In the past, illiterate people were called 'angutha-chaap' but now your thumb is your bank: PM
The biggest power of technology is that it can empower the poor: PM Modi
Dr. Ambedkar's mantra was upliftment of the poor: PM
Dr. Ambedkar's contribution to economics as important as his role in drafting the Constitution: PM
Furthering digital connectivity can do wonders for our nation: PM Modi

ક્રિસમસના દિવસે ભારત સરકારે એક ભેટનો પ્રારંભ કર્યો હતો અને તે અંતર્ગત આવનારા 100 દિવસ સુધી દરરોજ 15 હજાર લોકોને લકી ડ્રો મારફતે 100 રૂપિયા ઇનામમાં આપવાની યોજના અને આ તેના લાભાર્થી એવા લોકો છે કે જે ડિજીટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ગ્રાહકના રૂપે ખરીદી કરે છે અને 50 રૂપિયાથી વધારે અને ૩ હજાર રૂપિયાથી ઓછી; જેથી કરીને ઇનામ ગરીબ લોકોને મળે.

100 દિવસમાં લાખો પરિવારોમાં ઇનામ જવાનું છે અને ડ્રો થવાના ત્રણ દિવસ પછી બેંકના લોકો તેમાંથી કયા નામ છે તે કાઢી લે છે, જે પહેલા દિવસે ડ્રો થયો હતો, તેમાં જેને ઇનામ લાગ્યું હતું તેમાંથી ચાર લોકોને મને આજે મારા હાથે ઇનામ આપવાનો અવસર મળ્યો.

આજે ૩૦ તારીખે લકી ગ્રાહક યોજનાની સાથે સાથે ડિજિધન વ્યાપાર યોજનાનો પણ ડ્રો થયો છે. તે અઠવાડિયામાં એક દિવસ થાય છે, આજે પહેલો હતો, અને તેમાં તે વ્યાપારીઓને પ્રોત્સાહન આપવાની યોજના છે કે જે પોતાની દુકાનોમાં ગ્રાહકોને ડિજીટલ પેમેન્ટ માટે પ્રેરિત કરે, તેમને સમજાવે, તે વ્યવસ્થા આપે, અને 14 એપ્રિલ, બાબાસાહેબ આંબેડકરજીની જયંતી ઉપર એક મેગા ડ્રો હશે જેમાં કરોડો રૂપિયાના ઇનામ આપવામાં આવશે. જે લોકોને આ લકી ડ્રોમાં ઇનામ મળ્યા છે તેમને હું અભિનંદન આપું છું, પરંતુ હું તેમનો આભાર પણ માનું છું કારણકે તેમણે ઝારખંડ જેવા નાના ગામમાં રહેવાવાળા કોઈ નાના નવયુવકે આ ટેકનોલોજીને આત્મસાત કરી. આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો; મહિલાઓએ ઉપયોગ કર્યો. અને આથી જ દેશમાં જે લોકો તેની સાથે જોડાઈ રહ્યા છે તે એક રીતે ઉજ્જવળ ભારતનો પાયો મજબુત કરવાનું કામ કરી રહ્યા છે અને એટલા માટે જ હું તે સૌને અભિનંદન આપું છું, તેમને વધામણી આપું છું.

આજે એક બીજું પણ કામ થયું. મારી નજરે એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ કામ થયું છે અને એ છે એક નવી એપ લોન્ચ કરવામાં આવી અને તેનું નામ રાખવામાં આવ્યુ છે, ભીમ. બહુ ઓછા લોકોને ખબર હશે કે જે મહાપુરુષે આપણને સંવિધાન  આપ્યું, તે ડોક્ટર ભીમરાવ આંબેડકર, અર્થશાસ્ત્રમાં તેમની નિપુણતા, તે તેમની સાચી ઓળખાણ હતી, અને તેમણે આજથી આશરે 80-90વર્ષ પહેલા ભારતનો રૂપિયો, તેની ઉપર થીસીસ લખી હતી, અને મુદ્રા નીતિ કેવી હોવી જોઈએ; તે સમયે જયારે અંગ્રેજોનું શાસન હતું; ભીમરાવ આંબેડકરે વિશ્વ સમક્ષ ભારતની મુદ્રા નીતિના સંબંધમાં એક નવીન રીતે પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. અને આજે આપણે લોકો જે રીઝર્વ બેંકની ચર્ચા કરીએ છીએ, RBIની વાત કરીએ છીએ, ડોક્ટર બાબાસાહેબ આંબેડકરે જે થીસીસ લખી હતી, તેના જ પ્રકાશમાંથી વિચારો લઈને આ રીઝર્વ બેન્કનો જન્મ થયો હતો. એટલું જ નહીં, આઝાદ ભારતમાં આપણા જે ફેડરલ બાંધકામો છે રાજ્યો અને કેન્દ્રની વચ્ચે આર્થિક વ્યવસ્થા કેવી  રીતે ચાલે, નાણાનું વિભાજન કઈ રીતે થાય તેના માટે નાણા પંચની કલ્પના કરવામાં આવી તે પણ બાબાસાહેબ ભીમરાવ આંબેડકરના જ વિચારોનું પરિણામ છે.

કહેવાનો અર્થ એ છે કે ભારતની મુદ્રા વ્યવસ્થામાં ભારતની સેન્ટ્રલ બેંકની કલ્પનામાં ભારતના ફેડરલ સ્ટ્રક્ચરમાં અર્થવ્યવસ્થાના સંબધમાં એક મહાપુરુષનું સ્પષ્ટ દર્શન હતું. શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ યોગદાન હતું, તે મહાપુરુષનું નામ છે, ભીમરાવ આંબેડકર. અને એટલે અંતે આજે જે એપ અને આવનારા દિવસોમાં તમે જોશો કે બધો વહીવટ જેમ આપણે પહેલા નોટ કે સિક્કાઓ દ્વારા કરતા હતા, તો એ દિવસ હવે દૂર નહીં રહે જયારે આ બધો વહીવટ ભીમ એપ દ્વારા જ ચાલવાનો છે. એટલે કે એક રીતે બાબાસાહેબ આંબેડકરનું નામ આખી અર્થવ્યવસ્થામાં ભીમ એપ દ્વરા કેન્દ્રબિંદુમાં આવવાનું છે. તેનો પ્રારંભ આ કાર્યક્રમ હેઠળ કરવામાં આવ્યો છે.

ખુબ સરળ છે. તેને તમે ડાઉનલોડ કર્યા પછી સ્માર્ટ ફોન હોય, 1000 – 1200 વાળો મામૂલી ફીચર ફોન હોય, તેનાથી તમે તેનો ઉપયોગ કરી શકો છો. ઈન્ટરનેટ હોવું જ જોઈએ એ પણ જરૂરી નથી, અને આવનારા બે અઠવાડિયાની અંદર અંદર એક બીજું પણ કામ થવાનું છે, જેની સુરક્ષા તપાસનું કામ ચાલી રહ્યું છે આ દિવસોમાં. તે આવ્યા પછી તો આ ભીમની તાકાત એવી થશે, એવી થશે કે તમારે ના તો મોબાઇલ ફોનની જરૂર પડશે ના તો સ્માર્ટફોનની જરૂર પડશે, ના ફીચર ફોનની જરૂર પડશે, ના ઈન્ટરનેટની જરૂર પડશે, માત્ર તમારો અંગુઠો પુરતો છે, તમારો અંગુઠો જ કાફી છે. કોઈ કલ્પના કરી શકે છે, એક જમાનો હતો અભણને અંગુઠા છાપ કહેવામાં આવતા હતા, સમય બદલાઈ ગયો છે; અંગુઠો! તમારો જ અંગુઠો! તમે જ તમારી બેંક, તમારો જ અંગુઠો તમારી ઓળખ! તમારો જ અંગુઠો તમારો વહીવટ!

કેટલું મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે, અને બે અઠવાડિયા પછી જયારે આ વ્યવસ્થા શરુ થશે, હું બહુ સ્પષ્ટ જોઈ રહ્યો છું, આ ભીમ દુનિયા માટે સૌથી મોટી અજાયબી હશે. દેશમાં આધાર કાર્ડ,100 કરોડથીપણ વધુ લોકોને આધાર નંબર મળી ગયો છે, જે 12 – 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના છે તેમના બાકી છે, કામ ચાલી રહ્યું છે, પણ જે મોટી ઉંમરના છે 14થી ઉપરના; લગભગ લગભગ તેમાંથી મોટા ભાગના લોકોના આવી ગયા છે. ક્યાંક છૂટા છવાયા કોઈક રહી ગયા હશે તો કામ ચાલી રહ્યું છે. બીજી તરફ દેશમાં 100 કરોડથી વધુ ફોન છે, મોબાઇલ ફોન. જે દેશ પાસે 65 ટકા નવયુવાનો 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના હોય, જે દેશના લોકોના હાથમાં મોબાઇલ ફોન હોય, જે દેશના લોકોના અંગુઠામાં તેમનું ભવિષ્ય સુનિશ્ચિત કરી દેવામાં આવ્યું હોય, તે દેશ એકવાર જો ડિજીટલ જોડાણ કરી દે તો કેટલો મોટો નવો ઈતિહાસ બની શકે તેમ છે, તે તમને આની અંદર જોવા મળશે. વિશ્વના કોઈપણ દેશ માટે ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ગમે તેટલો આગળ વધેલો દેશ હશે, તેના માટે પણ, અને એટલા માટે પછી તેઓ ગુગલ પાસે જશે, ગુગલ ગુરુને પૂછશે કે આ ભીમ એ શું છે? તો શરૂઆતમાં તો તેમને મહાભારત વાળો ભીમ દેખાશે, અને જો વધારે ઊંડા જશે તો તેમને ખબર પડશે, કે હિન્દુસ્તાનની ધરતી ઉપર કોઈ ભીમરાવ આંબેડકર નામના મહાપુરુષ થઇ ગયા, ભારતરત્ન ભીમરાવ આંબેડકર. ભીમરાવ આંબેડકરના જીવનનો મંત્ર આ જ હતો, “બહુજન હિતાય, બહુજન સુખાય.” તેઓ દલિત, પીડિત, શોષિત, વંચિતોના મસીહા હતા. આ ટેકનોલોજીમાં ખુબ મોટી તાકાત; ગરીબમાં ગરીબને પણ સશક્ત કરવાની તાકાત તેમાં પડેલી છે. તે ભ્રમ છે કે આ ભણેલા ગણેલા અમીરોનો ખજાનો છે, ના જી, આ ગરીબોનો ખજાનો છે. તે ગરીબોને તાકાત આપવાનો છે, નાના વેપારીઓને આપવાનો છે, દૂર સુદૂર ગામમાં રહેનારા ખેડૂતોને આપવાનો છે, જંગલોમાં જીવન ગુજારનારા આદિવાસીઓને આપવાનો છે, અને એટલા માટે તેનું નામ તે મહાપુરુષ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે, જેમણે પોતાની જીન્દગી દલિત, પીડિત, શોષિત, વંચિત આદિવાસીઓ માટે ખપાવી દીધી.

શરૂઆતમાં ક્યારેક ક્યારેક એવું લાગે છે, આજે પણ દુનિયાના અનેક સમૃદ્ધ દેશો છે, ભણેલા ગણેલા ફોરવર્ડ દેશો છે, તેમને જયારે ખબર પડે છે કે હિન્દુસ્તાનમાં કરોડો લોકો બટન દબાવીને વોટીંગ કરે છે અને જયારે ગણતરી થાય છે તો બે કલાકમાં પરિણામ આવવાનું શરુ થઇ જાય છે, તો દુનિયાના અનેક દેશોને નવાઈ લાગે છે કે હજુ સુધી અમે જયારે પણ ચૂંટણી થાય તો મતપત્ર છાપીએ છીએ, ગામડે ગામડે મતદાન કરવા લોકો આવે છે, થપ્પો મારે છે, પછી બોક્ષમાં નાખે છે, પછી અમે લોકો તેનું વિભાજન કરીએ છીએ, અલગ પાડીએ છીએ, તે પછી ગણતરી કરીએ છીએ, આપણે ત્યાં તો અઠવાડિયા અઠવાડિયા થઇ જાય છે. જે દેશને અભણ કહેવામાં આવે છે, જે દેશના નાગરિકોને; તેમની સમજ ઉપર કેટલાક લોકો પ્રાશ્નિક નિશાન તાંકે છે, તે દેશ દુનિયાની સામે ગર્વ કરી શકે છે કે ઈલેક્ટ્રોનિક વોટીંગ મશીન દ્વારા દુનિયામાં ક્રાંતિ લાવનારા અમે લોકો છીએ અને આટલી મોટી માત્રામાં સફળતાપૂર્વક તે કરીએ છીએ.

કોઈ કોઈવાર હું આશ્ચર્યચકિત છું, કેટલાક લોકો કહે છે, કેટલાક લોકો હોય છે જેમના મન મસ્તિષ્કમાં નિરાશા સાથે જ તેમના જીવનનો આરંભ થાય છે, તેમની સવાર પણ નિરાશા સાથે જ થાય છે. આવા નિરાશાવાદી લોકો માટે હાલ તો કોઈ ઔષધ ઉપલબ્ધ નથી. તો આવા નિરાશાવાદી લોકોને તેમની નિરાશા મુબારક. કોઈ કલ્પના કરી શકે છે, હિન્દુસ્તાનમાં એક જમાનો હતો, તમે લોકોએ જુના જમાનાની ફિલ્મો જોઈ હશે, તો શેર માર્કેટમાં વેપારીઓ ભેગા થઈને બુમો પાડતા હતા, આવી આવી રીતે આંગળીઓ કરી કરીને તેઓ પોતાનો ભાવ શેર બજારમાં બોલતા હતા અને તેને લખવાવાળા પછી ફરી દુરથી ટાઈ કરતા કે હા, આ પેલી બોલી બોલી રહ્યો છે અને પેલો આ બોલી બોલી રહ્યો છે, એક જમાનો એવો હતો.

તમે જોયું હશે પહેલા શેર માર્કેટમાં કોઈ રોકાણ કરતું તો મોટા મોટા શેર સર્ટીફીકેટ આવતા હતા, તેને સંભાળવા પડતા હતા, ઘરમાં કોઈ ધ્યાન રાખતું હતું કે જુઓ શેર લીધા હતા તો શું થયું કોઈ ભાવ વધ્યો, ઓછો થયો? આજે હિન્દુસ્તાન કઈ રીતે પરિવર્તનને સ્વીકારી ચુક્યું છે, કરોડો કરોડો લોકો સ્ટોક માર્કેટથી ડીમેટ એકાઉન્ટ વડે પોતાનો પુરેપુરો વહીવટ ઓનલાઈન કરે છે, મધ્યમ અને નિમ્ન મધ્યમ વર્ગના લોકો તેમાં પોતાનું રોકાણ કરે છે અને તે કોઈ કાગળનો ટુકડો નથી હોતો અને અરબો અરબો રૂપિયાનો કારોબાર ચલાવે છે, પણ આ દેશની અંદર; કદાચ બની શકે છે કે આજે મેં કહ્યું તો કેટલાક લોકો જાગી જશે શોધવા માટે જશે કે મોદી જે કહેતો હતો તે સાચું હતું કે ખોટું. શું ખરેખર શેર બજારમાં બધું ઓનલાઈન થાય છે ખરું? કારણકે અત્યાર સુધી કોઈનું ધ્યાન જ નથી ગયું, આ બની ચુક્યું છે, આ બની ગયું છે, પણ ધ્યાન નથી ગયું. પણ આ દિવસોમાં જયારે હું કહું છું કે ઈ-પેમેન્ટ માટે તો લોકોને લાગે છે કે આ કંઈક નવું લાવ્યો છે મોદી, ગરબડ લાગે છે. અને એટલા માટે મોટા મોટા લોકો ઊંચા ઊંચા પદ ઉપર રહેનારા લોકો તેઓ પણ પોતાની; બહુ મૃદુ ભાષામાં બોલે છે, નાજુકતાથી બોલે છે, આવું કેવી રીતે બની શકે છે, દેશ અભણ છે, મોબાઇલ ફોન ક્યાં છે, એવું બોલે છે. એટલા માટે આવા નિરાશામાં ઉછરેલા લોકો માટે મારી પાસે કોઈ ઔષધ નથી, પણ આશાવાદી લોકો માટે મારી પાસે હજારો અવસરો છે.

ભાઈઓ, બહેનો, આજે કોઈ ધોબી શું એવું વિચારી શકે છે કે તે બેંક પાસેથી લોન લઇ શકે છે? કોઈ નાના વાળંદની દુકાન ચલાવનારો વાળ કાપવાવાળો વ્યક્તિ, શું તે વિચારી શકે છે કે મને બેંક પાસેથી લોન મળી શકે છે? કોઈ અખબારની પસ્તી ભેગી કરવાવાળો કે અખબાર વેચવાવાળો વિચારી શકે છે? તે કલ્પના જ નથી કરી શકતો કે બેંકમાં હું જાઉં તો મને પૈસા મળી શકે છે. વિચારી જ નથી શકતો, કારણકે આપણે સંજોગો જ એવા બનાવીને મૂકી દીધા છે.

આ જે હું ડિજીટલ પેમેન્ટની વાત કરું છું, તે કેવી ક્રાંતિ લાવશે અને જયારે આ લોકો ભીમ, આ ભીમ સામાન નથી, તમારા પરિવારની તે આર્થિક મહાસત્તા બનવાનો છે, કઈ રીતે? ધારો કે ધોબી આજે તેની પાસે લોકો આવે છે, કપડા ડ્રાય ક્લીનીંગ, ફલાણું, ઢીકણું કરાવવા આવે છે, સાંજે 500 1000 રૂપિયા કમાઈ લે છે, ઘરે લઇ જાય છે પોતાનો ગલ્લો, પણ જે દિવસે તે ડિજીટલ પેમેન્ટ લેવાનું શરુ કરે છે, તો તેનો આખો ટ્રેક રેકોર્ડ તૈયાર થઇ જશે, તેનો મોબાઇલ ફોન બોલશે કે રોજના 800, 1000 રૂપિયા આવે છે,100, 200 રૂપિયા બચી જાય છે, પછી તેને જો બેંક પાસેથી લોન લેવી હશે તો બેન્કને કહેશે કે જુઓ ભાઈ મારો મોબાઈલ ચેક કરી લો, મારા એકાઉન્ટમાં આટલા પૈસાની લેણ – દેણ ચાલે છે. હવે મારે જરૂર છે એક પાંચ હજાર રૂપીયા જોઈએ છે, આપી દો. આ વ્યવસ્થા એવી હશે કે આજે તેને શાહુકાર પાસે ઊંચા વ્યાજથી પાંચ હજાર રૂપિયા લેવા પડે છે, તે પોતાના મોબાઇલ ફોનથી, એ દિવસ દૂર નથી, 5 મિનીટની અંદર અંદર 5 હજાર રૂપિયા તેના ખાતામાં મળી જશે. આ ઈ-બેન્કિંગની વ્યવસ્થા વિકસિત થવાની છે, આ દિવસ દૂર નથી દોસ્તો. આ થવાનું છે. અને આ કામને આગળ વધારવા માટે એક સામાન્ય મંચ આજે ભીમના રૂપમાં દેશવાસીઓને 2016ના વર્ષના અંતમાં જયારે હું આવ્યો છું એક રીતે 2017ની ઉત્તમમાં ઉત્તમ ભેટ હું આપું છું.

ભાઈઓ બહેનો, આજથી ત્રણ વર્ષ પહેલાના અખબાર ઉઠાવો, જૂના જો કોઈ યુટ્યુબ પર જશો, જો જૂના ટીવી ન્યૂઝના ક્લીપીંગ પડ્યા હોય તો તે જોઈ લેજો, શું આવે છે, કેટલું ગયું, કોલસામાં કેટલા ગયા, 2Gમાં કેટલા ગયા, ખબર એ જ રહેતી હતી કે કેટલા ગયા. આજે લોકો જુએ યાર આજે કેટલા આવ્યા. જુઓ સમય સમયની વાત છે. આ જ દેશ, આ જ લોકો, આ જ કાયદો, આ જ સરકાર, આ જ ફાઈલો, આ જ નિયમો, તે પણ એક સમય હતો જયારે ગયેલાની ચર્ચા થતી હતી, આ પણ એક સમય છે કે આવવાની ચર્ચા થાય છે, લોકો હિસાબ લગાવે છે, સોમવારે કેટલું આવ્યું, મંગળવારે કેટલું આવ્યું.

ભાઈઓ બહેનો, દેશના ગરીબોમાં જો હિમ્મત હોય, તેમની માટે સમર્પણ હોય, તો બધી જ વસ્તુઓ સારી કરવા માટે ઈશ્વર પણ તાકાત આપે છે. મને નવાઈ લાગે છે કે એક નેતાએ વક્તવ્ય આપેલું, તેમણે કહેલું કે ખોદ્યો ડુંગર, નીકળ્યો ઉંદર. ભાઈ મારે ઉંદર જ નીકળવો હતો, એ જ તો બધું ખાઈ જાય છે, ચોરી છુપીથી. ખેડૂત મહેનત કરીને, ખેડૂત મહેનત કરીને અનાજનો ઢગલા કરે, અને બે ઉંદર આવી જાય, સાહેબ બધું ખતમ કરી નાખે છે. તો જે નેતાજીએ કહ્યું, હું તેમનો ધન્યવાદ કરું છું કે ઓછામાં ઓછું સાચું તો બોલ્યા, આ ઉંદર પકડવાનું જ કામ છે જે દેશના ગરીબનું ધન ખાઈ જતા હતા, તે ઉંદર પકડવાનું જ કામ છે જે ચાલી રહ્યું છે અને તેજ ગતિએ ચાલી રહ્યું છે.

ભાઈઓ બહેનો, હું અત્યારે મીડિયાના મિત્રોનો પણ આભાર વ્યક્ત કરવા માગું છું. તમને ખબર હશે જે વસ્તુ મીડિયાના લોકો નક્કી કરી લે તો તેની એક અસર ઊભી થાય છે. જયારે લોકો લાલ લાઈટવાળી ગાડીઓમાં ફરવાના શોખીન હતા તો મીડીયાવાળા પાછળ પડી ગયા. કેમરા લઇ આવ્યા, અચ્છા આ લાલ લાઈટ લગાવીને બેઠા છે. ધીરે ધીરે જેમને લાલ લાઈટનો હક હતો તેઓ પણ ડરવા લાગ્યા, યાર છોડો. ઘણા લોકો હતા, સરકાર કહે, કાયદો કહે, સીટ બેલ્ટ લગાવો, સીટબેલ્ટ લગાવો, કોઈ નહોતું લગાવતું. મીડીયાવાળા પાછળ પડી ગયા, કોઈ કારમાં બેઠો છે મોટો માણસ, તો તરત જ સમાચાર છાપતા હતા, આણે સીટ બેલ્ટ નથી લગાવ્યો, પછી બીજા દિવસે ટીવી પર બતાવતા હતા, તો તેનું મોઢું આવડું થઇ જતું હતું, હવે સીટ બેલ્ટની જાગૃતિ આવી છે.

ક્યારેક હેલ્મેટ માટે સરકાર કહે છે કે ભાઈ જિંદગી બચાવવા માટે જરા હેલ્મેટ લગાવો, આમ કરો, સાંભળતા જ નથી, પણ મીડિયાના લોકો કોઈ પોલીસવાળો હેલ્મેટ વગર જતો હોય તો પકડતા હતા, ટીવી ઉપર દેખાડતા હતા અને પછી તે ધ્રુજવા લાગતો હતો. લોકો પણ જતા હોય, અને દેખાય તો જુઓ આ જઈ રહ્યો છે. સરકાર પણ જાગતી હતી, પોલીસ પણ જાગતી હતી. આ આ સેવા ઓછી નથી જી, આ સેવા બહુ મોટી છે.

એક એવી જાગૃતતા આવી, સ્વચ્છતા અભિયાનમાં પણ, કોઈ મીડિયાના લોકો સ્વચ્છતા રાખવી જોઈએ એવું કહે એ અલગ વાત છે પણ મેં જોયું તો સવાર સાંજ તેમના કેમેરાના લોકો એવી જગ્યાએ ફરતા રહેતા હતા કે અને કોઈ કચરો નાખતા હતા કે તરત જ પકડીને પછી તેનો ઈન્ટરવ્યુ લેતા હતા. તો પછી એ એવો ભાગતો કે, ના ના મારો ઈરાદો એવો નહોતો, મેં જોયું નહોતું. તેઓ કહેતા કે જો દેખાય છે કે નથી દેખાતું. તો પછી એ ભાગતો હતો. જુઓ હું માનું છું કે આપણા દેશના ઇલેક્ટ્રોનિક મીડીયાએ, આમ તો હું કેટલીય વસ્તુઓ ગણાવી શકું છું કારણ કે હું આશાવાદી વિચારોવાળો માણસ છું તો મને તેમાંથી સારું સારું દેખાય છે. કેટલાક લોકોને ફરિયાદ કરવાનું મન થાય છે કે આવું કેમ કરે છે, પણ મને નથી થતું. મને લાગે છે કે સારું કરે છે. અને એટલા માટે જ આવનારા દિવસોમાં મીડિયા બહુ મોટી સેવા કરી શકે તેમ છે.

પાછલા 50 દિવસોમાં તમે જોયું હશે, હું ભાષણ કરતો હતો કે ડિજીટલ કરવું જોઈએ, મોબાઇલ કરવું જોઈએ તો મને દેખાડતા હતા અને બાજુમાં કોઈ પેડલ રિક્ષાવાળાને પૂછતા હતા કે તમારી પાસે મોબાઇલ છે? તે કહેતો હતો કે નથી. તમે કેશલેસ જાણો છો, બોલ્યો ના. પછીએ લોકો મને..એ મોદી! અને તેના કારણે સરકારને પણ વિચારવું પડ્યું કે હા ભાઈ ફીચર ફોનમાં પણ કરવું જોઈએ, અંગુઠામાં પણ બેન્કિંગ આવવું જોઈએ. આવ્યું કે ના આવ્યું? તો બોલો, મીડિયાને હું થેંક યુ કહું કે ના કહું? એટલા માટે હું તેમને થેન્ક યુ કહું છું. પણ મને વિશ્વાસ છે કે તમે લોકો ચેતીને રહો. હવે મીડીયાવાળા 1 તારીખ પછી તમારા હાથમાં મોબાઇલ જોશે, કેમેરો ઊંચો કરીને પૂછશે તારી પાસે મોબાઇલ છે? ભીમ છે? કેશ લઈને કેમ ફરે છે? ભણેલા ગણેલા છો શું કરો છો? તમે જોજો 2017માં મીડિયાના લોકો તમને પૂછવાના છે. બધા હિન્દુસ્તાનવાળાઓને પૂછવાના છે કે બબ્બે મોબાઇલ ફોન લઈને ફરો છો, તો પણ તમે કેશલેસ નથી થઇ રહ્યા? તેનાથી જ રિવોલ્યુશન આવે છે. ક્રાંતિ આનાથી જ આવે છે. અને મને વિશ્વાસ છે કે દેશ વિશ્વના આધુનિક દેશોની તુલનામાં ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં અને ટેકનોલોજીની સાથે સાથે કોમન મેનની કનેક્ટીવીટી, તે થઈને જ રહેશે.

ભાઈઓ બહેનો, હું સ્પષ્ટ મંતવ્યનો છું. આપણો દેશ એમ જ સોનાનું પક્ષી નહોતો. આપણો દેશ એમ જ સોનાના પક્ષીમાંથી ગરીબ નથી બન્યો. આપણી પોતાની ત્રુટિઓને કારણે, આપણી ભૂલોને કારણે, આપણા ખોટા વર્તનના કારણે સોનાનું પક્ષી કહેવાતો દેશ ગરીબ દેશની ગણતરીમાં આવીને ઊભો રહી ગયો છે. પણ એનો અર્થ એ છે કે આજે પણ આ દેશમાં ફરી એકવાર સોનાનું પંક્ષી બનવાની ક્ષમતા પડેલી છે. તે સપનાની સાથે, એ વિશ્વાસની સાથે, કેમ આપણે, કેમ આપણે દેશના ગરીબોને તેમનો હક ના અપાવીએ, મધ્યમવર્ગીય લોકોનું જે શોષણ કરી રહ્યા છે, તેમને રોકીએ. ઈમાનદારીના રસ્તે દેશ ચાલવા માગે છે, તેને આપણે જોર આપીએ.

ભાઈઓ બહેનો! હું જાણું છું, આજે લોકો તેનું મૂલ્યાંકન કરવાની ના તો હિમ્મત કરશે, ના તો કદાચ એટલુ સામર્થ્ય હશે, પણ એ દિવસ દૂર નહીં હોય જયારે આ આખા ઘટનાક્રમનું મૂલ્યાંકન થશે, ઇતિહાસની તારીખોમાં જયારે મઢવામાં આવશે ત્યારે એક વાત ઉજાગર થવાની છે, આપણો દેશ; ક્યારેક કહેવાતું હતું યુનાન, મિસર નામશેષ થઇ ગયા, પણ શું વાત છે કે હસ્તી આપણી નામશેષ નથી થતી. આ તે કઈ વાત છે? એવી તો કઈ વાત છે કે આપણી હસ્તી મટતી નથી.

ભાઈઓ, બહેનો! તમે તમારા કાર્યકાળમાં પણ જોયું હશે, જે નાની ઉંમરના છે તેમણે પણ જોયું હશે કે જયારે પણ આપણા દેશમાં કોઈ બાહ્ય આક્રમણ થાય છે, કોઈ બાહ્ય જુલમ થાય છે, કોઈ બહારથી કઈ કહી દે છે, તો સમગ્ર હિન્દુસ્તાન એક થઈને તેની વિરુદ્ધ મુકાબલો કરવા માટે તૈયાર થઇ જાય છે. આ આપણે ઘણી વાર જોયું છે. પણ પહેલીવાર આ દેશે એ વાતનો અનુભવ કર્યો છે અને જે ઇતિહાસમાં સ્વર્ણિમ અક્ષરોમાં લખાશે. આ દેશ પોતાની અંદરની ખરાબીઓને ખતમ કરવા માટે એક થયો છે દોસ્તો! પોતાની જાત સામે લડવા માટે એક થયો! પોતાની જાત સામે લડવા માટે આગળ આવ્યો છે, પોતાની ખરાબીઓને હરાવવા માટે સવા સો કરોડ દેશવાસીઓ આટલી તકલીફ ઉઠાવવા માટે આવ્યા છે, તકલીફ પછી પણ હસતા હસતા કહે છે.

ભાઈઓ, બહેનો! આ જ તો આ દેશની તાકાત છે કે આપણે આપણી બદીઓને ખતમ કરવા માટે જાતે ચાલીને આગળ આવીએ છીએ, સમય મળતા જ નીકળી પડીએ છીએ અને કરીને જ જંપીએ છીએ. આ આઠ તારીખ પછી દેશે તે તાકાતના દર્શન કરાવ્યા છે, જે દેશની અનમોલ તાકાત છે. પોતાની ખરાબીઓ વિરુદ્ધ લડવું એ સામાન્ય વાત નથી. સવા સો કરોડ દેશવાસી અને એ પણ સાચું છે કે ખરાબીઓ કેટલાક લોકોએ સ્વેચ્છાએ સ્વીકાર કરી હશે, કેટલાક લોકો મજબુરીથી તેનો શિકાર થયા હશે, પણ ઈચ્છા-અનિચ્છાથી પણ તે ઊધઈની જેમ ફેલાઈ ગઈ છે. અને એટલા માટે જ ઊધઈની જેમ ફેલાયેલી બેઈમાનીની બીમારી, સમાજમાં પણ ક્યારેક તો એવું લાગતું હતું કે લોકો કદાચ તેને જીવનની આદત બનાવી લેશે પણ આઠ નવેમ્બર પછી મેં જોયું કે લોકો તકની રાહ જોઈ રહ્યા હતા. આવી જીંદગી તેમને નથી જોઈતી. તેમને ઈમાનદારીની જીંદગી જોઈએ છે, તેમને ઈમાનદારીનો રસ્તો જોઈએ છે અને આ દેશવાસીઓએ, આ દેશવાસીઓએ કરીને બતાવ્યું છે.

અને ભાઈઓ બહેનો! હું વિશ્વાસપૂર્વક કહું છું આ જે બધી મહેનત થઇ રહી છે અને આ કામ નાનું નથી; દુનિયાને અચરજ થાય છે કે 86 ટકા નાણું એકદમથી વ્યવહારમાંથી નીકળી જાય, દુનિયા આજે એની ઉપર જ વિચારી નથી શકતી દેશ કેવો છે! કેવા લોકો છે! અને જુઓ જીવી રહ્યા છે. વિચારે છે કે આગળ વધવાનું છે. આ દેશની કોઈ સામાન્ય તાકાત નથી, અને આ તાકાત દેશવાસીઓએ દેખાડી છે. અને આ જ તાકાત છે જે આવનારા દિવસોમાં દેશને આગળ લઇ જવાની છે.

ભાઈઓ બહેનો! અને મારો મત છે કે આ દેશ, આ દેશના ધન પર, આ દેશની સંપદા પર, આ દેશના ગરીબનો હક સૌથી પહેલા હોવો જોઈએ. ગરીબીની વિરુદ્ધમાં લડાઈ નારાઓથી નથી થતી. તમે જુઓ, મેં દેશવાસીઓને એક પ્રાર્થના કરી હતી, કહ્યું હતું કે તમે જો આર્થિક રૂપે જો તમારું વધારે નુકસાન ના થતું હોય તો તમે એલપીજીની સબસીડી છોડી દો.

આ દેશ કે જે ક્યારેક 9 સિલિન્ડર અને 12 સિલિન્ડર પર 2014ની ચૂંટણીનો એજન્ડા લઈને ચાલતો તો, એક પાર્ટી આ વાતના મુદ્દે ચૂંટણી લડી રહી હતી, કે 9 સિલિન્ડર આપશે કે 12 સિલિન્ડર આપશે. જે દેશમાં આખી ચૂંટણી સિલિન્ડરની સંખ્યા ઉપર લડવામાં આવી હોય, તે દેશની અંદર એક સરકાર આવીને લોકોને એ કહે કે સબસીડી છોડી દો, કેટલો મોટો વિરોધાભાસ! અમે તમને 12 સિલિન્ડર આપીએ તો વોટ આપી દો, તે બીજો એવો આવ્યો તો કહે છે કે સિલિન્ડરની સબસીડી છોડી દો.

અને આજે હું માથું નમાવીને મારા દેશવાસીઓની સામે નમન કરીને કહેવા માગું છું કે એક કરોડ વીસ લાખ લોકો કરતા વધુ પરિવારોએ પોતાની સબસીડી છોડી દીધી. અને મેં વાયદો કર્યો હતો કે તમે જે સબસીડી છોડી રહ્યા છો, હું તેને ગરીબ માતા ને આપીશ, જે ગરીબ માતાને લાકડાના ચુલાથી, ધુમાડાની આગમાં પોતાના બાળકોની સાથે ગુજારો કરવો પડે છે. તે ગરીબ માતાને એક દિવસમાં 400 સિગરેટનો ધુમાડો પોતાના શરીરમાં લેવો પડે છે. તે માતાના સ્વાસ્થ્યનું શું થતું હશે, તમે તમારી સબસીડી છોડી દો, હું તે સિલિન્ડર તે ગરીબ માતા ને આપવા માગું છું, જે લાકડાનો ચૂલો સળગાવીને ખાવાનું બનાવે છે. અને આજે, આજે હું દેશવાસીઓને કહેવા માગું છું કે એક કરોડ વીસ લાખ લોકોએ સબસીડી છોડી; અત્યાર સુધીમાં દોઢ કરોડ ગરીબ માતાઓને ગેસ સિલિન્ડર અમે આપી ચુક્યા છીએ. કહેવાનો અર્થ એ છે કે જે પણ આવે છે, તે જઈ નથી રહ્યું. આ જે પણ આવે છે તે ગરીબને કામ લાગવાનું છે, ગરીબની ભલાઈ માટે કામ આવવાનું છે.

દેશને બદલાવું છે દોસ્તો! દેશના સામાન્ય માનવીની જીંદગી બદલશે, ત્યારે દેશ બદલવાનો છે. અને જયારે આજે હું પંડિત દીનદયાળજીની જન્મ શતાબ્દી ઉજવી રહ્યો છું, અને ભારત સરકારે ગરીબ કલ્યાણ વર્ષના રૂપમાં તેને ઉજવવાનું નક્કી કર્યું છે ત્યારે આ બધો પરિશ્રમ ગરીબોને સમર્પિત છે; તેમના કલ્યાણને સમર્પિત છે; મધ્યમ વર્ગની વ્યક્તિને સમર્પિત છે અને મને વિશ્વાસ છે કે દેશે જે રીતે આશીર્વાદ આપ્યા છે, કષ્ટ સહન કરીને આશીર્વાદ આપ્યા છે, આવનારા દિવસોમાં આ બદલાવના હકદાર પણ તેઓ જ થવાના છે.

હું ફરી એકવાર ઇનામ પ્રાપ્ત કરનારા લોકોને અભિનંદન આપુ છું, હું દેશવાસીઓને આગ્રહ કરું છું, કે 2017ની પહેલી જન્યુઆરીને તમે ઓછામાં ઓછું એક જાન્યુઆરીથી શરુ કરો, જો તમારી પાસે મોબાઇલ છે, સ્માર્ટ ફોન છે, તો ઓછામાં ઓછી પાંચ લેવડ દેવડ તો કરો. દરેક હિન્દુસ્તાની એકવાર પાંચ લેવડ દેવડ કરીને જુએ તો પછી તેને તેની આદત પડી જશે, અને દેશ ડિજીટલ પળની આગેવાની કરશે. હું ફરી એકવાર બધાને ખુબ ખુબ અભિનંદન આપું છું, ખુબ ખુબ આભાર માનું છું.

Explore More
77મા સ્વતંત્રતા દિવસના પ્રસંગે લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનાં સંબોધનનો મૂળપાઠ

લોકપ્રિય ભાષણો

77મા સ્વતંત્રતા દિવસના પ્રસંગે લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનાં સંબોધનનો મૂળપાઠ
India a 'green shoot' for the world, any mandate other than Modi will lead to 'surprise and bewilderment': Ian Bremmer

Media Coverage

India a 'green shoot' for the world, any mandate other than Modi will lead to 'surprise and bewilderment': Ian Bremmer
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
PM Modi's Interview to Navbharat Times
May 23, 2024

प्रश्न: वोटिंग में मत प्रतिशत उम्मीद के मुताबिक नहीं रहा। क्या, कम वोट पड़ने पर भी बीजेपी 400 पार सीटें जीत सकती है? ये कौन से वोटर हैं, जो घर से नहीं निकल रहे?

उत्तर: किसी भी लोकतंत्र के लिए ये बहुत आवश्यक है कि लोग मतदान में बढ़चढ कर हिस्सा लें। ये पार्टियों की जीत-हार से बड़ा विषय है। मैं तो देशभर में जहां भी रैली कर रहा हूं, वहां लोगों से मतदान करने की अपील कर रहा हूं। इस समय उत्तर भारत में बहुत कड़ी धूप है, गर्मी है। मैं आपके माध्यम से भी लोगों से आग्रह करूंगा कि लोकतंत्र के इस महापर्व में अपनी भूमिका जरूर निभाएं। तपती धूप में लोग ऑफिस तो जा ही रहे हैं, हर व्यक्ति अपने काम के लिए घर से बाहर निकल रहा है, ऐसे में वोटिंग को भी दायित्व समझकर जरूर पूरा करें। चार चरणों के चुनाव के बाद बीजेपी ने बहुमत का आंकड़ा पा लिया है, आगे की लड़ाई 400 पार के लिए ही हो रही है। चुनाव विशेषज्ञ विश्लेषण करने में जुटे हैं, ये उनका काम है, लेकिन अगर वो मतदाताओं और बीजेपी की केमिस्ट्री देख पाएं तो समझ जाएंगे कि 400 पार का नारा हकीकत बनने जा रहा है। मैं जहां भी जा रहा हूं, बीजेपी के प्रति लोगों के अटूट विश्वास को महसूस रहा हूं। एनडीए को 400 सीटों पर जीत दिलाने के लिए लोग उत्साहित हैं।

प्रश्न: लेकिन कश्मीर में वोट प्रतिशत बढ़े। कश्मीर में बढ़ी वोटिंग का संदेश क्या है?

उत्तर: : मेरे लिए इस चुनाव में सबसे सुकून देने वाली घटना यही है कि कश्मीर में वोटिंग प्रतिशत बढ़ी है। वहां मतदान केंद्रों के बाहर कतार में लगे लोगों की तस्वीरें ऊर्जा से भर देने वाली हैं। मुझे इस बात का संतोष है कि जम्मू-कश्मीर के बेहतर भविष्य के लिए हमने जो कदम उठाए हैं, उसके सकारात्मक परिणाम सामने आ रहे हैं। श्रीनगर के बाद बारामूला में भी बंपर वोटिंग हुई है। आर्टिकल 370 हटने के बाद आए परिवर्तन में हर कश्मीरी राहत महसूस कर रहा है। वहां के लोग समझ गए हैं कि 370 की आड़ में इतने वर्षों तक उनके साथ धोखा हो रहा था। दशकों तक जम्मू-कश्मीर के लोगों को विकास से दूर रखा गया। सिस्टम में फैले भ्रष्टाचार से वहां के लोग त्रस्त थे, लेकिन उन्हें कोई विकल्प नहीं दिया जा रहा था। परिवारवादी पार्टियों ने वहां की राजनीति को जकड़ कर रखा था। आज वहां के लोग बिना डरे, बिना दबाव में आए विकास के लिए वोट कर रहे हैं।

प्रश्न: 2014 और 2019 के मुकाबले 2024 के चुनाव और प्रचार में आप क्या फर्क महसूस कर रहे हैं?

उत्तर: 2014 में जब मैं लोगों के बीच गया तो मुझे देशभर के लोगों की उम्मीदों को जानने का अवसर मिला। जनता बदलाव चाहती थी। जनता विकास चाहती थी। 2019 में मैंने लोगों की आंखों में विश्वास की चमक देखी। ये विश्वास हमारी सरकार के 5 साल के काम से आया था। मैंने महसूस किया कि उन 5 वर्षों में लोगों की आकांक्षाओं का विस्तार हुआ है। उन्होंने और बड़े सपने देखे हैं। वो सपने उनके परिवार से भी जुड़े थे, और देश से भी जुड़े थे। पिछले 5 साल तेज विकास और बड़े फैसलों के रहे हैं। इसका प्रभाव हर व्यक्ति के जीवन पर पड़ा है। अब 2024 के चुनाव में मैं जब प्रचार कर रहा हूं तो मुझे लोगों की आंखों में एक संकल्प दिख रहा है। ये संकल्प है विकसित भारत का। ये संकल्प है भ्रष्टाचार मुक्त भारत का। ये संकल्प है मजबूत भारत का। 140 करोड़ भारतीयों को भरोसा है कि उनका सपना बीजेपी सरकार में ही पूरा हो सकता है, इसलिए हमारी सरकार की तीसरी पारी को लेकर जनता में अभूतपूर्व उत्साह है।

प्रश्न: 10 साल की सबसे बड़ी उपलब्धि आप किसे मानते हैं और तीसरे कार्यकाल के लिए आप किस तरह खुद को तैयार कर रहे हैं?

उत्तर: पिछले 10 वर्षों में हमारी सरकार ने अर्थव्यवस्था, सामाजिक न्याय, गरीब कल्याण और राष्ट्रहित से जुड़े कई बड़े फैसले लिए हैं। हमारे कार्यों का प्रभाव हर वर्ग, हर समुदाय के लोगों पर पड़ा है। आप अलग-अलग क्षेत्रों का विश्लेषण करेंगे तो हमारी उपलब्धियां और उनसे प्रभावित होने वाले लोगों के बारे में पता चलेगा। मुझे इस बात का बहुत संतोष है कि हम देश के 25 करोड़ लोगों को गरीबी से बाहर ला पाए। करोड़ों लोगों को घर, शौचालय, बिजली-पानी, गैस कनेक्शन, मुफ्त इलाज की सुविधा दे पाए। इससे उनके जीवन में जो बदलाव आया है, उसकी उन्होंने कल्पना तक नहीं की थी। आप सोचिए, कि अगर करोड़ों लोगों को ये सुविधाएं नहीं मिली होतीं तो वो आज भी गरीबी का जीवन जी रहे होते। इतना ही नहीं, उनकी अगली पीढ़ी भी गरीबी के इस कुचक्र में पिसने के लिए तैयार हो रही होती।

हमने गरीब को सिर्फ घर और सुविधाएं नहीं दी हैं, हमने उसे सम्मान से जीने का अधिकार दिया है। हमने उसे हौसला दिया है कि वो खुद अपने पैरों पर खड़ा हो सके। हमने उसे एक विश्वास दिया कि जो जीवन उसे देखना पड़ा, वो उसके बच्चों को नहीं देखना पड़ेगा। ऐसे परिवार फिर से गरीबी में न चले जाएं, इसके लिए हम हर कदम पर उनके साथ खड़े हैं। इसीलिए, आज देश के 80 करोड़ लोगों को मुफ्त राशन दिया जा रहा है, ताकि वो अपनी आय अपनी दूसरी जरूरतों पर खर्च कर सकें। हम कौशल विकास, पीएम विश्वकर्मा और स्वनिधि जैसी योजनाओं के माध्यम से उन्हें आगे बढ़ने में मदद कर रहे हैं। हमने घर की महिला सदस्य को सशक्त बनाने के भी प्रयास किए। लखपति दीदी, ड्रोन दीदी जैसी योजनाओं से महिलाएं आर्थिक रूप से मजबूत हुई हैं। मेरी सरकार के तीसरे कार्यकाल में इन योजनाओं को और विस्तार मिलेगा, जिससे ज्यादा महिलाओं तक इनका लाभ पहुंचेगा।

प्रश्न: हमारे रिपोर्टर्स देशभर में घूमे, एक बात उभर कर आई कि रोजगार और महंगाई पर लोगों ने हर जगह बात की है। जीतने के बाद पहले 100 दिनों में युवाओं के लिए क्या करेंगे? रोजगार के मोर्चे पर युवाओं को कोई भरोसा देना चाहेंगे?

उत्तर: पिछले 10 वर्षों में हम महंगाई दर को काबू रख पाने में सफल रहे हैं। यूपीए के समय महंगाई दर डबल डिजिट में हुआ करती थी। आज दुनिया के अलग-अलग कोनों में युद्ध की स्थिति है। इन परिस्थितियों का असर देश की अर्थव्यवस्था और महंगाई पर पड़ा है। हमने दुनिया के ताकतवर देशों के सामने अपने देश के लोगों के हित को प्राथमिकता दी, और पेट्रोल-डीजल की कीमतें बढ़ने नहीं दीं। पेट्रोल-डीजल की कीमतें बढ़तीं तो हर चीज महंगी हो जाती। हमने महंगाई का बोझ कम करने के लिए हर छोटी से छोटी चीज पर फोकस किया। आज गरीब परिवारों को अच्छे से अच्छे अस्पताल में 5 लाख रुपये तक इलाज मुफ्त मिलता है। जन औषधि केंद्रों की वजह से दवाओं के खर्च में 70 से 80 प्रतिशत तक राहत मिली है। घुटनों की सर्जरी हो या हार्ट ऑपरेशन, सबका खर्च आधे से ज्यादा कम हो गया है। आज देश में लोन की दरें सबसे कम हैं। कार लेनी हो, घर लेना हो तो आसानी से और सस्ता लोन उपलब्ध है। पर्सनल लोन इतना आसान देश में कभी नहीं था। किसान को यूरिया और खाद की बोरी दुनिया के मुकाबले दस गुना कम कीमत पर मिल रही है। पिछले 10 वर्षों में रोजगार के अनेक नए अवसर बने हैं। लाखों युवाओं को सरकारी नौकरी मिली है। प्राइवेट सेक्टर में रोजगार के नए मौके बने हैं। EPFO के मुताबिक पिछले सात साल में 6 करोड़ नए सदस्य इसमें जुड़े हैं।

PLFS का डेटा बताता है कि 2017 में जो बेरोजगारी दर 6% थी, वो अब 3% रह गई है। हमारी माइक्रो फाइनैंस की नीतियां कितनी प्रभावी हैं, इस पर SKOCH ग्रुप की एक रिपोर्ट आई है। इस रिपोर्ट के मुताबिक पिछले 10 साल में हर वर्ष 5 करोड़ पर्सन-ईयर रोजगार पैदा हुए हैं। युवाओं के पास अब स्पेस सेक्टर, ड्रोन सेक्टर, गेमिंग सेक्टर में भी आगे बढ़ने के अवसर हैं। देश में डिजिटल क्रांति से भी युवाओं के लिए अवसर बने हैं। आज भारत में डेटा इतना सस्ता है तभी देश की क्रिएटर इकनॉमी बड़ी हो रही है। आज देश में सवा लाख से ज्यादा स्टार्टअप्स हैं, इनसे बड़ी संख्या में रोजगार के अवसर बन रहे हैं। हमने अपनी सरकार के पहले 100 दिनों का एक्शन प्लान तैयार किया है, उसमें हमने अलग से युवाओं के लिए 25 दिन और जोड़े हैं। हम देशभर से आ रहे युवाओं के सुझाव पर गौर कर रहे हैं, और नतीजों के बाद उस पर तेजी से काम शुरू होगा।

प्रश्न: सोशल मीडिया में एआई और डीपफेक जैसे मसलों पर आपने चिंता जताई है। इस चुनाव में भी इसके दुरुपयोग की मिसाल दिखी हैं। मिसइनफरमेशन का ये टूल न बने, इसके लिए क्या किया जा सकता है? कई एक्टिविस्ट और विपक्ष का कहना रहा है कि इन चीजों पर सख्ती की आड़ में कहीं फ्रीडम ऑफ एक्सप्रेशन पर पाबंदी तो नहीं लगेगी? इन सवालों पर कैसे आश्वस्त करेंगे?

उत्तर: तकनीक का इस्तेमाल जीवन में सुगमता लाने के लिए किया जाना चाहिए। आज एआई ने भारत के युवाओँ के लिए अवसरों के नए द्वार खोल दिए हैं। एआई, मशीन लर्निगं और इंटरनेट ऑफ थिंग्स अब हमारे रोज के जीवन की सच्चाई बनती जा रही है। लोगों को सहूलियत देने के लिए कंपनियां अब इन तकनीकों का उपयोग बढ़ा रही हैं। दूसरी तरफ इनके माध्यम से गलत सूचनाएं देने, अफवाह फैलाने और लोगों को भ्रमित करने की घटनाएं भी हो रही हैं। चुनाव में विपक्ष ने अपने झूठे नरैटिव को फैलाने के लिए यही करना शुरू किया था। हमने सख्ती करके इस तरह की कोशिश पर रोक लगाने का प्रयास किया। इस तरह की प्रैक्टिस किसी को भी फायदा नहीं पहुंचाएगी, उल्टे तकनीक का गलत इस्तेमाल उन्हें नुकसान ही पहुंचाएगा। अभिव्यक्ति की आजादी का फेक न्यूज और फेक नरैटिव से कोई लेना-देना नहीं है। मैंने एआई के एक्सपर्ट्स के सामने और अंतरराष्ट्रीय मंचों पर डीप फेक के गलत इस्तेमाल से जुड़े विषयों को गंभीरता से रखा है। डीप फेक को लेकर वर्ल्ड लेवल पर क्या हो सकता है, इस पर मंथन चल रहा है। भारत इस दिशा में गंभीरता से प्रयास कर रहा है। लोगों को जागरूक करने के लिए ही मैंने खुद सोशल मीडिया पर अपना एक डीफ फेक वीडियो शेयर किया था। लोगों के लिए ये जानना आवश्यक है कि ये तकनीक क्या कर सकती है।

प्रश्न:देश के लोगों की सेहत को लेकर आपकी चिंता हम सब जानते हैं। आपने अंतरराष्ट्रीय योग दिवस शुरू किया, योगा प्रोटोकॉल बनवाया, आपने आयुष्मान योजना शुरू की है। तीसरे कार्यकाल में क्या इन चीज़ों पर भी काम करेंगे, जो हमारी सेहत खराब होने के मूल कारक हैं। जैसे लोगों को साफ हवा, पानी, मिट्टी मिले।

उत्तर: देश 2047 तक विकसित भारत का लक्ष्य लेकर आगे बढ़ रहा है। इस सपने को शक्ति तभी मिलेगी, जब देश का हर नागरिक स्वस्थ हो। शारीरिक और मानसिक रूप से मजबूत हो। यही वजह है कि हम सेहत को लेकर एक होलिस्टिक अप्रोच अपना रहे हैं। एलोपैथ के साथ ही योग, आयुर्वेद, भारतीय परंपरागत पद्धतियां, होम्योपैथ के जरिए हम लोगों को स्वस्थ रखने की दिशा में काम कर रहे हैं। राजनीति में आने से पहले मैंने लंबा समय देश का भ्रमण करने में बिताया है। उस समय मैंने एक बात अनुभव की थी कि घर की महिला सदस्य अपने खराब स्वास्थ्य के बारे छिपाती है। वो खुद तकलीफ झेलती है, लेकिन नहीं चाहती कि परिवार के लोगों को परेशानी हो। उसे इस बात की भी फिक्र रहती है कि डॉक्टर, दवा में पैसे खर्च हो जाएंगे। जब 2014 में मुझे देश की सेवा करने का अवसर मिला तो सबसे पहले मैंने घर की महिला सदस्य के स्वास्थ्य की चिंता की। मैंने माताओं-बहनों को धुएं से मुक्ति दिलाने का संकल्प लिया और 10 करोड़ से ज्यादा महिलाओं को मुफ्त गैस कनेक्शन दिए। मैंने बुजुर्गों की सेहत पर भी ध्यान दिया है। हमारी सरकार की तीसरी पारी में 70 साल से ऊपर के सभी बुजुर्गों को आयुष्मान भारत योजना का लाभ मिलने लगेगा। यानी उनके इलाज का खर्च सरकार उठाएगी। साफ हवा, पानी, मिट्टी के लिए हम काम शुरू कर चुके हैं। सिंगल यूज प्लास्टिक पर हमारा अभियान चल रहा है। जल जीवन मिशन के तहत हम देश के लाखों गांवों तक साफ पानी पहुंचा रहे हैं। सॉयल हेल्थ कार्ड, आर्गेनिक खेती की दिशा में काम हो रहा है। हम मिशन लाइफ को प्राथमिकता दे रहे हैं और इस विचार को आगे बढ़ा रहे हैं कि हर व्यक्ति पर्यावरण के अनुकूल जीवन पद्धति को अपनाए।

प्रश्न: विदेश नीति आपके दोनों कार्यकाल में काफी अहम रही है। इस वक्त दुनिया काफी उतार चढ़ाव से गुजर रही है, चुनाव नतीजों के तुरंत बाद जी7 समिट है। आप नए हालात में भारत के रोल को किस तरह देखते हैं?

उत्तर: शायद ये पहला चुनाव है, जिसमें भारत की विदेश नीति की इतनी चर्चा हो रही है। वो इसलिए कि पिछले 10 साल में दुनियाभर में भारत की साख मजबूत हुई है। जब देश की साख बढ़ती है तो हर भारतीय को गर्व होता है। जी20 समिट में भारत ग्लोबल साउथ की मजबूत आवाज बना, अब जी7 में भारत की भूमिका बहुत महत्वपूर्ण होने वाली है। आज दुनिया का हर देश जानता है कि भारत में एक मजबूत सरकार है और सरकार के पीछे 140 करोड़ देशवासियों का समर्थन है। हमने अपनी विदेश नीति में भारत और भारत के लोगों के हित को सर्वोपरि रखा है। आज जब हम व्यापार समझौते की टेबल पर होते हैं, तो सामने वाले को ये महसूस होता है कि ये पहले वाला भारत नहीं है। आज हर डील में भारतीय लोगों के हित को प्राथमिकता दी जाती है। हमारे इस बदले रूप को देखकर दूसरे देशों को हैरानी हुई, लेकिन धीरे-धीरे उन्होंने इसे स्वीकार कर लिया। ये नया भारत है, आत्मविश्वास से भरा भारत है। आज भारत संकट में फंसे हर भारतीय की मदद के लिए तत्पर रहता है। पिछले 10 वर्षों में अनेक भारतीयों को संकट से बाहर निकालकर देश में ले आए। हम अपनी सांस्कृतिक धरोहरों को भी देश में वापस ला रहे हैं। युद्ध में आमने-सामने खड़े दोनों देशों को भारत ने बड़ी मजबूती से ये कहा है कि ये युद्ध का समय नहीं है, ये बातचीत से समाधान का समय है। आज दुनिया मानती है कि भारत का आगे बढ़ना पूरी दुनिया और मानवता के लिए अच्छा है।

प्रश्न: अमेरिका भी चुनाव से गुजर रहा है। आपके रिश्ते ट्रम्प और बाइडन दोनों के साथ बहुत अच्छे रहे हैं। आप कैसे देखते हैं अमेरिका के साथ भारतीय रिश्तों को इन संदर्भ में?

उत्तर: हमारी विदेश नीति का मूल मंत्र है इंडिया फर्स्ट। पिछले 10 वर्षों में हमने इसी को ध्यान में रखकर विभिन्न देशों और प्रभावशाली नेताओं से संबंध बनाए हैं। भारत-अमेरिका संबंधों की मजबूती का आधार 140 करोड़ भारतीय हैं। हमारे लोग हमारी ताकत हैं, और दुनिया हमारी इस शक्ति को बहुत महत्वपूर्ण मानती है। अमेरिका में राष्ट्रपति चाहे ट्रंप रहे हों या बाइडन, हमने उनके साथ मिलकर दोनों देशों के संबंध को और मजबूत बनाने का प्रयास किया है। भारत-अमेरिका के संबंधों पर चुनाव से कोई अंतर नहीं आएगा। वहां जो भी राष्ट्रपति बनेगा, उसके साथ मिलकर नई ऊर्जा के साथ काम करेंगे।

प्रश्न: BJP का पूरा प्रचार आप पर ही केंद्रित है, क्या इससे सांसदों के खुद के काम करने और लोगों के संपर्क में रहने जैसे कामों को तवज्जो कम हो गई है और नेता सिर्फ मोदी मैजिक से ही चुनाव जीतने के भरोसे हैं। आप इसे किस तरह काउंटर करते हैं?

उत्तर: बीजेपी एक टीम की तरह काम करती है। इस टीम का हर सदस्य चुनाव जीतने के लिए जी-तोड़ मेहनत कर रहा है। चुनावी अभियान में जितना महत्वपूर्ण पीएम है, उतना ही महत्वपूर्ण कार्यकर्ता है। ये परिवारवादी पार्टियों का फैलाया गया प्रपंच है। उनकी पार्टी में एक परिवार या कोई एक व्यक्ति बहुत अहम होता है। हमारी पार्टी में हर नेता और कार्यकर्ता को एक दायित्व दिया जाता है।

मैं पूछता हूं, क्या हमारी पार्टी के राष्ट्रीय अध्यक्ष रोज रैली नहीं कर रहे हैं। क्या हमारे मंत्री, मुख्यमंत्री, पार्टी पदाधिकारी रोड शो और रैलियां नहीं कर रहे। मैं पीएम के तौर पर जनता से कनेक्ट करने जरूर जाता हूं, लेकिन लोग एमपी उम्मीदवार के माध्यम से ही हमसे जुड़ते हैं। मैं लोगों के पास नैशनल विजन लेकर जा रहा हूं, उसे पूरा करने की गारंटी दे रहा हूं, तो हमारा एमपी उम्मीदवार स्थानीय आकांक्षाओं को पूरा करने का भरोसा दे रहा है। हमने उन्हीं उम्मीदवारों का चयन किया है, जो हमारे विजन को जनता के बीच पहुंचा सकें। विकसित भारत की सोच से लोगों को जोड़ने के लिए जितनी अहमियत मेरी है, उतनी ही जरूरत हमारे उम्मीदवारों की भी है। हमारी पूरी टीम मिलकर हर सीट पर कमल खिलाने में जुटी है।

प्रश्न: महिला आरक्षण पर आप ने विधेयक पास कराए। क्या नई सरकार में हम इन पर अमल होते हुए देखेंगे?

उत्तर: ये प्रश्न कांग्रेस के शासनकाल के अनुभव से निकला है, तब कानून बना दिए जाते थे लेकिन उसे नोटिफाई करने में वर्षों लग जाते थे। हमने अगले 5 वर्षों का जो रोडमैप तैयार किया है, उसमें नारी शक्ति वंदन अधिनियम की महत्वपूर्ण भूमिका है। हम देश की आधी आबादी को उसका अधिकार देने के लिए प्रतिबद्ध हैं। इंडी गठबंधन की पार्टियों ने दशकों तक महिलाओं को इस अधिकार से वंचित रखा। सामाजिक न्याय की बात करने वालों ने इसे रोककर रखा था। देश की संसद और विधानसभा में महिलाओं की भागीदारी बढ़ने से महिला सशक्तिकरण का एक नया दौर शुरू होगा। इस परिवर्तन का असर बहुत प्रभावशाली होगा।

प्रश्न: महाराष्ट्र की सियासी हालत इस बार बहुत पेचीदा हो गई है। एनडीए क्या पिछली दो बार का रिकॉर्ड दोहरा पाएगा?

उत्तर: महाराष्ट्र समेत पूरे देश में इस बार बीजेपी और एनडीए को लेकर जबरदस्त उत्साह है। महाराष्ट्र में स्थिति पेचीदा नहीं, बल्कि बहुत सरल हो गई है। लोगों को परिवारवादी पार्टियों और देश के विकास के लिए समर्पित महायुति में से चुनाव करना है। बाला साहेब ठाकरे के विचारों को आगे बढ़ाने वाली शिवसेना हमारे साथ है। लोग देख रहे हैं कि नकली शिवसेना अपने मूल विचारों का त्याग करके कांग्रेस से हाथ मिला चुकी है। इसी तरह एनसीपी महाराष्ट्र और देश के विकास के लिए हमारे साथ जुड़ी है। अब जो महा ‘विनाश’ अघाड़ी की एनसीपी है, वो सिर्फ अपने परिवार को आगे बढ़ाने के लिए वोट मांग रही है। लोग ये भी देख रहे हैं कि इंडी गठबंधन अभी से अपनी हार मान चुका है। अब वो चुनाव के बाद अपना अस्तित्व बचाने के लिए कांग्रेस में विलय की बात कर रहे हैं। ऐसे लोगों को मतदान करना, अपने वोट को बर्बाद करना है। इस बार हम महाराष्ट्र में अपने पिछले रिकॉर्ड को तोड़ने वाले हैं।

प्रश्न: पश्चिम बंगाल में भी बीजेपी ने बहुत प्रयास किए हैं। पिछली बार बीजेपी 18 सीटें जीतने में कामयाब रही थी। बाकी राज्यों की तुलना में यह आपके लिए कितना कठिन राज्य है और इस बार आपको क्या उम्मीद है?

उत्तर: TMC हो, कांग्रेस हो, लेफ्ट हो, इन सबने बंगाल में एक जैसे ही पाप किए हैं। बंगाल में लोग समझ चुके हैं कि इन पार्टियों के पास सिर्फ नारे हैं, विकास का विजन नहीं हैं। कभी दूसरे राज्यों से लोग रोजगार के लिए बंगाल आते थे, आज पूरे बंगाल से लोग पलायन करने को मजबूर हैं। जनता ये भी देख रही है कि बंगाल में जो पार्टियां एक-दूसरे के खिलाफ चुनाव लड़ रही हैं, दिल्ली में वही एक साथ नजर आ रही हैं। मतदाताओं के साथ इससे बड़ा छल कुछ और नहीं हो सकता। यही वजह है कि इंडी गठबंधन लोगों का भरोसा नहीं जीत पा रहा। बंगाल के लोग लंबे समय से भ्रष्टाचार, हिंसा, अराजकता, माफिया और तुष्टिकरण को बर्दाश्त कर रहे हैं। टीएमसी की पहचान घोटाले वाली सरकार की बन गई है। टीएमसी के नेताओं ने अपनी तिजोरी भरने के लिए युवाओं के सपनों को कुचला है। यहां स्थिति ये है कि सरकारी नौकरी पाने के बाद भी युवाओं को भरोसा नहीं है कि उनकी नौकरी रहेगी या जाएगी। लोग बंगाल की मौजूदा सरकार से पूरी तरह हताश हैं।अब उनके सामने बीजेपी का विकास मॉडल है। मैं बंगाल में जहां भी गया, वहां लोगों में बीजेपी के प्रति अभूतपूर्व विश्वास नजर आया। विशेष रुप से बंगाल में मैंने देखा कि माताओं-बहनों का बहुत स्नेह मुझे मिल रहा है। मैं उनसे जब भी मिलता हूं, वो खुद तो इमोशनल हो ही जाती हैं, मैं भी अपने भावनाओं को रोक नहीं पाता हूं। इस बार बंगाल में हम पहले से ज्यादा सीटों पर जीत हासिल करेंगे।

प्रश्न: शराब मामले को लेकर अरविंद केजरीवाल को जेल जाना पड़ा है। उनका कहना है कि ईडी ने जबरदस्ती उन्हें इस मामले में घसीटा है जबकि अब तक उनके पास से कोई पैसा बरामद नहीं हुआ?

उत्तर: आपने कभी किसी ऐसे व्यक्ति को सुना है जो आरोपी हो और ये कह रहा हो कि उसने घोटाला किया था। या कह रहा हो कि पुलिस ने उसे सही गिरफ्तार किया है। अगर एजेंसियों ने उन्हें गलत पकड़ा था, तो कोर्ट से उन्हें राहत क्यों नहीं मिली। ईडी और एजेसिंयो पर आरोप लगाने वाला विपक्ष आज तक एक मामले में ये साबित नहीं कर पाया है कि उनके खिलाफ गलत आरोप लगा है। वो कुछ दिन के लिए जमानत पर बाहर आए हैं, लेकिन बाहर आकर वो और एक्सपोज हो गए। वो और उनके लोग गलतियां कर रहे हैं और आरोप बीजेपी पर लगा रहे हैं। लेकिन जनता उनका सच जानती है। उनकी बातों की अब कोई विश्वसनीयता नहीं रह गई है।

प्रश्न: इस बार दिल्ली में कांग्रेस और आम आदमी पार्टी मिलकर चुनाव लड़ रहे हैं। इससे क्या लगातार दो बार से सातों सीटें जीतने के क्रम में बीजेपी को कुछ दिक्कत हो सकती है? इस बार आपने छह उम्मीदवार बदल दिए

उत्तर: इंडी गठबंधन की पार्टियां दिल्ली में हारी हुई लड़ाई लड़ रहे हैं। उनके सामने अपना अस्तित्व बचाने का संकट है। चुनाव के बाद वैसे भी इंडी गठबंधन नाम की कोई चीज बचेगी नहीं। दिल्ली की जनता ने बहुत पहले कांग्रेस को बाहर कर दिया था, अब दूसरे दलों के साथ मिलकर वो अपनी मौजूदगी दिखाना चाहते हैं। क्या कभी किसी ने सोचा था कि देश पर इतने लंबे समय तक शासन करने वाली कांग्रेस के ये दिन भी आएंगे कि उनके परिवार के नेता अपनी पार्टी के नहीं, बल्कि किसी और उम्मीदवार के लिए वोट डालेंगे।

दिल्ली में इंडी गठबंधन की जो पार्टियां हैं, उनकी पहचान दो चीजों से होती है। एक तो भ्रष्टाचार और दूसरा बेशर्मी के साथ झूठ बोलना। मीडिया के माध्यम से ये जनता की भावनाओं को बरगलाना चाहते हैं। झूठे वादे देकर ये लोगों को गुमराह करना चाहते हैं। ये जनता के नीर-क्षीर विवेक का अपमान है। जनता आज बहुत समझदार है, वो फैसला करेगी। बीजेपी ने लोगों के हित को ध्यान में रखते हुए अपने उम्मीदवार उतारे हैं। बीजेपी में कोई लोकसभा सीट नेता की जागीर नहीं समझी जाती। जो जनहित में उचित होता है, पार्टी उसी के अनुरूप फैसला लेती है। हमारे लिए राजनीति सेवा का माध्यम है। यही वजह है कि हमारे कार्यकर्ता इस बात से निराश नहीं होते कि टिकट कट गया, बल्कि वो पूरे मनोयोग से जनता की सेवा में जुट जाते हैं।

प्रश्न: विपक्ष का कहना है कि लोकतंत्र खतरे में है और अगर बीजेपी जीतती है तो लोकतंत्र औपचारिक रह जाएगा। आप उनके इन आरोपों को कैसे देखते हैं?

उत्तर: कांग्रेस और उसका इकोसिस्टम झूठ और अफवाह के सहारे चुनाव लड़ने निकला है। पुराने दौर में उनका यह पैंतरा कभी-कभी काम कर जाता था, लेकिन आज सोशल मीडिया के जमाने में उनके हर झूठ का मिनटों में पर्दाफाश हो जाता है।

उन्होंने राफेल पर झूठ बोला, पकड़े गए। एचएएल पर झूठ बोला, पकड़े गए। जनता अब इनकी बातों को गंभीरता से नहीं लेती है। देश जानता है कि कौन संविधान बदलना चाहता है। आपातकाल के जरिए देश के लोकतंत्र को खत्म करने की साजिश किसने की थी। कांग्रेस के कार्यकाल में सबसे ज्यादा बार संविधान की मूल प्रति को बदल दिया। कांग्रेस पहले संविधान संसोधन का प्रस्ताव अभिव्यक्ति की आजादी पर पहरा लगाने के लिए लाई थी। 60 वर्षों में उन्होंने बार-बार संविधान की मूल भावना पर चोट की और एक के बाद एक कई राज्य सरकारों को बर्खास्त किया। सबसे ज्यादा बार राष्ट्रपति शासन लगाने का रेकॉर्ड कांग्रेस के नाम है। उनकी जो असल मंशा है, उसके रास्ते में संविधान सबसे बड़ी दीवार है। इसलिए इस दीवार को तोड़ने की कोशिश करते रहते हैं। आप देखिए कि संविधान निर्माताओं ने धर्म के आधार पर आरक्षण का विरोध किया था। लेकिन कांग्रेस अपने वोटबैंक को खुश करने के लिए बार-बार यही करने की कोशिश करती है। अपनी कोई कोशिशों में नाकाम रहने के बाद आखिरकार उन्होंने कर्नाटक में ओबीसी आरक्षण में सेंध लगा ही दी।

कांग्रेस और इंडी गठबंधन के नेता लोकतंत्र की दुहाई देते हैं, लेकिन वास्तविकता ये है कि लोकतंत्र को कुचलने के लिए, जनता की आवाज दबाने के लिए ये पूरी ताकत लगा देते हैं। ये लोग उनके खिलाफ बोलने वालों के पीछे पूरी मशीनरी झोंक देते हैं। इनके एक राज्य की पुलिस दूसरे राज्य में जाकर कार्रवाई कर रही है। इस काम में ये लोग खुलकर एक-दूसरे का साथ दे रहे हैं। जनता ये सब देख रही है, और समझ रही है कि अगर इन लोगों के हाथ में ताकत आ गई तो ये देश का, क्या हाल करेंगे।

प्रश्न: आप एकदम चुस्त-दुरुस्त और फिट दिखते हैं, आपकी सेहत का राज, सुबह से रात तक का रूटीन?

उत्तर: मैं यह मानता हूं कि मुझ पर किसी दैवीय शक्ति की बहुत बड़ी कृपा है, जिसने लोक कल्याण के लिए मुझे माध्यम बनाया है। इतने वर्षों में मेरा यह विश्वास प्रबल हुआ है कि ईश्वर ने मुझे विशेष दायित्व पूरा करने के लिए चुना है। उसे पूरा करने के लिए वही मुझे सामर्थ्य भी दे रहा है। लोगों की सेवा करने की भावना से ही मुझे ऊर्जा मिलती है।

प्रश्न: प्रधानमंत्री जी, आप काशी के सांसद हैं। बीते 10 साल में आप ने काशी को खूब प्रमोट किया है। आज काशी देश में सबसे प्रेफर्ड टूरिज्म डेस्टिनेशमन बन रही है। इसके अलावा आप ने जो इंफ्रास्ट्रक्चर के काम किए हैं, उससे भी बनारस में बहुत बदलाव आया है। इससे बनारस और पूर्वांचल की इकोनॉमी और रोजगार पर जो असर हुआ है, उसे आप कैसे देखते हैं?

उत्तर: काशी एक अद्भूत नगरी है। एक तरफ तो ये दुनिया का सबसे प्राचीन शहर है। इसकी अपनी पौराणिक मान्यता है। दूसरी तरफ ये पूर्वी उत्तर प्रदेश और बिहार की आर्थिक धुरी भी है। 10 साल में हमने काशी में धार्मिक पर्यटन का खूब विकास किया। शहर की गलियां, साफ-सफाई, बाजारों में सुविधाएं, ट्रेन और बस के इंतजाम पर फोकस किया। गंगा में सीएनजी बोट चली, शहर में ई-बस और ई-रिक्शा चले। यात्रियों के लिए हमने स्टेशन से लेकर शहर के अलग-अलग स्थानों पर तमाम सुविधाएं बढ़ाई।

इन सब के बाद जब हम बनारस को प्रमोट करने उतरे, तो देशभर के श्रद्धालुओं में नई काशी को देखने का भाव उमड़ आया। यह यहां सालभर पहले से कई गुना ज्यादा पर्यटक आते हैं। इससे पूरे शहर में रोजगार के नए अवसर तैयार हुए।

हमने बनारस में इंडस्ट्री लानी शुरू की है। TCS का नया कैंपस बना है, बनास डेयरी बनी है, ट्रेड फैसिलिटी सेंटर बना है, काशी के बुनकरों को नई मशीनें दी जा रही है, युवाओं को मुद्रा लोन मिले हैं। इससे सिर्फ बनारस ही नहीं, आसपास के कई जिलों की अर्थव्यवस्था को नई गति मिली।

प्रश्न: आपने कहा कि वाराणसी उत्तर प्रदेश की राजनीतिक धुरी जैसा शहर है। बीते 10 वर्षों में पू्र्वांचल में जो विकास हुआ है, उसको कैसे देखते हैं?

उत्तर: देखिए, पूर्वांचल अपार संभावनाओं का क्षेत्र है। पिछले 10 वर्षों में हमने केंद्र की तमाम योजनाओं में इस क्षेत्र को बहुत वरीयता दी है। एक समय था, जब पूर्वांचल विकास में बहुत पिछड़ा था। वाराणसी में ही कई घंटे बिजली कटौती होती थी। पूर्वांचल के गांव-गांव में लालटेन के सहारे लोग गर्मियों के दिन काटते थे। आज बिजली की व्यवस्था में बहुत सुधार हुआ है, और इस भीषण गर्मी में भी कटौती का संकट करीब-करीब खत्म हो चला है। ऐसे ही पूरे पूर्वांचल में सड़कों की हालत बहुत खराब थी। आज यहां के लोगों को पूर्वांचल एक्सप्रेस-वे की सुविधा मिली है। गाजीपुर, आजमगढ़, मऊ, बलिया, चंदौली जैसे टियर थ्री कहे जाने वाले शहरों में हजारों की सड़कें बनी हैं।

आजमगढ़ में अभी कुछ दिन पहले मैंने एयरपोर्ट की शुरुआत की है। महाराजा सुहेलदेव के नाम पर यूनिवर्सिटी बनाई गई है। पूरे पूर्वांचल में नए मेडिकल कॉलेज बन रहे हैं। बनारस में इनलैंड वाटर-वे का पोर्ट बना है। काशी से ही देश की पहली वंदे भारत ट्रेन चली थी। देश का पहला रोप-वे ट्रांसपोर्ट सिस्टम बन रहा है।

कांग्रेस की सरकार में पूर्वांचल के लोग ऐसी सुविधाएं मिलने के बारे में सोचते तक नहीं थे। क्योंकि लोगों को बिजली-पानी-सड़क जैसी मूलभूत सुविआधाओं में ही उलझाकर रखा गया था। यह स्थिति तब थी जब इनके सीएम तक पूर्वांचल से चुने जाते थे। तब पूर्वांचल में सिर्फ नेताओं के हेलिकॉप्टर उतरते थे, आज जमीन पर विकास उतर आया है।

प्रश्न: आप कहते हैं कि बनारस ने आपको बनारसी बना दिया है। मां गंगा ने आपको बुलाया था, अब आपको अपना लिया है। आप काशी के सांसद हैं, यहां के लोगों से क्या कहेंगे?

उत्तर: मैं एक बात मानता हूं कि काशी में सबकुछ बाबा की कृपा से होता है। मां गंगा के आशीर्वाद से ही यहां हर काम फलीभूत होते हैं! 10 साल पहले मैंने जब ये कहा था कि मां गंगा ने मुझे बुलाया है, तो वो बात भी मैंने इसी भावना से कही थी। जिस नगरी में लोग एक बार आने को तरसते हैं, वहां मुझे दो बार सांसद के रूप में सेवा करने का अवसर मिला। जब पार्टी ने तीसरी बार मुझे काशी की उम्मीदवारी करने को कहा, तभी मेरे मन में यह भाव आया कि मां गंगा ने मुझे गोद ले लिया है। काशी ने मुझे अपार प्रेम दिया है। उनका यह स्नेह और विश्वास मुझ पर एक कर्ज है। मैं जीवनभर काशी की सेवा करके भी इस कर्ज को नहीं उतार पाऊंगा।

Following is the clipping of the interview:

 

 

Source: Navbharat Times