Shri Narendra Modi at All Gujarat Public Prosecutors’ Seminar

Published By : Admin | April 27, 2013 | 13:53 IST

 

મંચ પર બિરાજમાન આદરણીય ન્યાયમૂર્તી શ્રી ત્રિપાઠી સાહેબ, શ્રીમાન જયંતભાઈ, મંત્રીમંડળના મારા સાથી શ્રીમાન પ્રદિપસિંહ જાડેજા, શ્રીમાન કમલભાઈ ત્રિવેદી, શ્રી તુષારભાઈ મહેતા, શ્રી પ્રકાશભાઈ જાની, ઉપસ્થિત મુરબ્બી શ્રી ઠક્કર સાહેબ, સૌ આદરણીય હાઈકોર્ટના અન્ય ન્યાયમૂર્તિશ્રીઓ અને સૌ સાથી વિદો..!

સૌ પહેલાં તો આ કાર્યક્રમની કલ્પના માટે અને આયોજન માટે સંબંધિત સૌને હું અંત:કરણપૂર્વક અભિનંદન આપું છું. આ એલ.ડી. આવ્યો હોત, આયોજન થયું હોત, પણ હું નથી માનતો કે આખા ઇવેન્ટની કોઈ પ્રતિષ્ઠા ઊભી થઈ હોત યા એનું આકર્ષણ ઊભું થયું હોત. એ ત્યારે જ શક્ય બન્યું અને એનું મહાત્મય ત્યારે જ જળવાયું કે જ્યારે નામદાર હાઈકોર્ટના આદરણીય જજોની અહીં આવવાની ઉત્કંઠા, અનુમતિ અને હાજરી, આણે આમાં મોટો રંગ ભર્યો છે, અને એટલે આની એક સૅંક્ટિટિ ઊભી થઈ છે. હું માનું છું કે આ એક એક બહુ જ મોટી ઘટના છે. ગુજરાતે આ પહેલીવાર કર્યું હોય એ તો આનંદની વાત છે જ, અને ઘણું બધું પહેલું આપણે જ કરવાનું છે, અને એટલા માટે હું મારા આનંદની અભિવ્યક્તિ આ પ્રસંગે કરવા માંગું છું..!

ને વ્યક્તિગત આનંદ એ પણ છે કે આમાંના મોટાભાગના લોકો એવા છે કે જે પહેલીવાર મહાત્મા મંદિર આવ્યા હશે. મેં મારા મિત્રોને કહ્યું છે કે મહાત્મા મંદિર જોવા માટે પણ એક ગાઇડેડ ટૂર કરવી પડે એવું હોય છે, તો કોઈ વ્યવસ્થા કરશે. અહીં નીચે ટેક્નોલૉજીનો ભરપૂર ઉપયોગ કરીને મહાત્મા ગાંધીના જીવન પર એક પ્રદર્શની તૈયાર કરી છે. આપ જરૂર જોજો અને સમય મળે પરિવારને અને ખાસ કરીને બાળકોને પણ લઈને આવજો. ગાંધીને સમજવા માટે થઈને ખૂબ ઊપયોગી એક વ્યવસ્થા અહીંયાં વિકસાવેલી છે. અનેક બાબતો એવી હોય છે કે જે છાપામાં બહુ ઓછી આવતી હોય છે અને ઘણીવાર નથી આવતી હોતી અને એના કારણે આ વર્ગ એવો છે કે જેની પાસે બહુ જલ્દી પહોંચતી જ નથી. આ મહાત્મા મંદિરની એક વિશેષતા એ છે કે એમાં ગુજરાતનાં દરેક ગામમાંથી માટી અને ગામનું પવિત્ર જળ, હિંદુસ્તાનના દરેક રાજ્યની માટી અને ત્યાંનું પવિત્ર જળ અને વિશ્વમાં જે જે દેશોમાં હિંદુસ્તાની સમાજ રહે છે એમના દ્વારા ત્યાંની માટી અને ત્યાંનું જળ, એ બધાને આના પાયામાં પધરાવ્યા પછી એની એક સૅંક્ટિટિ ઊભી કરીને આ મંદિર બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે..! ગાંધી એક યુગપુરૂષ હતા, એક વિશ્વમાનવ હતા, એની પ્રત્યેક ચીજમાં અનુભૂતિ થાય એના માટે મારી બુધિશક્તિ પ્રમાણે જે વિચાર આવ્યા એના આધારે આયોજન કર્યું છે..!

બીજું, સરકાર એટલે..! આવી એક સહજ માન્યતા... અને એમાં કોઈને ખોટુંય નથી લાગતું, એ તો કહે એમ જ હોય, સરકાર એટલે..! પોસ્ટ ઓફિસ અને સરકાર, બેય સરખાં, ટપાલ જાય કે ના જાય..! એકવાર ભારત સરકારે એક પોસ્ટેજ સ્ટેંપ બહાર પાડી હતી. શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનના રથને લઈને જાય છે એવી પોસ્ટેજ સ્ટેંપ હતી. હવે તો એવું બધું નીકળવું મુશ્કેલ છે કારણકે બિનસાંપ્રદાયિકતાનું વાવાઝોડું એટલું મોટું છે કે એય તમે ના કરી શકો..! પણ એ સમયે કર્યું હતું અને જે કહેવાતી બિનસાંપ્રદાયિક સરકારો છે એમણે કર્યું હતું..! અને એમાં લખ્યું હતું ‘કર્મણ્યે વાધિકારસ્તે..’, એટલે મને એક ભાઈએ કહ્યું કે સાહેબ, આ બહુ સારું કર્યું..! મેં કહ્યું કે ખરેખર સાચી વાત કરી છે. મને કહે કે કેમ? મેં કહ્યું, તમે ટપાલ નાખજો, કર્મ કરજો... વકીલોને કંઈ આગળનું કહેવાનું ના હોય..! સરકાર એટલે આવી આબરૂ..! ખબર નહીં કેમ આમ થઈ ગયું છે અને કોઈને એમ લાગતું જ નથી કે સરકાર એટલે આપણી..! બસમાં બેસે, તો એમ માને કે એ તો સરકારી છે, હોસ્પિટલ તો સરકારી છે..! ભાઈ, સરકારી નહીં, તારી છે..! આ ઓનરશિપનો ભાવ, એને કોઈપણ સ્વરૂપમાં આઝાદી પછી જેટલા પ્રમાણમાં તીવ્રતાથી પ્રગટ કરવો જોઈતો હતો, એમાં ક્યાંકને ક્યાંક ઉણપ રહી છે અને પરિણામે એક મોટી ખાઈ થઈ ગઈ છે. અને કદાચ લોકતંત્ર માટે મોટામાં મોટું કોઈ સંકટ હોય તો એ લોકોએ બનાવેલી વ્યવસ્થા માટે જ લોકોને અવિશ્વાસ હોય એ છે અને તેથી એમાં પુન:વિશ્વાસ પ્રસ્થાપિત કરવા માટેના જે અનેક મહત્વનાં એકમો છે તેમાંનું એક મહત્વનું એકમ છે ન્યાય..! ન્યાય એટલે પોતાનું કામ પત્યું અને ચલો પૂરું થયું, બહુ પળોજણ હતી, કોર્ટના ધક્કા ખાઈ ખાઈને મરી ગયો, ચાલો હવે પત્યું, એમ કહીને છૂટકારો મેળવે એટલા પૂરતું નહીં..! અને છ કરોડ નાગરિકોમાંથી કંઈ બધાને રોજ સવારે કોર્ટમાં જવું નથી પડતું, મારા જેવા અનેક લોકો છે જેણે હજુ કોર્ટ જોઈ નથી. એવા ઘણા નાગરિકો હશે આ દેશમાં કે જેને કોઈ દિવસ પનારો જ ના પડ્યો હોય..! ઘટના ભલે નાની હોય, તો પણ એની અસર વ્યાપક હોય છે. લોકજીભે એ બાબત ચર્ચાતી હોય છે. અને તેથી સરકારના પક્ષે હોઈએ કે વ્યવસ્થાના પક્ષે હોઇએ, આપણા મનમાં એક ભાવ અવશ્ય રહેવો જોઇએ કે આપણી દરેક ગતિવિધિથી એક નવું વિશ્વાસનું વાતાવરણ કેમ પેદા થાય..! અને ઘણીવાર કોઈ માણસ માંદું હોય અને કોઈ મળે તો કહે કે આ લેજો, એટલે તરત લઈ લે. કલાક પછી બીજો મળે અને કહે કે એમ, આ છે? આ લઈ લો..! તો લઈ લે છે. કેમ..? કારણકે અવિશ્વાસ મુખ્ય કારણ છે એટલે એ લીધા કરે છે. પણ કેટલાક એવા હોય કે ભાઈ, તમારી સલાહ બરાબર છે, પણ હું ફલાણાને પૂછીશ અને પછી નક્કી કરીશ. તું જે બધાં પડીકાં લાવ્યો હોય એ મૂક અહીંયાં..! કારણ, એનો ક્યાંક વિશ્વાસ છે..! તો બાકી બધા પ્રવાહોમાંથી તારવી લેવાનું એનામાં સામર્થ્ય પેદા થતું હોય છે અને આ સ્થિતિ ઊભી કરવામાં આપણે શું ભૂમિકા અદા કરી શકીએ..? આજના આ સેમિનારમાં જે કોઈપણ એક્સપર્ટ સ્વજનો આપણને વાત કરવાના છે એમાંથી જરૂર ખૂબ બધા રસ્તા આપણને જડશે, ઘણું બધું ઉપલબ્ધ થશે..!

ને એક વિચાર હમણાં આવ્યો કે જેમ આ એક પ્રયાસ છે, એમ બીજી એક મથામણ એ છે કે સરકારનું ડિપાર્ટમેન્ટ, જે મેઇન લિટિગન્ટ હોય છે અને પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર, આ બંને વચ્ચે પણ મને લાગે છે કે મોટી ખાઈ હશે..! તો જેમ આ એક સેમિનાર કર્યો, એમ ડિસ્ટ્રીક્ટ લેવલ પર ગવર્નમેન્ટ સિસ્ટમ, ગવર્નમેન્ટ ઓફિસર્સ, આખી પ્રક્રિયા, ફાઈલો, ફલાણું, ઢીંકણું, એની સાથે જોડાયેલા લોકો અને ગવર્નમેન્ટ વતી જઈને બધે માથાઝીંક કર્યા કરે છે એ મિત્રો, એ બન્ને બેસીને જો ત્રણ-ચાર મહિને એકાદવાર ડિટેઈલમાં જો ડિસ્કશન થાય, તો હું માનું છું ઘણા બધા પ્રશ્નોનું નિરાકરણ ત્યાં જ થઈ જાય..! ઘણીવાર તો પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર હોય પણ એને સવારે દસ વાગે કોર્ટમાં ખબર પડે કે આજે તો તારીખ છે અને પેલા કેસની મુદત છે, એટલે પેલો ડિપાર્ટમેન્ટવાળો દોડતો-દોડતો આવ્યો હોય. ડિપાર્ટમેન્ટવાળા ભાઈ રજા ઉપર હોય એટલે એણે બીજાને મોકલ્યો હોય, બીજો કહે કે કયો કેસ છે એ ખબર નથી... આવું બધું તો તમારે રોજનું હશે ને..! આ તો ઘણાને એવું લાગે કે મુખ્યમંત્રીને આ બધી કંઈ ખબર નથી હોતી, એવું નથી ભાઈ, બધી ખબર હોય છે..! એટલે મિત્રો, આ એક મુદ્દો. બીજી બાબત, ટ્યૂશન ક્લાસીસનું મહાત્મય વધ્યું અને શાળાના શિક્ષણનું ઘટ્યું, કારણ..? જે શિક્ષક શાળામાં ઉત્તમ શિક્ષક હતો એને થયું કે જો બધું અહીં જ વાપરીશ તો ત્યાંનું શું..? એટલે એમ કહે કે ભાઈ, તું વિદ્યાર્થી બરાબર છે પણ એક કામ કરજે, તું પેલામાં આવજે ને... પછી ઉત્તમ ભણાવે..! ઘણીવાર જનરલ હોસ્પિટલમાં ડૉક્ટરો મફતમાં સેવા આપે, મફતમાં..! નૉટ ઓન્લી ધૅટ્, મફતમાં સેવા લો એના માટે દબાણ આપે કે સાહેબ, વી.એસ. માં મૂકી આપોને, મારે સેવા કરવી છે..! પણ સ્ટેથોસ્કૉપ ભૂલી જાય પણ વિઝિટીંગ કાર્ડ ના ભૂલે અને પેશન્ટને આપે જ..! કેમ..? અહીં બધું બરાબર છે, પણ ત્યાં સાંજે આવજો ને..! પછી આપણને ખબર પડે આ સેવા શું હતી..! તો સાહેબ, આપણે અહીં પતે તો પછી મારે ત્યાં આવશે એ વાતાવરણ ક્યાંય પનપવા ન દેવું જોઇએ, વિશ્વાસ પેદા કરવો જોઇએ કે યસ, આ વ્યવસ્થા છે અને આ વ્યવસ્થામાંથી, આ પ્રોસેસમાંથી મને પરિણામ મળવાનું જ છે..! આ ભરોસો પેદા કરવાની આવશ્યકતા છે.

બીજો એક વિષય મને વિચારવામાં આવે છે કે જેમ આ એક સેમિનાર કર્યો એમ આ મિત્રો પ્લસ એમનો એક સ્ટાફ હોય, જે એમની સાથે મદદમાં રહેતા હોય અને જે ટેક્નો-સૅવી હોય અને એ જૉઇન્ટ ટેક્નોલૉજી અંગેનો એક કે બે દિવસનો સેમિનાર કરવું જોઇએ, વર્કશોપ કરવું જોઇએ અને આજે લીગલ ફિલ્ડમાં કેટલા પ્રકારે આઈ.સી.ટી. નો ઉપયોગ થઈ શકે એમ છે, આપણી જાતને સ્ટ્રેન્ધન કરવા માટે કેટલી બધી સુવિધાઓ છે..! નૉટ ઓન્લી ધૅટ્, ઘણીવાર આપણે સરકારમાં આજે મારો કોઈ એક એગ્રીકલ્ચરનો કોઈ એક મુદ્દો છે, જયંતભાઈ સાહેબને ત્યાં છે એટલે પગ ધ્રુજે છે, અને મને મારો પેલો ભાઈ મળ્યો નથી, બ્રીફીંગ મને મળ્યું નથી, સરકારી અધિકારી આવ્યા નથી..! મિત્રો, તમારા સ્ટાફમાં એટલો દમ હોવો જોઇએ કે વેબસાઈટ પર બધું જ અવેલેબલ હોય છે, તો ફટાફટ બધી જ ચીજો કાઢીને, પોતાની જાતને ઇક્વિપ કરીને, યસ મારી પાસે મિશનમોડ છે, મારી જવાબદારી છે, કદાચ નહીં આવ્યો હોય સરકારી માણસ, આઈ વિલ ફૂલફિલ... ત્યાં તમને ટેક્નોલૉજી બહુ જ મદદ કરી શકે. અને માત્ર લીગલ ફિલ્ડની માહિતી માટેનો ખજાનો ખોદવા માટે ટેક્નોલૉજી એટલું જ નહીં, પણ તમે સરાઉન્ડિંગ જે ફિલ્ડ સાથે જોડાયેલા છો એની કમ્પૅરેટિવ ડિટેઇલ્સ જો તમને જોઈતી હોય, માની લો કે તમે ગુજરાતમાં એક કેસ લડો છો, એવી જ બાબત ક્યાંક મધ્યપ્રદેશમાં બની છે તો તમે ઓનલાઈન સર્ચ કરીને આ બધી ચીજો ભેગી કરી શકો છો, બધું ઉપલબ્ધ છે. બહુ ઓછી ઘટનાઓ છે કે જ્યાં બધું રેફરન્સ મટીરિયલ ઉપલબ્ધ નથી..! આ ત્યારે જ શક્ય બને કે આપણે પોતે આના સામર્થ્યને એકવાર સ્વીકારવું પડે, આ વિરાટનાં દર્શન કરવા પડે. છેક કૃષ્ણના જમાનાથી આ ચાલ્યું આવે છે, તમે વિરાટનાં દર્શન ન કરાવો ત્યાં સુધી દુનિયા સમજે જ નહીં..! દેવકીને સમજાવવા માટે અને યશોદાને પણ સમજાવવા માટે એમણે એ જ કરવું પડ્યું..! તો મિત્રો, એકવાર ટેક્નોલૉજીની વિશાળતાના રૂપરંગને જાણવા પહેચાનવાનો એક કાર્યક્રમ મને લાગે છે સરકારે ગોઠવવો જોઇએ. અને મિત્રો હું અનુભવથી કહું છું, ટેક્નોલૉજી ખૂબ મદદરૂપ થાય છે, સદમાર્ગથી જો આપણે ચલાવવા માંગતા હોઇએ તો ખૂબ મદદરૂપ થાય છે, ઇવન તમારી આખી સિસ્ટમમાં તમે જે કંઈ ટેક્નોલૉજી લાવો... માનો કે તમારા ગવર્નમેન્ટ સાથે સંબંધિત ઓફિસર આવે છે કે ભાઈ, બુધવારે કેસ છે તો સોમવારે ટેક્નોલૉજીથી જ ફટાફટ દિવસમાં ત્રણ મેસેજ કેમ ના જાય, જ્યાં સુધી પેલાનો જવાબ ના આપે ત્યાં સુધી એસ.એમ.એસ. ગયા કરતા હોય. ને ટેક્નોલૉજી કામ કર્યા કરે, હા ભાઈ, મને વકીલને ત્યાંથી મેસેજ હતો અને આ કેસમાં મારે બ્રીફીંગ કરવા જવાનું છે, તરત જ પહોંચશે..! મને એમ લાગે છે કે આખી આ વ્યવસ્થામાં આપણે ટેક્નોલૉજીને કેવી રીતે જોડી શકીએ એનો એક વિચાર કરવો જોઇએ..!

ને ખબર નથી કે મીડિયાના મિત્રો આટલી મોટી સંખ્યામાં આ કાર્યક્રમમાં કેમ આવ્યા છે..! ઘણીવાર તો આપણને કાર્યક્રમમાં નહીં, પણ બીજા દિવસે છાપું વાંચીએ ત્યારે ખબર પડે કે અચ્છા, આવું હતું..? આવું બધું હોય છે..! ત્રિપાઠી સાહેબે કહ્યું એ બહુ સાચી વાત છે. તમને ખબર જ ન હોય કે આવું હતું, કંઈ નવું જ જોવા મળે..! ત્રિપાઠી સાહેબની પીડા સાચી છે પણ અમારે તો આ રોજનું છે. એમના વિના અમને નથી ચાલવાનું, અમારા વિના એમને નથી ચાલવાનું..! તમારો ટપલીદાવ રોજનો કાર્યક્રમ હોય છે, અમે સહન કરવા ટેવાયા છીએ..! આજકાલ તો બહુ યોજના પ્રમાણે ચાલતું જોઇએ છીએ. મને ખબર હોય કે ફલાણી તારીખે ફલાણા કેસની ડેટ છે તો સાહેબ, એના પહેલાં એન.જી.ઓ. નો એક સેમિનાર થયો હોય, છાપાંમાં ચગ્યું હોય, બીજા દિવસે ટી.વી. ઉપર ડિબેટ ગોઠવાણી હોય, એમાં ઇન્ટર્વ્યૂ ચાલ્યા હોય ને એક જબરદસ્ત માહોલ બનાવી દીધો હોય... અને પછી કોર્ટમાં મેટર આવે. આપણે જાણીએ છીએ કે શું થાય..! તો આ આખું મોટું એક ષડયંત્ર મોટું ચાલી રહ્યું છે, એનું આ જ કામ છે, રોજબરોજનું..! પણ હવે એની અસર ઘટતી જાય છે, કારણ? એનું કારણ એ છે કે પહેલાં ઇન્ફર્મેશન ચેનલ ખૂબ ઓછી હતી, જ્યારે આજે એટલા બધા પ્રમાણમાં તમને માહિતીના સ્ત્રોત છે, માહિતી તમારી આંગળીના ટેરવે છે..! તમે નક્કી કરો કે મારે ઘેર બેઠાં આમાં પક્ષ-વિપક્ષ શું છે એ જાણવું છે, તો આપ શોધી શકશો, ક્યારેય કોઈ પ્રોબ્લેમ નહીં થાય. એટલું બધું ઉપલબ્ધ છે..! અને એ જેટલી ટેવ આપણે પાડીએ તો સરકારનું બ્રીફીંગ ગમે તેટલું સરસ હોય તો પણ સાચું કરવા માટે થઈને તમને ચોક્કસપણે માહિતી મળી જ રહે, મળી જ રહે અને મળી જ રહે, એવો મારો વિશ્વાસ છે. પણ આપણે એની ટેવ પાડવી પડે, આ બધી જ બાબતોની ટેવ પાડવી પડે..!

ત્રીજી વસ્તુ છે મિત્રો, જેટલું હું સમજું છું, કારણકે મને આ પ્રૉફેશનની બહુ લાંબી ખબર નથી, પરંતુ મને લાગે છે કે જ્યુડિશિયરી હોય કે આ ભાગ હોય કે પછી સરકાર હોય, આપણે બધા એક વ્યવસ્થાના ભાગ છીએ. અને વ્યવસ્થા સમાજનું કંઈક સારું કરવા માટે હોય છે. મારા ભાગનું કામ હું કરીશ, જજીસ સાહેબના ભાગનું કામ એ કરશે, તમારા ભાગનું કામ તમે કરશો..! પણ અલ્ટીમેટ હેતુ એ છે કે સમાજનું કંઈ ઉત્તમ થાય, એના માટે આપણા બધાની આ મથામણ છે. પણ ઉત્તમતાના માર્ગની બાબતમાં આપણી ભૂમિકા કેવી છે? તમે જોયું હશે કે ઇવન ઇન સુપ્રીમ કોર્ટ, આજે પણ અનેક વકીલ એવા છે કે ફાઇલ લઈને ઊભા થાય એની સાથે જ 80% બાબતમાં કોર્ટ એમ માનીને ચાલે કે આ આવ્યા છે ને એનો અર્થ એ કે આ એવી બાબત નહીં હોય કે જેના કારણે એમણે હાથમાં લીધી હોય. એટલો ભરોસો હોય કે એમણે કહ્યું છે ને..! મને લાગે છે કે આપણા વ્યક્તિત્વની ઊંચાઈ એટલી હોવી જોઇએ કે ન્યાયપીઠ પર બેઠેલા માણસને આપણી દલીલોમાં દમ હોય કે ના હોય, પણ આપણી નિષ્ઠા પર ક્યારેય શક ન હોય એ મિત્રો સૌથી મુખ્ય બાબત છે..! અને એ બાબત ન્યાયમૂર્તિને ન્યાય કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. જો આપણા વ્યક્તિત્વની અંદર જ પ્રોબ્લેમ હશે અને પછી આપણે દલીલો કરીએ અને લૉ પોઈન્ટ લાવીએ અને આજકાલ તો બીજા ભાષણો પણ થતાં હોય છે, અમારે ત્યાં ઍક્ટ પર ડિબેટ થતી હોય છે એ કોઈવાર સાંભળવા આવો તો ખૂબ ઈન્ટરેસ્ટીંગ હોય છે. ધારાસભા ધારા ઘડવા માટે હોય છે, પરંતુ ધારાની કલમ પર કોઈ ડિબેટ જ ના થાય..! મોદી સાહેબે આ કર્યું હતું, ને મોદી સાહેબે ત્યાં ગયા હતા, ને મોદી સાહેબ ફલાણે ગયા હતા, એના ઉપર જ થાય અને અમે સાંભળીએ છીએ, લોકશાહીની વ્યવસ્થા છે..! અને મિત્રો, એટલે મને લાગે છે કે વ્યક્તિગત રીતે આપણે કોર્ટને પૂરક બને એવું આખું આપણું આચાર-વિચારનું વાતાવરણ ઊભું કરવું જ જોઇએ. સમગ્ર ન્યાયપ્રક્રિયાને આપણે પોષક બનવા જોઇએ, પૂરક બનવા જોઇએ..! અમે ગવર્નમેન્ટના પ્રતિનિધિ તરીકે ઊભા છીએ ત્યારે અને સરકાર જનતા જનાર્દનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, એ કોઈનું સાલિયાણું લઈને બેઠેલી સરકાર નથી, પ્રજાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, પ્રજા અલ્ટિમેટ છે... એ જો ભૂમિકા હોય, તો મને પૂરો વિશ્વાસ છે કે સમગ્ર વાતાવરણમાં પ્રજાનો વિશ્વાસ પણ પેદા થશે અને ન્યાયની પ્રક્રિયા પણ તેજ થશે..! અને મેં એવા ઘણા વકીલો જોયા છે કે જે અસીલને કહેતા હોય કે ભાઈ, બધું જ બરાબર છે પરંતુ તું શું કરવા રૂપિયા બગાડે છે, એમાં કંઈ નથી નીકળવાનું..! એનો તો વકરો હોય છે, તો પણ નહીં..! કેટલાક ડૉક્ટર એવા હોય છે કે જે કહેતા હોય કે ભાઈ, તમે નકામું ઑપરેશન કરાવો છો..! ઑપરેશન કરાવો તો એને વકરો થાય, પણ કરાવવાની જરૂર નથી, તમારું પતી જશે, બે દિવસ રાહ જુઓ..! એવા ડૉક્ટરોની જેમ એવા વકીલો પણ હોય છે કે સાહેબ, નકામું તમે આમાં પડો છો, શું કરવા તમે  જીદ કરો છો, છોડોને, બીજા કામે લાગો..! અને અનેક અસીલ પણ એવા હોય છે કે વકીલે છોડી દેવાનું કહ્યું છે ને,  હવે છોડો, જે થઈ ગયું એ થઈ ગયું, એમ કહીને આગળ વધતા હોય છે..! આ બધાની અંદર તમે જુઓ, કાયદાની કલમો કામ નથી કરતી, એનાથી ઉપર કોઈ ચીજ છે, અને જેને હું કહું છું, ભરોસો..! દરેક લેવલે કેવી રીતે આપણે એને પુન:પ્રસ્થાપિત કરી શકીએ એ દિશામાં આપણે સૌ જરૂર પ્રયાસ કરીશું..!

મિત્રો, મને વિશ્વાસ છે કે આ સેમિનાર ચોક્કસપણે  એક પ્રકાશ પાથરનારો અવસર બની રહેશે અને જે લાંબા ગાળા સુધી આપણને બધાને લાભ કરશે, આપણી જવાબદારીની આપણને એક નવી અનુભૂતિ થશે. મારી આપ સૌને ખૂબ-ખૂબ શુભકામનાઓ છે. વિશેષરૂપે આદરણીય ન્યાયમૂર્તિશ્રીઓને, આ આખાય કાર્યક્રમને પ્રાણવાન બનાવવા માટે, પ્રેરક બનાવવા માટે આપની હાજરી ખૂબ નોંધનીય છે, હું આવકારું છું..!

ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ..!

Explore More
No ifs and buts in anybody's mind about India’s capabilities: PM Modi on 77th Independence Day at Red Fort

Popular Speeches

No ifs and buts in anybody's mind about India’s capabilities: PM Modi on 77th Independence Day at Red Fort
Firm economic growth helped Indian automobile industry post 12.5% sales growth

Media Coverage

Firm economic growth helped Indian automobile industry post 12.5% sales growth
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Congress's mindset is against the rural development of border villages: PM Modi in Barmer
April 12, 2024
Rajasthan represents valour & courage, along with a resolve to enable a 'Viksit Bharat
The land of Rajasthan that has sacrificed so much for India has been deprived of water by the Congress party for decades
Congress's mindset is against the rural development of border villages; hence, all the border areas were deprived of development under Congress's rule
The BJP's commitment is to empower the Janjatiya community in Rajasthan, including the Meghwal, Langha and Manganiar communities
The Congress party, which denied Babasaheb Ambedkar the Bharat Ratna and imposed the National Emergency, should be the last to comment on India's Constitution
The Congress made a blunder by suggesting India give up its nuclear arsenal despite the threat from its two neighbors

भारत माता की,
भारत माता की,
भारत माता की।

राम राम सा। शक्ति और भक्ति री परिचायक। चैत्रिय नवरात्रा रे चौथे दिन। माता कुष्मांडा रे स्वरूप ने...म्हारो कोटि- कोटि प्रणाम...बाढाणै और जैसाणे रे वासियों ने.....म्हारी घणै मान सूं....राम राम ....

मैं सबसे पहले तो बहन ममता जी को बधाई देता हूं। इतना शानदार संचालन कर रही हैं आप। मैं बहुत अभिनंदन करता हूं आपका।

आज नवरात्रि के अवसर पर मुझे सिद्धों और शूरवीरों की धरती पर एक बार फिर आप सबके दर्शन करने का सौभाग्य मिला है। ये वो धरती है, जिसके वीरों की कहानियां, आज भी सीमापार खौफ पैदा करती हैं! जिस रेगिस्तान की गर्मी में अच्छे-अच्छों की हिम्मत दम तोड़ देती है, वहां, आपके हौसले के सामने गर्मी भी कुछ कर नहीं पाती। ये जन-सैलाब, ये जन-समर्थन, ये बताता है कि बाड़मेर की जनता बीजेपी को भरपूरी आशीर्वाद देने संकल्प ले चुकी है। इस चुनाव में आपका एक-एक वोट, विकसित भारत की नींव मजबूत करेगा। ये चुनाव दल का नहीं, देश का चुनाव है। इसीलिए आज पूरा देश कह रहा है- 4 जून, 400 पार! 4 जून, 400 पार! 4 जून, 400 पार! और, मालाणी की यही पुकार- फिर एक बार, मोदी सरकार!

भाइयों बहनों,
बाड़मेर हमारी पार्टी के वरिष्ठ स्वर्गीय जसवंत सिंह जी का क्षेत्र है। यहां के लोगों ने हमेशा मुझे बोला है- मोदी जी आप देश के दुश्मनों को सबक सिखाओ...बाड़मेर जिताने की ज़िम्मेदारी हमारी है। आप इस बार भी पहले से ज्यादा वोटों से बीजेपी को जिताएंगे ये मेरा पक्का विश्वास है।

साथियों,
कांग्रेस पार्टी ने 5-6 दशक से ज्यादा देश पर हुकूमत की। लेकिन, देश की कोई एक बड़ी समस्या ऐसी नहीं, जिसका सम्पूर्ण समाधान कांग्रेस ने दिया हो! राजस्थान के लोगों से बेहतर इस बात को कौन जानेगा? जिस राजस्थान के लोगों ने देश को अपने लहू से सींचा, उस राजस्थान को कांग्रेस पार्टी ने पानी के लिए प्यासा रखा! मेरी माताएं-बहनें तपती गर्मी में, रेतीले धोरों पर, सिर पर घड़े रखकर, कोस-कोस चलकर पानी लेने जाती थीं। हमारी बहनें यहां कहती थीं- घी ढुले तो म्हारो कुछ न जासी, पाणी ढुले म्हारो सब कुछ जासी। यानी पानी, घी से भी ज्यादा मूल्यवान था। लेकिन, 70 साल तक किसी ने इन माताओं-बहनों की नहीं सुनी। जब आपने आपके बेटे मोदी को सेवा करने का मौका दिया। मैंने ‘जलजीवन मिशन’ शुरू करके इस त्रासदी को खत्म करने का बीड़ा उठाया। जलजीवन मिशन से हमने राजस्थान के 50 लाख घरों तक पानी पहुंचाया है। लेकिन, जितने दिन राजस्थान में कांग्रेस सरकार रही, उसने जल-जीवन मिशन में भी जमकर भ्रष्टाचार किया।कांग्रेस ने राजस्थान तक पानी लाने के लिए ERCP परियोजना भी पूरी नहीं होने दी थी। वहीं, भजनलाल शर्मा जी की सरकार ने 100 दिन के भीतर ही ERCP परियोजना को पास करवाया है। हरियाणा से पानी का समझौता भी हो गया है। हम तो चाहे राजस्थान हो या गुजरात हो, हमलोग तो लाखा बंजारा को अपना आदर्श मानने वाले लोग हैं। हमारा संकल्प है कि हम राजस्थान के हर घर तक पानी पहुंचाएं।

साथियों,
कांग्रेस की सोच ही विकास-विरोधी है। ये लोग देश के सीमावर्ती गांवों को देश आखिरी गांव कहते हैं। ये लोग सीमावर्ती जिलों को, गांवों को जानबूझकर विकास से वंचित रखते थे। आप जानते हैं, उनका तर्क क्या होता था? ये कहते थे- सीमा के पास विकास होगा, तो दुश्मन देश के भीतर आकर कब्जा कर लेगा। ये शर्म की बात है कि नहीं है। क्या हम इतने बुजदिल हैं कि हम बढ़िया रास्ता बनाएं तो दुश्मन उस पर चढ़ जाएगा। क्या बात करते हो, शर्म आनी चाहिए आपको। आप मुझे बताइये, किस दुश्मन के कलेजे में इतनी हिम्मत है कि वो बाड़मेर की सीमा में घुसकर कब्जा करने की सोचे? है हिम्मत किसी में?

भाइयों बहनों,
हम सीमावर्ती इलाकों को, सीमावर्ती गांवों को आखिरी गांव नहीं, देश का प्रथम गांव मानते हैं। हमारे लिए देश की सीमाएं यहां पूरी नहीं होती है। हमारे लिए यहां से देश शुरू होता है। आज अगर देश में 4 करोड़ गरीबों को पीएम आवास मिले हैं, तो मेरे बाड़मेर के भी पौने दो लाख गरीबों को पक्के आवास का लाभ मिला है। भाजपा सरकार देश की आखिरी सीमा तक सड़कें और हाइवेज बना रही है। हमने बाड़मेर में मेडिकल कॉलेज भी खोला है। आज सीमावर्ती बाड़मेर में 72 हजार करोड़ रुपए लागत की रिफ़ाइनरी शुरू होने जा रही है। और मेरे बाड़मेर के भाई-बहन सुनिए, अगर यहां कांग्रेस की सरकार न होती तो मेरे दूसरे टर्म में ही मैं आकर उद्घाटन कर जाता। लेकिन कांग्रेस ने ऐसी-ऐसी रुकावटें डाली लेकिन मैं आपको गारंटी देता हूं मेरे तीसरे टर्म में मैं रिफाइनरी का उद्घाटन करने जरूर आऊंगा। और जिस दिन रिफाइनरी के उद्घाटन के लिए आऊंगा उस दिन इस चुनाव विजय के लिए धन्यवाद भी करने आऊंगा। आने वाले समय में इस इलाके में रोजगार के अवसर पैदा होंगे, युवाओं के लिए नए रास्ते बनेंगे। मेरे बाड़मेर के भाई-बहन जो पुराने लोग हैं। वो जब मेरी ये बात सुनते हैं तो उनको लगेगा क्या ये संभव है, ये होगा क्या। स्वाभाविक है कि ऐसी मुसीबतों में उन्होंने जिंदगी गुजारी है, यहां से पलायन होना बहुत स्वाभाविक था। मां-बाप भी बच्चों को कहते थे कहीं और चले जाओ। यहां रहकर क्या करोगे, वो दिन थे।
ऐसा ही हाल कच्छ का था। मैं गुजरात का अनुभव बताता हूं आपको। ऐसा ही हाल कच्छ का था लेकिन 2001 के भूकंप के बाद गुजरात के लोगों ने मुझे सेवा का मौका दिया। आज पूरे हिंदुस्तान का सबसे तेज विकास करने वाले जो जिले हैं उसमें आज कच्छ जिला पहुंच गया है। मुंबई में जमीन की जो कीमत होती है वो कच्छ की जमीन की कीमत हो गई है। अगर कच्छ बदल सकता है तो बाड़मेर बदल सकता है कि नहीं बदल सकता है। मैं ये करके आया हूं और इसलिए मैं गारंटी देता हूं, ये भी मैं करके रहूंगा। यहां के एयरपोर्ट में भी पिछली सरकार ने जमकर रोड़े अटकाए हैं। अगर कांग्रेस ने बेवजह ब्रेक न लगाया होता तो यहां का एयरपोर्ट दो साल पहले ही चालू हो जाता।

साथियों,
कांग्रेस ने जिन लोगों को दशकों तक नहीं पूछा, मोदी उन्हें पूजता है। हमारे आदिवासी समाज के बच्चे आगे बढ़े, इसके लिए हम एकलव्य मॉडल आवासीय स्कूल खोल रहे हैं। आदिवासी समाज को सिकल सेल एनीमिया से मुक्ति दिलाने के लिए हम अभियान चला रहे हैं। भाजपा ने आदिवासी समाज को सम्मान दिलाने के लिए देश को पहली महिला आदिवासी राष्ट्रपति दीं। हमारे गांव-ढाणियों की महिलाएं, मेघवाल समाज, लंगा, मंगणियार समाज के लोग पीढ़ियों से हस्तकला का काम करते आए हैं। भाजपा ने पहली बार उन्हें आगे बढ़ाने के लिए पीएम विश्वकर्मा जैसी योजना शुरू की। अपनी मेहनत से रेत में भी फसल उगाने वाले यहां के किसानों को भी कभी किसी ने नहीं सराहा।

आज हम किसानों को सीधे उनके खातों में पीएम-किसान सम्मान निधि भेज रहे हैं। किसानों की आय बढ़े, इसके लिए हम मोटे अनाजों को, श्रीअन्न को पूरी दुनिया में प्रमोट कर रहे हैं। ये हमारा बाजरा कोई पूछता नहीं था। सिर्फ हम गांव के लोग खाते हैं। आपको जानकर खुशी होगी, अभी जब मैं अमेरिका गया तो अमेरिका के राष्ट्रपति ने अपने घर में व्हाइट हाउस में बड़ा भोज रखा था। लेकिन मजा देखए, उस भोज जितनी चीजें खाने के लिए बनाई थी, वो हमारे मोटे अनाज में से बनाई थी। हमारे बाजरे, हमारा ज्वार उसमें से बनाई थी। दुनिया में जो मेरा छोटा किसान पानी के अभाव में खेती करता है, मोटा अनाज पैदा करता है। मैंने दुनिया को समझाया है, ये मामूली अनाज नहीं है। ये सुपरफुड है सुपरफुड। आपके सेहत के लिए उत्तम फुड है। और मैं दुनिया में आपके किसानों द्वारा बनाई ये बाजरा, ज्वार दुनिया में बेच रहा हूं दोस्तों। मूंग का समर्थन मूल्य भी आज जितना है, उतना कभी नहीं था। मोदी आपके सुख दुःख में आपके साथ है, क्योंकि- आपके सपने ही मेरे संकल्प हैं।

साथियों,
SC-ST-OBC भाइयों और बहनों के साथ दशकों तक भेदभाव करने वाली कांग्रेस आजकल एक पुरानी रिकॉर्ड बजा रही है। जब भी चुनाव आता है, संविधान के नाम पर झूठ बोलना ये इंडी अलायंस के सब साथियों की फैशन बन गई है। वो कांग्रेस, जिसने बाबा साहब के जीते जी उन्हें चुनाव हरवाया। जिसने बाबा साहब को भारत रत्न नहीं मिलने दिया। वो कांग्रेस जिसने देश में आपातकाल लगाकर संविधान को खत्म करने की कोशिश की। आज वो मोदी को गाली देने के लिए संविधान के नाम पर झूठ की आड़ ले रही है। ये मोदी ही है, जिसने देश में पहली बार संविधान दिवस मनाना शुरू किया। ये कांग्रेस वालों ने संविधान दिवस मनाने का विरोध किया था। पार्लियामेंट में भाषण है उनका। ये बाबा साहब का अपमान है कि नहीं है, संविधान का अपमान है कि नहीं है। इतना ही नहीं, ये मोदी है जिसने बाबा साहब से जुड़े पंच-तीर्थों का विकास किया। इसलिए, बाबा साहब और संविधान का अपमान करने वाले कांग्रेस और इंडी अलायंस के झूठों से, उनकी गपबाजी से सावधान रहने की जरूरत है। और कांग्रेस वाले सुन लें। ये 400 सीट की बात जनता ने इसलिए की है कि आपने 10 साल पार्लियामेंट में मुझे अच्छे काम करने के लिए रोकने की लागातार कोशिश की। और इसीलिए देश आपको, कांग्रेस को सजा देना चाहता है और साफ कर लेने का मन बना लिया है। और जहां तक संविधान का सवाल है, आप मानके चलिए और ये मोदी के शब्द हैं, लिख कर ऱखिए। बाबा साहब अंबेडकर खुद आ जाएं, तो भी संविधान खतम नहीं कर सकते हैं। ये हमारा संविधान सरकार के लिए गीता है, रामायण है, महाभारत है, बाइबल है, कुरान है। ये सब कुछ हमारे लिए हमारा संविधान है।

साथियों,
भारत के खिलाफ ये इंडी अलांयस वाले कितनी नफरत से भरे हुए हैं, ये इनके मैनिफेस्टो में भी नजर आता है। कांग्रेस के मैनिफेस्टो में तो बंटवारे की गुनहगार मुस्लिम लीग की छाप नजर आती है। अब इंडी अलायंस में शामिल एक और दल ने देश के खिलाफ बहुत खतरनाक ऐलान किया है। उन्होंने अपने मेनिफेस्टो में लिखा है जिस पोखरण की धरती ने भारत को परमाणु शक्ति से संपन्न किया, अब इंडी अलायंस का कहना है कि हम भारत के परमाणु हथियार नष्ट कर देंगे, दरिया में डुबो देंगे। भारत जैसा देश, जिसके दोनों तरफ पड़ोसियों के पास परमाणु हथियार हो, क्या उस देश में परमाणु हथियार समाप्त करने की सोच...ये समाप्त करना चाहता है इंडी अलायंस। क्या परमाणु हथियार समाप्त होने चाहिए। मुझे सबका जवाब चाहिए, क्या परमाणु हथियार समाप्त होने चाहिए? मैं जरा कांग्रेस को पूछना चाहता हूं, ये आपके साथी, ये आपके इंडी अलायंस के साथी, आखिर किसके इशारे पर काम कर रहे हैं, ये कैसा गठबंधन है? जो भारत को शक्तिहीन करना चाहता है। आखिर किसके दबाव में काम कर रहा है ये गठबंधन? हमारे परमाणु ताकत को समाप्त करना चाहता है। एक तरफ मोदी भारत को शक्तिशाली राष्ट्र बनाने में जुटा है....वहीं इंडी गठबंधन वाले भारत को कमजोर देश बनाने का ऐलान कर रहे हैं। माता तनोट राय की धरती के लोग क्या ये स्वीकार करेंगे? कमजोर देश आपको मंजूर है, शक्तिहीन देश आपको मंजूर है। क्या ऐसा सोचने वाले को सजा देंगे। इस चुनाव में सजा देंगे। कमल पर बटन दबा करके उनको सजा देंगे। और इसलिए पूरे देश के लोगों को इंडी गठबंधन से सतर्क रहने की जरूरत है।

साथियों,
जिस भारत मां के लिए हम अपने जीवन की परवाह नहीं करते, कांग्रेस उसे सिर्फ जमीन का एक टुकड़ा मानती है। इसीलिए, कांग्रेस के राष्ट्रीय अध्यक्ष राजस्थान की वीरभूमि में आकर कहते हैं कि मोदी ने कश्मीर से 370 हटाया तो राजस्थान से उसका क्या लेना-देना, क्या वास्ता? यहां आकरके बोल के गए हैं। राजस्थान की राष्ट्रभक्ति पर ऐसा सवाल करने की हिम्मत करते हैं। जिस राजस्थान के वीरों ने सीमा पर कश्मीर के लिए सीने पर गोलियां खाईं, उससे पूछते हो कि कश्मीर से क्या वास्ता? इसी बाड़मेर के सपूत भीखाराम मूंड ने करगिल युद्ध में अपना बलिदान दे दिया था। और कांग्रेस कहती है कि कश्मीर का राजस्थान से क्या वास्ता? जिस राजस्थान में कश्मीर में जन्मे ‘बाबोसा रामदेव जी’ की घर-घर पूजा होती हो, उससे पूछते हो कि कश्मीर से क्या रिश्ता? जब कश्मीरी हिंदुओं को उनके घर से खदेड़ा गया था, तब कितने ही परिवारों को राजस्थान ने बसाया था, गले लगाया ता। और, ये पूछते हैं कि राजस्थान का कश्मीर से क्या वास्ता? अरे उनको पता नहीं होगा, करगिल के लोग ईरान गए थे। कोविड भयंकर महामारी में फंस गए थे। उनको वापस लाना था। कोविड के साथ लाना था, बड़ा संकट का काम था, उनको हिंदुस्तान लाकर के कहां रखें, देश का जान करके गर्व होगा ये मेरे राजस्थान की वीर भूमि है, जैसलमेर में ईरान से लाए गए, कोविड के वो सारे लोग जो करगिल के रहने वाले थे, वहां वो माइनस टेंपरेचर में रहते हैं, यहां 35-40 डिग्री टेम्परेचर में महीना भर रहे, जब ठीक हुए तब उनको घर वापस भेजा था। ये है मेरा राजस्थान है। कांग्रेस भारत को भाषा-प्रांत, जात-पात में तोड़ना चाहती है। इसलिए आपको इस चुनाव में कांग्रेस को फिर एक बार सबक सिखाना है।

साथियों,
कांग्रेस हर उस काम का विरोध करती है जो देशहित में होता है। कांग्रेस हर उस ताकत के साथ खड़ी होती है, जो देशविरोधी होती है। आप देखिए, हम लोग देश में, राजस्थान में शक्ति की उपासना करते हैं। माता की उपासना करते हैं। लेकिन, कांग्रेस के शहजादे कहते हैं कि वो हिन्दू धर्म की शक्ति का विनाश कर देंगे। अरे मेरी माताओं-बहनों की ताकत नहीं जानते हो, किसी मर्द को आगे नहीं बढ़ना पड़ेगा, ये शक्ति को नष्ट करने वालों को ये मेरी माता-बहनें ही निपट लेगी। देश में राममंदिर निर्माण का पुनीत पावन काम होता है। कांग्रेस उसका भी बहिष्कार करती है। औऱ कांग्रेस करती क्या है? कांग्रेस रामनवमी की शोभायात्रा पर राजस्थान में पत्थरबाजी करने वाले दंगाइयों को संरक्षण देती है। देश में घुसपैठिए आते हैं, तो कांग्रेस उनका स्वागत करती है। लेकिन, भारत विभाजन का विरोध करने वाले हमारे दलित और सिख भाइयों-बहनों को नागरिकता देने वाले CAA का ये विरोध करते हैं। मैं आपसे पूछता हूं...क्या कांग्रेस एक भी सीट राजस्थान से जीतने की हकदार है क्या? इस बार तो इनकी सीटों की जमानत जानी चाहिए। जाएगी? साफ कर दीजिए उनको। ये सुधरेंगे नहीं।

साथियों,
26 अप्रैल को राजस्थान और देश के भविष्य के लिए एक बहुत बड़ा दिन है। और मैं रिफाइनरी के उद्घाटन के लिए जब आऊंगा। तब आपको मैं याद कराऊंगा कि इसका महत्व क्या है। भारतीय जनता पार्टी ने बाड़मेर से कमल की ज़िम्मेदारी भाई कैलाश चौधरी जी को दी है। इसलिए, आपको मोदी की गारंटी पर भरोसा करते हुए कमल पर बटन दबाना के लिए प्रार्थना करने आया हूं। आपके आशीर्वाद लेने आया हूं। मेरी माताओं-बहनों के आशीर्वाद, मेरे नौजवानों के आशीर्वाद, मेरे बुजुर्गों के आशीर्वाद, ढाणी-ढाणी मेरे किसानों के आशीर्वाद, यही मेरी ऊर्जा है, यही मेरी ताकत है। चाहे जितनी गर्मी हो, 26 अप्रैल को सुबह-सुबह ही कमल का फूल खिलना चाहिए। खिलेगा? इसके लिए मेरा अनुरोध है, पहले मतदान, फिर जलपान! पहले मतदान, फिर जलपान! पहले मतदान, फिर जलपान! अच्छा मेरा एक और काम करोगे। हाथ ऊपर करके बताइए करोगे। सबके सब करोगे। माताएं-बहनें भी करेंगी। देखिए, पहले तो मैं राजस्थान में बहुत घूमा हूं। संगठन का काम करता था। इन सब के साथ कंधे से कंधा मिलाकर काम किया है। लेकिन अब आपने इतना काम दिया है कि मैं सब जगह पे जा नहीं सकता हूं। तो मेरा एक काम करोगे। घर-घर जाकर बताइएगा कि अपने मोदी बाड़मेर आए थे, और मोदी ने आपको प्रणाम कहा है। हर परिवार में मेरा प्रणाम पहुंचा दोगे। हर माता-बहन को मेरा प्रणाम पहुंचाओगे। हर बुजुर्ग को मेरा प्रणाम पहुंचाओगे। जब इन सबको मेरा प्रणाम पहुंचेगा न तो मन से मुझे आशीर्वाद देंगे। वो आशीर्वाद मुझे ऐसी ताकत देगा कि विकसित भारत का सपना पूरा करने के लिए मैं अपनी पूरी ऊर्जा लगा दूं।

मेरे साथ बोलिए..
भारत माता की जय,
भारत माता की जय,
भारत माता की जय।
बहुत-बहुत धन्यवाद!