We pay homage to a great son of India whose unwavering commitment to national unity continues to inspire generations: PM
When there is a government with the resolution of Nation First, then national heroes also get due respect: PM
Dr. Mookerjee fiercely opposed the talk of two constitutions, two prime ministers, and two flags in the country: PM
He understood very well that the essence of nation-building is in the building of institutions : PM
Dr. Mookerjee laid the foundation for such national institutions which became India's economic strength for decades to come: PM

কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটৰ সহযোগী অমিত ভাই শ্বাহ, গজেন্দ্ৰ সিং শ্বেখাৱত, পশ্চিম বংগৰ গতিশীল মুখ্যমন্ত্ৰী শুভেন্দু অধিকাৰী, জ্যেষ্ঠ বিজেপি সদস্য আৰু মোৰ দৰে লাখ লাখ কৰ্মীৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা মাখনলাল জী, বিজেপিৰ ৰাজ্যিক সভাপতি শমিক ভট্টাচাৰ্য, সন্মানীয় জন প্ৰতিনিধি, বিশিষ্ট অতিথি, বিশিষ্ট ব্যক্তিসকল!

আপোনালোক সকলোকে মোৰ শুভেচ্ছা জনালো!

মোৰ পূৰ্ব-নিৰ্ধাৰিত কাৰ্যসূচীৰ বাবে মই বৰ্তমান ভ্ৰমণ কৰি আছো। কিন্তু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত মই এই ঐতিহাসিক অনুষ্ঠানত আপোনালোকৰ সৈতে যোগদান কৰিবলৈ সক্ষম হৈছো।

বন্ধুসকল,

আজি আমাৰ দেশৰ মাটিয়ে, পশ্চিম বংগৰ মাটিয়ে ইয়াৰ এজন মহান পুত্ৰক শ্ৰদ্ধাৰে স্মৰণ কৰিছে-এজন মহান দেশপ্ৰেমিক, ভাৰতৰ অখণ্ডতাৰ প্ৰতি সমৰ্পিত এগৰাকী দূৰদৰ্শী। আজি আমি তেওঁ ৰোপণ কৰা চিন্তাধাৰাৰ বীজ উদযাপন কৰিছো, যি বৰ্তমান সময়ত সকলো ঠাইতে বিকশিত হৈ আছে আৰু আধুনিক ভাৰতক পথ প্ৰদৰ্শন কৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।

বন্ধুসকল,

যেতিয়া ধাৰণাবোৰ পৃষ্ঠভূমিত নিহিত হৈ থাকে, যেতিয়া অভিপ্ৰায়বোৰ শক্তিশালী আৰু বিশুদ্ধ হয়, যেতিয়া সম্পূৰ্ণ উৎসর্গাৰে নতুন সংকল্প অনুসৰণ কৰা হয় আৰু যেতিয়া এই সকলোবোৰ সংযোগ একত্ৰিত হয়, সফলতা অনিবাৰ্য। ড০ শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জীয়ে এনে এক জীৱন যাপন কৰিছিল। তেওঁৰ ১২৫সংখ্যক জয়ন্তী উপলক্ষে মই তেওঁক প্ৰণাম জনাই মোৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জ্ঞাপন কৰিছো।

বন্ধুসকল,

এই কাৰ্যসূচীয়ে এইটোও প্ৰমাণ কৰে যে যেতিয়া ৰাষ্ট্ৰ প্ৰথম দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ চৰকাৰ থাকে, তেতিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় নায়কসকলক সন্মান জনোৱা হয় আৰু তেওঁলোকৰ দৃষ্টিভংগী অনুসৰি খোজ কঢ়াৰ প্ৰয়াস কৰা হয়। আমাৰ চৰকাৰে ড0 মুখাৰ্জীৰ ১২৫ সংখ্যক জয়ন্তী দুবছৰীয়া ৰাষ্ট্ৰীয় উৎসৱ হিচাপে উদযাপন কৰি আছে। ই যোৱা বছৰৰ ৬ জুলাইত আৰম্ভ হৈছিল আৰু অহা বছৰৰ ৬ জুলাইলৈকে অব্যাহত থাকিব। আৰু এতিয়া, বংগত বিজেপি চৰকাৰৰ সৈতে এই ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মানে আৰু অধিক জাকজমক লাভ কৰিছে। মাত্ৰ কেইদিনমান পূৰ্বে ২০ জুনত পশ্চিম বংগ দিৱস অতি আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে উদযাপন কৰা হৈছিল। সেয়া আছিল বংগৰ আৰু ঐতিহ্যৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি। আজিৰ কাৰ্যসূচী ঐতিহ্যৰ প্ৰতি সেই একে সন্মানৰ অংশ। এনে এক সুন্দৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ বাবে মই পশ্চিম বংগ চৰকাৰক আন্তৰিক অভিনন্দন জনাইছো।

বন্ধুসকল,

ড০ মুখাৰ্জীৰ জীৱন এক অনুপ্ৰেৰণা-এক ধাৰণাৰ পৰা এক গণ আন্দোলনলৈ। তেওঁ ভাৰতত এক আদৰ্শগত আন্দোলনৰ জন্ম দিছিল। জনসংঘ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ সময়ত সকলো ঠাইতে কংগ্ৰেছৰ আধিপত্য আছিল। এনে এটা যুগত, যেতিয়া বিকল্প চিন্তাৰ বাবে কোনো স্থান নাছিল, আনকি ভৰি স্থাপন কৰাটোও কঠিন আছিল, তেতিয়া ড০ মুখাৰ্জীয়ে সেই পৰিস্থিতিক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল আৰু এক নতুন ধাৰণা সৃষ্টি কৰাৰ সাহস দেখুৱাইছিল। এয়া কেৱল এটা সংগঠন বা ৰাজনৈতিক দল গঠন কৰাৰ সিদ্ধান্ত নাছিল। এয়া আছিল আদৰ্শগত বৈচিত্ৰ্য, ৰাষ্ট্ৰীয় চিন্তাধাৰা আৰু গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত তেওঁৰ অটল বিশ্বাসৰ অভিব্যক্তি। এই বিশ্বাসৰ পৰাই ভাৰতীয় জনসংঘৰ জন্ম হৈছিল।

বন্ধুসকল,

কোনো ধাৰণা কেৱল ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ দ্বাৰা অমৰ হৈ নাযায়। এটা ধাৰণা অমৰ হৈ পৰে যেতিয়া প্ৰজন্মই ইয়াক নিজৰ জীৱনৰ সৈতে লালন-পালন কৰে। জনসংঘৰ শিখা জীয়াই ৰাখিবলৈ, লাখ লাখ কৰ্মীয়ে নিজৰ জীৱন উৎসৰ্গা কৰিছিল, মুহূৰ্তৰ পিছত মুহূৰ্ত, ত্যাগৰ পাছত ত্যাগৰ দ্বাৰা।তেওঁলোকে সেই জুইক কেতিয়াও নিৰ্বাপিত হ’বলৈ দিয়া নাছিল। আজি যদিও জনসংঘ ইয়াৰ মূল ৰূপত দৃশ্যমান নহয়, তথাপি সেই শিখাৰ পোহৰ কোটি কোটি ভাৰতীয়ৰ আস্থা হিচাপে বিয়পি পৰিছে। সেই পোহৰ আজি সমগ্ৰ দেশতে লাখ লাখ ফুলি থকা পদ্মৰ ৰূপত জিলিকি আছে। এসময়ত যি জনসংঘ আছিল সেয়া আজি ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি-জনসাধাৰণক সেৱা আগবঢ়োৱা বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতান্ত্ৰিক শক্তি।

 

বন্ধুসকল,

আমি প্ৰায়ে দেখিছোঁ যে সময়ৰ লগে লগে কিছুমান ধাৰণাই নিজৰ আকৰ্ষণ হেৰুৱাই পেলায়। কিন্তু চিন্তা কৰক-ড০ মুখাৰ্জীয়ে ৰোপণ কৰা চিন্তাধাৰাৰ বীজ কিমান শক্তিশালী আছিল, যি ইমান বছৰৰ পাছতো ই দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হৈ আছে। মই নিশ্চিত যে যেতিয়া ভৱিষ্যত প্ৰজন্মই বিজেপিৰ যাত্ৰাৰ ইতিহাস লিখিব, যেতিয়া তেওঁলোকে ইয়াক অধ্যয়ন কৰিব, তেওঁলোকে নিশ্চিতভাৱে ড০ শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জীৰ ধাৰণা, তেওঁৰ সাহস আৰু তেওঁৰ দূৰদৰ্শিতাৰ কথা উল্লেখ কৰিব। আৰু মই পুনৰ ক'ম-বংগৰ বাবে এয়া এক দ্বিগুণ আনন্দ। প্ৰথমতে, ড০ মুখাৰ্জীৰ ১২৫ সংখ্যক জয়ন্তী। আৰু দ্বিতীয়তে, তেওঁৰ দৃষ্টিভংগীৰ পৰা জন্ম লোৱা বিজেপি চৰকাৰৰ অধীনত বংগতে এই বিশাল উদযাপন। এইটো পশ্চিম বংগৰ জনসাধাৰণৰ ফালৰ পৰা তেওঁলোকৰ মহান পুত্ৰৰ প্ৰতি এক আন্তৰিক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি।

 

বন্ধুসকল,

সংসদত তেওঁৰ এটা বক্তৃতাত ড০ মুখাৰ্জীয়ে এনে এটা কথা কৈছিল যি আজিও আমাক অনুপ্ৰাণিত কৰি আছে। তেওঁ কৈছিলঃ "কেৱল ৰাষ্ট্ৰীয় একতাৰ ভেটিৰ ওপৰত সোণালী ভৱিষ্যত নিৰ্মাণ কৰিব পাৰি।" আৰু সঁচাকৈয়ে, ভাৰতে গৌৰৱেৰে ক'ব পাৰে যে ড০ মুখাৰ্জীয়ে তেওঁৰ শেষ উশাহলৈকে এই বিশ্বাস বৰ্তাই ৰাখিছিল। ১৯৪৭ চনত যেতিয়া দেশ বিভাজন হৈছিল আৰু আন এক সংকটৰ সৃষ্টি হৈছিল-তেতিয়া সমগ্ৰ বংগক ভাৰতৰ পৰা পৃথক কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰা হৈছিল। সেই সময়ত ড০ মুখাৰ্জী এই ষড়যন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে শিলৰ দৰে থিয় হৈছিল। তেওঁ জনমত সংগঠিত কৰিছিল, ৰাজনৈতিক যুদ্ধ কৰিছিল আৰু পশ্চিম বংগক ভাৰতৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ থকাটো নিশ্চিত কৰিছিল। তেতিয়া ড০ শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জীয়ে চিঞৰি মাতিছিলঃ "কংগ্ৰেছ দেশ ভাগ কোৰেচ্ছে, আমি পাকিস্তান কে ভাগ কোৰেচ্ছি।" অৰ্থাৎ, কংগ্ৰেছে দেশক বিভাজন কৰিছে, কিন্তু মই নিজেই পাকিস্তানক বিভাজন কৰিছো।

 

বন্ধুসকল,

সেই গৰ্জন, সেই শক্তি, যি ৰাজনৈতিক ইচ্ছাশক্তি ই প্ৰদৰ্শন কৰিছিল-আজিৰ পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য কৰিলে আমি এতিয়াও ইয়াৰ শক্তি অনুভৱ কৰিব পাৰোঁ।

বন্ধুসকল,

ড০ মুখাৰ্জী এক ভাৰত, শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতৰ দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণৰূপে উৎসর্গীকৃত আছিল। সেয়েহে, যেতিয়া দুখন সংবিধান, দুজন প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু দুখন পতাকাৰ ধাৰণা উত্থাপন কৰা হৈছিল, তেতিয়া তেওঁ ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰখনক মন্ত্ৰটো দিছিলঃ "এক দেশে দুই বিধান, দুই প্ৰধান ইবং দুই নিশান-আমৰা কখনো মেনে নেবো না"। অন্য শব্দত ক'ব পাৰিঃ "এখন দেশত দুখন সংবিধান, দুজন প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু দুখন পতাকা-গ্ৰহণ কৰা নহ'ব, গ্ৰহণ কৰা নহ'ব।" এয়া কেৱল এটা শ্লোগান নাছিল। ই আছিল সমান অধিকাৰ, এক সংবিধান আৰু এক ঐক্যবদ্ধ ৰাষ্ট্ৰীয় চেতনাৰ আহ্বান। তেওঁ এই নীতিবোৰৰ বাবে যুঁজ দিছিল, কাৰাগাৰলৈ গৈছিল আৰু অৱশেষত কাশ্মীৰৰ বাবে তেওঁ সৰ্বোচ্চ ত্যাগ কৰিছিল। আজি আমাৰ চৰকাৰ গৌৰৱান্বিত যে ৩৭০ নং অনুচ্ছেদ আঁতৰাই আমি ড০ মুখাৰ্জীৰ সপোন পূৰণ কৰিলো।

বন্ধুসকল,

আজি যেতিয়া আমি এক ভাৰত, শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতৰ কথা কওঁ, ই ড০ মুখাৰ্জীৰ জীৱনৰ দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত সেই একেই ৰাষ্ট্ৰীয় দৃষ্টিভংগীৰ সম্প্ৰসাৰণ। এনে এখন ভাৰতৰ দৃষ্টিভংগী য'ত উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ মাজত কোনো দূৰত্ব নাথাকে, য'ত পূব আৰু পশ্চিমে সমান সুযোগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰে, য'ত প্ৰতিখন ৰাজ্যই ভাৰতৰ সামূহিক শক্তিত ইয়াৰ অনন্য পৰিচয় দাঙি ধৰে আৰু য'ত প্ৰতিজন নাগৰিক এক সংবিধান, এক ৰাষ্ট্ৰীয় চেতনা আৰু এক অংশীদাৰী ভৱিষ্যতৰ দ্বাৰা আবদ্ধ। মই আনন্দিত যে ড০ মুখাৰ্জীৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ভাৰতৰ সংবিধান আজি সমগ্ৰ দেশতে সম্পূৰ্ণ মৰ্যাদাৰে প্ৰযোজ্য হৈছে, লাখ লাখ নাগৰিকক অনুপ্ৰাণিত কৰিছে।

 

বন্ধুসকল,

ড০ মুখাৰ্জীয়ে ভালদৰে বুজি পাইছিল যে ৰাষ্ট্ৰ নিৰ্মাণ হৈছে প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ। মাত্ৰ ৩৩ বছৰ বয়সত তেওঁ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কনিষ্ঠতম উপাচাৰ্য হৈছিল। কিন্তু তেওঁ সেই স্থিতিক কেৱল প্ৰশাসনিক হিচাপে গণ্য নকৰিলে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনক ভাৰতৰ ভৱিষ্যতক গঢ় দিয়া এক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল। তেওঁ ঔপনিৱেশিক দাসত্বৰ মানসিকতাৰ পৰা শিক্ষাক মুক্ত কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। তেওঁ কৈছিলঃ "বংগ-জাতিৰ আত্মসম্মান পুনৰ-উদ্ধাৰ এবং মাতৃ-ভাষাৰ মাধ্যমে শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ এই আমাদেৰ প্ৰধান লক্ষ্য হোৱা উচিত।" অৰ্থাৎ, বংগৰ জনসাধাৰণৰ আত্মসন্মান পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু মাতৃভাষাৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ কৰাটো আমাৰ প্ৰধান লক্ষ্য হ'ব লাগে। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে যদি ভাৰত এখন আত্মবিশ্বাসী ৰাষ্ট্ৰ হ'ব বিচাৰে, তেন্তে ইয়াৰ শিক্ষা ভাৰতীয় আত্মাত নিহিত হ'ব লাগিব। এই দৃষ্টিভংগীৰে তেওঁ ভাৰতীয় ভাষাসমূহক সন্মান জনাইছিল। আজি আমি গৌৰৱান্বিত যে নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতিৰ অধীনত স্থানীয় ভাষাত শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে-ড০ মুখাৰ্জীয়ে এসময়ত দেখা সপোন পূৰণ কৰা।

বন্ধুসকল,

স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে তেওঁ ঔদ্যোগিক বিকাশৰ বাবে এক বিস্তৃত দৃষ্টিভংগী প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল যিবোৰ দশক দশক ধৰি ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক শক্তিৰ স্তম্ভ হৈ পৰিছিল। চিত্তৰঞ্জন লোকোমোটিভ ৱৰ্কছে ভাৰতৰ ৰে'লপথক নতুন গতি প্ৰদান কৰিছিল। সিন্ধ্ৰী সাৰ প্ৰকল্প কৃষিৰ ক্ষেত্ৰত আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ আছিল। দামোদৰ উপত্যকা নিগমে শক্তি আৰু জলসিঞ্চনৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন অধ্যায় মুকলি কৰিছিল। ভাৰতীয় ঔদ্যোগিক বিত্ত নিগমে (আই এফ চি আই) ভাৰতীয় উদ্যোগসমূহৰ বাবে এক বিত্তীয় ভেটি প্ৰদান কৰিছিল।

বন্ধুসকল,

তেওঁৰ বাবে উদ্যোগ আৰু কাৰখানা কেৱল কৰ্মশালা নাছিল। বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ কেৱল ডিগ্ৰী বিতৰণৰ স্থান নাছিল। গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ কেৱল পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ স্থান নাছিল। তেওঁৰ বাবে এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভক্তিৰ কেন্দ্ৰ আছিল। তেওঁ প্ৰতিভাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠান, উদ্ভাৱনক উৎসাহিত কৰা শিক্ষা, আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ আধাৰ হৈ পৰা উদ্যোগ আৰু ভৱিষ্যত প্ৰজন্মক শক্তিশালী ভাৰতৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে শক্তিশালী কৰা ব্যৱস্থাসমূহত বিশ্বাস কৰিছিল। এই মনোভাৱেই হৈছে এক উন্নত ভাৰতৰ আজিৰ দৃষ্টিভংগীৰ আঁৰৰ অনুপ্ৰেৰণা।

বন্ধুসকল,

এই উপলক্ষে মই বংগ আৰু সমগ্ৰ দেশৰ যুৱক-যুৱতীসকলক কওঁঃ ড০ মুখাৰ্জীয়ে এক ভাৰতৰ বাবে নিজৰ জীৱন উৎসৰ্গা কৰিছিল। আমি শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতৰ বাবে জীয়াই থাকিব লাগিব। আমি একেলগে উন্নত ভাৰতৰ সংকল্প পূৰণ কৰিব লাগিব। আমি দেশখনক আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তুলিব লাগিব। এই আহ্বানৰ সৈতে, মই আকৌ এবাৰ ড০ মুখাৰ্জীক প্ৰণাম জনাইছো। আৰু তেওঁৰ নিজৰ শব্দৰে, তেওঁৰ নিজৰ উদ্যমেৰে মোৰ মন্তব্য শেষ কৰিমঃ "জে কাজেই হাতে নাও না কেন, তা অত্যন্ত গুৰুত্ব সহকাৰে কৰ্তে হোবে।" অৰ্থাৎঃ আপুনি যি কামেই আৰম্ভ নকৰক কিয়, সেয়া অতি গুৰুত্বসহকাৰে, নিষ্ঠাৰে, সম্পূৰ্ণ আন্তৰিকতাৰে কৰক। কেতিয়াও কোনো কাম অসম্পূৰ্ণকৈ এৰি নিদিব-সদায় ইয়াৰ অন্তলৈকে চাওক। ডাঃ মুখাৰ্জীৰ বাক্যৰ পৰা এই প্ৰবাহিত অনুপ্ৰেৰণাৰে মই আপোনালোক সকলোকে মোৰ আন্তৰিক শুভেচ্ছা জনাইছো।

আপোনালোক সকলোকে বহুত ধন্যবাদ!

 

Explore More
শ্ৰী ৰাম জনমভূমি মন্দিৰৰ ধ্বজাৰোহণ উৎসৱত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ সম্বোধনৰ অসমীয়া অনুবাদ

Popular Speeches

শ্ৰী ৰাম জনমভূমি মন্দিৰৰ ধ্বজাৰোহণ উৎসৱত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ সম্বোধনৰ অসমীয়া অনুবাদ
From 'chalta hai' to 'badal sakta hai': Decoding PM Modi's Punctuality narrative

Media Coverage

From 'chalta hai' to 'badal sakta hai': Decoding PM Modi's Punctuality narrative
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
Prime Minister shares Sanskrit Subhashitam highlighting the values of compassion and contentment
August 24, 2026

The Prime Minister, Shri Narendra Modi, said that compassion brings self-respect and contentment brings true happiness. He noted that this spirit further strengthens the bonds of cooperation and harmony in society.

The Prime Minister shared a Sanskrit Subhashitam-

“कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः।

उत्थानेन जयेत्तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत्॥”

The Subhashitam conveys that self-respect is achieved by showing kindness or compassion to others. Greed is overcome by being satisfied at one's fortune in life. One must conquer laziness, dubious reasoning and indecisiveness by exertion and entrepreneurship.

The Prime Minister wrote on X;

“करुणा से आत्म-सम्मान और संतोष से सच्ची खुशी मिलती है। इसी भाव से समाज में सहयोग और सद्भाव की डोर और सशक्त होती है।

कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः।

उत्थानेन जयेत्तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत्॥”