જય સ્વામિનારાયણ!
આદરણીય સંતો
તમામ સત્સંગ ભાઈઓ અને બહેનો,
આજે હું ભક્તિના પવિત્ર તહેવારનો સાક્ષી છું. ગુરુદેવ શાસ્ત્રીજી અને તેમની પાસે એક સાધના, તપસ્યા, સમાજ પ્રત્યેનું સમર્પણ હતું, જેની સુંદર રચના પૂજ્ય માધવપ્રિયદાસજી મહારાજે શ્રી ધર્મજીવન ગાથાના રૂપમાં પ્રેરણાદાયી પુસ્તકથી કરી છે.
આપ સૌની વચ્ચે રહીને આ કાર્યક્રમ માણવો એ મારા માટે આનંદની વાત હશે, પરંતુ સમયની મર્યાદાને કારણે આ મોહ પણ ગુમાવવો પડ્યો છે. કોઈ પણ રીતે, આદરણીય શાસ્ત્રીજીએ મને કર્તવ્ય કરવાનું શીખવ્યું છે, તો મારે પણ કરવું પડશે.
પણ જેમણે આ કાર્ય માટે સખત મહેનત કરી, ખાસ કરીને આદરણીય માધવપ્રિયદાસજી, આ માટે હું તેમને અભિનંદન આપું છું અને તમામ સત્સંગીઓ વતી આભાર વ્યક્ત કરું છું.
સામાન્ય રીતે આપણા દેશમાં ઘણું બધું સુંદર હોય છે, પરંતુ તે શબ્દોમાં નથી હોતું. તે સ્મૃતિમાં રહે છે અને પેઢી દર પેઢી દરેકને જણાવવાનું ચાલુ રાખે છે. પણ એ બધું શબ્દાર્થ હોવું જોઈએ અને એ સાહિત્ય સ્વરૂપે આપણી સામે હોવું જોઈએ, જ્યારે એક રીતે નવું જીવન જન્મ લે છે, ત્યારે એવું લાગે છે કે આપણી વચ્ચે શાસ્ત્રીજી મહારાજ છે, વાંચીએ તો એવું લાગે. આ શાસ્ત્રી મહારાજે અમને કહ્યું હતું કે ચાલો, હવે તે કરીએ. ના, એવું ન થઈ શકે, કારણ કે શાસ્ત્રીજી મહારાજે મનાઈ કરી છે. કારણ કે તેમાં ઘણી બધી નાની વસ્તુઓ છે. ખાસ કરીને સત્સંગની વસ્તુઓ. અને નિશ્ચિંત જીવન, જે સતત સમાજની ચિંતા કરે છે, સમાજ માટે વિચારે છે અને પ્રેરણા આપે છે અને જેમાં તપશ્ચર્યાના જોમનો અનુભવ થાય છે. જેમાં આપણે સતત જ્ઞાનનો પ્રવાહ અનુભવી શકીએ છીએ. તેનો આનંદ માણી શકશો. એક રીતે જોઈએ તો આ જીવન સાધના, એક એક શબ્દ સાધના સાહિત્યના રૂપમાં અમૂલ્ય પુષ્પ સ્વરૂપે આપણી સમક્ષ મુકવામાં આવી છે. શાસ્ત્રીજી મહારાજના જીવનને આપણી બધી પેઢીઓ, સમગ્ર પરિવાર દ્વારા સમજવાનું આપણું કામ છે, આપણે સૌ જાણીએ છીએ કે શાસ્ત્રીજી મહારાજના ઉપદેશમાં બે બાબતો વારંવાર જોવા મળે છે. જેને આપણે જીવન મંત્ર કહી શકીએ. એક વાત તેઓ હંમેશા કહેતા કે આપણે જે કંઈ કરીએ તે બધાના ભલા માટે જ હોવું જોઈએ.
અને બીજું, તેઓ કહેતા કે સદ્વિદ્યા પ્રાર્થના. સૌના હિતની વાત કરો, એટલે જ કહું છું કે સૌનો વિકાસ સૌનો સાથ. આ શબ્દો શાસ્ત્રીજીએ કહ્યા હતા. જેમાં સૌનું કલ્યાણ અને સૌના સુખનો ખ્યાલ આવે છે. અને એ પણ હકીકત છે કે સદીઓથી આપણા રાષ્ટ્રમાં જ્ઞાન, ઉપાસના, વિદ્યા, મહામૂલ મંત્ર છે, આપણા તમામ ઋષિઓ જે એક યા બીજી ગુરુકુળ પરંપરા સાથે જોડાયેલા હતા, દરેક ઋષિની ગુરુ પરંપરા એક પ્રકારની પરંપરાગત યુનિવર્સિટી હતી.
જેમાં સમાજના તમામ વર્ગના લોકો, સૌનું કલ્યાણ થાય, જ્યાં રાજાના સંતાનો પણ હોય, સામાન્ય માનવીના કુટુંબીજનો પણ હોય અને સૌ સાથે મળીને સારું જ્ઞાન મેળવતા હોય. સ્વામિનારાયણ પરંપરામાં આપણી જે ગુરુકુળ પરંપરા છે, આ ગુરુકુળ પરંપરા આપણા ભવ્ય ભૂતકાળ અને ઉજ્જવળ ભવિષ્યને જોડતી કડી છે. સમાજના સામાન્ય માણસને ધાર્મિક પ્રેરણા, સાંસ્કૃતિક પ્રેરણા, જે તેમને ગુરુકુળમાં મળે છે. ગુરુકુલે આવા રત્નો આપ્યા છે, તે આજે વિશ્વમાં ફેલાયેલા છે. શાસ્ત્રીજી મહારાજની આ દિવ્ય દ્રષ્ટિ, જેનાથી વિશ્વના કોઈપણ દેશમાં જઈને ભારતીય સમુદાયને મળે તો એકાદ-બે એવા લોકો મળી જશે જે કહેશે કે હું ગરીબ પરિવારમાંથી આવ્યો છું. અને ગુરુકુલમાં ઉછર્યા, ગુરુકુલે જે શીખવ્યું તે કર્યું અને હું જ્યાં પણ હોઉં ત્યાં કામ કરું છું.
કહેવાનો અર્થ એ છે કે એમાં કોઈ ઉપદેશ નથી, કોઈ ક્રમ નથી, શાસ્ત્રીજીના જીવનમાં અખંડ સાધના છે, તપસ્યા છે. તેના પરિણામ સ્વરૂપ આટલા લાંબા સમય પછી પણ શાસ્ત્રીજી મહારાજ આપણી વચ્ચે બિરાજમાન છે. દેહથી અસ્તિત્વ ધરાવે છે, ભાવના સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને જ્યારે આ શબ્દ સમૂહ અને સાહિત્ય વચ્ચેના અક્ષરો આવશે ત્યારે આપણને શાસ્ત્રીજી મહારાજના શબ્દો યાદ આવશે.
કર્તવ્યની પ્રેરણા આપશે, આપની સાથે મારો બહુ ગાઢ સંબંધ છે. SGVP, અમારા જૂના ધારાસભ્યોએ મુલાકાત લીધી છે, પછી હું પણ અહીં તેમના પ્રેક્ટિસ ક્લાસમાં આવ્યો છું, કારણ કે મને ખબર હતી કે આ એક એવું પવિત્ર સ્થળ છે જ્યાં સ્પંદનોનો અનુભવ થાય છે. મને પણ આધુનિકતા ગમે છે, મેં જોયું છે કે આપણા ગુરુકુળમાં ઘણી બધી આધુનિકતા આવી ગઈ છે. જ્યારે આપણે એસજી રોડ પર જઈએ છીએ, લાઇટ ચાલુ હોય છે, બાળકો ક્રિકેટ રમે છે, વોલીબોલ રમે છે, સત્સંગ ચાલે છે, મીટીંગો અને ટ્રેન્ડ ચાલે છે ત્યારે મને આનંદ થાય છે અને આ બધા મૂળ શાસ્ત્રીજી મહારાજે પ્રેરણા આપી, પરંપરા આપી, તેમાંથી દરેક પેઢીએ પરિવર્તન કર્યું. જમાના પ્રમાણે જડતા ન રાખી, પરિવર્તન અપનાવ્યું, આ ન કરી શકે, ન કરી શકે, આ સ્વામિનારાયણની વિશેષતા છે કે દરેક બાબતમાંથી વ્યવહારિક માર્ગ શોધી કાઢવો.
અમને એક રસ્તો મળ્યો, અને તેમાં એક સુંદર કાર્ય થયું, બધા જાણે છે કે આટલું સુંદર કાર્ય કરવું જોઈએ, આટલો મોટો સત્સંગી પરિવાર, અને જ્યારે હું તમારી વચ્ચે આવ્યો. તેથી તમે જાણો છો કે જ્યારે હું આવ્યો છું, ત્યારે હું ખાલી હાથે નથી જતો. આજે પણ રૂબરુ આવ્યો નથી, પણ હું કંઈક માંગીશ, માધવપ્રિયદાસજી, બાલાસ્વામી ચોક્કસ સાથ આપશે, હવે હું કહું છું કે જ્યારે રૂબરુ આવ્યો છે ત્યારે હું જોરથી પણ દૂરથી હળવેકથી કહીશ કે અમારા ગુરુકુળમાંથી જે લોકો આવ્યા છે, તે બધા જ છે. તેમના પરિવારો, હાલના વિદ્યાર્થીઓ સુધી, સૌએ સામૂહિક શક્તિથી આઝાદીનો અમૃત ઉત્સવ મેળવ્યો, આઝાદીના 75 વર્ષ, આપણા સંતોએ પણ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં વાતાવરણ સર્જવામાં ફાળો આપ્યો હતો. સ્વયં ભગવાન સ્વામિનારાયણના ઉપદેશમાં સમાજસેવા હતી, આ બધું સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની પ્રેરણા હતી. આઝાદીના 75 વર્ષ પછી, હું તમારી સંસ્થા દ્વારા ભણેલા તમામ વિદ્યાર્થીઓ જેમ કે ગુરુકુળ, સત્સંગી, તેમના પરિવારને કેટલીક બાબતો માટે વિનંતી કરું છું. આ કારણે, યુક્રેન-રશિયામાં જે ચાલી રહ્યું છે, આજના વિશ્વમાં શું થાય છે તે આપણે અનુભવ્યું છે. તે આપણા પર શું અસર કરશે તેની આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે, અને વિશ્વ એટલું નાનું છે કે તે તેના વિના જીવી શકતું નથી.
એક ઉપાય છે આત્મનિર્ભરતા, આપણે આપણા પગ પર, આપણી જરૂરિયાતો માટે આપણી તાકાત પર ઊભા રહેવું પડશે, તો જ દેશ ઊભો રહેશે. શાસ્ત્રીજી મહારાજ પાસેથી પ્રેરણા લઈને આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાનને આગળ વધારી શકાય છે. એક વસ્તુ હું વારંવાર કરું છું, મારા માટે એક કામ, સ્થાનિક માટે અવાજ, અમારા તમામ ગુરુકુળના વિદ્યાર્થીઓને, પરિવારના સભ્યોને કહેવાનું કે તેઓ સવારે 6 થી બીજા દિવસે સવારે 6 વાગ્યા સુધી કાગળ, પેન્સિલ અને ટેબલ સાથે બેસી રહે. આવી કેટલી વિદેશી વસ્તુઓ છે જે આપણી નથી? આપણે ઘરે હાજર છીએ, આપણા દેશમાં હાજર છીએ અને તે ભારતમાં જોવા મળે છે અને આપણને ખબર નથી કે કાંસકો કે દીવો વિદેશી છે.
આપણે નથી જાણતા કે જે લોકો ફટાકડા ફોડી રહ્યા છે તે પણ વિદેશી છે. વાંધો નહીં, એકવાર તમે લિસ્ટ બનાવશો તો તમે ચોંકી જશો. શું મારે એટલી અપેક્ષા ન રાખવી જોઈએ કે આપણા ગુરુકુળ સાથે સંકળાયેલા કોઈપણ સત્સંગીઓના ઘરમાં આવી વસ્તુ હોય, તેમાં ભારતની માટીની સુગંધ હોય. એવી દરેક વસ્તુ જેમાં ભારતના કોઈપણ માનવીનો પરસેવો હોય, જે ભારતની ધરતી પર બને છે, આપણે આવી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કેમ ન કરવો જોઈએ. વોકલ ફોર લોકલનો મતલબ એવો નથી કે દિવાળીમાં અહીંથી દીવા લો, આપણી પાસેથી જે જોઈએ તે બધું લઈએ તો કેટલા લોકોને રોજગાર મળશે, સ્વનિર્ભર બનવાની ગતિ કેટલી ઝડપી થશે?
આ કામ માટે તમારી મદદની જરૂર છે, દેશ કેટલો મજબૂત બનશે, સેકન્ડ સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક. સ્વચ્છતા અભિયાન, ફક્ત આપણા ગુરુકુળમાં આપણું કેમ્પસ સ્વચ્છ રાખીએ, મંદિરને સ્વચ્છ રાખીએ, એવું નથી, અઠવાડિયામાં કે મહિનામાં એકાદ વાર, આપણે સમૂહમાં નીકળીએ છીએ અને ખાતરી કરીએ છીએ કે આપણે કોઈ વિસ્તારના ગામમાં જઈને આવો. બે કલાક સફાઈ કરો. તમારી પાસે કોઈ વસ્તુની કમી નથી, વાહન જ બધું છે, ક્યારેય સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટીની મુલાકાત લેવાનું નક્કી કરો અને તમે ત્યાં શા માટે જશો? રખડવા નહીં, ત્યાં સફાઈ કરવા જવું. ચાલો નક્કી કરીએ કે આ વખતે અંબાજી જઈશું. અંબાજી જાઓ અને સફાઈ કરો. આપણા શહેરની અંદર ઘણી પ્રતિમાઓ રાખવામાં આવી છે. જો ત્યાં બાબા આંબેડકર, લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી, ભગત સિંહની પ્રતિમા હશે તો તેની સાફસફાઈ કરવાની જવાબદારી આપણી હશે. સ્વચ્છતાના ઘણા સ્વરૂપો છે. આપણો પ્રસાદ પણ પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં કેમ આપવો, આપણા ઘરમાં પ્લાસ્ટિક કેમ હોવું જોઈએ, સત્સંગી પરિવાર હોય તો પ્લાસ્ટિક જ ન હોવું જોઈએ.
આ એક એવી વાત છે, કારણ કે ગુરુકુળમાં લગભગ તમામ બાળકો ખેડૂત પરિવારની ગ્રામીણ પૃષ્ઠભૂમિમાંથી છે, પછી તે માધવપ્રિયદાસજી હોય કે અન્ય કોઈ સંત, તેમનો પૂર્વાશ્રમ ખેડૂત પરિવાર સાથે સંકળાયેલો છે. આપણા ગુજરાતના રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત કુદરતી ખેતી માટે ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યા છે. પૃથ્વી આપણી માતા છે, તે માતાની સેવા કરવાની જવાબદારી આપણી છે કે નહીં. શાસ્ત્રીજી મહારાજે આ બધું કહ્યું છે, તો કેટલા દિવસ સુધી આપણે પૃથ્વી માતાને ઝેર આપીને ત્રાસ આપતા રહીશું.
આ બધા રસાયણોના બોજમાંથી ધરતી માતાને મુક્ત કરો, તમારી પાસે ગીરની ગાયો માટે ગૌશાળા પણ છે. અને પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિ, જે બધું ગુરુકુલમાં શીખવવામાં આવ્યું છે. એક અઠવાડિયામાં ગુરુકુળથી ગામડે, ગામડે ગામડે જઈને દરેક ખેડૂતને આ અભિયાન શીખવો, ખાતર, રસાયણો, દવાઓની જરૂર નથી. હું માનું છું કે પ્રાકૃતિક ખેતી ગુજરાત અને દેશની મોટી સેવા થશે અને શાસ્ત્રીજી મહારાજને યોગ્ય શ્રદ્ધાંજલિ હશે, જાણે આ પુસ્તક ફળિભૂત થશે. આજે જ્યારે હું તમારી વચ્ચે આવ્યો છું, ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે જ મારા હૃદયને વિનંતી કરું છું, અને માધવપ્રિયદાસજી મહારાજને અધિકારપૂર્વક કહું છું કે, આમ કહેવાની મારી આદત પડી ગઈ છે, એ ખોટું નથી. આદત મુજબ આજે પણ હું આપણા ગુરુકુળ, સત્સંગીઓ, પરિવારજનો પાસે આઝાદીના અમૃત પર્વને નવી રીતે, નવી રીતે ઉજવવાનો હક માગું છું.
અને સર્વજન હિતાય સર્વજન સુખાય, આજે જે શાસ્ત્રીજી મહારાજનો ઠરાવ છે તે કરો અને હું જે ન આવી શક્યો તે માટે ફરી એકવાર હું માફી માગું છું અને સૌને ભાવવંદના પર્વની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવું છું, આપ સૌનો આભાર.
જય શ્રી સ્વામિનારાયણ!
