ભારતના માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર, ફ્રેન્ચ પ્રજાસત્તાકના રાષ્ટ્રપતિ શ્રી ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન 17 થી 19 ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન ભારતની સત્તાવાર મુલાકાતે આવ્યા છે અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026માં ભાગ લીધો હતો. મુલાકાત દરમિયાન, બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો કરી અને 17 ફેબ્રુઆરીના રોજ મુંબઈમાં 2026 ભારત-ફ્રાન્સ નવીનતાના વર્ષનું સંયુક્ત રીતે ઉદ્ઘાટન કર્યું. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોનની આ ભારતની ચોથી મુલાકાત છે અને ફેબ્રુઆરી 2025માં પ્રધાનમંત્રી મોદીની ફ્રાન્સની મુલાકાત પછી આ મુલાકાત થઈ રહી છે. આ પ્રસંગે, બંને નેતાઓ આગામી દાયકાઓમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગને માર્ગદર્શન આપવા માટે સંબંધોને "વિશેષ વૈશ્વિક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી" સુધી વધારવા સંમત થયા હતા. સંબંધોમાં સુધારો એ ભારત-ફ્રાન્સ સંબંધો પર બંને નેતાઓની વધતી જતી મહત્વાકાંક્ષાઓ અને દ્રષ્ટિકોણને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે વૈશ્વિક ભલા માટે એક બળ તરીકે કાર્ય કરશે જે ફક્ત તેમના અર્થતંત્રોમાં સમૃદ્ધિ અને સ્થિતિસ્થાપકતા બનાવવા અને તેમના દેશોની સુરક્ષાને આગળ વધારવામાં મદદ કરી શકશે નહીં, પરંતુ વધતા જતા અનિશ્ચિત વૈશ્વિક વાતાવરણમાં પડકારોનો સામનો કરવા માટે સામૂહિક રીતે કાર્ય કરશે અને આમ, સ્થિર નિયમો-આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા બનાવવામાં મદદ કરશે. બંને દેશોએ 2023માં વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની 25મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી, જે પ્રસંગે તેમણે 2047 સુધીના દ્વિપક્ષીય સંબંધો માટે માર્ગ નક્કી કરવા માટે હોરાઇઝન 2047 રોડમેપ અપનાવ્યો, જે ભારતની સ્વતંત્રતાના શતાબ્દી વર્ષ, બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધોની શતાબ્દી અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના 50 વર્ષ છે.
બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય સહયોગ અને હોરાઇઝન 2047ના અમલીકરણની પ્રગતિની નિયમિતપણે સમીક્ષા કરવા માટે, ખાસ કરીને ઉન્નત ભાગીદારી, આર્થિક સુરક્ષા, વૈશ્વિક મુદ્દાઓ અને લોકો-થી-લોકોના આદાનપ્રદાનના ક્ષેત્રોમાં વાર્ષિક વ્યાપક વિદેશ મંત્રી સંવાદ શરૂ કર્યો છે. ભારત અને ફ્રાન્સનો સંરક્ષણ અને સુરક્ષામાં સહયોગનો લાંબો ઇતિહાસ છે જે સંરક્ષણ પ્લેટફોર્મના સહ-ડિઝાઇન, સહ-વિકાસ અને સહ-ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને વધુ ગાઢ બન્યો છે અને ફ્રાન્સ વિશ્વના અગ્રણી સંરક્ષણ ભાગીદારોમાંના એક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. બંને દેશોએ મોટી ક્ષમતાવાળા પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ અને નાના મોડ્યુલર રિએક્ટર અને એડવાન્સ્ડ મોડ્યુલર રિએક્ટર જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં સંભવિત સહયોગ પર ફળદાયી ચર્ચાઓ દ્વારા નાગરિક પરમાણુ ઊર્જામાં સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવ્યો છે. બંને દેશો અવકાશના ક્ષેત્રમાં લાંબા સમયથી સહયોગ ધરાવે છે, જેમાં સંયુક્ત ઉપગ્રહ વિકાસ, લોન્ચર્સ અને માનવ ઉડાન કાર્યક્રમો જેવા ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે. બંને દેશોએ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), નવીનતા, સંશોધન, ટેકનોલોજી, ડિજિટલ અને સાયબર સ્પેસ, આરોગ્ય, સંસ્કૃતિ, અર્થતંત્ર, શૈક્ષણિક સંબંધો અને લોકોથી લોકો આદાનપ્રદાન જેવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગનો વિસ્તાર અને વૈવિધ્યસભર વિકાસ કર્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રોકાણ સંબંધો વધુ ગાઢ બન્યા છે અને બંને દેશો વિશ્વસનીય, વિશ્વસનીય અને સ્થિતિસ્થાપક પુરવઠા શૃંખલાઓ બનાવવા તેમજ તેમની આર્થિક સુરક્ષાને સુરક્ષિત રાખવા માટે સહયોગ કરી રહ્યા છે.
ખાસ વૈશ્વિક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની સ્થાપના દ્વારા, ભારત અને ફ્રાન્સ દ્વિપક્ષીય, પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સ્તરે ગાઢ સહયોગ અને સંકલન માટે પ્રતિબદ્ધ છે, જે ભારત-ફ્રાન્સ હોરાઇઝન 2047 રોડમેપ દ્વારા માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે. બંને નેતાઓએ, વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન, સંશોધન અને નવીનતાને આગળ વધારવાના મહત્વ અને આ ક્ષેત્રોમાં ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે લાંબા અને સ્થાયી જોડાણને સ્વીકારીને, સંયુક્ત રીતે 2026 ભારત-ફ્રાન્સ નવીનતા વર્ષનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ વર્ષે ભારત અને ફ્રાન્સમાં નવીનતા, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, સાયબરસ્પેસ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, આરોગ્યસંભાળ, ટકાઉ વિકાસ, સાંસ્કૃતિક અને સર્જનાત્મક અર્થતંત્ર, અને સંશોધન અને શિક્ષણ જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોને આવરી લેતા ઉચ્ચ-પ્રભાવશાળી સહયોગની શ્રેણી રજૂ કરવામાં આવશે. આ જોડાણોનો ઉદ્દેશ્ય સ્ટાર્ટઅપ્સ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ વચ્ચે હાલના સહયોગને સમૃદ્ધ બનાવવા અને નવા સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જે ભારત અને ફ્રાન્સની સ્માર્ટ, વધુ ટકાઉ ભવિષ્ય માટે ઉકેલો સહ-વિકાસ કરવાની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને ભારતના AI ઇમ્પેક્ટ સમિટના સફળ આયોજન બદલ પ્રધાનમંત્રી મોદીને અભિનંદન આપ્યા. આ સમિટમાં, જોખમોને સંબોધિત કરવાની સાથે, AI દ્વારા ઓફર કરવામાં આવતી તકો પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો અને ફેબ્રુઆરી 2025માં પેરિસમાં ફ્રાન્સ દ્વારા આયોજિત અને રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોન અને પ્રધાનમંત્રી મોદી દ્વારા સહ-અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી AI એક્શન સમિટમાં થયેલી પ્રગતિ પર આધાર રાખવામાં આવ્યો હતો. ભારત-ફ્રાન્સ વચ્ચે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અંગેની ઘોષણાને યાદ કરીને, બંને નેતાઓએ લોકો, જાહેર હિત, ગ્રહ અને આપણા લોકોની પ્રગતિ માટે સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય AI પ્રત્યે પોતાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી. બંને પક્ષોએ ખુલ્લાપણા દ્વારા AI સંસાધનોનું લોકશાહીકરણ કરવા અને વૈશ્વિક AI વિભાજનને દૂર કરવાના મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતો તરીકે સમર્થન આપ્યું.
ફ્રાન્સે સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા અને કાર્યક્ષમતા પર કાર્યકારી જૂથના સહ-અધ્યક્ષ તરીકે પણ નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીને 2026માં ફ્રાન્સ દ્વારા આયોજિત G7 સમિટમાં ભાગ લેવા માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું અને ભારતને સમિટ પહેલા ચર્ચાઓ અને તૈયારીના કાર્યમાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા આમંત્રણ આપ્યું હતું, મુખ્યત્વે વૈશ્વિક મેક્રોઇકોનોમિક અસંતુલનને દૂર કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી અને એકતા માટે એક નવો દાખલો વ્યાખ્યાયિત કરવાના મુખ્ય મુદ્દાઓ પર. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ આમંત્રણનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કર્યું, G7 સાથે ભારતની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી ભાગીદારી અને વૈશ્વિક આર્થિક અસંતુલન, વિકાસ ધિરાણ, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી, આર્થિક સુરક્ષા, સ્થિતિસ્થાપક પુરવઠા શૃંખલાઓ, જળવાયુ કાર્યવાહી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને સંબોધવા પર વૈશ્વિક ચર્ચાઓમાં રચનાત્મક યોગદાન આપવાની તેની પ્રતિબદ્ધતાને ધ્યાનમાં લીધી. બંને નેતાઓએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે ભારતની ભાગીદારી વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા અને વધુ સંતુલિત, સમાવેશી અને સ્થિતિસ્થાપક આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સામૂહિક પ્રયાસોને વધુ મજબૂત બનાવશે.
બંને નેતાઓએ વૈશ્વિક પડકારો, ખાસ કરીને મેક્રોઇકોનોમિક મુદ્દાઓનો સામનો કરવા માટે સામૂહિક પ્રયાસોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને 11 અને 12 મે, 2026ના રોજ કેન્યાના નૈરોબીમાં યોજાનારી "આફ્રિકા ફોરવર્ડ: ભાગીદારી આફ્રિકા અને ફ્રાન્સ વચ્ચે નવીનતા અને વિકાસ માટે" સમિટમાં ભાગ લેવા માટે પ્રધાનમંત્રી મોદીને રાષ્ટ્રપતિ રૂટો સાથે સંયુક્ત રીતે આપેલા આમંત્રણને યાદ કર્યું. ફ્રાન્સ અને આફ્રિકન દેશો બંને સાથે ભારતના લાંબા સમયથી ચાલતા અને મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોને ધ્યાનમાં લેતા, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ આમંત્રણ બદલ આભાર માન્યો અને પરસ્પર હિતના ક્ષેત્રોમાં, ખાસ કરીને ઊર્જા સંક્રમણ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા, આરોગ્ય, કૃષિ અને વાદળી અર્થતંત્રમાં સમર્થનની પુષ્ટિ કરી. બંને નેતાઓએ ભારત-પ્રશાંત ક્ષેત્ર અને તેનાથી આગળ નિયમો-આધારિત વ્યવસ્થા પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી.
સંબંધોના ઉન્નતિથી ભવિષ્યના ક્ષેત્રોમાં બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ મજબૂત થશે, જેથી તેમની સાર્વભૌમત્વ અને નિર્ણય લેવાની સ્વાયત્તતાને મજબૂત બનાવી શકાય, અને ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચેના સહયોગ સહિત, આપણા વિશ્વ સામેના મુખ્ય પડકારોનો સાથે મળીને જવાબ આપી શકાય. તેમણે સમાન અને શાંતિપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા ટકાવી રાખવા, તાત્કાલિક વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા અને ટેકનોલોજીકલ અને આર્થિક ક્ષેત્રો સહિત ઉભરતા વિકાસ માટે વિશ્વને તૈયાર કરવા માટે સુધારેલા અને અસરકારક બહુપક્ષીયવાદ માટેના તેમના આહવાનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો . બંને નેતાઓએ ખાસ કરીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેઓ UNSC બાબતો સહિત બહુપક્ષીય મંચ પર નજીકથી સંકલન કરવા સંમત થયા, અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના સુધારા પર આંતર-સરકારી વાટાઘાટો પૂર્ણ કરવા માટે તેમના પ્રયાસો ચાલુ રાખવાનું વચન આપ્યું. ફ્રાન્સે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતના કાયમી સભ્યપદ માટે પોતાના મજબૂત સમર્થનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. તેઓ સામૂહિક અત્યાચારના કેસોમાં વીટોના ઉપયોગના નિયમન પર વાતચીતને મજબૂત બનાવવા સંમત થયા.
તેમણે લાંબા ગાળાના વૈશ્વિક પડકારો અને વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ પર વ્યાપક ચર્ચા કરી અને તેમના જોડાણને વધુ તીવ્ર બનાવવા સંમત થયા. બંને નેતાઓએ EU-ભારત સંબંધોને મજબૂત બનાવવાના મુખ્ય મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો અને ભારત અને EU વચ્ચેના ઐતિહાસિક શિખર સંમેલનને આવકાર્યો, જે દરમિયાન ભારત-EU મુક્ત વેપાર કરારની વાટાઘાટો પૂર્ણ થઈ. FTA ભારત, ફ્રાન્સ અને યુરોપ વચ્ચે વધુ આર્થિક સહયોગ માટે તકો ખોલશે, આપણા વ્યવસાયોની સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત બનાવશે, ટકાઉ સમૃદ્ધિ અને સ્થિતિસ્થાપક મૂલ્ય શૃંખલાઓના નવા યુગની શરૂઆત કરશે. બંને નેતાઓએ સુરક્ષા અને સંરક્ષણ ભાગીદારીના નિષ્કર્ષનું સ્વાગત કર્યું , જે EU અને ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતામાં ફાળો આપશે, અને દરિયાઈ સુરક્ષા, સાયબર સુરક્ષા, હાઇબ્રિડ ધમકીઓ, અવકાશ અને આતંકવાદ વિરોધી જેવા સામાન્ય સુરક્ષા પડકારો પર ઊંડાણપૂર્વકના આદાનપ્રદાન અને સહયોગ માટે અને પરસ્પર ફાયદાકારક સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક માળખું પૂરું પાડશે.
બંને નેતાઓએ યુક્રેનમાં યુદ્ધ અંગે તેમની ચિંતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો, જે સતત માનવીય દુઃખ અને નકારાત્મક વૈશ્વિક પરિણામોનું કારણ બની રહ્યું છે.
તેમણે દુશ્મનાવટ બંધ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો અને યુએન ચાર્ટર અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના સિદ્ધાંતો, જેમાં સ્વતંત્રતા, સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનો સમાવેશ થાય છે, અનુસાર સંવાદ અને રાજદ્વારી દ્વારા યુક્રેનમાં વ્યાપક, ન્યાયી અને સ્થાયી શાંતિ માટે સમર્થન વ્યક્ત કર્યું. બંને પક્ષોએ ઈરાન અને પ્રદેશમાં તાજેતરના ચિંતાજનક વિકાસની ચર્ચા કરી.
તેમણે શાંતિપૂર્ણ રીતે મુદ્દાઓના ઉકેલ માટે સંવાદ અને રાજદ્વારીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. બંને નેતાઓએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા ઠરાવ 2803 અને ન્યૂયોર્ક ઘોષણામાં સમાવિષ્ટ સિદ્ધાંતો અનુસાર ગાઝા માટે શાંતિ યોજનાના અમલીકરણને પોતાનો ટેકો વ્યક્ત કર્યો. તેમણે તમામ પક્ષોને ઠરાવને સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં મૂકવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. બંને પક્ષોએ ન્યાયી અને ટકાઉ શાંતિ માટેના પ્રયાસોને સમર્થન આપવાની તૈયારી દર્શાવી અને ગાઝા પટ્ટીમાં ઝડપી, સલામત અને અવરોધ વિના સહાય પહોંચાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.
બંને નેતાઓએ સંવાદ અને રાજદ્વારી દ્વારા બે-રાજ્ય ઉકેલના અમલીકરણ પર આધારિત ન્યાયી અને સ્થાયી ઉકેલ માટે ભારત અને ફ્રાન્સની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો.
I. સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વ માટે ભાગીદારી
ફ્રાન્સ અને ભારત વચ્ચેના ઊંડા અને લાંબા સમયથી ચાલતા સંરક્ષણ સહયોગને યાદ કરીને, પ્રધાનમંત્રી મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોન 2024માં સંમત થયેલા મહત્વાકાંક્ષી સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક રોડમેપ સાથે સુસંગત, હવાઈ, નૌકાદળ અને જમીન પ્રણાલીઓ અને ઉભરતી દ્વિ-ઉપયોગ તકનીકોના ક્ષેત્ર સહિત અદ્યતન સંરક્ષણ પ્લેટફોર્મના સંયુક્ત સંશોધન, સહ-ડિઝાઇન, સહ-વિકાસ અને સહ-ઉત્પાદનને વધુ તીવ્ર બનાવવા સંમત થયા. આ મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશોના સંરક્ષણ પ્રધાનો વચ્ચે વાર્ષિક સંરક્ષણ સંવાદ યોજાવાની તેઓ આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા હતા. તેમણે નવેમ્બર 2025માં DGA અને DRDO વચ્ચે સંરક્ષણ ટેકનોલોજીમાં સહયોગ માટે ટેકનિકલ વ્યવસ્થા પર હસ્તાક્ષરનું પણ સ્વાગત કર્યું, જે બંને એજન્સીઓ વચ્ચે સંશોધન અને વિકાસ ભાગીદારી માટે એક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડશે.
ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે ઉચ્ચ ટેકનોલોજી સહયોગમાં હાલના વિશ્વાસના આધારે, બંને નેતાઓ એક સંયુક્ત એડવાન્સ્ડ ટેકનોલોજી વિકાસ જૂથની રચના કરવા સંમત થયા હતા જે સ્પર્ધાત્મક લશ્કરી ધાર જાળવી રાખવા અને સપ્લાય ચેઇન નબળાઈઓને ઘટાડવા માટે ઓળખાયેલા વિશિષ્ટ ક્ષેત્રોમાં ઉભરતી અને મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજીઓ સહ-વિકાસ કરવાની તકો શોધશે. તેમણે હેલિકોપ્ટર અને જેટ એન્જિનમાં સંરક્ષણ સહયોગને આગળ વધારવા અને બંને બાજુના સંબંધિત સંસ્થાઓ વચ્ચે ઉત્તમ સહયોગ પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓનું સ્વાગત કર્યું. ખાસ કરીને, બંને નેતાઓએ 26 રાફેલ -મરીન ફાઇટર જેટ ખરીદવાના કરારની પ્રશંસા કરી. તેમણે મેક ઇન ઇન્ડિયા પહેલ હેઠળ સંરક્ષણ એરોનોટિક્સમાં, ખાસ કરીને ફાઇટર એરક્રાફ્ટ અને કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ એન્જિનના ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં, તેમની ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી અને આ સંદર્ભમાં તાજેતરના સકારાત્મક વિકાસનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે સફરાન જૂથની સંબંધિત સંસ્થાઓ અને તેમના ભારતીય સમકક્ષો વચ્ચે ઉત્તમ સહયોગની નોંધ લીધી . તેમણે ભારતીય મલ્ટી રોલ હેલિકોપ્ટર (IMRH)ના વિકાસ માટે સફ્રાન અને HAL વચ્ચે ચાલી રહેલી ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી. બંને પક્ષોએ LEAP એન્જિન માટે જાળવણી, સમારકામ અને ઓવરહોલ (MRO) સુવિધાના ઉદ્ઘાટન, રાફેલ વિમાનો પર લગાવવામાં આવેલા M-88 એન્જિન માટે MRO સુવિધાની સ્થાપના અને ભારતમાં HAMMER મિસાઇલોના ઉત્પાદન માટે ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ સાથે સંયુક્ત સાહસનું સ્વાગત કર્યું. બંને નેતાઓએ સંયુક્ત રીતે H125 ફાઇનલ એસેમ્બલી લાઇનનું ઉદ્ઘાટન પણ કર્યું, જે ભારતમાં તેના પ્રકારની પ્રથમ ખાનગી ક્ષેત્રની હેલિકોપ્ટર ઉત્પાદન સુવિધા છે, જે એક ઐતિહાસિક મેક ઇન ઇન્ડિયા સીમાચિહ્નરૂપ છે, જે ભારતના વધતા બજાર અને ત્રીજા દેશોમાં નિકાસ માટે TATA એડવાન્સ્ડ સિસ્ટમ્સ અને એરબસની શક્તિને જોડશે. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ભારતના પિનાકા MBRL માં ફ્રેન્ચ પક્ષ દ્વારા વધી રહેલી રુચિની પ્રશંસા કરી.
બંને નેતાઓએ મેડ-ઇન-ઇન્ડિયા સ્કોર્પિન પ્રોગ્રામ (P75 - કલવરી ) ની સફળતા પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેની છઠ્ઠી સબમરીન 15 જાન્યુઆરી, 2025ના રોજ ભારતીય નૌકાદળને સોંપવામાં આવી હતી, અને સબમરીનમાં સહયોગ ચાલુ રાખવાનું સ્વાગત કર્યું. બંને નેતાઓએ 2025 માં ત્રણ મુખ્ય દ્વિપક્ષીય કવાયતો (વરુણ , શક્તિ અને ગરુડ) સહિત તમામ ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય લશ્કરી કવાયતોના નિયમિત આચરણ તેમજ ફ્રેન્ચ અવકાશ લશ્કરી કવાયતોમાં ભારતની ભાગીદારી સહિત બહુપક્ષીય કવાયતોમાં બંને પક્ષોની ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી. તેમણે બંને દેશો વચ્ચે નિયમિત પોર્ટ કોલનું પણ સ્વાગત કર્યું. બંને નેતાઓએ 2026માં આપણી સંબંધિત સેનાઓમાં અધિકારીઓની તૈનાતીનું પણ સ્વાગત કર્યું, જે આપણા સશસ્ત્ર દળો વચ્ચે પરસ્પર જ્ઞાનને મજબૂત બનાવવામાં ફાળો આપશે.
બંને નેતાઓએ બંને દેશોના સશસ્ત્ર દળો વચ્ચે ઓપરેશનલ જોડાણો વધારવાની આશા વ્યક્ત કરી. બંને નેતાઓએ જાન્યુઆરી, 2024માં હસ્તાક્ષર કરાયેલા લેટર ઓફ ઇન્ટેન્ટ અનુસાર, સંરક્ષણ ક્ષેત્રના ક્ષેત્રમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી. DRDO અને DGA વચ્ચેની ટેકનિકલ વ્યવસ્થા, જેમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રનો સમાવેશ થાય છે, તે પરસ્પર હિતના નવીન રાજ્ય-સ્તરીય અને ઔદ્યોગિક સહયોગ માટે એક માળખું પૂરું પાડે છે.
ગ્રીન અને ડિજિટલ અર્થતંત્ર, ઉભરતી તકનીકો અને અદ્યતન ઉત્પાદનને ટેકો આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની મુખ્ય ભૂમિકાને ઓળખીને, બંને નેતાઓ વૈવિધ્યસભર, ટકાઉ, જવાબદાર અને સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઇન બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને દુર્લભ પૃથ્વીના સંશોધન, નિષ્કર્ષણ, પ્રક્રિયા અને રિસાયક્લિંગ તકનીકોમાં સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવા સંમત થયા.
આ સંદર્ભમાં, બંને પક્ષોએ ફ્રાન્સ અને ભારત વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના ક્ષેત્રમાં સહયોગ અંગેના સંયુક્ત ઉદ્દેશ્ય ઘોષણાપત્રનું સ્વાગત કર્યું. બંને નેતાઓએ ભારત-મધ્ય પૂર્વ-યુરોપ આર્થિક કોરિડોર (IMEC) પર સહયોગ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી, વૈશ્વિક વેપાર, જોડાણ અને સમૃદ્ધિને પુનઃઆકારિત કરવા અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેની પરિવર્તનશીલ સંભાવનાને ઓળખી.
આ પ્રોજેક્ટની આસપાસની પ્રારંભિક ચર્ચાઓની પ્રશંસા કરતા, તેમણે 2026માં આ પહેલને આગળ વધારવા માટે નક્કર પગલાં લેવા માટે પ્રથમ IMEC મંત્રીસ્તરીય બેઠકને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમણે ઓસ્ટ્રેલિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત સાથે ત્રિપક્ષીય સ્વરૂપોમાં સહયોગની પ્રશંસા કરી અને તેમના સંબંધિત અધિકારીઓને આ પહેલ હેઠળ પરસ્પર ઓળખાયેલા કાર્યક્ષેત્રોને અમલમાં મૂકવા માટે ઓસ્ટ્રેલિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત સરકારના અધિકારીઓ સાથે મળીને કામ કરવા માટે નવી મહત્વાકાંક્ષા પ્રેરિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
તેમણે મુક્ત, ખુલ્લા, સમૃદ્ધ અને નિયમો આધારિત ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી અને 2018ના 'હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારત-ફ્રાન્સ સહકારના સંયુક્ત વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણ' અને 2023ના 'ભારત-ફ્રાન્સ ઈન્ડો-પેસિફિક રોડમેપ' અનુસાર, ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ગાઢ સહયોગ માટે હાકલ કરી. તેમણે ભારત-પ્રશાંત મહાસાગર પહેલ (IPOI) હેઠળ વધુ મજબૂત જોડાણ અને ભારતના અધ્યક્ષતામાં હિંદ મહાસાગર રિમ એસોસિએશનમાં સહયોગને મજબૂત બનાવવાની પણ આશા વ્યક્ત કરી . તેમણે આ ક્ષેત્રમાં સંયુક્ત પહેલના નવીનતમ વિકાસનું સ્વાગત કર્યું, જેમાં ભારતીય અને ફ્રેન્ચ બંને ભંડોળ સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર જોડાણ (ISA) દ્વારા ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના દેશોમાં તાજેતરમાં નવી સૌર ઉર્જા તાલીમ , તેમજ ત્રીજા દેશોમાં આપત્તિ સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત બનાવવા માટે ગઠબંધન ફોર ડિઝાસ્ટર રેઝિલિયન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર્સ (CDRI) અને AFD ગ્રુપ વચ્ચે સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષરનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ઇન્ડો-પેસિફિક ત્રિકોણીય વિકાસ સહકાર (IPTDC) પર પ્રગતિની પ્રશંસા કરી, જેનો હેતુ ઇન્ડો-પેસિફિકના ત્રીજા દેશોના આબોહવા અને SDG કેન્દ્રિત પ્રોજેક્ટ્સને ટેકો આપવાનો છે, જેમાં બંને પક્ષોએ ડિજિટલ સ્ટાર્ટઅપ્સ , આરોગ્ય અને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રોમાં સંયુક્ત રીતે પ્રોજેક્ટ્સ ઓળખ્યા છે જે એકસાથે અમલમાં મુકવામાં આવશે.
અવકાશ ક્ષેત્રમાં, તેમણે CNES અને ISRO વચ્ચેની ભાગીદારીની મજબૂતાઈની પ્રશંસા કરી અને તેમના અવકાશ ઉદ્યોગો વચ્ચે ઊંડા સહયોગના વિકાસને ટેકો આપ્યો. આ ઉદ્દેશ્યને આગળ વધારવામાં ભારત-ફ્રાન્સ વ્યૂહાત્મક અવકાશ સંવાદના પ્રથમ બે સત્રોના નોંધપાત્ર યોગદાનને ધ્યાનમાં લેતા, તેમણે 2026 માં ત્રીજું સત્ર વહેલા બોલાવવા હાકલ કરી. સંરક્ષણ અવકાશમાં સહયોગ અંગેના ઉદ્દેશ પત્રના આધારે, બંને નેતાઓ અવકાશમાં સાર્વભૌમ પહોંચ અને અવકાશ પરિસ્થિતિગત જાગૃતિ વધારવાના સંદર્ભમાં તેમના સહયોગને મજબૂત બનાવવા સંમત થયા.
ભારતે જુલાઈ 2026માં ફ્રાન્સ દ્વારા અવકાશમાં બહુપક્ષીયતાને મજબૂત બનાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સમિટના આયોજનનું સ્વાગત કર્યું અને તેમાં ભાગીદારીની પુષ્ટિ કરી. બંને નેતાઓએ તેમની મુખ્ય સમુદ્રી સંસ્થાઓ વચ્ચે સહકારને વધુ ગાઢ બનાવવા અને મહાસાગર-અવકાશ જોડાણમાં સહભાગિતા વિકસાવવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો, ખાસ કરીને CNES અને INCOIS વચ્ચે મજબૂત સહયોગ દ્વારા સમુદ્રી કાફલાના સંબંધમાં સમુદ્રી નિરીક્ષણમાં સુધારો કરવા અને ટકાઉ વ્યવસ્થાપનને ટેકો આપવા માટે, જે મહાસાગરની સમૃદ્ધિ અને રક્ષણને સુમેળ બનાવે છે.
સાયબર ક્ષેત્રમાં, બંને નેતાઓએ ભારતીય અને ફ્રેન્ચ ઉદ્યોગો વચ્ચે સહભાગિતાના વિકાસ પર આધારિત મજબૂત દ્વિપક્ષીય ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી. બંને પક્ષોએ નિયમિત દ્વિપક્ષીય સાયબર સંવાદ અને જોડાણો દ્વારા સાયબર સહયોગને મજબૂત બનાવવા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે આગામી સંવાદ 2026માં યોજવાનું આહ્વાન કર્યું.
બંને નેતાઓએ સાયબરસ્પેસના વ્યૂહાત્મક મહત્વ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના ઉપયોગ અને સાયબરસ્પેસમાં જવાબદાર રાજ્ય વર્તણૂક માટેના માળખાના અમલીકરણ અંગે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં તેમના સંકલનને મજબૂત બનાવવાની તેમની ઇચ્છાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો, તેમજ દૂષિત સાયબર સાધનો અને પ્રથાઓના પ્રસારથી ઉદ્ભવતા મુદ્દાઓને સંબોધવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો. બંને નેતાઓએ સરહદ પાર આતંકવાદ સહિત તેના તમામ સ્વરૂપો અને અભિવ્યક્તિઓમાં આતંકવાદ અને હિંસક ઉગ્રવાદની સ્પષ્ટ અને સખત નિંદા કરી. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને એપ્રિલ 2025માં પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની કડક નિંદા કરી અને આતંકવાદ સામે ભારતના બચાવના અધિકારને સમર્થન આપ્યું. તેમણે નવેમ્બર 2025માં નવી દિલ્હીના લાલ કિલ્લા પાસે થયેલી આતંકવાદી ઘટનાની પણ નિંદા કરી. બંને નેતાઓએ આતંકવાદીઓ અને આતંકવાદી જૂથો અને તેમના સહયોગીઓ, જેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ 1267 પ્રતિબંધ સમિતિ દ્વારા સૂચિબદ્ધ કરાયેલા સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે, સામેની લડાઈમાં સહયોગ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. બંને પક્ષોએ તમામ દેશોને ફાઇનાન્શિયલ એક્શન ટાસ્ક ફોર્સ (FATF) અનુસાર આતંકવાદીઓના સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનો અને માળખાગત સુવિધાઓને નાબૂદ કરવા તેમજ આતંકવાદી નેટવર્કને વિક્ષેપિત કરવા અને આતંકવાદના ભંડોળનો સામનો કરવા માટે કામ કરવાનું ચાલુ રાખવા હાકલ કરી. બંને દેશોએ UN, FATF અને અન્ય બહુપક્ષીય પ્લેટફોર્મ પર સાથે મળીને કામ કરવાની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. ભારતે મે 2026 માં પેરિસમાં યોજાનારી આગામી નો મની ફોર ટેરર (NMFT) કોન્ફરન્સના ફ્રાન્સના આયોજનને સમર્થન વ્યક્ત કર્યું.
બંને નેતાઓએ નવેમ્બર 2025માં ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાર્ડ (NSG) અને ગ્રુપ ડી'ઇન્ટરવેન્શન ડે લા ગેન્ડરમેરી નેશનલ (GIGN) વચ્ચે આતંકવાદ વિરોધી સહયોગ માટે ઇરાદા પત્ર પર હસ્તાક્ષરનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે 2025માં એકબીજાના દેશોમાં MILIPOL પ્રદર્શનોના આયોજનમાં બંને દેશો વચ્ચેના પરસ્પર સમર્થનની પ્રશંસા કરી અને નવી દિલ્હી અને પેરિસમાં MILIPOL 2027ના સફળ આયોજનની રાહ જોઈ. બંને નેતાઓએ સપ્ટેમ્બર 2025માં યોજાયેલી આતંકવાદ વિરોધી સંવાદના પરિણામનું સ્વાગત કર્યું, જે ભારત-ફ્રાન્સ આતંકવાદ વિરોધી અને ગુપ્તચર સહયોગમાં વધારો દર્શાવે છે.
II. પ્લાનેટ માટે ભાગીદારી
બંને નેતાઓએ જળવાયુ પરિવર્તનની વધતી જતી અસરોને ઓળખી - જે ભારે હવામાન ઘટનાઓની વધતી તીવ્રતા અને આવર્તન દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ છે - અને પેરિસ કરાર અને ટકાઉ જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વને પુનઃપુષ્ટિ કરી. તેઓ તેના અસરકારક અમલીકરણ માટે નજીકથી સહયોગ કરવા અને વૈશ્વિક મહત્વાકાંક્ષા વધારવા માટે દળોમાં જોડાવા સંમત થયા, જેમાં વૈશ્વિક સરેરાશ તાપમાનમાં વધારાને પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તરોથી 2°C થી નીચે રાખવાનો અને તાપમાનમાં વધારાને પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તરોથી 1.5°C સુધી મર્યાદિત કરવાના પ્રયાસોનો સમાવેશ થાય છે. ફ્રાન્સ અને ભારતે આબોહવા કાર્યવાહીના આધાર તરીકે વિજ્ઞાનની ભૂમિકાનો બચાવ કરવાના તેમના નિર્ધારને પુનઃપુષ્ટિ કરી અને જળવાયુ પરિવર્તન પર આંતર-સરકારી પેનલ (IPCC)ના કાર્યને સમર્થન આપ્યું. તેમણે 2024થી ગઠબંધન ફોર ડિઝાસ્ટર રેઝિલિયન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (CDRI) અને 2018થી ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA)ના ફ્રાન્કો-ભારતીય પ્રમુખપદના માળખામાં બહુપક્ષીય મંચ પર દ્વિપક્ષીય સહયોગનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે નવી દિલ્હી સ્થિત આ બે સંસ્થાઓ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો, જે 2025 માં CDRI ના આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદના સહ-પ્રમુખ તરીકે ફ્રાન્સમાં યજમાનપદ અને બંને સંસ્થાઓને ભારત અને ફ્રાન્સના નક્કર સમર્થનમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. તેમણે પેરિસમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધનના યુરોપિયન કાર્યાલયની સ્થાપના માટે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓનું પણ સ્વાગત કર્યું. તેઓ ઇમારત ક્ષેત્રના ડીકાર્બોનાઇઝેશન અને સ્થિતિસ્થાપકતા માટે જોડાશે , ખાસ કરીને ડિક્લેરેશન ડી ચેલોટ અને તેની ઇન્ટરગવર્નમેન્ટલ કાઉન્સિલ ફોર બિલ્ડીંગ્સ એન્ડ ક્લાઇમેટ દ્વારા અને લીડરશીપ ગ્રુપ ફોર ઇન્ડસ્ટ્રી ટ્રાન્ઝિશન ( લીડઆઇટી ) પહેલ સહિત, મુશ્કેલ ક્ષેત્રોને ડીકાર્બોનાઇઝ કરવાના પ્રયાસોને સમર્થન આપશે.
બંને નેતાઓએ આબોહવા અને પર્યાવરણના મુદ્દાઓ પર ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે મજબૂત દ્વિપક્ષીય સહયોગની પ્રશંસા કરી. તેમણે નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય અને અર્થતંત્ર, નાણાં અને ઔદ્યોગિક અને ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ મંત્રાલય વચ્ચે નવીનીકરણીય ઉર્જા સહયોગ પર સમજૂતી કરારના નવીકરણનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે AFD ગ્રુપની સંડોવણી સાથે ભારતમાં શહેરી ગતિશીલતા, ઊર્જા સંક્રમણ, ગ્રીન ફાઇનાન્સ, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનના પ્રોજેક્ટ્સમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગની પ્રશંસા વ્યક્ત કરી. તેમણે નીતિ વચ્ચે ઉદ્દેશ્યના નિવેદન પર ચર્ચામાં પ્રગતિની નોંધ લીધી આયોગ અને AFD ગ્રુપ ભારતમાં ઊર્જા સંક્રમણની અસરોનું એક નવું મેક્રોઇકોનોમિક મોડેલિંગ સંયુક્ત રીતે વિકસાવવા માટે સંમત થયા.
બંને નેતાઓએ જૂન 2025માં નાઇસમાં આયોજિત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસાગર પરિષદ (UNOC-3)ની સફળતાનું સ્વાગત કર્યું. ફ્રાન્સ અને ભારતે રાષ્ટ્રીય અધિકારક્ષેત્રની બહારના વિસ્તારોમાં દરિયાઈ જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ અને ટકાઉ ઉપયોગ પરના કરાર (BBNJ સંધિ) ના અમલમાં પ્રવેશનું સ્વાગત કર્યું, જે એક સમાવિષ્ટ અને વ્યાપક આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્ર શાસનના સ્તંભોમાંનો એક છે. બહુપક્ષીયતા, વિજ્ઞાન અને ભાવિ પેઢીઓ માટે આ કરાર દ્વારા આપવામાં આવતી મોટી સફળતાથી વાકેફ, નેતાઓએ પક્ષકારોના પ્રથમ પરિષદથી અસરકારક અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સૌથી વધુ સંખ્યામાં રાજ્યો દ્વારા બહાલીના મહત્વ પર સંમતિ વ્યક્ત કરી . મહાસાગરની જૈવવિવિધતાને સુરક્ષિત રાખવાના મહત્વપૂર્ણ મહત્વથી સંમત થતાં, ફ્રાન્સ અને ભારતે વિશ્વભરમાં દરિયાઈ સંરક્ષિત વિસ્તારોના વિસ્તરણ માટે હાકલ કરી. ભારત અને ફ્રાન્સે કુનમિંગ-મોન્ટ્રીયલ ગ્લોબલ બાયોડાયવર્સિટી ફ્રેમવર્કના સંપૂર્ણ અને અસરકારક અમલીકરણ માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પણ પુનઃપુષ્ટિ કરી.
ફ્રાન્સ અને ભારતે મહાસાગરના સંશોધન અને નિરીક્ષણમાં તેમના સહયોગને મજબૂત કરવા, ઉચ્ચ સમુદ્ર સંધિના અમલીકરણ માટે વિશ્વસનીય વૈજ્ઞાનિક ડેટાના ઉત્પાદન અને શેરિંગને ટેકો આપવા, આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ જગ્યાઓના શાસનને મજબૂત બનાવવા અને નવા દરિયાઈ સંરક્ષિત વિસ્તારોના વિકાસ માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી. ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા અને ઓછા કાર્બન અર્થતંત્ર તરફ સંક્રમણ માટે પરમાણુ ઊર્જા મહત્વપૂર્ણ રહેશે તેવી તમામ ઓછી કાર્બન ઊર્જા વચ્ચે પૂરકતાને ઓળખતા, રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને 2047 સુધીમાં 100 GW પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાના ભારતના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય અને આ ક્ષેત્રમાં ખાનગી રોકાણને મંજૂરી આપવા સહિત ભારતના પરમાણુ ક્ષેત્રના તાજેતરના સુધારાઓની પ્રશંસા કરી. નેતાઓ સંશોધન, કૌશલ્ય વિકાસથી લઈને ઔદ્યોગિક એપ્લિકેશનો સુધી મૂલ્ય શૃંખલામાં પરમાણુ ઊર્જામાં ભારત-ફ્રાન્સ સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવા અને ભારતના ઊર્જા મિશ્રણમાં તેને એક મુખ્ય સ્તંભ બનાવવા માટે સહયોગની શક્યતાઓ શોધવા સંમત થયા. તેમણે જૈતાપુર પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ પ્રોજેક્ટ પર થતી ચર્ચાઓ સહિત, નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા પર વિશેષ કાર્યદળની નિયમિત બેઠકોની પણ નોંધ લીધી.
આ જ સંદર્ભમાં, તેમણે 2025માં પેરિસમાં આયોજિત 6ઠ્ઠા વિશ્વ પરમાણુ પ્રદર્શન (WNE)માં ભારતીય કંપનીઓ અને ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓની ભાગીદારી અને IAEAના સહયોગથી ફ્રાન્સમાં બીજા વિશ્વ પરમાણુ ઊર્જા સમિટમાં ભારતની આગામી ભાગીદારી પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો. આ સંદર્ભમાં, નેતાઓએ પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ (DAE) અને કમિશનર એ વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતા સંબંધોનું સ્વાગત કર્યું. ઉર્જા એટોમિક એટ ઓક્સ એનર્જીઝ ઓલ્ટરનેટિવ્સ (CEA) સાથે કરાર કર્યા અને શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે પરમાણુ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં નવેસરથી અને મજબૂત સહયોગ માટે હાકલ કરી.
વધુમાં, બંને નેતાઓ તેમના સંબંધિત નિયમનકારી સંસ્થાઓ વચ્ચે સહકારને મજબૂત બનાવવાની શક્યતાઓ શોધવા સંમત થયા. 2025માં હસ્તાક્ષર કરાયેલા ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે નાના અને અદ્યતન મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMR/AMR) પર સહયોગ સ્થાપિત કરવા માટે ઘોષણાપત્ર ( DoI ) અને સલામતી, સુરક્ષા અને અપ્રસારના ઉચ્ચતમ ધોરણો લાગુ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને યાદ કરીને, બંને નેતાઓએ ફ્રેન્ચ સ્ટાર્ટ-અપ કંપનીઓ અને આ ક્ષેત્રમાં સંબંધિત ભારતીય કંપનીઓ વચ્ચે સહયોગને મજબૂત બનાવવા માટે બંને પક્ષોના પ્રયાસોની નોંધ લીધી. અલગથી, આ DoIના માળખામાં, બંને પક્ષો ફ્રેન્ચ વૈકલ્પિક ઉર્જા અને પરમાણુ ઉર્જા કમિશન (CEA) અને ભારતના પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ (DAE) વચ્ચે SMR/AMR પર સંશોધન અને વિકાસમાં સહયોગ સ્થાપિત કરવાની શક્યતા શોધવા માટે સંમત થયા.
નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય વેપારમાં સતત વૃદ્ધિ અને દેશો વચ્ચે મજબૂત દ્વિ-માર્ગી રોકાણોનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે MSME, સ્ટાર્ટઅપ્સ, ડિજિટલાઇઝેશન, AI અને નવીનતા-સંચાલિત સાહસો સહિત, વણવપરાયેલી આર્થિક સંભાવનાઓને સંપૂર્ણપણે સાકાર કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી. આ સંદર્ભમાં, બંને નેતાઓએ આ મુલાકાત દરમિયાન ભારત-ફ્રાન્સ સીઈઓ ફોરમના આયોજન પર ખુશી વ્યક્ત કરી. તેમણે આ વર્ષે આર્થિક અને નાણાકીય સંવાદ યોજવાની પ્રતિબદ્ધતા પણ શેર કરી. નેતાઓએ બંને દેશોની કંપનીઓ વચ્ચે, ખાસ કરીને એરોસ્પેસ, ઉર્જા અને લોજિસ્ટિક્સ, કૃષિ -ખાદ્ય, ટેલિકોમ અને ટેક ક્ષેત્રોના ક્ષેત્રોમાં, વ્યાપારિક સંબંધો ગાઢ બનવા પર ખુશી વ્યક્ત કરી .
આવતીકાલે યોજાનાર CEO ફોરમ બંને દેશો વચ્ચે વ્યાપાર ભાગીદારીના કાર્યસૂચિને આગળ ધપાવશે. નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય કર સંધિમાં સુધારા પર હસ્તાક્ષરનું પણ સ્વાગત કર્યું, જે ફ્રેન્ચ અને ભારતીય વ્યવસાયો માટે આર્થિક પ્રવૃત્તિને સુરક્ષિત કરશે અને બંને દેશો વચ્ચે વધુ રોકાણ અને સહયોગ માટે માર્ગ મોકળો કરશે.
બંને નેતાઓએ UPI ઓફર કરનાર પ્રથમ યુરોપિયન દેશ, ફ્રાન્સમાં UPI દ્વારા સતત પ્રગતિ પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો. ઘણા ફ્લેગશિપ સ્ટોર્સ પહેલાથી જ UPI સ્વીકારે છે, જે પેરિસને ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે વધુ આકર્ષક સ્થળ બનાવે છે.
બંને નેતાઓ પ્રવાસીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ચુકવણીમાં સુધારો કરવા માટે સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ ડિજિટલ ચુકવણી પદ્ધતિઓની વધુ સ્વીકૃતિ તરફ કામ કરવા સંમત થયા. બંને નેતાઓએ રેલવે ક્ષેત્રમાં સહકારનું સ્વાગત કર્યું અને કામગીરી અને જાળવણી, મુસાફરોની સુવિધાઓ, ટકાઉપણું અને પર્યાવરણીય અસર વ્યવસ્થાપન, રેલવે કર્મચારીઓની તાલીમ અને કૌશલ્યમાં વધારો, હાઇ-સ્પીડ રેલ જેવી બાંધકામ તકનીકો, માળખાગત સુવિધાઓ, તેમજ હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેનો સહિત ઉત્પાદન તકનીકો સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સહયોગ કરવાનો તેમનો ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો.
આ સંદર્ભમાં, તેઓ ભારતમાં રેલ્વે અને હાઇ-સ્પીડ રેલ્વે વિકાસ પર સહયોગ પર સંયુક્ત ઉદ્દેશ્ય ઘોષણાપત્ર પર હસ્તાક્ષર કરવા આતુર હતા.
III. લોકો માટે ભાગીદારી
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીમાં ભારત-ફ્રાન્સ સહયોગના સમૃદ્ધ ઇતિહાસને યાદ કરીને , નેતાઓએ આ ક્ષેત્રમાં સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો, ખાસ કરીને ભારત-ફ્રાન્સ નવીનતા વર્ષ 2026ના સંદર્ભમાં. તેમણે અવકાશ, નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા, સાયબર અને કૃત્રિમ બુદ્ધિ સહિત મહત્વપૂર્ણ અને ઉભરતી ટેકનોલોજીઓ પર હાલના દ્વિપક્ષીય સહયોગમાં પ્રગતિનું સ્વાગત કર્યું અને ટેકનોલોજી સહયોગમાં વધુ આગળ વધવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.
તેમણે ભારત-ફ્રાન્સ ઇનોવેશન નેટવર્કના લોન્ચનું સ્વાગત કર્યું, જે ફ્રાન્સ અને ભારતના ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમને ડિજિટલ નેટવર્ક દ્વારા એકસાથે લાવશે, જેમાં બંને દેશોના ઇનોવેશનર્સ, સ્ટાર્ટ-અપ્સ, વ્યવસાયો અને ઇન્ક્યુબેટર્સ સહિત મુખ્ય હિસ્સેદારોનો સમાવેશ થાય છે. ગયા વર્ષે સ્ટેશન F ખાતે દસ ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સની સફળતા બાદ નેતાઓએ વધુ સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ક્યુબેશન અને ભારતીય અને ફ્રેન્ચ સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ વચ્ચે વધુ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ અને બે સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ વચ્ચે સહયોગ માટે T-Hub અને Nord France Invest વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરાયેલ LoI નું સ્વાગત કર્યું. આ સંદર્ભમાં, ફ્રેન્ચ પક્ષે બેંગ્લોર ટેક સમિટ સાથે ભાગીદારીમાં યુરોપના સૌથી મોટા ટેક મેળા, વિવાટેકને ભારતમાં લાવવાની પ્રતિબદ્ધતા પણ વ્યક્ત કરી. બહુવિધ પ્રોજેક્ટ્સ પર હાલની મજબૂત વૈજ્ઞાનિક ભાગીદારીને આગળ ધપાવતા, બંને નેતાઓએ ભારતમાં ડિજિટલ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી પર દ્વિ - રાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર ખોલવાની જાહેરાતનું પણ સ્વાગત કર્યું . en માહિતીપ્રદ અને અન્ય ઓટોમેટિક (INRIA) અને વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST) જેના માટે બંને પક્ષોએ સંયુક્ત ઉદ્દેશ્ય ઘોષણાપત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, અને સેન્ટર નેશનલ ડે લા Recherche Scientifique (CNRS) અને DST વચ્ચે વૈજ્ઞાનિક સહયોગ માટે સમજૂતી પત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, તેમજ DST અને CNRS વચ્ચે સંયુક્ત કેન્દ્ર ફોર એડવાન્સ્ડ મટિરિયલ્સ સ્થાપિત કરવા માટે ઉદ્દેશ પત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. તેમણે AI અને એપ્લાઇડ મેથેમેટિક્સના ક્ષેત્રોમાં ANR અને DST દ્વારા પ્રોજેક્ટ્સ માટે સંયુક્ત કોલને વહેલામાં વહેલી તકે અંતિમ સ્વરૂપ આપવા હાકલ કરી છે. નાગરિક ઉડ્ડયનમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવાના તેમના ઉદ્દેશ્યને અનુરૂપ, બંને પક્ષોએ નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં તાજેતરમાં થયેલા ઇરાદાની ઘોષણાપત્ર પર હસ્તાક્ષરનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે સેન્ટ-ડેનિસ ડે લા રિયુનિયન અને ચેન્નાઈ વચ્ચે નવા એરલાઇન રૂટના પ્રારંભનું સ્વાગત કર્યું, જે લા રિયુનિયન અને ભારત વચ્ચે આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન વિકસાવવામાં મદદ કરશે. બંને નેતાઓએ કાનપુર સ્થિત નેશનલ સ્કીલ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NSTI) ખાતે એરોનોટિક્સ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રોમાં રાષ્ટ્રીય શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રની સ્થાપના માટે ઇરાદા પત્ર પર હસ્તાક્ષરનું સ્વાગત કર્યું અને કૌશલ્ય વિકાસ, વ્યાવસાયિક શિક્ષણ અને તાલીમના ક્ષેત્રોમાં હાલના સમજૂતી કરાર હેઠળ દ્વિપક્ષીય સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો, જેમાં કૌશલ્ય વિકાસના પરિણામો વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
ભારત અને ફ્રાન્સે આરોગ્ય સહયોગના ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ ગતિશીલતાનું સ્વાગત કર્યું. જાન્યુઆરી 2024માં નવી દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રપતિની છેલ્લી મુલાકાત દરમિયાન આરોગ્ય અને દવાના ક્ષેત્રમાં સહકાર માટે ઇરાદાની ઘોષણા પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી, ભારત અને ફ્રાન્સે આ વ્યૂહાત્મક સહયોગના મૂળમાં AI અને ડિજિટલ સ્વાસ્થ્યને સ્થાન આપ્યું છે. આ ઉપરાંત, બંને નેતાઓ મુલાકાત દરમિયાન આરોગ્યસંભાળમાં AIને સમર્પિત એક અનોખા સંશોધન કેન્દ્રના ઉદ્ઘાટનની રાહ જોઈ રહ્યા છે, જેમાં સોર્બોન યુનિવર્સિટી, ઓલ ઈન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સ (AIIMS), નવી દિલ્હી અને પેરિસ બ્રેઈન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ વચ્ચે સહયોગ સામેલ છે. ડિજિટલ સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે ભારત-ફ્રેન્ચ સહયોગનું વચન આ ગતિશીલતાને મજબૂત બનાવશે, જેમાં પેરિસાન્ટે કેમ્પસ અને સી-સીએએમપી (સેન્ટર ફોર સેલ્યુલર એન્ડ મોલેક્યુલર પ્લેટફોર્મ્સ) અને હેલ્થ ડેટા હબ અને આઈસીએમઆર (ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ) વચ્ચે ભાગીદારીનો સમાવેશ થાય છે. બંને નેતાઓએ ફ્રેન્ચ-ઇન્ડિયન કેમ્પસ ઓન લાઇફ સાયન્સિસ ફોર હેલ્થની પ્રગતિ અને મહત્વાકાંક્ષાની પણ પ્રશંસા કરી, જે એક મુખ્ય પ્રોજેક્ટ છે જે બંને દેશોમાં 22 થી વધુ પ્રતિષ્ઠિત ઉચ્ચ શિક્ષણ અને સંશોધન સંસ્થાઓને મુખ્ય વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય પડકારોનો સામનો કરવા માટે એકસાથે લાવે છે.
બંનેએ ચેપી રોગો પર સંશોધન અને વિકાસ અને વૈશ્વિક આરોગ્ય સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારત-ફ્રાન્સ સહયોગ પર હસ્તાક્ષરનું સ્વાગત કર્યું. બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતા સાંસ્કૃતિક સહયોગના આધારે, બંને નેતાઓએ સાંસ્કૃતિક સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી, ખાસ કરીને ભારત-ફ્રાન્સ નવીનતા વર્ષ 2026 ના સંદર્ભમાં, બંને દેશોમાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોની શ્રેણીનું આયોજન કરીને, જેનો હેતુ ભારત અને ફ્રાન્સ દ્વારા વહેંચાયેલ સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસાની ઉજવણી અને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. બંને નેતાઓએ સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પારસ્પરિક 'વિલા સ્વાગતમ 'રેસીડેન્સી નેટવર્કના મહત્વને સ્વીકાર્યું. દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય અને ફ્રાન્સના સંગ્રહાલયો વચ્ચેના કરાર પર હસ્તાક્ષરને યાદ કરતા ડિસેમ્બર 2024માં થયેલા વિકાસ પછી, બંને નેતાઓએ યુગેની સ્થાપનામાં થયેલી પ્રગતિની પ્રશંસા કરી. યુગીન ભારત મ્યુઝિયમ એક વૈશ્વિક સાંસ્કૃતિક સીમાચિહ્ન તરીકે. બંને નેતાઓએ લોથલમાં રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ વારસા સંકુલ પર સહયોગ માટે ચર્ચામાં પ્રગતિનું પણ સ્વાગત કર્યું. તેમણે 2028માં ફ્રેન્ચ નેશનલ મ્યુઝિયમ ઓફ એશિયન આર્ટ્સ (ગિમેટ મ્યુઝિયમ) ખાતે ભારતને સમર્પિત સાંસ્કૃતિક વર્ષ અને 2028માં ફ્રાન્કો-ભારતીય વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની 30મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી માટે મુસી ડુ ક્વાઇ બ્રાનલી - જેક્સ શિરાક ખાતે સમકાલીન ભારતીય ફોટોગ્રાફીને સમર્પિત પ્રદર્શનની જાહેરાતનું સ્વાગત કર્યું. "Ce qui se trame " / "Textile Matters" નામનું પ્રદર્શન, જે 2025 ના અંતમાં Mobilier National ખાતે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, તે ટૂંક સમયમાં ભારતમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે. ફ્રાન્સ અને ભારત બંને, તેમની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને સર્જનાત્મક પરંપરાઓ સાથે, નવા સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા અને શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓના શેરિંગના હેતુથી સાંસ્કૃતિક અને સર્જનાત્મક ઉદ્યોગો (CCIs)ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમની ઇચ્છા જાહેર કરે છે.
પેરિસ બુક ફેસ્ટિવલ 2022માં ભારત અને નવી દિલ્હી વર્લ્ડ બુક ફેર 2023માં ફ્રાન્સના પારસ્પરિક આમંત્રણની સફળતાના આધારે, ફ્રાન્સ અને ભારત વ્યાવસાયિકોના પારસ્પરિક આમંત્રણો, દ્વિ-માર્ગી અનુવાદ પ્રવાહો અને સહયોગી સાહસોને પ્રોત્સાહન આપીને પુસ્તકો અને સાહિત્યના ક્ષેત્રોમાં તેમના સહયોગને મજબૂત બનાવવાનો ઇરાદો ધરાવે છે.
2023માં નમસ્તે ફ્રાન્સની સફળતાના આધારે, બંને નેતાઓ 2028માં વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના 30 વર્ષ નિમિત્તે નમસ્તે ફ્રાન્સની આગામી આવૃત્તિની ઉજવણી કરવા અને તેને દ્વિપક્ષીય સાંસ્કૃતિક સહયોગના નિયમિત લક્ષણ તરીકે બનાવવા સંમત થયા. તેમણે ભારતમાં એલાયન્સ ફ્રેન્ચાઇઝ નેટવર્ક અને લા રિયુનિયનમાં ભારતીય સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર દ્વારા પૂર્ણ કરાયેલા કાર્યની પ્રશંસા કરી. તેમણે પેરિસમાં ભારતીય સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર (સ્વામી વિવેકાનંદ સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર - SVCC)ના ઉદઘાટનનું સ્વાગત કર્યું અને તેમના અધિકારીઓને પેરિસમાં ભારતીય સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર અને ભારતમાં એલાયન્સ ફ્રેન્ચાઇઝ નેટવર્કના ચોક્કસ મિશનને સ્વીકારવા માટે દ્વિપક્ષીય કરાર કરવા નિર્દેશ આપ્યો . આ સંદર્ભમાં, બંને પક્ષો ભારતમાં માધ્યમિક શાળાઓ, યુનિવર્સિટીઓ અને વ્યાવસાયિક શિક્ષણ કેન્દ્રોમાં ફ્રેન્ચ ભાષાના શિક્ષણને વિસ્તૃત કરવાના ધ્યેય પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ છે, જેમાં ફ્રેન્ચ ફોર ઓલ, ફ્રેન્ચ ફોર અ બેટર ફ્યુચર કાર્યક્રમનો સમાવેશ થાય છે. બંને નેતાઓએ શૈક્ષણિક સહયોગ અને વિદ્યાર્થીઓની ગતિશીલતાને મજબૂત બનાવવા માટે આપવામાં આવતી પ્રાથમિકતા પર પુનઃપુષ્ટિ કરી. આ માટે, તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય વર્ગો પહેલની પ્રશંસા કરી, જે ભારતીય માધ્યમિક શાળા પ્રણાલીના વિદ્યાર્થીઓને સમર્પિત ભાષાકીય અને પદ્ધતિસરની તાલીમ આપીને ફ્રેન્ચ યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશની સુવિધા આપે છે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓની ગતિશીલતાને પ્રોત્સાહન મળશે અને 2030 સુધીમાં ફ્રાન્સમાં હાલના 10,000 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનું સ્વાગત કરવાના લક્ષ્યને પૂર્ણ કરવામાં આવશે. બંને નેતાઓએ મુંબઈમાં એક હબની સ્થાપનાનું સ્વાગત કર્યું જે ESSEC બિઝનેસ સ્કૂલ અને સેન્ટ્રલસુપેલેક એન્જિનિયરિંગ સ્કૂલને એકસાથે લાવશે.
બંને નેતાઓએ શૈક્ષણિક લાયકાતોની પરસ્પર માન્યતા પરના કરારના આગામી સુધારાને આવકાર્યો. બંને નેતાઓએ શૈક્ષણિક અને વૈજ્ઞાનિક સહયોગમાં વૃદ્ધિ અને 18 અને 19 ફેબ્રુઆરીના રોજ નવી દિલ્હીમાં AIIMS દ્વારા આયોજિત ઉચ્ચ સ્તરીય શૈક્ષણિક અને વૈજ્ઞાનિક બેઠકોની સફળતાની પ્રશંસા કરી. આ ઉચ્ચ-સ્તરીય બેઠકોએ બંને દેશોની 200 થી વધુ યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ અને વૈજ્ઞાનિક સંગઠનોને એકત્ર કર્યા અને બંને બાજુની અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચે ડબલ અને સંયુક્ત ડિગ્રી વ્યવસ્થા સહિત જીવંત સહયોગ પર પ્રકાશ પાડ્યો.
સામાજિક વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં, બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા અને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે CEFIPRA દ્વારા પૂર્ણ કરાયેલા કાર્યની પ્રશંસા અને સમર્થન વ્યક્ત કર્યું. દેશો વચ્ચે પરસ્પર લાભદાયી કુશળતા અને પ્રતિભા ગતિશીલતાને વિસ્તૃત કરવાના હેતુથી, બંને નેતાઓએ ભારત-ફ્રાન્સ સ્થળાંતર અને ગતિશીલતા ભાગીદારી કરાર (MMPA) અને યંગ પ્રોફેશનલ સ્કીમ (YPS) ના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. બંને નેતાઓએ કૌશલ્ય વિકાસ, વ્યાવસાયિક શિક્ષણ અને તાલીમના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ પર સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષરનું સ્વાગત કર્યું, જે યુવાનો અને વ્યાવસાયિકોની ગતિશીલતા માટેની તકોને મજબૂત બનાવશે અને ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે લોકો વચ્ચેના સંબંધોને મજબૂત બનાવશે.
આ ભાવનામાં નેતાઓએ ફ્રેન્ચ એરપોર્ટ દ્વારા ભારતીય નાગરિકોના આગામી વિઝા મુક્ત પરિવહનની જાહેરાતનું સ્વાગત કર્યું, જેની સમીક્ષા છ મહિનાના પાયલોટ સમયગાળા પછી કરવામાં આવશે. બંને નેતાઓએ માર્સેલીમાં યોજાયેલા રાયસીના સંવાદના પ્રથમ ભૂમધ્ય સંસ્કરણનું સ્વાગત કર્યું , જેનો ઉદ્દેશ્ય ભૂમધ્ય અને ઈન્ડો-પેસિફિક પ્રદેશો વચ્ચે વેપાર અને જોડાણ વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે સરકારોના પ્રતિનિધિઓ, ઉદ્યોગ નેતાઓ, વેપાર અને કનેક્ટિવિટી મુદ્દાઓના નિષ્ણાતો અને અન્ય સંબંધિત હિસ્સેદારોને સંડોવતા ઉચ્ચ-સ્તરીય સંવાદને પ્રોત્સાહન આપવાનો હતો અને નોંધ્યું હતું કે તે બંને પક્ષોના શિક્ષણવિદો અને થિંક-ટેન્કો તેમજ ભૂમધ્ય ક્ષેત્રના દેશો સાથે દ્વિપક્ષીય આદાનપ્રદાનને વધુ વધારશે.
આ સંદર્ભમાં, બંને નેતાઓ આ ફોરમના આગામી સંસ્કરણની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
ભારત-ફ્રાન્સ સ્પેશિયલ ગ્લોબલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપની સ્થાપના ભારત-ફ્રાન્સ સંબંધોમાં એક નવો અધ્યાય ખોલે છે જે બંને દેશોના લોકો માટે વધુ તકો ઉભી કરે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ, સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિને આગળ ધપાવે છે.
