Shri Narendra Modi at All Gujarat Public Prosecutors’ Seminar

Published By : Admin | April 27, 2013 | 13:53 IST
Share
 
Comments

 

મંચ પર બિરાજમાન આદરણીય ન્યાયમૂર્તી શ્રી ત્રિપાઠી સાહેબ, શ્રીમાન જયંતભાઈ, મંત્રીમંડળના મારા સાથી શ્રીમાન પ્રદિપસિંહ જાડેજા, શ્રીમાન કમલભાઈ ત્રિવેદી, શ્રી તુષારભાઈ મહેતા, શ્રી પ્રકાશભાઈ જાની, ઉપસ્થિત મુરબ્બી શ્રી ઠક્કર સાહેબ, સૌ આદરણીય હાઈકોર્ટના અન્ય ન્યાયમૂર્તિશ્રીઓ અને સૌ સાથી વિદો..!

સૌ પહેલાં તો આ કાર્યક્રમની કલ્પના માટે અને આયોજન માટે સંબંધિત સૌને હું અંત:કરણપૂર્વક અભિનંદન આપું છું. આ એલ.ડી. આવ્યો હોત, આયોજન થયું હોત, પણ હું નથી માનતો કે આખા ઇવેન્ટની કોઈ પ્રતિષ્ઠા ઊભી થઈ હોત યા એનું આકર્ષણ ઊભું થયું હોત. એ ત્યારે જ શક્ય બન્યું અને એનું મહાત્મય ત્યારે જ જળવાયું કે જ્યારે નામદાર હાઈકોર્ટના આદરણીય જજોની અહીં આવવાની ઉત્કંઠા, અનુમતિ અને હાજરી, આણે આમાં મોટો રંગ ભર્યો છે, અને એટલે આની એક સૅંક્ટિટિ ઊભી થઈ છે. હું માનું છું કે આ એક એક બહુ જ મોટી ઘટના છે. ગુજરાતે આ પહેલીવાર કર્યું હોય એ તો આનંદની વાત છે જ, અને ઘણું બધું પહેલું આપણે જ કરવાનું છે, અને એટલા માટે હું મારા આનંદની અભિવ્યક્તિ આ પ્રસંગે કરવા માંગું છું..!

ને વ્યક્તિગત આનંદ એ પણ છે કે આમાંના મોટાભાગના લોકો એવા છે કે જે પહેલીવાર મહાત્મા મંદિર આવ્યા હશે. મેં મારા મિત્રોને કહ્યું છે કે મહાત્મા મંદિર જોવા માટે પણ એક ગાઇડેડ ટૂર કરવી પડે એવું હોય છે, તો કોઈ વ્યવસ્થા કરશે. અહીં નીચે ટેક્નોલૉજીનો ભરપૂર ઉપયોગ કરીને મહાત્મા ગાંધીના જીવન પર એક પ્રદર્શની તૈયાર કરી છે. આપ જરૂર જોજો અને સમય મળે પરિવારને અને ખાસ કરીને બાળકોને પણ લઈને આવજો. ગાંધીને સમજવા માટે થઈને ખૂબ ઊપયોગી એક વ્યવસ્થા અહીંયાં વિકસાવેલી છે. અનેક બાબતો એવી હોય છે કે જે છાપામાં બહુ ઓછી આવતી હોય છે અને ઘણીવાર નથી આવતી હોતી અને એના કારણે આ વર્ગ એવો છે કે જેની પાસે બહુ જલ્દી પહોંચતી જ નથી. આ મહાત્મા મંદિરની એક વિશેષતા એ છે કે એમાં ગુજરાતનાં દરેક ગામમાંથી માટી અને ગામનું પવિત્ર જળ, હિંદુસ્તાનના દરેક રાજ્યની માટી અને ત્યાંનું પવિત્ર જળ અને વિશ્વમાં જે જે દેશોમાં હિંદુસ્તાની સમાજ રહે છે એમના દ્વારા ત્યાંની માટી અને ત્યાંનું જળ, એ બધાને આના પાયામાં પધરાવ્યા પછી એની એક સૅંક્ટિટિ ઊભી કરીને આ મંદિર બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે..! ગાંધી એક યુગપુરૂષ હતા, એક વિશ્વમાનવ હતા, એની પ્રત્યેક ચીજમાં અનુભૂતિ થાય એના માટે મારી બુધિશક્તિ પ્રમાણે જે વિચાર આવ્યા એના આધારે આયોજન કર્યું છે..!

બીજું, સરકાર એટલે..! આવી એક સહજ માન્યતા... અને એમાં કોઈને ખોટુંય નથી લાગતું, એ તો કહે એમ જ હોય, સરકાર એટલે..! પોસ્ટ ઓફિસ અને સરકાર, બેય સરખાં, ટપાલ જાય કે ના જાય..! એકવાર ભારત સરકારે એક પોસ્ટેજ સ્ટેંપ બહાર પાડી હતી. શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનના રથને લઈને જાય છે એવી પોસ્ટેજ સ્ટેંપ હતી. હવે તો એવું બધું નીકળવું મુશ્કેલ છે કારણકે બિનસાંપ્રદાયિકતાનું વાવાઝોડું એટલું મોટું છે કે એય તમે ના કરી શકો..! પણ એ સમયે કર્યું હતું અને જે કહેવાતી બિનસાંપ્રદાયિક સરકારો છે એમણે કર્યું હતું..! અને એમાં લખ્યું હતું ‘કર્મણ્યે વાધિકારસ્તે..’, એટલે મને એક ભાઈએ કહ્યું કે સાહેબ, આ બહુ સારું કર્યું..! મેં કહ્યું કે ખરેખર સાચી વાત કરી છે. મને કહે કે કેમ? મેં કહ્યું, તમે ટપાલ નાખજો, કર્મ કરજો... વકીલોને કંઈ આગળનું કહેવાનું ના હોય..! સરકાર એટલે આવી આબરૂ..! ખબર નહીં કેમ આમ થઈ ગયું છે અને કોઈને એમ લાગતું જ નથી કે સરકાર એટલે આપણી..! બસમાં બેસે, તો એમ માને કે એ તો સરકારી છે, હોસ્પિટલ તો સરકારી છે..! ભાઈ, સરકારી નહીં, તારી છે..! આ ઓનરશિપનો ભાવ, એને કોઈપણ સ્વરૂપમાં આઝાદી પછી જેટલા પ્રમાણમાં તીવ્રતાથી પ્રગટ કરવો જોઈતો હતો, એમાં ક્યાંકને ક્યાંક ઉણપ રહી છે અને પરિણામે એક મોટી ખાઈ થઈ ગઈ છે. અને કદાચ લોકતંત્ર માટે મોટામાં મોટું કોઈ સંકટ હોય તો એ લોકોએ બનાવેલી વ્યવસ્થા માટે જ લોકોને અવિશ્વાસ હોય એ છે અને તેથી એમાં પુન:વિશ્વાસ પ્રસ્થાપિત કરવા માટેના જે અનેક મહત્વનાં એકમો છે તેમાંનું એક મહત્વનું એકમ છે ન્યાય..! ન્યાય એટલે પોતાનું કામ પત્યું અને ચલો પૂરું થયું, બહુ પળોજણ હતી, કોર્ટના ધક્કા ખાઈ ખાઈને મરી ગયો, ચાલો હવે પત્યું, એમ કહીને છૂટકારો મેળવે એટલા પૂરતું નહીં..! અને છ કરોડ નાગરિકોમાંથી કંઈ બધાને રોજ સવારે કોર્ટમાં જવું નથી પડતું, મારા જેવા અનેક લોકો છે જેણે હજુ કોર્ટ જોઈ નથી. એવા ઘણા નાગરિકો હશે આ દેશમાં કે જેને કોઈ દિવસ પનારો જ ના પડ્યો હોય..! ઘટના ભલે નાની હોય, તો પણ એની અસર વ્યાપક હોય છે. લોકજીભે એ બાબત ચર્ચાતી હોય છે. અને તેથી સરકારના પક્ષે હોઈએ કે વ્યવસ્થાના પક્ષે હોઇએ, આપણા મનમાં એક ભાવ અવશ્ય રહેવો જોઇએ કે આપણી દરેક ગતિવિધિથી એક નવું વિશ્વાસનું વાતાવરણ કેમ પેદા થાય..! અને ઘણીવાર કોઈ માણસ માંદું હોય અને કોઈ મળે તો કહે કે આ લેજો, એટલે તરત લઈ લે. કલાક પછી બીજો મળે અને કહે કે એમ, આ છે? આ લઈ લો..! તો લઈ લે છે. કેમ..? કારણકે અવિશ્વાસ મુખ્ય કારણ છે એટલે એ લીધા કરે છે. પણ કેટલાક એવા હોય કે ભાઈ, તમારી સલાહ બરાબર છે, પણ હું ફલાણાને પૂછીશ અને પછી નક્કી કરીશ. તું જે બધાં પડીકાં લાવ્યો હોય એ મૂક અહીંયાં..! કારણ, એનો ક્યાંક વિશ્વાસ છે..! તો બાકી બધા પ્રવાહોમાંથી તારવી લેવાનું એનામાં સામર્થ્ય પેદા થતું હોય છે અને આ સ્થિતિ ઊભી કરવામાં આપણે શું ભૂમિકા અદા કરી શકીએ..? આજના આ સેમિનારમાં જે કોઈપણ એક્સપર્ટ સ્વજનો આપણને વાત કરવાના છે એમાંથી જરૂર ખૂબ બધા રસ્તા આપણને જડશે, ઘણું બધું ઉપલબ્ધ થશે..!

ને એક વિચાર હમણાં આવ્યો કે જેમ આ એક પ્રયાસ છે, એમ બીજી એક મથામણ એ છે કે સરકારનું ડિપાર્ટમેન્ટ, જે મેઇન લિટિગન્ટ હોય છે અને પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર, આ બંને વચ્ચે પણ મને લાગે છે કે મોટી ખાઈ હશે..! તો જેમ આ એક સેમિનાર કર્યો, એમ ડિસ્ટ્રીક્ટ લેવલ પર ગવર્નમેન્ટ સિસ્ટમ, ગવર્નમેન્ટ ઓફિસર્સ, આખી પ્રક્રિયા, ફાઈલો, ફલાણું, ઢીંકણું, એની સાથે જોડાયેલા લોકો અને ગવર્નમેન્ટ વતી જઈને બધે માથાઝીંક કર્યા કરે છે એ મિત્રો, એ બન્ને બેસીને જો ત્રણ-ચાર મહિને એકાદવાર ડિટેઈલમાં જો ડિસ્કશન થાય, તો હું માનું છું ઘણા બધા પ્રશ્નોનું નિરાકરણ ત્યાં જ થઈ જાય..! ઘણીવાર તો પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર હોય પણ એને સવારે દસ વાગે કોર્ટમાં ખબર પડે કે આજે તો તારીખ છે અને પેલા કેસની મુદત છે, એટલે પેલો ડિપાર્ટમેન્ટવાળો દોડતો-દોડતો આવ્યો હોય. ડિપાર્ટમેન્ટવાળા ભાઈ રજા ઉપર હોય એટલે એણે બીજાને મોકલ્યો હોય, બીજો કહે કે કયો કેસ છે એ ખબર નથી... આવું બધું તો તમારે રોજનું હશે ને..! આ તો ઘણાને એવું લાગે કે મુખ્યમંત્રીને આ બધી કંઈ ખબર નથી હોતી, એવું નથી ભાઈ, બધી ખબર હોય છે..! એટલે મિત્રો, આ એક મુદ્દો. બીજી બાબત, ટ્યૂશન ક્લાસીસનું મહાત્મય વધ્યું અને શાળાના શિક્ષણનું ઘટ્યું, કારણ..? જે શિક્ષક શાળામાં ઉત્તમ શિક્ષક હતો એને થયું કે જો બધું અહીં જ વાપરીશ તો ત્યાંનું શું..? એટલે એમ કહે કે ભાઈ, તું વિદ્યાર્થી બરાબર છે પણ એક કામ કરજે, તું પેલામાં આવજે ને... પછી ઉત્તમ ભણાવે..! ઘણીવાર જનરલ હોસ્પિટલમાં ડૉક્ટરો મફતમાં સેવા આપે, મફતમાં..! નૉટ ઓન્લી ધૅટ્, મફતમાં સેવા લો એના માટે દબાણ આપે કે સાહેબ, વી.એસ. માં મૂકી આપોને, મારે સેવા કરવી છે..! પણ સ્ટેથોસ્કૉપ ભૂલી જાય પણ વિઝિટીંગ કાર્ડ ના ભૂલે અને પેશન્ટને આપે જ..! કેમ..? અહીં બધું બરાબર છે, પણ ત્યાં સાંજે આવજો ને..! પછી આપણને ખબર પડે આ સેવા શું હતી..! તો સાહેબ, આપણે અહીં પતે તો પછી મારે ત્યાં આવશે એ વાતાવરણ ક્યાંય પનપવા ન દેવું જોઇએ, વિશ્વાસ પેદા કરવો જોઇએ કે યસ, આ વ્યવસ્થા છે અને આ વ્યવસ્થામાંથી, આ પ્રોસેસમાંથી મને પરિણામ મળવાનું જ છે..! આ ભરોસો પેદા કરવાની આવશ્યકતા છે.

બીજો એક વિષય મને વિચારવામાં આવે છે કે જેમ આ એક સેમિનાર કર્યો એમ આ મિત્રો પ્લસ એમનો એક સ્ટાફ હોય, જે એમની સાથે મદદમાં રહેતા હોય અને જે ટેક્નો-સૅવી હોય અને એ જૉઇન્ટ ટેક્નોલૉજી અંગેનો એક કે બે દિવસનો સેમિનાર કરવું જોઇએ, વર્કશોપ કરવું જોઇએ અને આજે લીગલ ફિલ્ડમાં કેટલા પ્રકારે આઈ.સી.ટી. નો ઉપયોગ થઈ શકે એમ છે, આપણી જાતને સ્ટ્રેન્ધન કરવા માટે કેટલી બધી સુવિધાઓ છે..! નૉટ ઓન્લી ધૅટ્, ઘણીવાર આપણે સરકારમાં આજે મારો કોઈ એક એગ્રીકલ્ચરનો કોઈ એક મુદ્દો છે, જયંતભાઈ સાહેબને ત્યાં છે એટલે પગ ધ્રુજે છે, અને મને મારો પેલો ભાઈ મળ્યો નથી, બ્રીફીંગ મને મળ્યું નથી, સરકારી અધિકારી આવ્યા નથી..! મિત્રો, તમારા સ્ટાફમાં એટલો દમ હોવો જોઇએ કે વેબસાઈટ પર બધું જ અવેલેબલ હોય છે, તો ફટાફટ બધી જ ચીજો કાઢીને, પોતાની જાતને ઇક્વિપ કરીને, યસ મારી પાસે મિશનમોડ છે, મારી જવાબદારી છે, કદાચ નહીં આવ્યો હોય સરકારી માણસ, આઈ વિલ ફૂલફિલ... ત્યાં તમને ટેક્નોલૉજી બહુ જ મદદ કરી શકે. અને માત્ર લીગલ ફિલ્ડની માહિતી માટેનો ખજાનો ખોદવા માટે ટેક્નોલૉજી એટલું જ નહીં, પણ તમે સરાઉન્ડિંગ જે ફિલ્ડ સાથે જોડાયેલા છો એની કમ્પૅરેટિવ ડિટેઇલ્સ જો તમને જોઈતી હોય, માની લો કે તમે ગુજરાતમાં એક કેસ લડો છો, એવી જ બાબત ક્યાંક મધ્યપ્રદેશમાં બની છે તો તમે ઓનલાઈન સર્ચ કરીને આ બધી ચીજો ભેગી કરી શકો છો, બધું ઉપલબ્ધ છે. બહુ ઓછી ઘટનાઓ છે કે જ્યાં બધું રેફરન્સ મટીરિયલ ઉપલબ્ધ નથી..! આ ત્યારે જ શક્ય બને કે આપણે પોતે આના સામર્થ્યને એકવાર સ્વીકારવું પડે, આ વિરાટનાં દર્શન કરવા પડે. છેક કૃષ્ણના જમાનાથી આ ચાલ્યું આવે છે, તમે વિરાટનાં દર્શન ન કરાવો ત્યાં સુધી દુનિયા સમજે જ નહીં..! દેવકીને સમજાવવા માટે અને યશોદાને પણ સમજાવવા માટે એમણે એ જ કરવું પડ્યું..! તો મિત્રો, એકવાર ટેક્નોલૉજીની વિશાળતાના રૂપરંગને જાણવા પહેચાનવાનો એક કાર્યક્રમ મને લાગે છે સરકારે ગોઠવવો જોઇએ. અને મિત્રો હું અનુભવથી કહું છું, ટેક્નોલૉજી ખૂબ મદદરૂપ થાય છે, સદમાર્ગથી જો આપણે ચલાવવા માંગતા હોઇએ તો ખૂબ મદદરૂપ થાય છે, ઇવન તમારી આખી સિસ્ટમમાં તમે જે કંઈ ટેક્નોલૉજી લાવો... માનો કે તમારા ગવર્નમેન્ટ સાથે સંબંધિત ઓફિસર આવે છે કે ભાઈ, બુધવારે કેસ છે તો સોમવારે ટેક્નોલૉજીથી જ ફટાફટ દિવસમાં ત્રણ મેસેજ કેમ ના જાય, જ્યાં સુધી પેલાનો જવાબ ના આપે ત્યાં સુધી એસ.એમ.એસ. ગયા કરતા હોય. ને ટેક્નોલૉજી કામ કર્યા કરે, હા ભાઈ, મને વકીલને ત્યાંથી મેસેજ હતો અને આ કેસમાં મારે બ્રીફીંગ કરવા જવાનું છે, તરત જ પહોંચશે..! મને એમ લાગે છે કે આખી આ વ્યવસ્થામાં આપણે ટેક્નોલૉજીને કેવી રીતે જોડી શકીએ એનો એક વિચાર કરવો જોઇએ..!

ને ખબર નથી કે મીડિયાના મિત્રો આટલી મોટી સંખ્યામાં આ કાર્યક્રમમાં કેમ આવ્યા છે..! ઘણીવાર તો આપણને કાર્યક્રમમાં નહીં, પણ બીજા દિવસે છાપું વાંચીએ ત્યારે ખબર પડે કે અચ્છા, આવું હતું..? આવું બધું હોય છે..! ત્રિપાઠી સાહેબે કહ્યું એ બહુ સાચી વાત છે. તમને ખબર જ ન હોય કે આવું હતું, કંઈ નવું જ જોવા મળે..! ત્રિપાઠી સાહેબની પીડા સાચી છે પણ અમારે તો આ રોજનું છે. એમના વિના અમને નથી ચાલવાનું, અમારા વિના એમને નથી ચાલવાનું..! તમારો ટપલીદાવ રોજનો કાર્યક્રમ હોય છે, અમે સહન કરવા ટેવાયા છીએ..! આજકાલ તો બહુ યોજના પ્રમાણે ચાલતું જોઇએ છીએ. મને ખબર હોય કે ફલાણી તારીખે ફલાણા કેસની ડેટ છે તો સાહેબ, એના પહેલાં એન.જી.ઓ. નો એક સેમિનાર થયો હોય, છાપાંમાં ચગ્યું હોય, બીજા દિવસે ટી.વી. ઉપર ડિબેટ ગોઠવાણી હોય, એમાં ઇન્ટર્વ્યૂ ચાલ્યા હોય ને એક જબરદસ્ત માહોલ બનાવી દીધો હોય... અને પછી કોર્ટમાં મેટર આવે. આપણે જાણીએ છીએ કે શું થાય..! તો આ આખું મોટું એક ષડયંત્ર મોટું ચાલી રહ્યું છે, એનું આ જ કામ છે, રોજબરોજનું..! પણ હવે એની અસર ઘટતી જાય છે, કારણ? એનું કારણ એ છે કે પહેલાં ઇન્ફર્મેશન ચેનલ ખૂબ ઓછી હતી, જ્યારે આજે એટલા બધા પ્રમાણમાં તમને માહિતીના સ્ત્રોત છે, માહિતી તમારી આંગળીના ટેરવે છે..! તમે નક્કી કરો કે મારે ઘેર બેઠાં આમાં પક્ષ-વિપક્ષ શું છે એ જાણવું છે, તો આપ શોધી શકશો, ક્યારેય કોઈ પ્રોબ્લેમ નહીં થાય. એટલું બધું ઉપલબ્ધ છે..! અને એ જેટલી ટેવ આપણે પાડીએ તો સરકારનું બ્રીફીંગ ગમે તેટલું સરસ હોય તો પણ સાચું કરવા માટે થઈને તમને ચોક્કસપણે માહિતી મળી જ રહે, મળી જ રહે અને મળી જ રહે, એવો મારો વિશ્વાસ છે. પણ આપણે એની ટેવ પાડવી પડે, આ બધી જ બાબતોની ટેવ પાડવી પડે..!

ત્રીજી વસ્તુ છે મિત્રો, જેટલું હું સમજું છું, કારણકે મને આ પ્રૉફેશનની બહુ લાંબી ખબર નથી, પરંતુ મને લાગે છે કે જ્યુડિશિયરી હોય કે આ ભાગ હોય કે પછી સરકાર હોય, આપણે બધા એક વ્યવસ્થાના ભાગ છીએ. અને વ્યવસ્થા સમાજનું કંઈક સારું કરવા માટે હોય છે. મારા ભાગનું કામ હું કરીશ, જજીસ સાહેબના ભાગનું કામ એ કરશે, તમારા ભાગનું કામ તમે કરશો..! પણ અલ્ટીમેટ હેતુ એ છે કે સમાજનું કંઈ ઉત્તમ થાય, એના માટે આપણા બધાની આ મથામણ છે. પણ ઉત્તમતાના માર્ગની બાબતમાં આપણી ભૂમિકા કેવી છે? તમે જોયું હશે કે ઇવન ઇન સુપ્રીમ કોર્ટ, આજે પણ અનેક વકીલ એવા છે કે ફાઇલ લઈને ઊભા થાય એની સાથે જ 80% બાબતમાં કોર્ટ એમ માનીને ચાલે કે આ આવ્યા છે ને એનો અર્થ એ કે આ એવી બાબત નહીં હોય કે જેના કારણે એમણે હાથમાં લીધી હોય. એટલો ભરોસો હોય કે એમણે કહ્યું છે ને..! મને લાગે છે કે આપણા વ્યક્તિત્વની ઊંચાઈ એટલી હોવી જોઇએ કે ન્યાયપીઠ પર બેઠેલા માણસને આપણી દલીલોમાં દમ હોય કે ના હોય, પણ આપણી નિષ્ઠા પર ક્યારેય શક ન હોય એ મિત્રો સૌથી મુખ્ય બાબત છે..! અને એ બાબત ન્યાયમૂર્તિને ન્યાય કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. જો આપણા વ્યક્તિત્વની અંદર જ પ્રોબ્લેમ હશે અને પછી આપણે દલીલો કરીએ અને લૉ પોઈન્ટ લાવીએ અને આજકાલ તો બીજા ભાષણો પણ થતાં હોય છે, અમારે ત્યાં ઍક્ટ પર ડિબેટ થતી હોય છે એ કોઈવાર સાંભળવા આવો તો ખૂબ ઈન્ટરેસ્ટીંગ હોય છે. ધારાસભા ધારા ઘડવા માટે હોય છે, પરંતુ ધારાની કલમ પર કોઈ ડિબેટ જ ના થાય..! મોદી સાહેબે આ કર્યું હતું, ને મોદી સાહેબે ત્યાં ગયા હતા, ને મોદી સાહેબ ફલાણે ગયા હતા, એના ઉપર જ થાય અને અમે સાંભળીએ છીએ, લોકશાહીની વ્યવસ્થા છે..! અને મિત્રો, એટલે મને લાગે છે કે વ્યક્તિગત રીતે આપણે કોર્ટને પૂરક બને એવું આખું આપણું આચાર-વિચારનું વાતાવરણ ઊભું કરવું જ જોઇએ. સમગ્ર ન્યાયપ્રક્રિયાને આપણે પોષક બનવા જોઇએ, પૂરક બનવા જોઇએ..! અમે ગવર્નમેન્ટના પ્રતિનિધિ તરીકે ઊભા છીએ ત્યારે અને સરકાર જનતા જનાર્દનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, એ કોઈનું સાલિયાણું લઈને બેઠેલી સરકાર નથી, પ્રજાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, પ્રજા અલ્ટિમેટ છે... એ જો ભૂમિકા હોય, તો મને પૂરો વિશ્વાસ છે કે સમગ્ર વાતાવરણમાં પ્રજાનો વિશ્વાસ પણ પેદા થશે અને ન્યાયની પ્રક્રિયા પણ તેજ થશે..! અને મેં એવા ઘણા વકીલો જોયા છે કે જે અસીલને કહેતા હોય કે ભાઈ, બધું જ બરાબર છે પરંતુ તું શું કરવા રૂપિયા બગાડે છે, એમાં કંઈ નથી નીકળવાનું..! એનો તો વકરો હોય છે, તો પણ નહીં..! કેટલાક ડૉક્ટર એવા હોય છે કે જે કહેતા હોય કે ભાઈ, તમે નકામું ઑપરેશન કરાવો છો..! ઑપરેશન કરાવો તો એને વકરો થાય, પણ કરાવવાની જરૂર નથી, તમારું પતી જશે, બે દિવસ રાહ જુઓ..! એવા ડૉક્ટરોની જેમ એવા વકીલો પણ હોય છે કે સાહેબ, નકામું તમે આમાં પડો છો, શું કરવા તમે  જીદ કરો છો, છોડોને, બીજા કામે લાગો..! અને અનેક અસીલ પણ એવા હોય છે કે વકીલે છોડી દેવાનું કહ્યું છે ને,  હવે છોડો, જે થઈ ગયું એ થઈ ગયું, એમ કહીને આગળ વધતા હોય છે..! આ બધાની અંદર તમે જુઓ, કાયદાની કલમો કામ નથી કરતી, એનાથી ઉપર કોઈ ચીજ છે, અને જેને હું કહું છું, ભરોસો..! દરેક લેવલે કેવી રીતે આપણે એને પુન:પ્રસ્થાપિત કરી શકીએ એ દિશામાં આપણે સૌ જરૂર પ્રયાસ કરીશું..!

મિત્રો, મને વિશ્વાસ છે કે આ સેમિનાર ચોક્કસપણે  એક પ્રકાશ પાથરનારો અવસર બની રહેશે અને જે લાંબા ગાળા સુધી આપણને બધાને લાભ કરશે, આપણી જવાબદારીની આપણને એક નવી અનુભૂતિ થશે. મારી આપ સૌને ખૂબ-ખૂબ શુભકામનાઓ છે. વિશેષરૂપે આદરણીય ન્યાયમૂર્તિશ્રીઓને, આ આખાય કાર્યક્રમને પ્રાણવાન બનાવવા માટે, પ્રેરક બનાવવા માટે આપની હાજરી ખૂબ નોંધનીય છે, હું આવકારું છું..!

ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ..!

Share your ideas and suggestions for Mann Ki Baat now!
PM invites participation for ‘Pariksha Pe Charcha 2022'
Explore More
Kashi Vishwanath Dham is a symbol of the Sanatan culture of India: PM Modi

Popular Speeches

Kashi Vishwanath Dham is a symbol of the Sanatan culture of India: PM Modi
30 years of Ekta Yatra: A walk down memory lane when PM Modi unfurled India’s tricolour flag at Lal Chowk in Srinagar

Media Coverage

30 years of Ekta Yatra: A walk down memory lane when PM Modi unfurled India’s tricolour flag at Lal Chowk in Srinagar
...

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Our youth has a key role in taking India to new heights in the next 25 years: PM Modi
January 24, 2022
Share
 
Comments
“Sacrifice of Sahibzadas of Guru Gobind Singh Ji for India's civilization, culture, faith and religion is incomparable”
“Today we feel proud when we see the youth of India excelling in the world of startups. We feel proud when we see that the youth of India are innovating and taking the country forward”
“This is New India, which does not hold back from innovating. Courage and determination are the hallmark of India today”
“Children of India have shown their modern and scientific temperament in the vaccination program and since January 3, in just 20 days, more than 40 million children have taken the corona vaccine”

कार्यक्रम में उपस्थित मंत्रीपरिषद के हमारे साथी स्मृति ईरानी जी, डॉक्टर महेंद्रभाई, सभी अधिकारीगण, सभी अभिभावक एवं शिक्षकगण, और भारत के भविष्य, ऐसे मेरे सभी युवा साथियों!

आप सबसे बातचीत करके बहुत अच्छा लगा। आपसे आपके अनुभवों के बारे में जानने को भी मिला। कला-संस्कृति से लेकर वीरता, शिक्षा से लेकर इनोवेशन, समाजसेवा और खेल, जैसे अनेकविध क्षेत्रों में आपकी असाधारण उपलब्धियों के लिए आपको अवार्ड मिले हैं। और ये अवार्ड एक बहुत बड़ी स्‍पर्धा के बाद आपको मिले हैं। देश के हर कोने से बच्‍चे आगे आए हैं। उसमें से आपका नंबर लगा है। मतलब कि अवार्ड पाने वालों की संख्‍या भले कम है, लेकिन इस प्रकार से होनहार बालकों की संख्‍या हमारे देश में अपरम्‍पार है। आप सबको एक बार फिर इन पुरस्कारों के लिए बहुत बहुत बधाई। आज National Girl Child Day भी है। मैं देश की सभी बेटियों को भी बधाई देता हूं, शुभकामनाएं देता हूं।

साथियों

आपके साथ-साथ मैं आपके माता-पिता और टीचर्स को भी विशेष रूप से बधाई देना चाहता हूँ। आज आप इस मुकाम पर पहुंचे हैं, इसके पीछे उनका भी बहुत बड़ा योगदान है। इसीलिए, आपकी हर सफलता आपके अपनों की भी सफलता है। उसमें आपके अपनों का प्रयास और उनकी भावनाएं शामिल हैं।

मेरे नौजवान साथियों,

आपको आज ये जो अवार्ड मिला है, ये एक और वजह से बहुत खास है। ये वजह है- इन पुरस्कारों का अवसर! देश इस समय अपनी आज़ादी के 75 साल का पर्व मना रहा है। आपको ये अवार्ड इस महत्वपूर्ण कालखंड में मिला है। आप जीवन भर, गर्व से कहेंगे कि जब मेरा देश आज़ादी का अमृत महोत्सव मना रहा था, तब मुझे ये अवार्ड मिला था। इस अवार्ड के साथ आपको बहुत बड़ी ज़िम्मेदारी भी मिली है। अब दोस्तों की, परिवार की, समाज की, हर किसी की आपसे अपेक्षाएँ भी बढ़ गई हैं। इन अपेक्षाओं का आपको दबाव नहीं लेना है, इनसे प्रेरणा लेनी है।

युवा साथियों, हमारे देश के छोटे छोटे बच्चों ने, बेटे-बेटियों ने हर युग में इतिहास लिखा है। हमारी आज़ादी की लड़ाई में वीरबाला कनकलता बरुआ, खुदीराम बोस, रानी गाइडिनिल्यू जैसे वीरों का ऐसा इतिहास है जो हमें गर्व से भर देता है। इन सेनानियों ने छोटी सी उम्र में ही देश की आज़ादी को अपने जीवन का मिशन बना लिया था, उसके लिए खुद को समर्पित कर दिया था।

आपने टीवी देखा होगा, मैं पिछले साल दीवाली पर जम्मू-कश्मीर के नौशेरा सेक्टर में गया था। वहां मेरी मुलाकात श्रीमान बलदेव सिंह और श्रीमान बसंत सिंह नाम के ऐसे वीरों से हुई जिन्होंने आज़ादी के तुरंत बाद जो युद्ध हुआ था कश्‍मीर की धरती पर, अभी तो इनकी उम्र बहुत बड़ी है, तब वो बहुत छोटी उम्र के थे और उन्‍होंने उस युद्ध में बाल सैनिक की भूमिका निभाई थी। और हमारी सेना में पहली बार बाल-सैनिक के रूप में उनकी पहचान की गई थी। उन्होंने अपने जीवन की परवाह न करते हुए उतनी कम उम्र में अपनी सेना की मदद की थी।

इसी तरह, हमारे भारत का एक और उदाहरण है- गुरु गोविन्द सिंह जी के बेटों का शौर्य और बलिदान! साहिबज़ादों ने जब असीम वीरता के साथ, धैर्य के साथ, साहस के साथ पूर्ण समर्पण भाव से बलिदान दिया था तब उनकी उम्र बहुत कम थी। भारत की सभ्यता, संस्कृति, आस्था और धर्म के लिए उनका बलिदान अतुलनीय है। साहिबज़ादों के बलिदान की स्मृति में देश ने 26 दिसम्बर को 'वीर बाल दिवस' की भी शुरुआत की है। मैं चाहूँगा कि आप सब, और देश के सभी युवा वीर साहिबज़ादों के बारे में जरूर पढ़ें।

आपने ये भी जरूर देखा होगा, कल दिल्ली में इंडिया गेट के पास नेताजी सुभाषचंद्र बोस की डिजिटल प्रतिमा भी स्थापित की गई है। नेताजी से हमें सबसे बड़ी प्रेरणा मिलती है- कर्तव्य की, राष्ट्रप्रथम की! नेताजी से प्रेरणा लेकर हम सबको, और युवा पीढ़ी को विशेष रूप से देश के लिए अपने कर्तव्यपथ पर आगे बढ़ना है।

साथियों,

हमारी आजादी के 75 साल इसलिए महत्वपूर्ण हैं क्योंकि आज हमारे सामने अपने अतीत पर गर्व करने का, उससे ऊर्जा लेने का समय है। ये समय वर्तमान के संकल्पों को पूरा करने का है। ये समय भविष्य के लिए नए सपने देखने का है, नए लक्ष्य निर्धारित करके उन पर बढ़ने का है। ये लक्ष्य अगले 25 सालों के लिए हैं, जब देश अपनी आज़ादी के सौ साल पूरे करेगा।

अब आप कल्‍पना कीजिए, आज आप में से ज्‍यादातर लोग 10 और 20 के बीच की उम्र के हैं। जब आजादी के सौ साल होंगे तब आप जीवन के उस पड़ाव पर होंगे, तब ये देश कितना भव्‍य, दिव्‍य, प्रगतिशील, ऊंचाइयों पर पहुंचा हुआ, आपका जीवन कितना सुख-शांति से भरा हुआ होगा। यानी, ये लक्ष्य हमारे युवाओं के लिए हैं, आपकी पीढ़ी और आपके लिए हैं। अगले 25 सालों में देश जिस ऊंचाई पर होगा, देश का जो सामर्थ्य बढ़ेगा, उसमें बहुत बड़ी भूमिका हमारी युवा पीढ़ी की है।

साथियों,

हमारे पूर्वजों ने जो बोया, उन्‍होंने जो तप किया, त्‍याग किया, उसके फल हम सबको नसीब हुए हैं। लेकिन आप वो लोग हैं, आप एक ऐसे कालखंड में पहुंचे हैं, देश आज उस जगह पर पहुंचा हुआ है कि आप जो बोऐंगे उसके फल आपको खाने को मिलेंगे, इतना जल्‍दी से बदलाव होने वाला है। इसीलिए, आप देखते होंगे, आज देश में जो नीतियाँ बन रही हैं, जो प्रयास हो रहे हैं, उन सबके केंद्र में हमारी युवा पीढ़ी है, आप लोग हैं।

आप किसी सेक्टर को सामने रखिए, आज देश के सामने स्टार्टअप इंडिया जैसे मिशन हैं, स्टैंडअप इंडिया जैसे प्रोग्राम चल रहे हैं, डिजिटल इंडिया का इतना बड़ा अभियान हमारे सामने है, मेक इन इंडिया को गति दी जा रही है, आत्मनिर्भर भारत का जनआंदोलन देश ने शुरू किया है, देश के हर कोने में तेजी से आधुनिक इनफ्रास्ट्रक्चर विस्तार ले रहा है, हाइवेज़ बन रहे हैं, हाइस्पीड एक्सप्रेसवेज़ बन रहे हैं, ये प्रगति, ये गति किसकी स्पीड से मैच करती है? आप लोग ही हैं जो इन सब बदलावों से खुद को जोड़कर देखते हैं, इन सबके लिए इतना excited रहते हैं। आपकी ही जेनेरेशन, भारत ही नहीं, बल्कि भारत के बाहर भी इस नए दौर को लीड कर रही है।

आज हमें गर्व होता है जब देखते हैं कि दुनिया की तमाम बड़ी कंपनियों के CEO, हर कोई उसकी चर्चा कर रहा है, ये CEO कौन हैं, हमारे ही देश की संतान हैं। इसी देश की युवा पीढ़ी है जो आज विश्‍व में छाई हुई है। आज हमें गर्व होता है जब देखते हैं कि भारत के युवा स्टार्ट अप की दुनिया में अपना परचम फहरा रहे हैं। आज हमें गर्व होता है, जब हम देखते हैं कि भारत के युवा नए-नए इनोवेशन कर रहे हैं, देश को आगे बढ़ा रहे हैं। अब से कुछ समय बाद, भारत अपने दमखम पर, पहली बार अंतरिक्ष में भारतीयों को भेजने वाला है। इस गगनयान मिशन का दारोमदार भी हमारे युवाओं के पर ही है। जो युवा इस मिशन के लिए चुने गए हैं, वो इस समय कड़ी मेहनत कर रहे हैं।

साथियों,

आज आपको मिले ये अवार्ड भी हमारी युवा पीढ़ी के साहस और वीरता को भी celebrate करते हैं। ये साहस और वीरता ही आज नए भारत की पहचान है। कोरोना के खिलाफ देश की लड़ाई हमने देखी है, हमारे वैज्ञानिकों ने, हमारे वैक्सीन Manufacturers ने दुनिया में लीड लेते हुये देश को वैक्सीन्स दीं। हमारे हेल्थकेयर वर्कर्स ने मुश्किल से मुश्किल समय में भी बिना डरे, बिना रुके देशवासियों की सेवा की, हमारी नर्सेस गाँव गाँव, मुश्किल से मुश्किल जगहों पर जाकर लोगों को वैक्सीन लगा रही हैं, ये एक देश के रूप में साहस और हिम्मत की बड़ी मिसाल है।

इसी तरह, सीमाओं पर डटे हमारे सैनिकों की वीरता को देखिए। देश की रक्षा के लिए उनकी जांबाजी हमारी पहचान बन गई है। हमारे खिलाड़ी भी आज वो मुकाम हासिल कर रहे हैं, जो भारत के लिए कभी संभव नहीं माने जाते थे। इसी तरह, जिन क्षेत्रों में बेटियों को पहले इजाजत भी नहीं होती थी, बेटियाँ आज उनमें कमाल कर रही हैं। यही तो वो नया भारत है, जो नया करने से पीछे नहीं रहता, हिम्मत और हौसला आज भारत की पहचान है।

साथियों,

आज भारत, अपनी वर्तमान और आने वाली पीढ़ियों के भविष्य को मजबूत करने के लिए निरंतर कदम उठा रहा है। नई राष्ट्रीय शिक्षा नीति में स्थानीय भाषा में पढ़ाई पर जोर दिया जा रहा है। इससे आपको पढ़ने में, सीखने में और आसानी होगी। आप अपनी पसंद के विषय पढ़ पाएं, इसके लिए भी शिक्षा नीति में विशेष प्रावधान किए गए हैं। देश भर के हजारों स्कूलों में बन रही अटल टिंकरिंग लैब्स, पढ़ाई के शुरुआती दिनों से ही बच्चों में इनोवेशन का सामर्थ्य बढ़ा रही हैं।

साथियों,

भारत के बच्चों ने, युवा पीढ़ी ने हमेशा साबित किया है कि वो 21वीं सदी में भारत को नई ऊंचाई पर ले जाने के लिए कितने सामर्थ्य से भरे हुए हैं। मुझे याद है, चंद्रयान के समय, मैंने देशभर के बच्चों को बुलाया था। उनका उत्साह, उनका जोश मैं कभी भूल नहीं सकता। भारत के बच्चों ने, अभी वैक्सीनेशन प्रोग्राम में भी अपनी आधुनिक और वैज्ञानिक सोच का परिचय दिया है। 3 जनवरी के बाद से सिर्फ 20 दिनों में ही चार करोड़ से ज्यादा बच्चों ने कोरोना वैक्सीन लगवाई है। ये दिखाता है कि हमारे देश के बच्चे कितने जागरूक हैं, उन्हें अपनी जिम्मेदारियों का कितना एहसास है।

साथियों,

स्वच्छ भारत अभियान की सफलता का बहुत बड़ा श्रेय भी मैं भारत के बच्चों को देता हूं। आप लोगों ने घर-घर में बाल सैनिक बनकर, स्‍वच्‍छाग्रही बनकर अपने परिवार को स्वच्छता अभियान के लिए प्रेरित किया। घर के लोग, स्वच्छता रखें, घर के भीतर और बाहर गंदगी ना हो, इसका बीड़ा बच्चों ने खुद उठा लिया था। आज मैं देश के बच्चों से एक और बात के लिए सहयोग मांग रहा हूं। और बच्‍चे मेरा साथ देंगे तो हर परिवार में परिवर्तन आएगा। और मुझे विश्‍वास है ये मेरे नन्‍हें-मुन्‍हें साथी, यही मेरी बाल सेना मुझे इस काम में बहुत मदद करेगी।

जैसे आप स्वच्छता अभियान के लिए आगे आए, वैसे ही आप वोकल फॉर लोकल अभियान के लिए भी आगे आइए। आप घर में बैठ करके, सब भाई-बहन बैठ करके एक लिस्‍ट बनाइए, गिनती करिए, कागज ले करके देखिए, सुबह से रात देर तक आप जो चीजों का उपयोग करते हैं, घर में जो सामान है, ऐसे कितने Products हैं, जो भारत में नहीं बने हैं, विदेशी हैं। इसके बाद घर के लोगों से आग्रह करें कि भविष्य में जब वैसा ही कोई Product खरीदा जाए तो वो भारत में बना हो। उसमें भारत की मिट्टी की सुगंध हो, जिसमें भारत के युवाओं के पसीने की सुगंध हो। जब आप भारत में बनी चीजें खरीदेंगे तो क्‍या होने वाला है। एकदम से हमारा उत्‍पादन बढ़ने लग जाएगा। हर चीज में उत्पादन बढ़ेगा। और जब उत्पादन बढ़ेगा, तो रोजगार के भी नए अवसर बनेंगे। जब रोजगार बढ़ेंगे तो आपका जीवन भी आत्मनिर्भर बनेगा। इसलिए आत्मनिर्भर भारत का अभियान, हमारी युवा पीढ़ी, आप सभी से भी जुड़ा हुआ है।

साथियों,

आज से दो दिन बाद देश अपना गणतन्त्र दिवस भी मनाएगा। हमें गणतन्त्र दिवस पर अपने देश के लिए कुछ नए संकल्प लेने हैं। हमारे ये संकल्प समाज के लिए, देश के लिए, और पूरे विश्व के भविष्य के लिए हो सकते हैं। जैसे कि पर्यावरण का उदाहरण हमारे सामने है। भारत पर्यावरण की दिशा में आज इतना कुछ कर रहा है, और इसका लाभ पूरे विश्व को मिलेगा।

मैं चाहूँगा कि आप उन संकल्पों के बारे में सोचें जो भारत की पहचान से जुड़े हों, जो भारत को आधुनिक और विकसित बनाने में मदद करें। मुझे पूरा भरोसा है, आपके सपने देश के संकल्पों से जुड़ेंगे, और आप आने वाले समय में देश के लिए अनगिनत कीर्तिमान स्थापित करेंगे।

इसी विश्वास के साथ आप सभी को एक बार फिर बहुत बहुत बधाई,

सभी मेरे बाल मित्रों को बहुत-बहुत प्‍यार, बहुत-बहुत बधाई, बहुत बहुत धन्यवाद !