ଭାରତ-ରୁଷ: ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆପୋସ ସମ୍ମାନ ଉପରେ ଆଧାରିତ ତଥା ସମୟ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସହଭାଗିତା
ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ, ରୁଷ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶ୍ରୀ ଭ୍ଲାଦିମିର ପୁତିନ, 23ତମ ଭାରତ-ରୁଷ ବାର୍ଷିକ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ପାଇଁ 4-5 ଡିସେମ୍ବର 2025ରେ ଭାରତ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷାଧିକାରପ୍ରାପ୍ତ ରଣନୀତିକ ସହଭାଗିତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ଦୁଇ ଦେଶର ନେତାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସମର୍ଥନକୁ ଦୋହରାଇଛନ୍ତି। ଚଳିତ ବର୍ଷ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ରଣନୀତିକ ଭାଗିଦାରୀ ଘୋଷଣାର 25ତମ ବାର୍ଷିକୀ ଯାହାକି ଅକ୍ଟୋବର 2000 ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭ୍ଲାଦିମିର ପୁତିନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଭାରତ ଗସ୍ତ ସମୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା।
ଦୁଇ ନେତା ଏହି ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷିତ ସମ୍ପର୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଆପୋସ ବିଶ୍ୱାସ, ପରସ୍ପରର ମୂଳ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ ରଣନୀତିକ ସମନ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ରୂପେ ପ୍ରତିପାଦିତ। ସେମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି କହିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ସହଭାଗୀ ଦାୟିତ୍ୱ ସହିତ, ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତାର ମୂଳଦୁଆ ହୋଇ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ସମାନ ଏବଂ ଅବିଭାଜିତ ସୁରକ୍ଷା ଆଧାରରେ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଦୁଇ ନେତା ବହୁମୁଖୀ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ ଭାରତ-ରୁଷ ସମ୍ପର୍କକୁ ସକାରାତ୍ମକ ଭାବରେ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ରାଜନୈତିକ ଓ ରଣନୀତିକ, ସାମରିକ ଓ ସୁରକ୍ଷା, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ନିବେଶ, ଶକ୍ତି, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ପରମାଣୁ, ମହାକାଶ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ଶିକ୍ଷା ଓମାନବୀୟ ସହଯୋଗ ସମେତ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥାଏ। ସେମାନେ ସନ୍ତୋଷର ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସହଯୋଗର ନୂତନ ମାର୍ଗ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୁଇ ନେତା ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି କହିଥିଲେ, ଭାରତ-ରୁଷ ସମ୍ପର୍କ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜଟିଳ, ଆହ୍ୱାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅନିଶ୍ଚିତ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୃଢ଼ ରହିଛି। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଏକ ସମସାମୟିକ, ସନ୍ତୁଳିତ, ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ, ସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସହଭାଗୀତା ଗଠନ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି। ଭାରତ-ରୁଷ ସମ୍ପର୍କ ବିକାଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ସହଭାଗୀ ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଆମର ପ୍ରାଥମିକତା ରହିଛି। ରଣନୈତିକ ସହଭାଗୀର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ଭାବନାକୁ ସାକାର କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ନେତା ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦୁଇ ନେତା ୟେକାତେରିନବର୍ଗ ଓ କଜାନରେ ଭାରତର ଦୁଇଟି ମହାବାଣିଜ୍ୟିକ ଦୂତାବାସର ଉଦଘାଟନକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆନ୍ତଃ-ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ନାଗରିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକର ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ପାଇଁ ଆଶା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
ବିଗତ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ପରଠାରୁ ସମସ୍ତ ସ୍ତରରେ ଯୋଗାଯୋଗରେ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରତି ଦୁଇ ନେତା ସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କାଜାନରେ 16ତମ ବ୍ରିକ୍ସ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଏବଂ ତିଆନଜିନରେ 25ତମ ଏସସିଓ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ବୈଠକ; ଭାରତର ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ରୁଷର ପ୍ରଥମ ଉପପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ-ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ଆର୍ଥିକ, ବୈଜ୍ଞାନିକ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସହଯୋଗ (ଆଇଆରଆଇଜିସି-ଟିଇସି) ଉପରେ ଭାରତ-ରୁଷ ଆନ୍ତଃ-ସରକାରୀ କମିଶନ (ଆଇଆରଆଇଜିସି)ର 26ତମ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ଦୁଇ ଦେଶର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ-ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ସାମରିକ ଏବଂ ସାମରିକ-ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହଯୋଗ (ଆଇଆରଆଇଜିସି-ଏମଏଣ୍ଡଏମଟିସି) ଉପରେ ଆଇଆରଆଇଜିସିର 22ତମ ଅଧିବେଶନ; ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ, ଲୋକସଭା ବାଚସ୍ପତି, ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ, ରେଳ, ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ସୂଚନା ଓ ପ୍ରସାରଣ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଗୃହ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା, ଯୁବ ବ୍ୟାପାର ଓ କ୍ରୀଡା, ବୟନଶିଳ୍ପ ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ନୀତି ଆୟୋଗର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଓ ରୁଷର ରାଜ୍ୟ ଡ୍ୟୁମାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ପ୍ରଥମ ଉପ-ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ଉପ-ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଗସ୍ତ; ଏବଂ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପରାମର୍ଶଦାତା ସ୍ତରରେ ରଣନୀତିକ ଆଲୋଚନା, ବୈଦେଶିକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପରାମର୍ଶ, ଜାତିସଂଘ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ବିଚାରବିମର୍ଶ, ଆତଙ୍କବାଦ ବିରୋଧୀ ମିଳିତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀର ବୈଠକ ଇତ୍ୟାଦି ସାମିଲ ରହିଛି।
ବାଣିଜ୍ୟିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଭାଗିଦାରୀ
ଦୁଇ ନେତା ରୁଷକୁ ଭାରତର ରପ୍ତାନି ବୃଦ୍ଧି, ଶିଳ୍ପ ସହଯୋଗକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା, ବିଶେଷ କରି ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୂତନ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଏବଂ ନିବେଶ ସହଭାଗୀତା ଗଠନ କରିବା, ଏବଂ ସହଯୋଗର ନୂଆ ମାର୍ଗ ଓ ସ୍ୱରୂପ ଖୋଜିବା ସହିତ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ଉପାୟରେ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ମିଳିତ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷାକୁ ପୁନର୍ବାର ଦୋହରାଇଛନ୍ତି ।
ଦୁଇ ନେତା 2030 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ-ରୁଷ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗର ରଣନୀତିକ କ୍ଷେତ୍ର ବିକାଶ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ 2030) ଗ୍ରହଣକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି।
ଦୁଇ ନେତା ପାରସ୍ପରିକ ହିତ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସାମିଲ କରି ଭାରତ ଏବଂ ୟୁରେସୀୟ ଆର୍ଥିକ ସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଏକ ମୁକ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ମିଳିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ନିରନ୍ତର ଗତିଶୀଳତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ନିବେଶର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଏକ ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ ଚୁକ୍ତିନାମା ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଭୟ ପକ୍ଷଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଦୁଇ ନେତା ବ୍ୟବସାୟ, ଆର୍ଥିକ, ବୈଜ୍ଞାନିକ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସହଯୋଗ ଉପରେ ଭାରତ-ରୁଷ ଆନ୍ତଃ-ସରକାରୀ ବାଣିଜ୍ୟ କମିଶନ, (ଆଇଆରଆଇଜିସି-ଟିଇସି)ର 25ତମ ଏବଂ 26ତମ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ (ନଭେମ୍ବର 2024) ଏବଂ ମସ୍କୋ (ଅଗଷ୍ଟ 2025) ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବାକୁ ଥିବା ଭାରତ-ରୁଷ ବ୍ୟବସାୟ ମଞ୍ଚର ଫଳାଫଳକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ ସଂଗଠନକୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି ଏକ ଖୋଲା, ସମାବେଶୀ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଭେଦଭାବମୁକ୍ତ ବହୁପକ୍ଷୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶୁଳ୍କ ଏବଂ ଅଣ-ଶୁଳ୍କ ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କରିବା, ଲଜିଷ୍ଟିକାଲ୍ ବାଧା ଦୂର କରିବା, ସଂଯୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା, ସୁଗମ ଦେୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ବୀମା ଓ ପୁନଃବୀମା ସମସ୍ୟାର ପାରସ୍ପରିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ସମାଧାନ ଖୋଜିବା ଏବଂ ଦୁଇ ଦେଶର ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟରେ ନିୟମିତ ଯୋଗାଯୋଗ 2030 ସୁଦ୍ଧା 100 ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ସଂଶୋଧିତ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ।
ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟର ସୁଗମ ପରିଚାଳନା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରି ମିଳିତ ଭାବରେ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମାଧାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ କରିବାକୁ ରୁଷ ଏବଂ ଭାରତ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଜାତୀୟ ଦେୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଆର୍ଥିକ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଡିଜିଟାଲ୍ ମୁଦ୍ରା ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକର ଆନ୍ତଃକାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଚଳନ କରିବା ପାଇଁ ବିଚାରବିମର୍ଶ ଜାରି ରଖିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଭାରତକୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସାର ଯୋଗାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ନିଆଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି।
ଦକ୍ଷ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଗତିଶୀଳତା ସହିତ ଜଡିତ ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷରକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି।
ସେଣ୍ଟ ପିଟର୍ସବର୍ଗ ଇଣ୍ଟରନେସନାଲ ଇକୋନୋମିକ୍‌ ଫୋରମ୍ (ଜୁନ୍ 2025) ଏବଂ ଇଷ୍ଟର୍ଣ୍ଣ ଇକୋନୋମିକ ଫୋରମ୍ (ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2025) ରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳର ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ରୁଷୀୟ ପକ୍ଷ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ, ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ନିବେଶ ସହଯୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ଏହି ଆର୍ଥିକ ଫୋରମ୍ ସମୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଭାରତ-ରୁଷ ବ୍ୟବସାୟିକ ଆଲୋଚନାର ଅବଦାନକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ଦୁଇ ନେତା ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଏବଂ ଧାତୁ ସମେତ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଉତ୍ପାଦନଶୀଳ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳର ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟତା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଞ୍ଚାମାଲ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ରୁଷ ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସହଯୋଗ ସେମାନଙ୍କର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ।
ଇନ୍ଧନ ଭାଗିଦାରୀ
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷାଧିକାରପ୍ରାପ୍ତ ରଣନୀତିକ ସହଭାଗୀତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବରେ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟାପକ ସହଯୋଗ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଓ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ତୈଳ ଓ ତୈଳ ଉତ୍ପାଦ, ତୈଳ ବିଶୋଧନ ଓ ପେଟ୍ରୋକେମିକାଲ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ତୈଳକ୍ଷେତ୍ର ସେବା ଓ ଅପଷ୍ଟ୍ରିମ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଆନୁସଙ୍ଗିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଏଲଏନଜି ଏବଂ ଏଲପିଜି ସହ ଜଡ଼ିତ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ସେମାନଙ୍କ ଦେଶରେ ଚାଲିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଭୂତଳ କୋଇଲା ଗ୍ୟାସିଫିକେସନ୍ (ୟୁସିଜି) ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ପରମାଣୁ ପ୍ରକଳ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ରୁଷ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସହଯୋଗ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିବେଶ ପ୍ରକଳ୍ପ ସହିତ ଜଡିତ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଧନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କର ନିବେଶକମାନେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଥିଲେ।
ପରିବହନ ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସ୍ଥିର ଏବଂ ଦକ୍ଷ ପରିବହନ କରିଡର ନିର୍ମାଣରେ ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଯୋଗାଯୋଗକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ ଲିଙ୍କ୍ ବିସ୍ତାର କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ପରିବହନ କରିଡର (ଆଇଏନଏସଟିସି), ଚେନ୍ନାଇ-ଭ୍ଲାଡିଭୋଷ୍ଟକ୍ (ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର) କରିଡର ଏବଂ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ର ମାର୍ଗକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମେରୁ ଜଳରେ ପରିଚାଳିତ ଜାହାଜ ପାଇଁ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ତାଲିମ ପାଇଁ ଏକ ବୁଝାମଣାପତ୍ର ସ୍ୱାକ୍ଷରକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିନିମୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ସହଭାଗୀତା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ରୁଷ ଏବଂ ଭାରତର ରେଳବାଇ ମଧ୍ୟରେ ଫଳପ୍ରଦ ସହଯୋଗ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ରୁଷର ସୁଦୂର ପୂର୍ବ ଏବଂ ଆର୍କଟିକ୍‌ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ରୁଷର ସୁଦୂର ପୂର୍ବ ଏବଂ ଆର୍କଟିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ନିବେଶ ସହଯୋଗକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ତତ୍ପରତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। 2024-2029 ଅବଧି ପାଇଁ ରୁଷର ସୁଦୂର ପୂର୍ବରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ନିବେଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ-ରୁଷ ସହଯୋଗ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷର ସୁଦୂର ପୂର୍ବ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରଦାନ କରେ, ବିଶେଷକରି କୃଷି, ଶକ୍ତି, ଖଣି, ମାନବଶକ୍ତି, ହୀରା, ଔଷଧ, ସାମୁଦ୍ରିକ ପରିବହନ, ଇତ୍ୟାଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଆର୍କଟିକ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ନିୟମିତ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବିଚାରବିମର୍ଶ କରିବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ର ମାର୍ଗରେ ବହୁମୁଖୀ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସହଯୋଗରେ ପ୍ରଗତିକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି। ମାର୍ଚ୍ଚ 2025ରେ ମରମଂସ୍କରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବାକୁ ଥିବା ଷଷ୍ଠ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆର୍କଟିକ ଫୋରମରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳର ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ରୁଷୀୟ ପକ୍ଷ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। ଭାରତୀୟ ପକ୍ଷ ଆର୍କଟିକ ପରିଷଦରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକ ଭାବରେ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ବେସାମରିକ ପରମାଣୁ ସହଯୋଗ, ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗକୁ ବ୍ୟାପକ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ପୁନଃଦୋହରାଇଛନ୍ତି । ଏଥିରେ ଇନ୍ଧନ ଚକ୍ର, କୁଡାନକୁଲମ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର (କେକେଏନପିପି)ର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଜୀବନ ଚକ୍ର ସମର୍ଥନ ଏବଂ ଅଣ-ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ରଣନୀତିକ ସହଭାଗୀତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ ଭାବରେ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାରରେ ସହଯୋଗର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସେମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା 2047 ସୁଦ୍ଧା ଭାରତର ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କ୍ଷମତାକୁ 100 ଗିଗାୱାଟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଲାଗି ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଯୋଜନାକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇଛି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଅବଶିଷ୍ଟ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ୟୁନିଟ୍ ନିର୍ମାଣ ସମେତ କେକେଏନପିପି କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ରଗତିକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଉପକରଣ ଓ ଇନ୍ଧନ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ସମୟସୀମା ପାଳନ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ସେମାନେ ଭାରତରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଉପରେ ଆଗାମୀ ଆଲୋଚନାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ଚୁକ୍ତିନାମା ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତୀୟ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଆବଣ୍ଟନକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିବ।
ପାରସ୍ପରିକ ସହମତ ନିୟମ ଓ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଡିଜାଇନ୍, ଗବେଷଣା ଓ ନିର୍ମିତ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର, ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ମିଳିତ ଭାବରେ ନିର୍ମିତ ପରମାଣୁ ଉପକରଣ ଏବଂ ରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଡିଜାଇନ୍ ହୋଇଥିବା ବୃହତ କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ଆସେମ୍ବଲିଗୁଡ଼ିକର ମିଳିତ ବିକାଶ ପାଇଁ ଭିଭିଇଆର ଉପରେ ବୈଷୟିକ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଆଲୋଚନାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ମହାକାଶରେ ସହଯୋଗର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ମାନବ ମହାକାଶ ଉଡ଼ାଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଉପଗ୍ରହ ନାଭିଗେସନ୍ ଏବଂ ଗ୍ରହ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସମେତ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବାହ୍ୟ ମହାକାଶର ବ୍ୟବହାରରେ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂଗଠନ ଏବଂ ରୁଷ ରାଜ୍ୟ ମହାକାଶ ନିଗମ "ରସ୍କସମସ୍" ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ସହଭାଗୀତାକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ରକେଟ୍ ଇଞ୍ଜିନର ବିକାଶ, ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ବ୍ୟବହାରରେ ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ ସହଯୋଗରେ ପ୍ରଗତି ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ସାମରିକ ଏବଂ ସାମରିକ ବୈଷୟିକ ସହଯୋଗ
ସାମରିକ ଏବଂ ସାମରିକ-ବୈଷୟିକ ସହଯୋଗ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ବିଶେଷାଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ରଣନୀତିକ ଭାଗିଦାରୀର ଏକ ସ୍ତମ୍ଭ ହୋଇ ରହିଛି, ଯାହା ଆଇଆରଆଇଜିସି-ଏମଆଣ୍ଡଏମଟିସି ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଅନେକ ଦଶନ୍ଧିର ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ଫଳପ୍ରଦ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଛି। 
2025 ମସିହା ଡିସେମ୍ବର 4 ତାରିଖରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଆଇଆରଆଇଜିସି-ଏମଆଣ୍ଡଏମଟିସିର 22ତମ ଅଧିବେଶନର ଫଳାଫଳକୁ ଦୁଇ ନେତା ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ। ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ପାଇଁ ଭାରତର ଆଗ୍ରହକୁ ଦେଖି ଏହି ଭାଗିଦାରୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଉନ୍ନତ ସାମରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରଣାଳୀର ମିଳିତ ଗବେଷଣା ଓ ବିକାଶ, ସହ ବିକାଶ ଏବଂ ସହ ଉତ୍ପାଦନ ଦିଗରେ ଆହୁରି ଉନ୍ମୁଖ ହେଉଛି। 
ଉଭୟ ନେତା ନିୟମିତ ସାମରିକ ଯୋଗାଯୋଗରେ ସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଜୁନ୍ 2025 ରେ କ୍ୱିଙ୍ଗଡାଓରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏସସିଓ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକ ସମୟରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀର ମିଳିତ ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ଏବଂ ମିଳିତ ସାମରିକ ସହଯୋଗ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଧାରା ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ସାମରିକ ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳର ନିୟମିତ ଯୋଗାଯୋଗକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦୋହରାଇଥିଲେ।
ମେକ୍-ଇନ୍-ଇଣ୍ଡିଆ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧୀନରେ ରୁଷ ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉପକରଣର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସ୍ପେୟାର ପାର୍ଟସ୍, ଉପକରଣ, ଆନୁସଙ୍ଗିକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦର ଭାରତରେ ମିଳିତ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସହମତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ହସ୍ତାନ୍ତର ଓ ଭାରତୀୟ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟୋଗ ସ୍ଥାପନ ସହିତ ପାରସ୍ପରିକ ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ରପ୍ତାନି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ:
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଉଦୀୟମାନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର, ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ସହଯୋଗକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି।
ଉଦୀୟମାନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଉନ୍ନତ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ରଣନୀତିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ଓ ବିରଳ ମୃତ୍ତିକାର ଅନୁସନ୍ଧାନ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ସହଯୋଗକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ନବସୃଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମିଳିତ ଗବେଷଣାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଜୋର ଦେଇ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ‘‘ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ନବସୃଜନ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ରୋଡମ୍ୟାପ୍’’ ଅଧୀନରେ ସହଯୋଗକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମିଳିତ ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିକାଶ ସମେତ ନବସୃଜନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସାମାଜିକ ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ଦେଶର ଷ୍ଟାର୍ଟ-ଅପ୍ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମଧ୍ୟମ ଉଦ୍ୟୋଗ ପାଇଁ ସୁଯୋଗର ଲାଭ ଉଠାଇବା ସକାଶେ ସରକାରୀ ଏବଂ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗକୁ ସୁଗମ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସୂଚନା ସୁରକ୍ଷା, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଆଇନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଜଡିତ କ୍ଷେତ୍ର ସମେତ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗକୁ ଆହୁରି ବିକଶିତ କରିବାରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଗ୍ରହକୁ ପୁନଃ ଦୋହରାଇଛନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଆଦାନପ୍ରଦାନ, କ୍ଷମତା ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଉଦ୍ଭାବକ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗୀମାନଙ୍କର ଅଧିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସକ୍ଷମ କରିବା ପାଇଁ ଷ୍ଟାର୍ଟ-ଅପ୍ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ସଫ୍ଟ ସପୋର୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କର ସମୃଦ୍ଧ ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇ, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଶିକ୍ଷାଗତ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ସହଭାଗୀତା ବିକାଶ ପାଇଁ ପାରସ୍ପରିକ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶୈକ୍ଷିକ ଗତିଶୀଳତା, ଶିକ୍ଷାଗତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ଗବେଷଣା ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ, ସମ୍ମିଳନୀ ଏବଂ ସେମିନାର ଆୟୋଜନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ନବସୃଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମିଳିତ ଗବେଷଣା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ନବସୃଜନରେ ଭାରତ-ରୁଷ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ରୋଡମ୍ୟାପ୍ ଢାଞ୍ଚାରେ ସହଯୋଗକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ତତ୍ପରତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ସାଂସ୍କୃତିକ ସହଯୋଗ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଏବଂ ନାଗରିକ ସମ୍ପର୍କ
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି ଯେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ନାଗରିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଭାରତ-ରୁଷ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷାଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ରଣନୀତିକ ସହଭାଗୀତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ସେମାନେ ଉଭୟ ଦେଶରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ପ୍ରମୁଖ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ମଞ୍ଚ, ପୁସ୍ତକ ମେଳା, ମହୋତ୍ସବ ଓ କଳା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ଏବଂ ରୁଷ ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସମାନ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷରେ ଆୟୋଜିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମହୋତ୍ସବରେ ମିଳିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ବିକାଶ ସମେତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଶିଳ୍ପରେ ସହଯୋଗ ବିସ୍ତାର କରିବାର ବିଚାରକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛନ୍ତି।
ଏଥିରେ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମହୋତ୍ସବରେ ପାରସ୍ପରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ରୁଷ ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ବିନିମୟରେ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଇ-ଭିସା ପ୍ରଚଳନ ସମେତ ଉଭୟ ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଭିସାର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ସରଳୀକରଣକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭିସା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆହୁରି ସରଳ କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିବାକୁ ସେମାନେ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଭାରତ ଓ ରୁଷର ବିଶେଷଜ୍ଞ, ଥିଙ୍କଟ୍ୟାଙ୍କ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି, ଏହି ଆଲୋଚନା ରଣନୀତିକ ସହଭାଗୀତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ଓ ରୁଷର ରଣନୀତିକ ଏବଂ ନୀତି-ନିର୍ମାଣକାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ବୁଝାମଣାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି।
ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ସହଯୋଗକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷାଗତ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ସକାଶେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଜାରି ରଖିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଥିଲେ।
ଜାତିସଂଘ ଏବଂ ବହୁପକ୍ଷୀୟ ମଞ୍ଚରେ ସହଯୋଗ
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଜାତିସଂଘ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନା ଏବଂ ସହଯୋଗ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ବହୁପାକ୍ଷିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଜାତିସଂଘ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସମନ୍ୱୟକାରୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବ। ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନର ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜାତିସଂଘ ଚାର୍ଟରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ନୀତି ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦୋହରାଇଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସମସାମୟିକ ବିଶ୍ୱ ବାସ୍ତବତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନରେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷ କରିବା ପାଇଁ ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦର ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି। ଏକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ବିସ୍ତାରିତ ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦରେ ଭାରତର ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟତା ପାଇଁ ରୁଷ ଏହାର ଦୃଢ଼ ସମର୍ଥନକୁ ଦୋହରାଇଛି ।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଜି20 ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କର ସହଯୋଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବା ଏବଂ ଏହାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି ଯେ 2023 ରେ ଭାରତର ଜି20 ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାରିକ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ବିତ୍ତୀୟ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ମଞ୍ଚର ଏଜେଣ୍ଡାରେ ଗ୍ଲୋବାଲ ସାଉଥ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ସମନ୍ୱିତ କରିବା ଏବଂ ଏହି ମଞ୍ଚର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟ ରୂପେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ସଂଘର ପ୍ରବେଶ। ସେମାନେ ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ‘ଭଏସ୍ ଅଫ୍ ଦି ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ସାଉଥ୍’ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପାରରେ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସପକ୍ଷରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍କେତ ଦେଇଛି।
ସେମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଜି20 ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆର୍ଥିକ ମଞ୍ଚ ଯାହା ଉଦୀୟମାନ ଏବଂ ବିକଶିତ ଉଭୟ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗି ସମାନ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ ଆଧାରରେ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ଏକ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସେମାନେ ସହମତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ଆଦେଶ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଜି20ର ନିରନ୍ତର ଏବଂ ଫଳପ୍ରଦ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ରିକ୍ସ ସହଭାଗୀତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଓ ସୁରକ୍ଷା ସଂକ୍ରାନ୍ତ, ଆର୍ଥିକ ଓ ବିତ୍ତୀୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ନାଗରିକ ସହଯୋଗର ତିନୋଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଅଧୀନରେ ଏକ ବିସ୍ତାରିତ ବ୍ରିକ୍ସ ପରିସରରେ ସହଯୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନ ଓ ବୁଝାମଣା, ସାର୍ବଭୌମ ସମାନତା, ଏକତା, ଗଣତନ୍ତ୍ର, ମୁକ୍ତଭାବନା, ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ, ସହଯୋଗ ଏବଂ ସହମତି ଆଧାରିତ ବ୍ରିକ୍ସ ଭାବନା ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ସଂକଳ୍ପକୁ ଦୋହରାଇଛନ୍ତି। 2026ରେ ଭାରତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରିକ୍ସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ପାଇଁ ରୁଷ ଏହାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ ଲାଗି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ରୁଷ ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷାଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ରଣନୀତିକ ସହଭାଗୀତାକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର କରିବା ପାଇଁ ସାଂଘାଇ ସହଯୋଗ ସଂଗଠନ (ଏସସିଓ) ଢାଞ୍ଚାରେ ସେମାନଙ୍କର ମିଳିତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଦୋହରାଇଥିଲେ।
ରୁଷ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ନଭେମ୍ବର 17-18, 2025ରେ ମସ୍କୋରେ ଏସସିଓ ସରକାରୀ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ବୈଠକର ସଫଳତାର ସହିତ ଆୟୋଜନ ପାଇଁ ଭାରତ ରୁଷୀୟ ପକ୍ଷକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲା। ଏସସିଓ ସଭ୍ୟତା ବିତର୍କ ମଞ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଭାରତର ପଦକ୍ଷେପକୁ ରୁଷୀୟ ପକ୍ଷ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲା, ଯାହାର ଉଦଘାଟନୀ ଅଧିବେଶନ 2026ରେ ଭାରତରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ।
ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନର ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତ ନୀତି ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ବିବିଧତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ, ସମାନ ବହୁଧ୍ରୁବୀୟ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନରେ ଏସସିଓର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
ରାଜନୀତି, ସୁରକ୍ଷା, ଅର୍ଥନୀତି, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ମାନବିକ ସମ୍ପର୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏସସିଓର ସମ୍ଭାବନା ଏବଂ ସହଯୋଗକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଉପରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଏସସିଓର ଆଧୁନିକୀକରଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଆତଙ୍କବାଦ, ଉଗ୍ରବାଦ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାବାଦ, ନିଶା କାରବାର, ସୀମାପାର ସଂଗଠିତ ଅପରାଧ ଏବଂ ସୂଚନା ସୁରକ୍ଷା ବିପଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ। ସେମାନେ ତାସକେଣ୍ଟରେ ସୁରକ୍ଷା ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ବିପଦ ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦୁଶାନବେରେ ଏକ ନିଶା-ନିବାରଣ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବେ।
ଜି20, ବ୍ରିକ୍ସ ଏବଂ ଏସସିଓ ମଧ୍ୟରେ ସଂସ୍କାରିତ ବହୁପାକ୍ଷିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ପ୍ରୟାସ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆର୍ଥିକ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ବହୁପାକ୍ଷିକ ବିକାଶ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସଂସ୍କାର, ଆର୍ଥିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ପରିବେଶଗତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲରେ ଯୋଗଦାନ, ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ସମେତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳର ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା, ମୁକ୍ତ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ବାଣିଜ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରଖିବାକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଗଣବିନାଶକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରସାର ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରୟାସକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ପୁନଃଦୋହରାଇଛନ୍ତି। ପରମାଣୁ ଯୋଗାଣକାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଭାରତର ସଦସ୍ୟତା ପାଇଁ ରୁଷ ନିଜର ଦୃଢ଼ ସମର୍ଥନ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଲାଗି ପାରସ୍ପରିକ ବିଶ୍ୱାସର ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମୁଦାୟର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ରପ୍ତାନି ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଅପ୍ରସାର ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିଚାର ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ, ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ, ଆସିଆନ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ମଞ୍ଚ ଏବଂ ଆସିଆନ୍‌ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକ ସମେତ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ମଞ୍ଚରେ ସହଯୋଗକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଜୀବାଣୁଜନିତ (ଜୈବିକ) ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ବିକାଶ, ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ଭଣ୍ଡାରଣକୁ ନିଷେଧ କରିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ବିନାଶ ଉପରେ ଚୁକ୍ତି (ବିଟିଡବ୍ଲୁସି) କୁ କଠୋର ପାଳନ ତଥା ନିରନ୍ତର ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି।

 

 

Explore More
ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ମନ୍ଦିର ଧ୍ଵଜାରୋହଣ ସମାରୋହରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣ

ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଭିଭାଷଣ

ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ମନ୍ଦିର ଧ୍ଵଜାରୋହଣ ସମାରୋହରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣ
Sanand 2.0's swift semicon wave accelerates India's chip ambitions

Media Coverage

Sanand 2.0's swift semicon wave accelerates India's chip ambitions
NM on the go

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
The government places great emphasis on bringing a 'technology culture' to agriculture: PM Modi
March 06, 2026
This year’s Union Budget gives a strong push to agriculture and rural transformation : PM
Government has continuously strengthened the agriculture sector ,major efforts have reduced the risks for farmers and provided them with basic economic security: PM
If we scale high-value agriculture together, it will transform agriculture into a globally competitive sector: PM
As export-oriented production increases, employment will be created in rural areas through processing and value addition: PM
Fisheries can become a major platform for export growth, a high-value, high-impact sector of rural prosperity: PM
The government is developing digital public infrastructure for agriculture through AgriStack: PM
Technology delivers results when systems adopt it, institutions integrate it, and entrepreneurs build innovations on it: PM

नमस्कार !

बजट वेबिनार सीरीज के तीसरे वेबिनार में, मैं आप सभी का अभिनंदन करता हूं। इससे पहले, टेक्नोलॉजी, रिफॉर्म्स और इकोनॉमिक ग्रोथ जैसे अहम विषयों पर दो वेबिनार हो चुके हैं। आज, Rural Economy और Agriculture जैसे अहम सेक्टर पर चर्चा हो रही है। आप सभी ने बजट निर्माण में अपने मूल्यवान सुझावों से बहुत सहयोग दिया, और आपने देखा होगा बजट में आप सबके सुझाव रिफ्लेक्ट हो रहे हैं, बहुत काम आए हैं। लेकिन अब बजट आ चुका है, अब बजट के बाद उसके full potential का लाभ देश को मिले, इस दिशा में भी आपका अनुभव, आपके सुझाव और सरल तरीके से बजट का सर्वाधिक लोगों को लाभ हो। बजट का पाई-पाई पैसा जिस हेतु से दिया गया है, उसको परिपूर्ण कैसे करें? जल्द से जल्द कैसे करें? आपके सुझाव ये वेबिनार के लिए बहुत अहम है।

साथियों,

आप सभी जानते हैं, कृषि, एग्रीकल्चर, विश्वकर्मा, ये सब हमारी अर्थव्यवस्था का मुख्य आधार है। एग्रीकल्चर, भारत की लॉन्ग टर्म डेवलपमेंट जर्नी का Strategic Pillar भी है, और इसी सोच के साथ हमारी सरकार ने कृषि सेक्टर को लगातार मजबूत किया है। करीब 10 करोड़ किसानों को 4 लाख करोड़ रुपए से अधिक की पीएम किसान सम्मान निधि मिली है। MSP में हुए Reforms से अब किसानों को डेढ़ गुना तक रिटर्न मिल रहा है। इंस्टिट्यूशनल क्रेडिट कवरेज 75 प्रतिशत से अधिक हो चुका है। पीएम फसल बीमा योजना के तहत लगभग 2 लाख करोड़ रुपए के क्लेम सेटल किए गए हैं। ऐसे अनेक प्रयासों से किसानों का रिस्क बहुत कम हुआ है, और उन्हें एक बेसिक इकोनॉमिक सिक्योरिटी मिली है। इससे कृषि क्षेत्र का आत्मविश्वास भी बढ़ा है। आज खाद्यान्न और दालों से लेकर तिलहन तक देश रिकॉर्ड उत्पादन कर रहा है। लेकिन अब, जब 21वीं सदी का दूसरा क्वार्टर शुरू हो चुका है, 25 साल बीत चुके हैं, तब कृषि क्षेत्र को नई ऊर्जा से भरना भी उतना ही आवश्यक है। इस साल के बजट में इस दिशा में नए प्रयास हुए हैं। मुझे विश्वास है, इस वेबिनार में आप सभी के बीच हुई चर्चा, इससे निकले सुझाव, बजट प्रावधानों को जल्द से जल्द जमीन पर उतारने में मदद करेंगे।

साथियों,

आज दुनिया के बाजार खुल रहे हैं, ग्लोबल डिमांड बदल रही है। इस वेबिनार में अपनी खेती को एक्सपोर्ट ओरिएंटेड बनाने पर भी ज्यादा से ज्यादा चर्चा आवश्य़क है। हमारे पास Diverse Climate है, हमें इसका पूरा फायदा उठाना है। एग्रो क्लाइमेटिक जोन, उस विषय में हम बहुत समृद्ध है। इस साल का बजट इन सब बातों के लिए अनगिनत नए अवसर देने वाला बजट है। प्रोडक्टिविटी बढ़ाने की दिशा तय करता है, और एक्सपोर्ट स्ट्रेंथ को बढ़ावा देता है। बजट में हमने high value agriculture पर फोकस किया है। नारियल, काजू, कोको, चंदन, ऐसे उत्पादों के regional-specific promotion की बात कही है, और आपको मालूम है, दक्षिण के हमारे जो राज्य हैं खासकर केरल है, तमिलनाडु है, नारियल की पैदावार बहुत करते हैं। लेकिन अब वो क्रॉप, वो सारे पेड़ इतने पुराने हो चुके हैं कि उसकी वो क्षमता नहीं रही है। केरल के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो, तमिलनाडु के किसानों को अतिरिक्त लाभ हो। इसलिए इस बार कोकोनट पर एक विशेष बल दिया गया है, जिसका फायदा आने वाले दिनों में हमारे इन किसानों को मिलेगा।

साथियों,

नॉर्थ ईस्ट की तरफ देखें, अगरवुड बहुत कम लोगों को मालूम है, जो ये अगरबत्ती शब्द है ना, वो अगरवुड से आया हुआ है। अब हिमालयन राज्यों में टेम्परेट नट क्रॉप्स, और इन्हें बढ़ावा देने का प्रस्ताव बजट में रखा गया है। जब एक्सपोर्ट ओरिएंटेड प्रोडक्शन बढ़ेगा, तो ग्रामीण क्षेत्रों में प्रोसेसिंग और वैल्यू एडिशन के जरिए रोजगार सृजन होगा। इस दिशा में एक coordinated action कैसे हो, आप सभी स्टेकहोल्डर्स मिलकर जरूर मंथन करें। अगर हम मिलकर High Value Agriculture को स्केल करते हैं, तो ये एग्रीकल्चर को ग्लोबली कंपेटिटिव सेक्टर में बदल सकता है। एग्री experts, इंडस्ट्री और किसान एक साथ कैसे आएं, किसानों को ग्लोबल मार्केट से जोड़ने के लिए किस तरह से गोल्स सेट किए जाएं, क्वालिटी, ब्रांडिंग और स्टैंडर्ड्स, ऐसे हर पहलू, इन सबको कैसे प्रमोट किया जाए, इन सारे विषयों पर चर्चा, इस वेबिनार को, इसके महत्व को बढ़ाएंगे। मैं एक और बात आपसे कहना चाहूंगा। आज दुनिया हेल्थ के संबंध में ज्यादा कॉनशियस है। होलिस्टिक हेल्थ केयर और उसमें ऑर्गेनिक डाइट, ऑर्गेनिक फूड, इस पर बहुत रुचि है। भारत में हमें केमिकल फ्री खेती पर बल देना ही होगा, हमें नेचुरल फार्मिंग पर बल देना होगा। नेचुरल फार्मिंग से, केमिकल फ्री प्रोडक्ट से दुनिया के बाजार तक पहुंचने में हमारे लिए एक राजमार्ग बन जाता है। उसके लिए सर्टिफिकेशन, लेबोरेटरी ये सारी व्यवस्थाएं सरकार सोच रही है। लेकिन आप लोग इसमें भी जरूर अपने विचार रखिए।

साथियों,

एक्सपोर्ट बढ़ाने में एक बहुत बड़ा फैक्टर फिशरीज सेक्टर का पोटेंशियल भी है। भारत दुनिया का दूसरा सबसे बड़ा मछली उत्पादक देश भी है। आज हमारे अलग-अलग तरह के जलाशय, तालाब, ये सब मिलाकर लगभग 4 लाख टन मछली उत्पादन होता है। जबकि इसमें 20 लाख टन अतिरिक्त उत्पादन की संभावना मौजूद है। अब विचार कीजिए आप, 4 लाख टन से हम अतिरिक्त 20 लाख टन जोड़ दें, तो हमारे गरीब मछुआरे भाई-बहन हैं, उनकी जिंदगी कैसी बदल जाएगी। हमारे पास Rural Income को डायवर्सिफाई करने का अवसर है। फिशरीज एक्सपोर्ट ग्रोथ का बड़ा प्लेटफॉर्म बन सकता है, दुनिया में इसकी मांग है। इस वेबिनार से अगर बहुत ही प्रैक्टिकल सुझाव निकलते हैं, तो कैसे रिज़रवॉयर, उसकी पोटेंशियल की सटीक मैपिंग की जाए, कैसे क्लस्टर प्लानिंग की जाए, कैसे फिशरीज डिपार्टमेंट और लोकल कम्युनिटी के बीच मजबूत कोऑर्डिनेशन हो, तो बहुत ही उत्तम होगा। हैचरी, फीड, प्रोसेसिंग, ब्रांडिंग, एक्सपोर्ट, उसके लिए आवश्यक लॉजिस्टिक्स, हर स्तर पर हमें नए बिजनेस मॉडल विकसित करने ही होंगे। ये Rural Prosperity, ग्रामीण समृद्धि के लिए, वहां की हाई वैल्यू, हाई इम्पैक्ट सेक्टर के रूप में परिवर्तित करने का एक अवसर है हमारे लिए, और इस दिशा में भी हम सबको मिलकर काम करना है, और आप आज जो मंथन करेंगे, उसके लिए, उस कार्य के लिए रास्ता बनेगा।

साथियों,

पशुपालन सेक्टर, ग्रामीण इकोनॉमी का हाई ग्रोथ पिलर है। भारत आज दुनिया का सबसे बड़ा मिल्क प्रोड्यूसर है, Egg प्रोडक्शन में हम दूसरे स्थान पर है। हमें इसे और आगे ले जाने के लिए ब्रीडिंग क्वालिटी, डिजीज प्रिवेंशन और साइंटिफिक मैनेजमेंट पर फोकस करना होगा। एक और अहम विषय पशुधन के स्वास्थ्य का भी है। मैं जब One Earth One Health की बात करता हूं, तो उसमें पौधा हो या पशु, सबके स्वास्थ्य की बात शामिल है। भारत अब वैक्सीन उत्पादन में आत्मनिर्भर है। फुट एंड माउथ डिजीज, उससे पशुओं को बचाने के लिए सवा सौ करोड़ से अधिक डोज पशुओं को लगाई जा चुकी है। राष्ट्रीय गोकुल मिशन के तहत टेक्नोलॉजी का विस्तार किया जा रहा है। हमारी सरकार में अब पशुपालन क्षेत्र के किसानों को किसान क्रेडिट कार्ड का भी लाभ मिल रहा है। निजी निवेश को प्रोत्साहित करने के लिए एनिमल हसबेंड्री इंफ्रास्ट्रक्चर डेवलपमेंट फंड की शुरुआत भी की गई है, और आपको ये पता है हम लोगों ने गोबरधन योजना लागू की है। गांव के पशुओं के निकलने वाला मलमूत्र है, गांव का जो वेस्ट है, कूड़ा-कचरा है। हम गोबरधन योजना में इसका उपयोग करके गांव भी स्वच्छ रख सकते हैं, दूध से आय होती है, तो गोबर से भी आय हो सकती है, और एनर्जी सिक्योरिटी की दिशा में गैस सप्लाई में भी ये गोबरधन बहुत बड़ा योगदान दे सकता है। ये मल्टीपर्पज बेनिफिट वाला काम है, और गांव के लिए बहुत उपयोगी है। मैं चाहूंगा कि सभी राज्य सरकारें इसको प्राथमिकता दें, इसको आगे बढ़ाएं।

साथियों,

हमने पिछले अनुभवों से समझा है कि केवल एक ही फसल पर टिके रहना किसान के लिए जोखिम भरा है। इससे आय के विकल्प भी सीमित हो जाते हैं। इसलिए, हम crop diversification पर फोकस कर रहे हैं। इसके अलावा, National Mission on Edible Oils And Pulses, National Mission on Natural Farming, ये सभी एग्रीकल्चर सेक्टर की ताकत बढ़ा रहे हैं।

साथियों,

आप भी जानते हैं एग्रीकल्चर स्टेट सब्जेक्ट है, राज्यों का भी एक बड़ा एग्रीकल्चर बजट होता है, हमें राज्यों को भी निरंतर प्रेरित करना है कि वो अपना दायित्व निभाने में, हम उनको कैसे मदद दें, हमारे सुझाव उनको कैसे काम आएं। राज्य का भी एक-एक पैसा जो गांव के लिए, किसान के लिए तय हुआ है, वो सही उपयोग हो। हमें बजट प्रावधानों को जिला स्तर तक मजबूत करना होगा। तभी नई पॉलिसीज का ज्यादा से ज्यादा फायदा उठाया जा सकता है।

साथियों,

ये टेक्नोलॉजी की सदी है और सरकार का बहुत जोर एग्रीकल्चर में टेक्नोलॉजी कल्चर लाने पर भी है। आज e-NAM के माध्यम से मार्केट एक्सेस का डेमोक्रेटाइजेशन हुआ है। सरकार एग्रीस्टैक के जरिए, एग्रीकल्चर के लिए डिजिटल पब्लिक इंफ्रास्ट्रक्चर विकसित कर रही है। इसके तहत डिजिटल पहचान, यानी किसान आईडी बनाई जा रही है। अब तक लगभग 9 करोड़ किसानों की किसान आईडी बन चुकी है, और लगभग 30 करोड़ भूमि पार्सलों का डिजिटल सर्वे किया गया है। भारत-विस्तार जैसे AI आधारित प्लेटफॉर्म, रिसर्च इंस्टीट्यूशंस और किसानों के बीच की दूरी कम कर रहे हैं।

लेकिन साथियों,

टेक्नोलॉजी तभी परिणाम देती है, जब सिस्टम उसे अपनाएं, संस्थाएं उसे इंटीग्रेट करें और एंटरप्रेन्योर्स उस पर इनोवेशन खड़ा करें। इस वेबिनार में आपको इससे जुड़े सुझावों को मजबूती से सामने लाना होगा। हम टेक्नोलॉजी को कैसे सही तरीके से इंटीग्रेट करें, इस दिशा में इस वेबिनार से निकले सुझावों की बहुत बड़ी भूमिका होगी।

साथियों,

हमारी सरकार ग्रामीण समृद्धि के निर्माण के लिए प्रतिबद्ध है। प्रधानमंत्री आवास योजना, स्वामित्व योजना, पीएम ग्रामीण सड़क योजना, स्वयं सहायता समूहों को आर्थिक मदद, इसने रूरल इकोनॉमी को निरंतर मजबूत किया है। लखपति दीदी अभियान की सफलता को भी हमें नई ऊंचाई देनी है। अभी तक गांव की 3 करोड़ महिलाओं को लखपति दीदी बनाने में हम सफल हो चुके हैं। अब 2029 तक, 2029 तक 3 करोड़ में और 3 करोड़ जोड़ना है, और 3 करोड़ और लखपति दीदियां बनाने का लक्ष्य तय किया गया है। ये लक्ष्य और तेजी से कैसे प्राप्त किया जाए, इसे लेकर भी आपके सुझाव महत्वपूर्ण होंगे।

साथियों,

देश में स्टोरेज का बहुत बड़ा अभियान चल रहा है। लाखों गोदाम बनाए जा रहे हैं। स्टोरेज के अलावा एग्री एंटरप्रेन्योर्स प्रोसेसिंग, सप्लाई चैन, एग्री-टेक, एग्री-फिनटेक, एक्सपोर्ट, इन सब में इनोवेशन और निवेश बढ़ाना आज समय की मांग है। मुझे विश्वास है आज जो आप मंथन करेंगे, उससे निकले अमृत से ग्रामीण अर्थव्यवस्था को नई ऊर्जा मिलेगी। आप सबको इस वेबिनार के लिए मेरी बहुत-बहुत शुभकामनाएं हैं, और मुझे पूरा विश्वास है कि जमीन से जुड़े हुए विचार, जड़ों से जुड़े हुए विचार, इस बजट को सफल बनाने के लिए, गांव-गांव तक पहुंचाने के लिए बहुत काम आएंगे। आपको बहुत-बहुत शुभकामनाएं।

बहुत-बहुत धन्यवाद। नमस्कार।