પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ‘મિશન મોડમાં પ્રવાસનનો વિકાસ’ વિષય પર બજેટ પછીના વેબિનારને સંબોધન કર્યું. કેન્દ્રીય બજેટ 2023માં જાહેર કરાયેલી પહેલોને અસરકારક રીતે અમલમાં મૂકવા માટે વિચારો અને સૂચનો મેળવવા માટે સરકાર દ્વારા આયોજિત 12 બજેટ પછીના વેબિનારની શ્રેણીમાંથી આ સાતમી છે.
સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે આજનું નવું ભારત નવી કાર્ય સંસ્કૃતિ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે ભારતના લોકો દ્વારા આ વર્ષના બજેટ પ્રત્યે દર્શાવવામાં આવેલી પ્રશંસા પર આનંદ વ્યક્ત કર્યો હતો. અગાઉના વર્ક કલ્ચરને પ્રતિબિંબિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે બજેટ પહેલાં અને પછીના તમામ હિતધારકો સાથે ચર્ચા કરવાની વર્તમાન સરકારની ભાવના ન હોત તો બજેટ પછીના વેબિનાર્સ જેવી નવીનતા અસ્તિત્વમાં ન હોત. પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ વેબિનાર્સનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બજેટનું મહત્તમ લાભ તેમજ તેના સમયસર અમલીકરણનો છે. "આ વેબિનાર્સ બજેટ દરમિયાન નિર્ધારિત લક્ષ્યોને હાંસલ કરવામાં ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કરે છે",એમ શ્રી મોદીએ કહ્યું. 20 વર્ષથી વધુ સમય સુધી સરકારના વડા તરીકે કામ કરવાના અનુભવ પરથી બોલતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જ્યારે સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા કોઈપણ વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો સાથે તમામ હિસ્સેદારો પોતાની જાતને સંરેખિત કરે છે ત્યારે નિયત સમયમાં ઇચ્છિત પરિણામો પ્રાપ્ત થાય છે. તેમણે અત્યાર સુધી હાથ ધરાયેલા બજેટ પછીના વેબિનારો દ્વારા મળેલા સૂચનો પર ખુશી વ્યક્ત કરી હતી.
પ્રધાનમંત્રીએ ભારતમાં પ્રવાસનને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા માટે અલગથી વિચારવાની અને આગળની યોજના બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. પ્રવાસન સ્થળનો વિકાસ થાય તે પહેલાંના પરિમાણો પર પ્રકાશ ફેંકતા, પ્રધાનમંત્રીએ સ્થળની સંભવિતતા, ગંતવ્ય સ્થાન સુધી મુસાફરીની સરળતા અને ગંતવ્ય સ્થાનને પ્રોત્સાહન આપવાની નવી રીતોની યાદી આપી હતી. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે આ પરિમાણો પર ભાર મૂકવાથી ભવિષ્ય માટે રોડમેપ તૈયાર કરવામાં મદદ મળે છે. પ્રધાનમંત્રીએ દેશમાં પર્યટનના વિશાળ અવકાશ પર પ્રકાશ પાડ્યો અને કોસ્ટલ ટુરિઝમ, બીચ ટુરીઝમ, મેન્ગ્રોવ ટુરીઝમ, હિમાલયન ટુરીઝમ, એડવેન્ચર ટુરીઝમ, વાઇલ્ડ લાઇફ ટુરીઝમ, ઇકો ટુરીઝમ, હેરિટેજ ટુરીઝમ, આધ્યાત્મિક પર્યટન, વેડિંગ ડેસ્ટિનેશન, રમતગમત પ્રવાસન, કોન્ફરન્સ અને ટુરીઝમ દ્વારા યાદી આપી. તેમણે રામાયણ સર્કિટ, બુદ્ધ સર્કિટ, કૃષ્ણ સર્કિટ, નોર્થઇસ્ટ સર્કિટ, ગાંધી સર્કિટ અને તમામ સંતોના તીર્થસ્થાનોનું ઉદાહરણ પણ આપ્યું અને આ અંગે સામૂહિક રીતે કામ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. પ્રધાનમંત્રીએ માહિતી આપી હતી કે આ વર્ષના બજેટમાં સ્પર્ધાત્મક ભાવના અને પડકારના માર્ગ દ્વારા ભારતમાં ઘણા સ્થળોની ઓળખ કરવામાં આવી છે જ્યારે તે સ્થળોના સર્વગ્રાહી વિકાસ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે. શ્રી મોદીએ વિભિન્ન હિસ્સેદારોને કેવી રીતે સામેલ કરી શકાય તે અંગે વિગતવાર ચર્ચા કરવા જણાવ્યું હતું.
પ્રધાનમંત્રીએ એ માન્યતાનો પર્દાફાશ કર્યો કે પર્યટન એ માત્ર દેશના ઉચ્ચ આવક ધરાવતા જૂથો સાથે સંકળાયેલો ફેન્સી શબ્દ છે. તેમણે નોંધ્યું કે યાત્રાઓ સદીઓથી ભારતના સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક જીવનનો એક ભાગ રહી છે અને લોકો પાસે કોઈ સંસાધનો ઉપલબ્ધ ન હતા ત્યારે પણ લોકો તીર્થયાત્રાઓ પર જતા હતા. તેમણે ચાર ધામ યાત્રા, દ્વાદશ જ્યોતિર્લિંગ યાત્રા, 51 શક્તિપીઠ યાત્રાનું ઉદાહરણ આપ્યું અને કહ્યું કે તેનો ઉપયોગ આપણા આસ્થાના સ્થળોને જોડવા સાથે સાથે દેશની એકતાને મજબૂત કરવા માટે થાય છે. દેશના ઘણા મોટા શહેરોની આખી અર્થવ્યવસ્થા આ યાત્રાઓ પર નિર્ભર હોવાનું અવલોકન કરીને, પ્રધાનમંત્રીએ યાત્રાઓની વર્ષો જૂની પરંપરા હોવા છતાં સમયને અનુરૂપ સુવિધાઓ વધારવા માટે વિકાસના અભાવ અંગે શોક વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે સેંકડો વર્ષોની ગુલામી અને આઝાદી પછીના દાયકાઓમાં આ સ્થાનોની રાજકીય ઉપેક્ષા એ દેશને નુકસાન પહોંચાડવાનું મૂળ કારણ હતું. "આજનું ભારત આ પરિસ્થિતિને બદલી રહ્યું છે",એમ પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કારણ કે તેમણે નોંધ્યું હતું કે સુવિધાઓમાં વધારો પ્રવાસીઓમાં આકર્ષણમાં વધારો તરફ દોરી જાય છે. તેમણે વારાણસીમાં કાશી વિશ્વનાથ ધામનું ઉદાહરણ આપ્યું અને માહિતી આપી કે મંદિરના પુનઃનિર્માણ પહેલા એક વર્ષમાં લગભગ 80 લાખ લોકો મંદિરની મુલાકાત લેતા હતા, પરંતુ જીર્ણોદ્ધાર પછી ગયા વર્ષે પ્રવાસીઓની સંખ્યા 7 કરોડને વટાવી ગઈ હતી. તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે કેદારઘાટીમાં પુનઃનિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થયા પહેલા માત્ર 4-5 લાખની સરખામણીમાં 15 લાખ ભક્તો બાબા કેદારના દર્શન કરવા ગયા છે. તેવી જ રીતે ગુજરાતના પાવાગઢમાં પણ પ્રધાનમંત્રીએ માહિતી આપી હતી કે જીર્ણોદ્ધાર પહેલા માત્ર 4 થી 5 હજાર લોકોની સરખામણીમાં 80 હજાર યાત્રિકો મા કાલિકાના દર્શન માટે જાય છે. પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે સુવિધાઓમાં વધારાની સીધી અસર પ્રવાસીઓની સંખ્યા પર પડે છે અને વધતી સંખ્યાનો અર્થ રોજગાર અને સ્વ-રોજગાર માટેની વધુ તકો છે. પ્રધાનમંત્રીએ વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા સ્ટેચ્યુ ઑફ યુનિટીની પણ વાત કરી અને માહિતી આપી હતી કે તેના પૂર્ણ થયાના એક વર્ષમાં 27 લાખ પ્રવાસીઓએ આ સ્થળની મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે રેખાંકિત કર્યું હતું કે ભારતનું પ્રવાસન ક્ષેત્ર વધતી જતી નાગરિક સુવિધાઓ, સારી ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી, સારી હોટેલો અને હોસ્પિટલો, ગંદકીને કોઈ સ્થાન નહીં અને ઉત્તમ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે અનેકગણો વધારો કરી શકે છે.
પ્રધાનમંત્રીએ અમદાવાદ, ગુજરાતમાં કાંકરિયા તળાવ પ્રોજેક્ટનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને માહિતી આપી હતી કે તળાવના પુનઃવિકાસ સિવાય ખાદ્યપદાર્થોના સ્ટોલમાં કામ કરતા લોકો માટે કૌશલ્ય વિકાસ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સાથે સ્વચ્છતા પર ભાર મૂક્યો હતો અને માહિતી આપી હતી કે લાગુ પ્રવેશ ફી હોવા છતાં લગભગ 10,000 લોકો દરરોજ સ્થળની મુલાકાત લે છે. "દરેક પ્રવાસન સ્થળ પોતાનું રેવન્યુ મોડલ પણ વિકસાવી શકે છે",એમ પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું.
"આપણા ગામડાઓ પર્યટનના કેન્દ્રો બની રહ્યા છે",એવી પ્રધાનમંત્રીએ ટિપ્પણી કરી હતી કારણ કે તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સુધરતા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને કારણે દૂરના ગામડાઓ હવે પ્રવાસનના નકશા પર આવી રહ્યા છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે કેન્દ્ર સરકારે સરહદે આવેલા ગામડાઓ માટે વાઈબ્રન્ટ વિલેજ યોજના શરૂ કરી છે અને હોમસ્ટે, નાની હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટ જેવા વ્યવસાયોને ટેકો આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
ભારતમાં વિદેશી પ્રવાસીઓની વધતી જતી સંખ્યા પર ધ્યાન દોરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ ભારત પ્રત્યેના વધતા આકર્ષણની નોંધ લીધી અને માહિતી આપી કે ગયા વર્ષે જાન્યુઆરીમાં માત્ર 2 લાખની સરખામણીએ આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં 8 લાખ વિદેશી પ્રવાસીઓ ભારતમાં આવ્યા છે. પ્રધાનમંત્રીએ આવા પ્રવાસીઓને પ્રોફાઈલ કરવાની અને મહત્તમ ખર્ચ કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા દેશ તરફ આકર્ષવા માટે વિશેષ વ્યૂહરચના બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ભારતમાં આવતા વિદેશી પ્રવાસીઓ સરેરાશ 1700 ડોલરનો ખર્ચ કરે છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ અમેરિકામાં સરેરાશ 2500 ડોલર અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં 5000 ડોલરનો ખર્ચ કરે છે. "ભારત પાસે વધુ ખર્ચ કરતા પ્રવાસીઓને ઓફર કરવા માટે ઘણું બધું છે",એવો તેમણે નિર્દેશ કર્યો. પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ વિચાર સાથે સુસંગત થવા માટે દરેક રાજ્યએ તેની પ્રવાસન નીતિમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર છે. તેમણે પક્ષી નિરીક્ષકોનું ઉદાહરણ આપ્યું કે જેઓ મહિનાઓ સુધી દેશમાં કેમ્પ કરે છે અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આવા સંભવિત પ્રવાસીઓને લક્ષ્ય બનાવવા માટે નીતિઓ બનાવવી જોઈએ.
પ્રવાસન ક્ષેત્રના મૂળભૂત પડકારને ઉજાગર કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ અહીં વ્યાવસાયિક પ્રવાસી માર્ગદર્શકોની અછત તરફ ધ્યાન દોર્યું અને ગાઈડ માટે સ્થાનિક કોલેજોમાં પ્રમાણપત્ર અભ્યાસક્રમોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમણે એવું સૂચન કર્યું હતું કે ચોક્કસ પ્રવાસન સ્થળ પર કામ કરતા માર્ગદર્શકો પાસે પણ ચોક્કસ ડ્રેસ કે યુનિફોર્મ હોવો જોઈએ જેથી પ્રવાસીઓને પહેલી નજરે જ ખબર પડી જાય. પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે પ્રવાસીઓનું મન પ્રશ્નોથી ભરેલું છે અને માર્ગદર્શિકાઓ તેમને તે બધા પ્રશ્નોના જવાબો શોધવામાં મદદ કરી શકે છે.
પ્રધાનમંત્રીએ ઉત્તરપૂર્વમાં શાળા અને કૉલેજની યાત્રાઓને પ્રોત્સાહન આપવા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો જેથી વધુ લોકો જાગૃત થાય અને પ્રવાસીઓ માટે માળખાકીય સુવિધાઓ અને સુવિધાઓ વિકસાવવાનું શરૂ કરે. તેમણે વેડિંગ ડેસ્ટિનેશન તેમજ સ્પોર્ટ્સ ડેસ્ટિનેશનને પ્રોત્સાહન આપવા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. પ્રધાનમંત્રીએ આવા 50 પ્રવાસન સ્થળો વિકસાવવા પર ભાર મૂક્યો હતો કે વિશ્વભરમાંથી દરેક પ્રવાસી તેમની ભારતની યાત્રા પર આવે. તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સૂચિબદ્ધ તમામ ભાષાઓમાં પ્રવાસન સ્થળો માટે એપ્સ વિકસાવવાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સંબોધન સમાપ્ત કરતાં, પ્રધાનમંત્રીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ વેબિનાર પર્યટન સાથે સંબંધિત દરેક પાસાઓ પર ગંભીરતાથી વિચાર કરશે અને વધુ સારા ઉકેલો રજૂ કરશે. "દેશમાં પર્યટનમાં કૃષિ, રિયલ એસ્ટેટ વિકાસ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેક્સટાઇલ જેવી જ ક્ષમતા છે",એવું પ્રધાનમંત્રીએ તારણ કાઢ્યું.
भारत में हमें टूरिज्म सेक्टर को नई ऊंचाई देने के लिए Out of the Box सोचना होगा और Long Term Planning करके चलना होगा। pic.twitter.com/Mwp8UG6RML
— PMO India (@PMOIndia) March 3, 2023
भारत के संदर्भ में देखें तो टूरिज्म का दायरा बहुत बड़ा है। pic.twitter.com/5KqMErKjfa
— PMO India (@PMOIndia) March 3, 2023
जब यात्रियों के लिए सुविधाएं बढ़ती हैं, तो कैसे यात्रियों में आकर्षण बढ़ता है, उनकी संख्या में भारी वृद्धि होती है, ये भी हम देश में देख रहे हैं। pic.twitter.com/ZQ8GEhsEDv
— PMO India (@PMOIndia) March 3, 2023
बेहतर होते इंफ्रास्ट्रक्चर के कारण हमारे दूर-सुदूर के गांव, अब टूरिज्म मैप पर आ रहे हैं। pic.twitter.com/cAecutjVEJ
— PMO India (@PMOIndia) March 3, 2023
