প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ আমন্ত্ৰণমৰ্মে কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰপতি মহামহিম লি জে ম্যুঙে ১৯ – ২১ এপ্ৰিল, ২০২৬ তাৰিখে ভাৰত ভ্ৰমণ কৰে , এয়া কোৰিয়াৰ এগৰাকী ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণৰ পিছতেই কৰা ভাৰত ভ্ৰমণ। ৰাষ্ট্ৰপতি লি জে ম্যুঙৰ সৈতে মন্ত্ৰী, কোৰিয়ান কোম্পানীসমূহৰ জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু আগশাৰীৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়াকে ধৰি উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰতিনিধি দল উপস্থিত থাকে।
২) ২০ এপ্ৰিল ২০২৬ তাৰিখে নতুন দিল্লীত দুয়োগৰাকী নেতাৰ মাজত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ, ফলপ্ৰসূ আৰু আগন্তুক দ্বিপাক্ষিক বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়। তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ দেশৰ চৰকাৰসমূহে নিজৰ জনগোষ্ঠীসমূহলৈ স্থায়ী সমৃদ্ধি, শান্তি আৰু প্ৰগতি আনিবলৈ আৰু অশান্ত আৰু দ্ৰুত পৰিৱৰ্তিত পৃথিৱীখনত তেওঁলোকৰ মাজত অৰ্থপূৰ্ণ সহযোগিতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে একাধিক ক্ষেত্ৰত সুনিৰ্দিষ্টভাৱে কাম কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বিষয়ত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। তেওঁলোকে অহা পাঁচ বছৰত (২০২৬-২০৩০) ভাৰত- কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ বিশেষ কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব ৰূপায়ণ আৰু ইয়াত অধিক বিষয়বস্তু যোগ কৰাৰ বাবে তলত উল্লেখ কৰা যৌথ কৌশলগত দৃষ্টিভংগী ঘোষণা কৰে।
৩) এছিয়াৰ দুখন সজীৱ আৰু স্থিতিস্থাপক গণতন্ত্ৰ আৰু বিশ্বৰ আগশাৰীৰ অৰ্থনীতি ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই নিজৰ জনগোষ্ঠীৰ মাজত গভীৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আৰু পাৰস্পৰিক সদিচ্ছাৰে সংযুক্ত হৈ আছে। দুয়োখন দেশৰ গণতান্ত্ৰিক আৰু সভ্যতাৰ মূল্যবোধৰ ভাগ আৰু আঞ্চলিক আৰু বিশ্বজোৰা বিষয়ত একে ধৰণৰ আগ্ৰহ আছে। ভাৰতে কোৰিয়া গণৰাজ্যক নিজৰ "এক্ট ইষ্ট" নীতিৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশীদাৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে । একেদৰে কোৰিয়া গণৰাজ্যই ভাৰতক কূটনীতিৰ কেন্দ্ৰীয় স্তম্ভ হিচাপে লৈছে আৰু নতুন দক্ষিণ নীতিৰ কৃতিত্বসমূহ বিকশিত কৰিছে। ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত শান্তি, স্থিতিশীলতা, আৰু নিৰাপত্তা গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অংশীদাৰিত্বৰ উল্লেখযোগ্য ভূমিকাকো স্বীকাৰ কৰিছে।
উচ্চ পৰ্যায়ৰ আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ভেটি শক্তিশালী কৰা
৪) ২০২৫ চনৰ জুন মাহত কানানাস্কিছত অনুষ্ঠিত হোৱা জি-৭ শীৰ্ষ সন্মিলন আৰু ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত জোহান্সবাৰ্গত অনুষ্ঠিত হোৱা জি-২০ শীৰ্ষ সন্মিলনৰ সময়ত তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ দুখন বৈঠকৰ ইতিবাচক মনোভাৱৰ কথা মনত পেলাই দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই বিশেষ কৌশলগত অংশীদাৰিত্বৰ সম্পূৰ্ণ সম্ভাৱনাক উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু নিৰন্তৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ প্ৰতি বছৰে, যিকোনো এখন দেশত বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অনুষ্ঠানৰ শেষত নেতা পৰ্যায়ৰ বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ সন্মত হয় ।
৫) তেওঁলোকে উচ্চ পৰ্যায়ৰ আদান-প্ৰদানৰ বিষয়ত সন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে, যিয়ে দ্বিপাক্ষিক সংযোগক নৱীকৃত গতি প্ৰদান কৰিছে, দুয়োগৰাকী নেতাই দ্বিপাক্ষিক ৰাজনৈতিক আদান-প্ৰদান আৰু মন্ত্ৰী পৰ্যায়ৰ আলোচনাক আৰু অধিক তীব্ৰতৰ কৰিবলৈ সন্মত হয়। ইয়াৰ দিশে নেতাসকলে সিদ্ধান্ত লয় যে বৈদেশিক মন্ত্ৰীসকলৰ নেতৃত্বত ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই যুটীয়া আয়োগৰ বৈঠক, বিত্তমন্ত্ৰীৰ বৈঠক, আৰু এছ এণ্ড টি মন্ত্ৰীসকলৰ যুটীয়া সমিতিৰ বৈঠক এই বছৰ অনুষ্ঠিত হ’ব। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীয়ে কোৰিয়া যুদ্ধত ভাৰতৰ অংশগ্ৰহণৰ স্মৃতিত নিৰ্মাণ কৰা যুদ্ধ স্মাৰক যৌথ উদ্বোধনৰ বাবে ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত কোৰিয়া গণৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰিব বুলি সহমতত উপনীত হয়। দুয়োখন দেশৰ উদ্যোগৰ দায়িত্বত থকা মন্ত্ৰীসকলৰ নতুন আলোচনাৰ ব্যৱস্থা হিচাবে ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যত ঔদ্যোগিক সহযোগিতা সমিতি আৰম্ভ কৰা হ’ব আৰু এইবাৰ প্ৰথমখন বৈঠক অনুষ্ঠিত হ’ব বুলিও তেওঁলোকে একমত প্ৰকাশ কৰে।
৬) ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ কথালৈ লক্ষ্য কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতৰ সংসদ আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যৰ নিয়মীয়া আদান-প্ৰদানক সমৰ্থন কৰে। দুয়োখন দেশতে ভাৰত -কোৰিয়া গণৰাজ্য সংসদীয় বন্ধুত্ব গোট স্থাপন কৰাত সন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে।
৭) ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ চিন্তাশীল নেতাসকলক ওচৰ চপাই আনিবলৈ দুয়োগৰাকী নেতাই এই বছৰৰ পৰা দুয়োটা বৈদেশিক মন্ত্ৰালয়ে নিজ নিজ কাৰ্যসূচী আৰু পদক্ষেপ আৰম্ভ কৰাটোক আদৰণি জনায়, যিয়ে যুৱ বিধায়ক, কূটনীতিবিদ, বিশিষ্ট ব্যক্তিত্ব, সংবাদ মাধ্যম আৰু বিষয়াসকলে ভ্ৰমণৰ আদান-প্ৰদান, পাৰস্পৰিক বুজাবুজিৰ গভীৰতা আৰু উমৈহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান আৰু সুযোগসমূহৰবিষয়ত সহযোগিতা আগবঢ়াবলৈ সক্ষম কৰিব।
৮) দুয়োগৰাকী নেতাই সুষম আঞ্চলিক বৃদ্ধি, গতিশীলতা আৰু পুনৰুত্থানক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ নিজৰ দেশৰ ৰাজ্য আৰু প্ৰদেশৰ মাজত অধিক আদান-প্ৰদানক উৎসাহিত কৰে। বুছান-মুম্বাই, ইঞ্চিয়ন-কলকাতা, উলছান-চেন্নাইকে ধৰি ভগ্নী-নগৰ আৰু বন্ধুত্বপূৰ্ণ -নগৰৰ সম্পৰ্ককো গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে দুয়োগৰাকী নেতাই।
বৃহত্তৰ কৌশলগত বিশ্বাসৰ জৰিয়তে গভীৰ বুজাবুজি গঢ়ি তোলা
৯) দুয়োজন নেতাই আইনৰ শাসনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠা মুক্ত, মুকলি, শান্তিপূৰ্ণ আৰু সমৃদ্ধিশালী ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ নিজৰ জাতিসমূহৰ দৃষ্টিভংগীৰ সাদৃশ্য স্বীকাৰ কৰে। এই প্ৰেক্ষাপটত প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় পদক্ষেপ (আই পি অ’ আই)ত যোগদান কৰা কোৰিয়া গণৰাজ্যক আদৰণি জনায়।
১০) তেওঁলোকে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলৰ মাজত উদীয়মান কৌশলগত আৰু নিৰাপত্তা সম্পৰ্কীয় উন্নয়নৰ বিষয়ত নিয়মীয়া আলোচনাৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ত আলোকপাত কৰে। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত দুয়োখন বৈদেশিক মন্ত্ৰালয়ৰ মাজত ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ বৈদেশিক নীতি আৰু নিৰাপত্তা আলোচনাৰ অন্তত প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগ সহযোগিতাৰ বিষয়ত যুটীয়া সমিতিৰ বৈঠক আৰু উদ্বোধনী প্ৰতিৰক্ষা আৰু বৈদেশিক পৰিক্ৰমা ২+২ আলোচনা উপমন্ত্ৰী পৰ্যায়ত পাৰস্পৰিক সুবিধাজনক সময়ত অনুষ্ঠিত কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰা হ’ব।
১১) যোগান শৃংখলত স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধি, বজাৰ বৈচিত্ৰ্যক প্ৰসাৰিত কৰা আৰু পাৰস্পৰিক কৌশলগত বিশ্বাসৰ ভিত্তিত অত্যাধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়াই নিয়াৰ লক্ষ্যৰে ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই অৰ্থনৈতিক সুৰক্ষা আলোচনাৰ আৰম্ভণিক দুয়োগৰাকী নেতাই আদৰণি জনায়।
১২) সীমা অতিক্ৰম কৰি হোৱা সন্ত্ৰাসবাদকে ধৰি সকলো ধৰণৰ আৰু সন্ত্ৰাসবাদ আৰু হিংসাত্মক উগ্ৰবাদক নিৰ্দ্বিধায় আৰু কঠোৰভাৱে নিন্দা কৰে দুয়োগৰাকী নেতাই। সন্ত্ৰাসবাদীৰ নিৰাপদ আশ্ৰয়স্থল শিপাই উলিওৱাৰ বাবে সহযোগিতা বৃদ্ধি, সন্ত্ৰাসবাদীৰ বিত্তীয় মাধ্যম আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক নিৰ্মূল, আৰু সন্ত্ৰাসবাদীৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি চলাচল বন্ধ কৰাত সন্মত হয়। ২০২৫ চনৰ ২২ এপ্ৰিলত জম্মু-কাশ্মীৰৰ পহলগামত সংঘটিত সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণক দুয়োপক্ষই তীব্ৰ গৰিহণা দি অপৰাধী, আয়োজক, বিত্তীয় বিষয়াক আৰু কোনো পলম নকৰাকৈ ন্যায়ৰ কাষ চাপিবলৈ আহ্বান জনায়। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে ৰাষ্ট্ৰপতি লীক বুজাই দিয়ে যে দ্য ৰেজিষ্টেন্স ফ্ৰণ্টে এই আক্ৰমণৰ দায়িত্ব স্বীকাৰ কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰপতি লীয়ে এই কথা উদ্বেগেৰে লক্ষ্য কৰে।
ঔদ্যোগিক গতিশীলতাৰ জৰিয়তে পাৰস্পৰিক লাভ অৰ্জন
১৩) অটোমোবাইল, জাহাজ নিৰ্মাণ, ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, অৰ্ধপৰিবাহী, টেলিকম সঁজুলি, ডিছপ্লে, গৌণ বেটাৰীৰ দৰে খণ্ডত দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতাৰ বিষয়ত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি, দ্বিপাক্ষিক অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্ক শক্তিশালী, বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ সম্প্ৰসাৰণ আৰু উদ্যোগসমূহৰ মাজত সহযোগিতাৰ নতুন সুযোগ মুকলি কৰাৰ বাবে ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই ঔদ্যোগিক সহযোগিতা সমিতিৰ বুজাবুজি চুক্তিক আদৰণি জনায়; আৰু কৌশলগত সম্পদ, গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ আৰু আপুৰুগীয়া উপাদানৰ বাবে যোগান শৃংখল শক্তিশালী কৰাৰ বাবে সহযোগিতা কৰাৰ বাবে; সেউজ হাইড্ৰজেন আৰু ইয়াৰ ডেৰাইভেটিভৰ ব্যৱসায়, পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰ প্ৰকল্প; আৰু বহিঃৰাজ্যৰ সম্পদ উন্নয়ন প্ৰকল্প।
১৪) ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক অমৃত কালৰ দৃষ্টিভংগীয়ে জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু সামুদ্ৰিক ৰাষ্ট্ৰৰ অগ্ৰণী ৰাষ্ট্ৰ কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ সৈতে দীৰ্ঘম্যাদী আৰু কৌশলগত দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতাৰ নতুন সুযোগ মুকলি কৰিছে। দুয়োপক্ষই জাহাজ নিৰ্মাণ, জাহাজ চলোৱা আৰু সামুদ্ৰিক লজিষ্টিকছৰ অংশীদাৰিত্বৰ বাবে এক বিস্তৃত কাঠামো গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াৰ আগতীয়া ৰূপায়ণৰ বাবে আগ্ৰহী। দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতত জাহাজ নিৰ্মাণ কাৰখানা উন্নয়ন, জাহাজ নিৰ্মাণ, বন্দৰ পৰিচালনা, আৰু জাহাজ আৰু সামুদ্ৰিক লজিষ্টিকছৰ বাবে ভাৰতীয় আৰু কোৰিয়াৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত সুপৰিকল্পিত বি টু বি সহযোগিতাক আদৰণি জনায় আৰু ইয়াক সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে মুম্বাইত কোৰিয়া মেৰিন ইকুইপমেণ্ট এছ’চিয়েশ্যনৰ কাৰ্যালয় মুকলি কৰাটো আদৰণি জনায়, যিটো এনে প্ৰথমটো কাৰ্যালয় যিয়ে সামুদ্ৰিক উদ্যোগক সহায় কৰিবলৈ আনুষংগিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাব।
১৫) ২০২৬ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই ব্যৱসায়িক মঞ্চৰ সফল আয়োজনৰ কথাও নেতাসকলে লক্ষ্য কৰে।নিৰন্তৰ ব্যৱসায়িক সংযোগক লালন-পালন কৰাৰ উদ্দেশ্যে দুয়োপক্ষই ঔদ্যোগিক সহযোগিতা সমিতি আৰু ইয়াৰ কৰ্মগোটসমূহৰ বৈঠকৰ আঁৰত অগ্ৰণী উদ্যোগ সংস্থাসমূহৰ মাজত নিয়মীয়াকৈ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ সন্মত হয়।বিনিয়োগৰ বাবে ভাৰতীয় আৰু কোৰিয়ান ব্যৱসায়ীসকলে কৰা ঘোষণাক দুয়োপক্ষই আদৰণি জনায় সহযোগিতা।
১৬) কোৰিয়া আৰু ভাৰতীয় কোম্পানীসমূহে ইজনে সিজনৰ বজাৰত অধিক বিনিয়োগক উৎসাহিত কৰিবলৈ অধিক অনুকূল ব্যৱসায়িক পৰিৱেশ গঢ়ি তোলাত নেতাদ্বয় সন্মত হয়।
১৭) ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (এছএমই)ৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজিৰ চুক্তি সম্পাদন হোৱা কথাক দুয়োগৰাকী নেতাই আদৰণি জনায়। তেওঁলোকে সংশ্লিষ্ট বিভাগ/মন্ত্ৰালয়সমূহক দুয়োখন দেশৰ ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগলৈ ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই সহযোগিতা সম্প্ৰসাৰণৰ উপায় বিচাৰি উলিয়াবলৈ সিদ্ধান্ত লয় , য’ত ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া ব্যৱসায়ীসকলক সংযোগ কৰি ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগসমূহক নিজ নিজ বজাৰসমূহ সুচাৰুৰূপে অন্বেষণ আৰু লাভাৱান্বিত হোৱাত সহায় কৰিবলৈ বুজাবুজিৰ পৰিসৰৰ বৃদ্ধি কৰাৰ কথা চিন্তা কৰা হৈছে।
১৮) তীখা উদ্যোগত শক্তিশালী বৃদ্ধি লাভ কৰা প্ৰধান অৰ্থনীতি ভাৰত আৰু সেউজ তীখা নিৰ্মাণৰ প্ৰযুক্তিৰ আগশাৰীৰ কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ মাজত সহযোগিতা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। তেওঁলোকে ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই বাৰ্ষিক তীখা আলোচনা স্থাপনৰ বাবে সন্মতি প্ৰকাশ কৰে,যিটোৱে বাণিজ্যিক সুযোগ বৃদ্ধি, অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্ক কঠিন আৰু তীখা খণ্ডত স্বচ্ছ শক্তিক প্ৰসাৰিত কৰাৰ বিষয়ত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিব। ওড়িশাত ৬ এম এম টিৰ সংহত তীখা উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে প’স্কো আৰু জে এছ ডব্লিউৰ মাজত বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা কথাক তেওঁলোকে আদৰণি জনায়।
বাণিজ্য, বিত্ত আৰু উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি অংশীদাৰত্বৰ অনুঘটক
১৯) ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্যৰ সম্পূৰ্ণ সম্ভাৱনাক বাস্তৱায়িত কৰাৰ লগতে ডিজিটেল বাণিজ্য, যোগান শৃংখলৰ সহযোগিতা আৰু সেউজ অৰ্থনীতিকে ধৰি বাণিজ্যৰ নতুন পথসমূহত পাৰস্পৰিকভাৱে লাভজনক আদান-প্ৰদানক প্ৰসাৰিত কৰাৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ত আলোকপাত কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই আগতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱাৰ বাবে চিইপিএ উন্নীতকৰণৰ আলোচনা পুনৰ আৰম্ভ আৰু ক্ষিপ্ৰতাৰে কৰাৰ সিদ্ধান্তক আদৰণি জনায়।
২০) ইউনিফাইড পেমেণ্টছ ইন্টাৰফেচ আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক উদ্ভাৱনৰ দ্বাৰা চিত্ৰিত ভাৰতৰ ফিনটেক বিপ্লৱে সীমা অতিক্ৰম কৰি সহযোগিতাৰ বহু সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। নেশ্যনেল পেমেণ্ট কৰ্প’ৰেশ্যন অৱ ইণ্ডিয়া লিমিটেড (এনপিচিআইএল) আৰু কোৰিয়া ফাইনেন্সিয়েল টেলিকমিউনিকেচন এণ্ড ক্লিয়াৰিংছ ইনষ্টিটিউটৰ মাজত আন্তঃকাৰ্য্যক্ষমতা বৃদ্ধি আৰু অৰ্থনৈতিক আৰু জনসাধাৰণৰ সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ বাবে দুয়োখন দেশৰ ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱস্থাৰ পৰ্যায়ক্ৰমে সংহতিৰ বাবে বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাক আদৰণি জনায়। ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় সেৱা কেন্দ্ৰ প্ৰাধিকৰণ (আই এফ এছ চি এ) আৰু আৰ অ’ কেৰ বিত্তীয় সেৱা আয়োগ (এফ এছ চি) / বিত্তীয় তত্বাৱধায়ক সেৱা (এফ এছ এছ)ৰ মাজত সীমা অতিক্ৰম কৰা বিত্তীয় সামগ্ৰীৰ বিকাশ আৰু তত্বাৱধানৰ বাবে সহযোগিতা আৰু পৰামৰ্শৰ বাবে বুজাবুজিৰ চুক্তিক আদৰণি জনায়।
২১) বেংকিং, মূলধনী বজাৰ আৰু ফিন-টেককে ধৰি বিত্তীয় খণ্ডত সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে দুয়োখন দেশৰ বিত্তীয় কৰ্তৃপক্ষ আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ অংশগ্ৰহণেৰে ‘কোৰিয়া গণৰাজ্য- ভাৰত বিত্তীয় সহযোগিতা মঞ্চ’ সফলভাৱে অনুষ্ঠিত হোৱাত সন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে দুয়োগৰাকী নেতাই।
২২) কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ বিত্তীয় সত্তাসমূহ ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশীদাৰ , আন্তঃগাঁথনি, উৎপাদন, আৰু বৃদ্ধি পোৱা বিত্তীয় বজাৰত তেওঁলোকৰ বিনিয়োগ কেন্দ্ৰীভূত কৰে। এই প্ৰসংগত দুয়োগৰাকী নেতাই কোৰিয়া বিনিয়োগ নিগমে ভাৰতত কৰা সফল কাৰ্য্যকলাপৰ কথা উল্লেখ কৰে আৰু কোৰিয়া ডেভেলপমেণ্ট বেংকৰ ভাৰতত কাৰ্যালয় মুকলি কৰাৰ আগ্ৰহক আদৰণি জনায়। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পেঞ্চন সেৱাকো ভাৰতত কাৰ্যালয় মুকলি কৰাৰ বিষয়ে আমন্ত্ৰণ জনায়।
২৩) ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ মাজত উন্নয়নমূলক অংশীদাৰিত্বৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই ক’আইচিয়ে ৰূপায়ণ কৰা চলি থকা প্ৰকল্পসমূহকে ধৰি ভাৰতত দক্ষ ঔদ্যোগিক মানৱ সম্পদৰ সামৰ্থ্য বিকাশৰ বাবে উন্নয়নমূলক সহযোগিতাক আগুৱাই নিয়াৰ বাবে একেলগে কাম কৰি যাবলৈ সন্মত হয়। দুয়োখন দেশৰ মাজত ফলপ্ৰসূ উন্নয়নমূলক সহযোগিতা সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে দুয়োপক্ষই একেলগে কাম কৰাৰ সন্মতি প্ৰকাশ কৰে।
উদীয়মান উদ্যোগসমূহত অংশীদাৰিত্ব বৃদ্ধি
২৪)শক্তিশালী আৰু পৰিপূৰক ডিজিটেল ক্ষমতা থকা দুটা ৰাষ্ট্ৰ ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই বিশ্বৰ ভৱিষ্যত সংজ্ঞায়িত কৰা উদ্যোগ আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাত অৰিহণা যোগাব পাৰে। দুয়োগৰাকী নেতাই এআই, ডাটা গভৰ্নেন্স আৰু ডিজিটেল ব্যৱসায়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি ভাৰত-কোৰিয়া ডিজিটেল সাকোৰ কাঠামো মুকলি কৰাক আদৰণি জনোৱাৰ লগতে ডিজিটেল উদ্ভাৱন তথা সহযোগিতাৰ সমৰ্থনত অৰ্ধপৰিবাহীকে ধৰি প্ৰযুক্তিসমূহ সক্ষম কৰাৰ ভূমিকাকো প্ৰশংসা কৰে।প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে ৰাষ্ট্ৰপতি লীক ভাৰতত অৰ্ধপৰিবাহী উদ্যোগৰ বৃদ্ধিৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কোৰিয়াৰ ব্যৱসায়ীসকলক চৰকাৰী প্ৰৰোচনা আৰু বৃদ্ধি পোৱা বজাৰৰ সুবিধা ল’বলৈ আদৰণি জনায়। দুয়োগৰাকী নেতাই এআই বিকাশৰ বাবে নিজ নিজ দৃষ্টিভংগীৰ শলাগ লয়, যিবোৰ "সকলোৰে বাবে এআই" আৰু "মানৱ"ৰ নীতিৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হয়, যিয়ে সুলভ আৰু অন্তৰ্ভুক্তিৰে উদ্ভাৱনক প্ৰসাৰিত কৰিব । তেওঁলোকে গৱেষণা আৰু প্ৰতিভাক আগুৱাই নিয়াকে ধৰি সমগ্ৰ এআইৰ উলম্ব দিশত ভাৰত-কোৰিয়াৰ অংশীদাৰিত্ব গভীৰ কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে।
২৫) দুয়োগৰাকী নেতাই প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগত ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ সহযোগিতাৰ কৌশলগত গুৰুত্বৰ বিষয়ত আলোকপাত কৰে, ২০২০ চনৰ ‘প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগ সহযোগিতাৰ ৰোডমেপ’ সম্পৰ্কীয় বুজাবুজি চুক্তিক পুনৰ সজীৱ কৰি তোলে। দ্বিতীয়টো বেচৰ উৎপাদন চলি থকাৰ বাবে কে ৯-বজ্ৰা হাউইটজাৰৰ সফল যৌথ উদ্যোগক লৈ তেওঁলোকে সন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে এই মডেলটোৰ প্ৰতিলিপি অন্যান্য ভৱিষ্যতৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি/প্লেটফৰ্ম যেনে স্বয়ংচালিত বায়ু প্ৰতিৰক্ষা বন্দুক-ক্ষেপণাস্ত্ৰ ব্যৱস্থা আৰু পাৰস্পৰিক আগ্ৰহৰ অন্যান্য ক্ষেত্ৰসমূহত চলি থকা প্ৰচেষ্টাক আদৰণি জনায়।
২৬) দুয়োখন দেশতে প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগৰ উদ্ভাৱনক স্বীকৃতি দি দুয়োগৰাকী নেতাই দুয়োপক্ষৰ ব্যৱসায়, ইনকিউবেটৰ, বিনিয়োগকাৰী, প্ৰতিৰক্ষা ষ্টাৰ্ট-আপ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহক সংযোগ কৰিবলৈ ‘কোৰিয়া-ভাৰত প্ৰতিৰক্ষা ত্বৰক’ (KIND-X) উদ্ভাৱন মঞ্চ মুকলি কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।
২৭) মহাকাশৰ ক্ষেত্ৰ দুয়োখন দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নৰ এক আশাব্যঞ্জক খণ্ড হোৱাৰ বাবে দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO) আৰু কোৰিয়া মহাকাশ প্ৰশাসন (KASA)ৰ মাজত এক যৌথ কৰ্মগোট গঠনৰ পদক্ষেপ, ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ সংস্থা পৰ্যায়ত সহযোগিতাৰ সুযোগসমূহ অন্বেষণ কৰা, আৰু ২০২০ তাৰিখে বাংগালুৰুত ইন স্পেছ (IN-SPACe ) ৰ সহযোগত ভাৰত-আৰ অ’ কে “মহাকাশ দিৱস” অনুষ্ঠিত কৰাক আদৰণি জনায় । মহাকাশ ষ্টাৰ্টআপ, উদ্যোগ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত সহযোগিতা প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই দিৱস পালনৰ দিহা কৰা হৈছে । দুয়োগৰাকী নেতাই উপগ্ৰহ নেভিগেচন ব্যৱস্থাৰ বাবে পাৰস্পৰিক সমৰ্থনৰ সুযোগ বিচাৰি উলিয়াবলৈ উৎসাহিত কৰে।
পৃথিৱী মাতৃৰ বাবে একত্ৰিত
২৮) দুয়োগৰাকী নেতাই স্বীকাৰ কৰে যে বিশ্ব শক্তি আৰু সম্পদৰ বজাৰত বৰ্তমানৰ অস্থিৰতাৰ সন্মুখীন হৈ হাইড্ৰ’কাৰ্বন আৰু মূল খনিজ পদাৰ্থৰ প্ৰধান আমদানিকাৰক হিচাপে ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই দক্ষ শক্তি ব্যৱহাৰ, খনিজ নিষ্কাশন, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু পুনঃব্যৱহাৰ, আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বিকল্প শক্তি আৰু সামগ্ৰীৰ সহ-বিকাশৰ দিশত কাম কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে।নেতাসকলে সুৰক্ষিত, স্থিতিস্থাপক, আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ তথা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ মাজেৰে উদ্ভাৱন-চালিত যোগান শৃংখল। ইয়াৰ বাবে দুয়োগৰাকী নেতাই কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে জটিল খনিজ পদাৰ্থৰ মেপিং আৰু অন্বেষণৰ বাবে দুয়োখন দেশৰ ভূতাত্ত্বিক জৰীপ সংস্থাসমূহৰ মাজত সংযোগ শক্তিশালী কৰাকে ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ মূল্য শৃংখলৰ মাজেৰে সহযোগিতা কৰিবলৈ সন্মত হয়। তেওঁলোকে ই-আৱৰ্জনা আৰু খনিৰ টেইলিঙৰ দৰে অগতানুগতিক উৎসৰ পৰা জটিল খনিজ উদ্ধাৰৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ সমৰ্থন কৰিছিল, বৃত্তাকাৰ পদক্ষেপৰ অংশ হিচাপে।
২৯) তদুপৰি ৰাষ্ট্ৰপতি লীয়ে ভাৰতে পেক্স চিলিকাৰ পদক্ষেপত যোগদান কৰা কথাক আদৰণি জনোৱাৰ বিপৰীতে প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে ফ’ৰাম অন ৰিচ’ৰ্চ জিঅ’ষ্ট্ৰেটেজিক এংগেজমেণ্ট (FORGE)ৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ নেতৃত্বৰ শলাগ লয়। বজাৰৰ পৰিস্থিতি আৰু বাণিজ্যিক বিবেচনা অনুসৰি যোগানৰ ব্যাঘাত বা বজাৰৰ অস্থিৰতাৰ সময়ত নাফ্থাৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ সামগ্ৰীসমূহ সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ অন্বেষণ কৰিবলৈও সন্মত হয়। দুয়োটা পক্ষই গুৰুত্বপূৰ্ণ সামগ্ৰীৰ দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য সম্প্ৰসাৰণৰ সুযোগ বিচাৰি উলিয়াব ।
৩০) ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিশ্বব্যাপী প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ইতিবাচক আৰু সক্ৰিয় কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে অংশীদাৰ যিয়ে তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক মংগলকো প্ৰসাৰিত কৰে। এই প্ৰেক্ষাপটত দুয়োগৰাকী নেতাই পেৰিছ চুক্তিৰ ৬.২ অনুচ্ছেদৰ অধীনত এম অ’ চিৰ সমাপ্তিক আদৰণি জনায়, যিয়ে বিনিয়োগ-চালিত প্ৰশমন প্ৰকল্পৰ বাবে এক সহযোগিতামূলক পদ্ধতি স্থাপন কৰে, নিজ নিজ ৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে নিৰ্ধাৰিত অৱদানৰ সাফল্যক আগুৱাই লৈ যায়, আৰু জলবায়ু কাৰ্য্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ কৌশলগত অংশীদাৰিত্বক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰে।
৩১) পৰিৱেশৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই জলবায়ু আৰু পৰিৱেশৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজিৰ চুক্তিৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠানিক সহযোগিতা অব্যাহত ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ মিত্ৰজোঁটৰ (আই এছ এ) সদস্য হিচাপে কোৰিয়া গণৰাজ্যই যোগদান আৰু গ্ল’বেল গ্ৰীণ গ্ৰ’থ ইনষ্টিটিউট (জি জি জি আই)ৰ সদস্য হিচাপে ভাৰতে যোগদান কৰাৰ কথাক দুয়োগৰাকী নেতাই আদৰণি জনায়। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে কোৰিয়া গণৰাজ্যক গ্ল’বেল বায়’ফুৱেলছ এলায়েন্স আৰু ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিগ কেট এলায়েন্স এণ্ড ক’লিচন ফৰ ডিজাষ্টাৰ ৰেজিলিয়েণ্ট ইনফ্ৰাষ্ট্ৰাকচাৰ (চিডিআৰআই)ত যোগদান কৰিবলৈও আমন্ত্ৰণ জনায়।
৩২) মানৱতাৰ ভৱিষ্যতক প্ৰভাৱান্বিত কৰা বিশ্বজোৰা প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যই ব্যাপক আগ্ৰহ দেখুৱায়। দুয়োগৰাকী নেতাই জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, মেৰু আৰু সামুদ্ৰিক সহযোগিতাকে ধৰি বিশ্বব্যাপী বিষয়বস্তুত দুয়োখন বৈদেশিক মন্ত্ৰালয়ৰ মাজত আলোচনা আৰম্ভ কৰাৰ লগতে বহনক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ এক যুটীয়া বিবৃতি গ্ৰহণ কৰাকো আদৰণি জনায়।
কোমল শক্তিৰ বৃদ্ধি
৩৩) ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই চহকী তথা ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বিষয়ত আলোকপাত কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই দুয়োখন দেশৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত সাংস্কৃতিক সংযোগ অধিক শক্তিশালী কৰাৰ সমৰ্থন আগবঢ়ায়। তেওঁলোকে ২০২৬-২০৩০ বৰ্ষৰ বাবে সাংস্কৃতিক বিনিময় কাৰ্যসূচী (চিইপি) সম্প্ৰসাৰণক আদৰণি জনায় আৰু তেওঁলোকৰ সংশ্লিষ্ট সংস্থাসমূহক ইয়াক উপযুক্তভাৱে কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে উপযুক্ত পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। লগতে ধাৰাবাহিক সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে ২০২৮-২৯ বৰ্ষটোক ভাৰত-কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ বন্ধুত্বৰ বছৰ হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।
৩৪) সাংস্কৃতিক আৰু সৃষ্টিশীল উদ্যোগ (চিচিআই)ৰ বিষয়ত বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ হোৱা কথাক দুয়োগৰাকী নেতাই আদৰণি জনায়। তদুপৰি দুয়োপক্ষই চলচ্চিত্ৰ খণ্ডত সহযোগিতা প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবেও সন্মতি প্ৰকাশ কৰে, য’ত সহযোগিতা প্ৰযোজনা, প্ৰশিক্ষণ বিনিময়, এনিমেচন আৰু ভিজুৱেল ইফেক্ট (ভিএফএক্স)ৰ দৰে ক্ষেত্ৰত প্ৰযুক্তিৰ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা আদিও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে ।
৩৫) দুয়োগৰাকী নেতাই কোৰিয়া গণৰাজ্যত ভাৰত দিৱস আৰু ভাৰতত কোৰিয়া দিৱস উদযাপনকে ধৰি ইজনে সিজনৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু কোমল শক্তি প্ৰক্ষেপণৰ বিষয়ে সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে কাৰ্যসূচীত সহায় কৰিবলৈ সন্মত হয়।
৩৬) দুয়োখন দেশৰ ভাগ-বতৰা বৌদ্ধ ঐতিহ্যক স্মৰণ কৰি আৰু ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ মাজত ঐতিহাসিক আৰু সভ্যতামূলক সংযোগ গভীৰ কৰাৰ তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্যৰ সৈতে সংগতি ৰাখি দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতে কোৰিয়া গণৰাজ্যলৈ ২০০টা শিল্পকৰ্ম দান কৰাটোক আদৰণি জনায় আৰু দুয়োখন দেশৰ মাজত সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদানৰ প্ৰসাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা প্ৰচেষ্টাক আদৰণি জনায়।
৩৭) বিশেষজ্ঞ আৰু কৰ্মীৰ আদান-প্ৰদান, প্ৰশিক্ষক, প্ৰতিভা বিকাশ আৰু ক্ৰীড়া বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত কাৰ্যসূচী আৰু জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান, আৰু ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ মাজত ক্ৰীড়া কৰ্তৃপক্ষ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংস্থাসমূহৰ মাজত সহযোগিতা আদিৰ দৰে সংযোগক উৎসাহিত আৰু সুবিধা প্ৰদানৰ বাবে ক্ৰীড়াৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাটো দুয়োগৰাকী নেতাই আদৰণি জনায়।
মানুহৰ পৰা মানুহলৈ সম্পৰ্ক
৩৮) দুয়োগৰাকী নেতাই দ্বিপাক্ষিক অংশীদাৰিত্বৰ মূল স্তম্ভ হিচাপে শৈক্ষিক সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰে। তেওঁলোকে বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মাধ্যমিক বিদ্যালয়সমূহৰ মাজত বিস্তাৰিত তথ্য বিনিময়ৰ জৰিয়তে সহযোগিতাক আদৰণি জনায়, লগতে অধ্যাপক আৰু ছাত্ৰ বিনিময় কাৰ্যসূচী আৰু যৌথ শৈক্ষিক পদক্ষেপ—বিশেষকৈ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু এছটিইএমৰ ক্ষেত্ৰত।
৩৯) ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক বুজাবুজিৰ গুৰুত্বক স্বীকাৰ কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰম, ডিজিটেল সঁজুলি, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰাসংগিক প্ৰতিষ্ঠানিক কাঠামোৰ জৰিয়তে ভাৰতত কোৰিয়ান ভাষা আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যত ভাৰতীয় ভাষা বিশেষকৈ হিন্দী পাঠদান আৰু শিক্ষণত সমৰ্থন আগবঢ়ায়। তেওঁলোকে ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ভাৰতত প্ৰথমটো কোৰিয়া শিক্ষা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰা কথাক আদৰণি জনায়।
৪০) কোৰিয়া গণৰাজ্যত কে এন ইউ ১০ কনচৰ্টিয়ামত অংশগ্ৰহণ কৰা তেত্ৰিশটা ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি) আৰু দহখন কোৰিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মাজত যৌথ গৱেষণা, ক্ৰেডিট হস্তান্তৰ আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বিনিময়ৰ জৰিয়তে বিশ্ববিদ্যালয় পৰ্যায়ৰ শৈক্ষিক সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ বাবেও দুয়োপক্ষই সন্মতি প্ৰকাশ কৰে।
৪১) ভাৰতীয় গ্ৰাহকৰ বাবে গ্ল’বেল কোৰিয়া বৃত্তি (জি কে এছ) প্ৰদান, আৰু ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক পৰিষদ (আই চি চি আৰ) অটল বিহাৰী বাজপেয়ী সাধাৰণ বৃত্তি আৰু আই চি চি আৰ লতা মংগেশকাৰ বৃত্তি আঁচনি, আৰু সামগ্ৰিকতাৰ বাবে এ ৱাই ইউ এছ এইচ বৃত্তি আঁচনিৰ জৰিয়তে কোৰিয়ান গ্ৰাহকসকলক বৃত্তিৰ পাৰস্পৰিক প্ৰস্তাৱক আদৰণি জনায় সুস্থতা। দ্বিপাক্ষিক শৈক্ষিক সম্পৰ্ক গভীৰ কৰিবলৈ দুয়োগৰাকী নেতাই নিজ নিজ আঁচনিৰ অধীনত ইজনে সিজনৰ নাগৰিকৰ বাবে বৃত্তিৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰি এই কাৰ্যসূচীসমূহ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰে।
৪২) মানৱ সম্পদৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ মাজত শক্তিশালী পৰিপূৰকতা আছে। দুয়োগৰাকী নেতাই ইজনে সিজনৰ বৈজ্ঞানিক আৰু প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ লাভ অৰ্জন কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু মানৱ পুঁজিৰ মাজত সংযোগ শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰে। এই সন্দৰ্ভত তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ যুটীয়া সমিতিৰ জৰিয়তে যৌথ অনুসন্ধান আৰু বিকাশৰ প্ৰসাৰৰ সিদ্ধান্তক আদৰণি জনায়।
৪৩) ভিছা আৰু অনুপ্ৰৱেশ সম্পৰ্কীয় প্ৰক্ৰিয়াসমূহক অধিক কাৰ্যক্ষম কৰাৰ উপায় বিচাৰি উলিওৱাত দুয়োপক্ষই একমত প্ৰকাশ কৰে, যাতে অধিক সক্ৰিয় জনসাধাৰণৰ মাজত বিনিময়ক উৎসাহিত কৰা হয়। নেতাসকলে ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ মাজত বিমান সংযোগ শক্তিশালী কৰি মানুহ আৰু সামগ্ৰীৰ অধিক সক্ৰিয় আদান-প্ৰদানক প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবেও সমৰ্থন আগবঢ়ায়।
৪৪) দুয়োখন দেশত বাস কৰা কোৰিয়ান আৰু ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়ৰ অৱদানক স্বীকাৰ কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই দুয়োখন দেশৰ লোকৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা গ্ৰহণৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰে।
বিশ্বৰ মংগলৰ বাবে অংশীদাৰিত্ব
৪৫) বিশ্বজুৰি অস্ত্ৰ-প্ৰসাৰণৰ প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি দুয়োখন দেশৰ অৱদান আৰু দায়বদ্ধতাক স্বীকৃতি দি দুয়োপক্ষই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অস্ত্ৰ-প্ৰসাৰণ ব্যৱস্থাক অধিক শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্যৰে ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক যোগানকাৰী গোটৰ সদস্যপদৰ বাবে একেলগে কাম কৰি যাবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হয়।
৪৬) দুয়োপক্ষই নিয়মভিত্তিক, মুকলি, ন্যায্য, ন্যায্য, স্বচ্ছ, সৰ্বাংগীন আৰু বৈষম্যহীন বহুপক্ষীয় বাণিজ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি নিজৰ দৃঢ় প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰে, যাৰ মূলতে আছে বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা। তেওঁলোকে বহুপাক্ষিক বাণিজ্য ব্যৱস্থা আৰু বিশ্ব ব্যৱসায় সংস্থাৰ কাৰ্য্যকলাপ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে গঠনমূলকভাৱে জড়িত হোৱাৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ত আলোকপাত কৰে। ২০২৮ চনত কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ সভাপতিত্বৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ভাৰত আৰু কোৰিয়া গণৰাজ্যই জি-২০কে ধৰি বহুপক্ষীয় মঞ্চসমূহত সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ সন্মত হয়।
৪৭) দুয়োগৰাকী নেতাই নেভিগেচন আৰু অভাৰফ্লাইটৰ স্বাধীনতাক সন্মান জনোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰবাৰ উল্লেখ কৰে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্বিঘ্নে বৈধ বাণিজ্যক সন্মান জনায়। যিটো বিশেষকৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাগৰীয় আইন সন্ধি (UNCLOS)ত প্ৰতিফলিত হৈছে। দুয়োগৰাকী নেতাই সকলো পক্ষকে ইউএনচিএলঅ’এছকে ধৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ সৰ্বজন স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত নীতি অনুসৰি শান্তিপূৰ্ণ উপায়েৰে বিবাদ নিষ্পত্তি কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।
৪৮) দুয়োগৰাকী নেতাই পশ্চিম এছিয়াৰ বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতিক লৈ গভীৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে সকলো পক্ষকে সাৰ্বভৌমত্ব আৰু ভূখণ্ডৰ অখণ্ডতাৰ প্ৰতি সন্মানকে ধৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি আৰু নিৰাপত্তাৰ মৌলিক নীতিসমূহ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহ্বান জনায়, সাধাৰণ নাগৰিকৰ সুৰক্ষা আৰু জাহাজ চলাচলৰ স্বাধীনতাক অগ্ৰাধিকাৰ দিবলৈ আহ্বান জনায়।তেওঁলোকে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে উত্তেজনা হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু অন্তৰ্নিহিত সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ বাবে আলোচনা আৰু কূটনীতিৰ প্ৰয়োজন আছে।
৪৯) দুয়োগৰাকী নেতাই কোৰিয়া উপদ্বীপত সম্পূৰ্ণ পাৰমাণৱিক বিচ্ছিন্নকৰণ আৰু স্থায়ী শান্তিৰ প্ৰতি নিজৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰে। আন্তঃকোৰিয়ান আদান-প্ৰদান সম্প্ৰসাৰণ, সম্পৰ্ক স্বাভাৱিককৰণ, আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে পাৰমাণৱিক বিচ্ছিন্নকৰণ সাধন কৰি কোৰিয়া উপদ্বীপত শান্তিপূৰ্ণ সহাৱস্থান আৰু ভাগ-বতৰা বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে সক্ৰিয় ডি-এস্কেলেচন আৰু আত্মবিশ্বাস গঢ়ি তোলা ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে আন্তঃকোৰিয়ান আলোচনা পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বাবে কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ প্ৰচেষ্টাক ভাৰতে সমৰ্থন কৰে। বিশেষকৈ সন্ত্ৰাসবাদী আৰু অৰাষ্ট্ৰীয় অভিনেতাসকলক গণধ্বংসী অস্ত্ৰ আৰু যোগান ব্যৱস্থাৰ প্ৰসাৰ ৰোধ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিও দিয়ে।
৫০) ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদকে ধৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন অনুসৰি ইউক্ৰেইনত ন্যায়সংগত আৰু স্থায়ী শান্তিৰ বাবে দুয়োগৰাকী নেতাই সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে ইউক্ৰেইনত আলোচনা আৰু কূটনীতিৰ জৰিয়তে শত্ৰুতা বন্ধ কৰাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
৫১) দুয়োপক্ষই নিৰাপত্তা পৰিষদৰ সম্প্ৰসাৰণকে ধৰি ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ব্যাপক সংস্কাৰৰ বাবে একেলগে কাম কৰাৰ সংকল্প লয় যাতে ইয়াক অধিক গণতান্ত্ৰিক, জবাবদিহি, অংশগ্ৰহণমূলক আৰু আজিৰ বিশ্বৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক কৰি তোলা হয়। ইয়াৰ উপৰি দুয়োগৰাকী নেতাই সমসাময়িক বিশ্ব বাস্তৱতাক প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ সংস্কাৰৰ দিশত কাম কৰিবলৈ সন্মত হয়।
৫২) নেতাসকলে তেওঁলোকৰ দ্বিপাক্ষিক আলোচনাৰ সময়ত ভাৰত–কোৰিয়া গণৰাজ্যৰ বিশেষ কৌশলগত অংশীদাৰিত্বৰ বিস্তৃত পৰ্যালোচনাত সন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে। ২০২৫ চনত অংশীদাৰিত্বৰ ১০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাটো লক্ষ্য কৰি, যিটোৱে গভীৰ সহযোগিতাৰ এক দশক চিহ্নিত কৰিছে। তেওঁলোকে আগন্তুক বছৰবোৰত অংশীদাৰিত্বক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰে।
