ব্যৱহাৰত গুৰুত্ব প্ৰদান কৰাৰ বাবে শিক্ষকসকলক আহ্বান জনায়। এই দিশত চৰকাৰে প্ৰভাৱশালী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতিৰ জৰিয়তে বহু পৰিৱৰ্তন সাধনো কৰা হৈছে বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে।
নতুন শিক্ষা নীতি সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে কয় যে নতুন শিক্ষা নীতিত খেল-ভিত্তিক আৰু কৰ্ম-ভিত্তিক শিক্ষাক বিস্তৃত পৰিসৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। শিশুসকলৰ মনত যুক্তিবাদী আৰু সৃষ্টিশীলতা উদ্ৰেককাৰী চিন্তা বিকশিত কৰাত এই শিক্ষা নীতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ কয়, পুতলাৰ ক্ষেত্ৰখনত ভাৰতৰ পৰম্পৰা পুৰাতন আৰু প্ৰযুক্তিও প্ৰচুৰ, ভাৰতৰ অৱধাৰণা আছে আৰু আছে যোগ্যতাও। আমি আমাৰ ‘ছফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰ্ছ কম্পিউটাৰ গে’ম’ৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সাধু কথাবোৰ প্ৰচাৰিত কৰি পৃথিৱীক পৰিৱেশ-অনুকূল পুতলাৰ জগতখনলৈ পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰিম বুলিও তেওঁ অভিমত ব্যক্ত কৰে। পিচে, ইমানৰ পিচতো কিন্তু আজিৰ তাৰিখত পৃথিৱীৰ ১০০বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ পৰিমানৰ পুতলাৰ বজাৰখনত ভাৰতৰ অংশীদাৰিত্ব তেনেই সামান্য। দেশত পুতলাৰ চাহিদাৰ ৮৫শতাংশই পূৰণ কৰা হয় বাহিৰৰ পৰা অহা পুতলাৰে। তেওঁ তত্কালীন ভাবে এই পৰিস্থিতি সলনি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে বুলি মন্তব্য কৰে।
প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে কয় যে দেশে এতিয়া পুতলা উদ্যোগক ২৪টা গুৰুত্বপূৰ্ণ খণ্ডৰ সূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। ইতিমধ্যে ‘ৰাষ্ট্ৰীয় পুতলা কৰ্ম-পৰিকল্পনা’ও যুগুতাই উলিওৱা হৈছে। এইসমূহ উদ্যোগক প্ৰতিযোগী মানসিকতাৰে উদ্বুদ্ধ কৰা, পুতলাৰ ক্ষেত্ৰত দেশক স্ব-নিৰ্ভৰশীল কৰা আৰু ভাৰতৰ পুতলা বিশ্বৰ বজাৰত উপলব্ধ কৰাৰ বাবে যাৱতীয় ব্যৱস্থা কৰিব পৰাকৈ ১৫টা মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগক এই পৰিকল্পনাৰ অংশীদাৰ কৰা হৈছে। এই অভিযানৰ সময়ছোৱাত পুতলা-মণ্ডল বিকশিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্য চৰকাৰসমূহক সম-অংশীদাৰ হিচাপে ভূমিকা অৰ্পণ কৰা হৈছে। এইসমূহৰ লগতে দেশত পুতলা-পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তাক অধিক দৃঢ়তা প্ৰদান কৰিব পৰাকৈ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ভাৰতীয় ক্ৰীড়া-ভিত্তিক পুতলাৰ উত্তৰণৰ লক্ষ্যৰে ‘টয়াথন-২০২১’-ও অনুষ্ঠিত কৰা হৈছে আৰু এই সন্মিলনত ৭০০০ৰৰো অধিক বিচাৰৰ মন্থন কৰা হৈছিল।
প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে কয় যে আজিৰ প্ৰেক্ষাপটত যদি ‘মে’ড ইন ইণ্ডিয়া’ সামগ্ৰীৰ চাহিদা আছে, তেন্তে, ‘হেণ্ডমে’ড ইন ইণ্ডিয়া’ সামগ্ৰীৰো চাহিদা সমানেই বৃদ্ধি পাব। আজিৰ মানুহে কেৱল এবিধ সামগ্ৰী হিচাপেই পুতলা নিকিনে, বৰং পুতলাৰ সৈতে বিজড়িত হৈ থকা অভিজ্ঞতাৰেও সংযুক্ত হ’বলৈকো কিনে বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে। সেয়ে, ভাৰতত আমি হাতে নিৰ্মিত সামগ্ৰীৰ উত্তৰণতো মনোনিৱেশ কৰিব লাগিব বুলি তেওঁ অভিমত ব্যক্ত কৰে।
ये पहला toy fair केवल एक व्यापारिक या आर्थिक कार्यक्रम भर नहीं है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
ये कार्यक्रम देश की सदियों पुरानी खेल और उल्लास की संस्कृति को मजबूत करने की एक कड़ी है: PM @narendramodi
आज जो शतरंज दुनिया में इतना लोकप्रिय है, वो पहले ‘चतुरंग या चादुरंगा’ के रूप में भारत में खेला जाता था।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
आधुनिक लूडो तब ‘पच्चीसी’ के रुप में खेला जाता थाI
हमारे धर्मग्रन्थों में भी आप देखिए, बाल राम के लिए अलग-अलग कितने ही खिलौनों का वर्णन मिलता है: PM @narendramodi
सिंधुघाटी सभ्यता, मोहनजो-दारो और हड़प्पा के दौर के खिलौनों पर पूरी दुनिया ने रिसर्च की है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
प्राचीन काल में दुनिया के यात्री जब भारत आते थे, तो भारत में खेलों को सीखते भी थे, और अपने साथ लेकर भी जाते थे: PM @narendramodi
Reuse और recycling जिस तरह भारतीय जीवनशैली का हिस्सा रहे हैं, वही हमारे खिलौनों में भी दिखता है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
ज़्यादातर भारतीय खिलौने प्राकृतिक और eco-friendly चीजों से बनते हैं, उनमें इस्तेमाल होने वाले रंग भी प्राकृतिक और सुरक्षित होते हैं: PM @narendramodi
आज मैं देश के toy manufacturers से भी अपील करना चाहूँगा कि आप ऐसे खिलौने बनाएँ जो ecology और psychology दोनों के लिए ही बेहतर हों!
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
क्या हम ये प्रयास कर सकते हैं कि खिलौनों में कम से कम प्लास्टिक इस्तेमाल करें?
ऐसी चीजों का इस्तेमाल करें जिन्हें recycle कर सकते हैं: PM
वैसे ही गुलेल से खेलता बच्चा जाने-अनजाने में Potential से Kinetic Energy के बारे में basics सीखने लगता है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
Puzzle toys से रणनीतिक सोच और समस्या को सुलझाने की सोच विकसित होती है।
इसी तरह, नवजात बच्चे भी झुनझुने और बाजे घुमा-घुमाकर circular movement को महसूस करने लगते हैं: PM
भारतीय खेल और खिलौनों की ये खूबी रही है कि उनमें ज्ञान होता है, विज्ञान भी होता है, मनोरंजन होता है और मनोविज्ञान भी होता है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
उदाहरण के तौर पर लट्टू को ही लीजिये। जब बच्चे लट्टू से खेलना सीखते हैं तो लट्टू खेल खेल में ही उन्हें gravity और balance का पाठ पढ़ा जाता है: PM
नई राष्ट्रीय शिक्षा नीति में प्ले-आधारित और गतिविधि-आधारित शिक्षा को बड़े पैमाने पर शामिल किया गया है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
ये एक ऐसी शिक्षा व्यवस्था है जिसमें बच्चों में पहेलियों और खेलों के माध्यम से तार्किक और रचनात्मक सोच बढ़े, इस पर विशेष ध्यान दिया गया है: PM @narendramodi
खिलौनों के क्षेत्र में भारत के पास tradition भी है और technology भी है, भारत के पास concepts भी हैं, और competence भी है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
हम दुनिया को eco-friendly toys की ओर वापस लेकर जा सकते हैं, हमारे software engineers computer games के जरिए भारत की कहानियों को दुनिया तक पहुंचा सकते हैं: PM
अब देश ने खिलौना उद्योग को 24 प्रमुख क्षेत्रों में दर्जा दिया है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
National Toy Action Plan भी तैयार किया गया है।
इसमें 15 मंत्रालयों और विभागों को शामिल किया गया है ताकि ये उद्योग competitive बने, देश खिलौनों में आत्मनिर्भर बनें, और भारत के खिलौने दुनिया में भी जाएँ: PM
अगर आज Made in India की demand है तो आज Handmade in India की demand भी उतनी ही बढ़ रही है।
— PMO India (@PMOIndia) February 27, 2021
आज लोग खिलौनों को केवल एक product के रूप में ही नहीं खरीदते हैं बल्कि उस खिलौने से जुड़े अनुभव से भी जुड़ना चाहते हैं।
इसलिए हमें Handmade In India को भी promote करना है: PM @narendramodi
