Shri Modi's speech at Dharma Meemamsa Parishad at Sivagiri Mutt, Kerala

Published By : Admin | April 24, 2013 | 16:53 IST
షేర్ చేయండి
 
Comments

ब्रह्म श्री प्रकाशानंदा स्वामीगल, श्रीमद ऋतंभरा नंदा स्वामीगल, श्री नारायण धर्मा संगम सन्यासिन्स, श्री मुरलीधरन, सहोदरी, सहोदर नवारे, नमस्काम्..! श्रीमान मुरलीधरन की मदद से मैं अपने दिल की बात आप सब तक पहुंचा पाऊंगा। मैं देख रहा हूँ कि यहाँ जो व्यवस्था बनी है वो व्यवस्था कम पड़ गई है और बहुत बड़ी मात्रा में लोग दूर-दूर बाहर खड़े हैं..! भाइयो-बहनों, इस शामियाने में जगह शायद कम होगी, लेकिन आप भरोसा रखिए कि मेरे दिल में आप लोगों के लिए बहुत जगह है..!

मेरा बहुत बड़ा सौभाग्य रहा कि बचपन में राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ की गतिविधि से जुड़ा। राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ की गतिविधि में एक महत्वपूर्ण संस्कार कार्यक्रम होता है, प्रात:स्मरण काल। और जब हमें प्रात: स्मरण सिखाया गया था उसी समय से प्रतिदिन सुबह परम पूज्य ब्रह्मलीन नारायण गुरू स्वामी का स्मरण करने का सौभाग्य मिलता था। आज देश कि जिन समस्याओं की ओर हम देख रहे हैं, उन समस्याओं की ओर नजर करें और श्री नारायण गुरू स्वामी कि शिक्षा पर नजर करें, तो हमें ध्यान में आता है कि अगर ये देश श्री नारायण गुरू स्वामी की शिक्षा-दीक्षा पर चला होता तो आज हमारे देश का ये हाल ना हुआ होता..! श्री नारायण गुरू स्वामी ने समाजिक जीवन की शक्ति बढ़ाने के मूलभूत तत्वों पर सबसे अधिक बल दिया था। आज समाज में किसी ना किसी स्वरूप में अस्पृश्यता आज भी नजर आती है। हमारे संतों के प्रयत्नों के द्वारा समाज जीवन की छूआछूत कम होती गई, लेकिन राजनीतिक जीवन में छूआछूत और भी बढ़ती चली जा रही है..! यह देश स्वामी विवेकानंद जी की 150 वीं जयंती मना रहा है और हम जब स्वामी विवेकानंद की 150 वीं जयंती मना रहे हैं तब, इस बात का भी संयोग है कि श्री नारायण गुरू स्वामी के जीवन में भी इस कार्य को आगे बढ़ाने में स्वामी विवेकानंद जी का सीधा-सीधा संबंध आया था। हम पूरे आजादी के आंदोलन की ओर नजर करें तो हमारे ध्यान में आएगा कि अठारहवीं शताब्दी का उत्तरार्ध, उन्नीसवीं शताब्दी और बीसवीं शताब्दी में भारत की आजादी के आंदोलन की पिठीका तैयार करने में सबसे बड़ा योगदान किसी ने दिया है तो हमारे संतों ने दिया है, महापुरूषों ने दिया है, सन्यासियों ने दिया है, जिनके पुरुषार्थ के कारण एक समाज जागरण का काम, सामाजिक चेतना का काम, सामाजिक एकता का काम निरंन्तर चलता रहा और उसी का परिणाम हुआ कि देश की आजादी के आंदोलन के लिए एक मजबूत पीठिका का निर्माण हुआ। 1857 के स्वतंत्रता संग्राम के बाद अंग्रेज ये मान कर चलते थे कि अब हिन्दुस्तान को हजारों सालों तक गुलाम बनाए रखा जा सकता है, अब हिन्दुस्तान खड़ा नहीं हो सकता है। लेकिन 1857 के स्वतंत्रता संग्राम के बाद पूरी तीन शताब्दी की ओर देखा जाए तो इस देश में इन महापुरूषों की एक श्रुंखला रही है और उस श्रुंखला के कारण निरंतर हिन्दुस्तान का कोई एक राज्य ऐसा नहीं होगा, हिन्दुस्तान का कोई समाज ऐसा नहीं होगा, हिन्दुस्तान का कोई क्षेत्र ऐसा नही होगा कि जहाँ पर पिछली तीन शताब्दी के अंदर कोई ना कोई ऐसे महापुरूष का जन्म ना हुआ हो जिस महापुरूष ने समाजिक संस्कारों के लिए, समाज सुधार के लिए सोशल रिफार्मर के नाते काम ना किया हो और समाज को जोड़ने का काम ना किया हो, ऐसा पिछली तीन शताब्दी में किसी भूभाग में नहीं मिलेगा..! चाहे स्वामी राम दास हो, चाहे स्वामी विवेकानंद हो, चाहे स्वामी दयानंद से लेकर के स्वामी श्रद्घानंद तक की परंपरा हो, चाहे बस्वेश्वर हो, चाहे चेतन्य महाप्रभु हो, चाहे गुजरात के नरसिंह मेहता हो, इस देश के अंदर ऐसी एक परंपरा रही और केरल में भी पूज्य नारायण स्वामी जी का हो या अयंकाली जी का हो, इन सबकी परंपरा के कारण हिन्दुस्तान के अंदर इस चेतना को जागृत रखने में सफलता मिली थी। इन महापुरुषों ने त्याग और तपश्चर्या के द्वारा देश में जागरण का काम किया, देशभक्ति जगाने का काम किया, हमारी संस्कृति, हमारे धर्म और हमारी परंपरा को जगाने का काम किया और उसके कारण भारत के आजादी के आंदोलन के लिए एक बहुत बड़ी पीठीका तैयार हुई..!

लोगों को लगता है कि दुनिया की अनेक परंपराएं, अनेक संस्कृतियां, समाज जीवन की अनेक परंपराएं धवस्त हो गई, इतिहास के किनारे जा कर के उन्होंने अपनी जगह ले ली और आज उनका कहीं नामोनिशान नहीं रहा..! लोग पूछते हैं कि क्या कारण रहा कि हजारों साल के बाद भी ये समाज, ये संस्कृति, इस देश की परंपरा मिटती नहीं है, पूरे विश्व के अंदर ये सवाल उठाया जाता है..! समाज जीवन में अगर हम बारीकी से देंखें कि हजारों साल हुए, हमारी हस्ती मिटती क्यों नहीं है..? क्या हजारों साल में हमारे अंदर बुराइयाँ नहीं आई हैं? आई हैं..! हमारे में विकृतियाँ नहीं आई हैं? आई हैं..! हमारे समाज में बिखराव नहीं आया है? आया है..! अनेक बुराइयाँ आने के बावजूद भी इस समाज की ताकत ये रही है कि हिन्दु समाज ने हमेशा अपने ही भीतर संतो को जन्म दिया, समाज सुधारकों को जन्म दिया, एक नई चेतना, नया स्वस्थ जगत बनाने के लिए जो-जो लोगों ने जन्म लिया उन महापुरूषों के पीछे चलने का साहस दिखाया और अपनी ही बुराइयों पर वार करने की ताकत हमारे ही समाज में से पैदा होती थी, ऐसे महापुरूष हमारे समाज में से ही पैदा होते थे और उन महारुषों की पैकी एक बहुत बड़ा नाम केरल की धरती पर जन्मे हुए परमपूज्य श्री नारायण स्वामी का है..! श्री नारायण गुरू जी ने उस कालखंड में शिक्षा को सर्वाधिक महत्व दिया और आज अगर केरल गर्व से खड़ा है और शिक्षा के क्षेत्र में पूरे देश में केरल ने जो अपना एक रूतबा जमाया है, अगर उसके मूल में हम देखें तो सौ-सवा सौ साल पहले ऐसे महापुरूषों ने शिक्षा के लिए अपना जीवन खपा दिया था और उसके कारण शिक्षा का ये मजबूत फाउंडेशन आज केरल की धरती पर नजर आता है..!

विश्व के कई समाज ऐसे हैं कि जो 20 वीं शताब्दी तक नारी को बराबर का दर्जा देने के लिए तैयार नहीं थे। विश्व के प्रगतिशील माने जाने वाले देश भी, लोकतंत्र में विश्वास रखने के बावजूद भी महिला को मताधिकार देने के लिए सदियों तक तैयार नहीं थे। उस युग में भी हिन्दुस्तान में ऐसे संत महात्माओं की परंपरा पैदा हुई जिन्होंने नारी कल्याण के लिए, नारी उत्थान के लिए, नारी शिक्षा के लिए, नारी समानता के लिए अपने आप को खपा दिया था और समाज के अंदर परिवर्तन लाने का प्रयास किया था। समाज के दलित, पीडित, शोषित, उपेक्षित, वंचित ऐसे समाज की भलाई के लिए अनेक प्रकार के समाज सुधार के काम सदियों से चलते आए हैं, लेकिन जिन समाज सुधार के कामों में राजनीति जुड़ती है वहाँ पर हैट्रेड का माहौल भी जन्म लेता है। एकता सुधार करने के लिए, एक को अधिकार देने के लिए दूसरे को नीचे दिखाना, दूसरे को हेट करना, दूसरे को दूर करना, दूसरे के खिलाफ बगावत का माहौल बनाना ये परंपरा रहती है। लेकिन जब समाज सुधार के अंदर आध्यात्म जुड़ता है तब समाज सुधार भी हो, लेकिन समाज टूटे भी नहीं, नफरत की आग पैदा ना हो, जिनके कारण समाज में बुराई आई हैं उनके प्रति रोष का भाव पैदा ना हो, उनको भी जोड़ना, इनको भी जोड़ना, सबको जोड़कर के चलने का काम होता है। जब समाज सुधार के साथ आध्यात्मिक चेतना का मिलन होता है तब इस प्रकार का परिवर्तन आता है। श्री नारायण गुरू के माध्यम से समाज सुधार और आध्यात्म का ऐसा अद्भुत मिलन था कि समाज में कहीं पर भी उन्होंने नफरत को जन्म देने का अधिकार किसी को भी नहीं दिया..!

हमारे देश में उस काल खंड की ओर अगर हम नजर करें..! समाज के अंदर बुराइयों ने जब पूरी तरह समाज पर कब्जा जमाया हो, स्थापित हितों का जमावड़ा इसको बरकरार रखने के लिए भरपूर कोशिश करता हो, ऐसे समय में ऐसे संत खड़े हुए जिनके पास कुछ नहीं था, लेकिन बुराइयों के खिलाफ लड़ने का संकल्प था और वो बुराइयों के खिलाफ खड़े हुए, समाज स्वीकार करे या ना करे, वे बुराइयों के खिलाफ लड़ने से पीछे नहीं हटे और पूरी जिन्दगी समाज सुधार के लिए घिस दी। जिस समाज के अंदर ईश्वर भक्ति सर्वश्रेष्ठ मानी जाती हो, परमात्मा सबकुछ है ऐसा माना जाता हो, उस कालखंड में भी इस देश में ऐसे सन्यासी हुए जो कहते थे कि ईश्वर भक्ति बाद में करो, पहले दरिद्र नारायण की सेवा करो, दरिद्र नारायण ही भगवान का रूप होता है और उन गरीबों की भलाई करोगे तो ईश्वर प्राप्त हो जाएगा, ये संदेश देने की ताकत इस भूमि में थी..! समाज सुधारको ने अपने जीवन को बलि चढ़ा करके भी समाज की बुराइयों के खिलाफ लड़ाई लड़ी और उसको प्राप्त किया। श्री नारायण गुरू की तरफ हम नजर करें तो ध्यान में आता है कि उस समय जब अंग्रेजों का राज चलता था और गुलामी की जो मानसिकता थी, उस मानसिकता को बढ़ावा देने के लिए वो अंग्रेजी का प्रभाव बढ़ाना चाहते थे और अंग्रेजी के माध्यम से इस देश को दबाने के लिए रास्ता खोजते थे, ऐसे समय में नारायण गुरू की दृष्टि देखिए... उन्होंने समाज को कहा कि अंग्रेजी सीख कर के उनको उन्हीं की भाषा में जवाब देने की ताकत पैदा करनी चाहिए, अंग्रेजों से लड़ना होगा तो अंग्रेजों को अंग्रेजी की भाषा में समझाना पड़ेगा, ये हिम्मत देने का काम नारायण गुरू ने उस समय किया था..!

21 वीं सदी हिन्दुस्तान की सदी है ऐसा कहते हैं, 21 वीं सदी ज्ञान की सदी है ऐसा भी कहते हैं और ये हमारा सौभाग्य है कि आज हिन्दुस्तान दुनिया का सबसे युवा देश है। इस देश की 65% जनसंख्या 35 साल से कम आयु की है और इसलिए ये युवा देश हमारा डेमोग्राफिक डिविडेंड है और ये अपने आप में एक बड़ी शक्ति है..! लेकिन जो लोग प्रगति करना चाहते हैं वो सारे देश इन दिनों एक विषय पर बड़े आग्रह से बात करते हैं। अभी-अभी अमेरिका में चुनाव समाप्त हुए, श्रीमान ओबामा ने दोबारा अपनी प्रेसिडेंटशिप को धारण किया, और दोबारा प्रेसिडेंट बनने के बाद उन्होंने जो पहला भाषण किया उस पहले भाषण में उन्होंने एक बात पर बल दिया और कहा कि लोगों को स्किल डेवलपमेंट, हुनर सिखाओ। जब तक हम व्यक्ति के हाथ में हुनर नहीं देते, जब तक उसको रोजगार की संभावनाएं नहीं देते, वो दुनिया में कुछ कर नहीं सकता..! अमेरिका जैसे समृद्घ देश की अर्थनीति के बीज में भी स्किल डेवलपमेंट की बात होती है। हिन्दुस्तान के अंदर डॉ. मनमोहन सिंह और कांग्रेस की सरकार भी स्किल डेवलपमेंट की बात करती है और मुझे गर्व से कहना है कि अभी 21 अप्रैल को भारत के प्रधानमंत्री ने स्किल डेवलपमेंट के क्षेत्र में सर्वश्रेष्ट कार्य करने के लिए गुजरात सरकार को विशेष रूप से सम्मानित किया। गुजरात देश में पहला राज्य है जिसने अलग स्किल यूनिवर्सिटी बनाने का निर्णय किया है और दुनिया का सबसे समृद्घ देश भी स्किल डेवलपमेंट की बात करता है, दुनिया का सबसे बड़ा लोकतंत्र देश भी स्किल डेवलपमेंट की बात करता है। दुनिया भर में स्किल डेवलपमेंट की चर्चा हो रही है, लेकिन मजा देखिए, सौ साल पहले केरल की धरती पर एक नारायण गुरू का जन्म हुआ जिन्होंने सौ साल पहले स्किल डेवलपमेंट पर बल देने के लिए बातचीत नहीं, प्रयास किये थे..!

आज पूरा विश्व दो समस्याओं से झूझ रहा है..! एक, ग्लोबल वार्मिंग और दूसरा, टेररिज़म, आंतकवाद..! पूरा विश्व इन दोनों चीजों से परेशान है, लेकिन आज अगर हम हमारे पूर्वजों की बातों को ध्यान में लें, हमारे संतों की बातों को ध्यान में लें, हमारे शास्त्रों की बातों को ध्यान में लें और अगर उसके आधार पर जीवनचर्या को काम में लें तो मैं विश्वास से कहता हूँ कि ग्लोबल वार्मिंग से मानवजात को बचाई जा सकती है, टेररिज़म के रास्ते से लोगों को वापस ला कर के सदभावना और प्रेम के रास्ते पर लाया जा सकता है, ये संदेश पूज्य नारायण गुरू स्वामी ने उस जमाने में दिए थे, जब वो कहते थे एक जन, एक देश, एक देवता..! ये बात उस समय की है, और आज तो इतने बिखराव के माहौल कि चर्चा हो रही है। एक राज्य दूसरे राज्य को पानी देने को तैयार नहीं है, ऐसे माहौल में उस महापुरूष ने दूर का देखा था और कहा था कि यह देश एक, जन एक और परमात्मा एक... ये संदेश देने का काम श्री नारायण गुरू ने किया था। श्री नारायण गुरू स्वामी ने जैसे कहा था उस प्रकार से कश्मीर से कन्याकुमारी, अटक से कटक तक का पूरा हिन्दुस्तान करूणा और प्रेम से बंधा हुआ रहता, हमारे अंदर कोई बिखराव ना होता तो आज हमारे भीतर से कोई भी आंतकवाद को साथ देने का पाप ना करता, नारायण गुरू के रास्ते पर चलते तो यहाँ आंतकवाद को कभी जगह नहीं मिलती..!

एक समय था जब बड़े-बड़े भव्य मंदिरों से प्रभाव पैदा होता था, मंदिरों के निर्माण में भी एक स्पर्धा का माहौल चलता था, प्रकृति का जितना भी शोषण करके जो कुछ भी किया जा सकता था वो सब होता था। ऐेसे समय में आप दक्षिण के मंदिर देखिए, कितने विशाल मंदिर होते हैं..! ऐसे समय में नारायण गुरू ने समाज के उस प्रवास को काट कर के उल्टी दिशा में चल कर के दिखाया कि जरूरत नहीं है बड़े-बड़े विशाल मंदिरों की..! छोटे-छोटे मंदिरों की रचना करने की एक नई परंपरा शुरू की। सामान्य संसाधनों से बनने वाले मंदिरों की एक परंपरा शुरू की। ईश्वर कहीं पर भी विराजमान रहता है इस प्रकार से उन्होंने चिंता की और एक प्रकार से पर्यावरण की रक्षा के लिए, प्रकृति का कम से कम उपभोग करने का संदेश देने का काम श्री नारायण गुरू ने किया था, अगर उस परंपरा को हम जीवित रखते तो आज ग्लोबल वार्मिंग की समस्या पैदा नहीं होती..!

दुनिया के कर्इ देश ऐसे हैं जो आज भी नारी के नेतृत्व को स्वीकार करने का समार्थ्य नहीं रखते हैं। पश्चिम के आधुनिक कहे जाने वाले राष्ट्र भी नारी शक्ति के सामर्थ्य को स्वीकार करने को तैयार नहीं हैं। लेकिन यह देश ऐसा है कि सदियों पहले अगर हमारे देश में नारी के सम्मान को चोट पहुंचे ऐसी कोई भी चीज पनपती थी, तो हमारे संत बहुत जागरूक हो जाते थे और वूमन एम्पावरमेंट के लिए अपने युग में हमेशा वो प्रयास करते रहे हैं। समाज की बुराइयों से समाज को बाहर ला करके मातृ-शक्ति के सामर्थ्य की चिंता करने का काम हमारे देश में होता रहा है और श्री नारायण गुरू ने हमेशा वुमन एम्पावरमेंट को हमेशा बल दिया, उनको शिक्षित करने की बात पर बल दिया, उनको विकास प्रक्रिया में भागीदार बनाने के विचार को बल दिया, उन्होंने माताओं-बहनों को परिवार के अंदर कोई ना कोई रोजगार खड़ा करने की स्वतंत्रता पर बल दिया और समाज के विकास की यात्रा में नारी को भी भागीदार बनाने के लिए श्री नारायण गुरू ने प्रयास किए..! श्री नारायण गुरू ने प्रेम की, करूणा की, समाज की एकता की बातों के साथ-साथ सादगी का भी बहुत आग्रह रखा था, सिम्पलीसिटी का बहुत आग्रह रखा था..! मैं आज भी इस परंपरा से जुड़े हुए इन सभी महान संतों को प्रणाम करते हुए उनका अभिनंदन करना चाहता हूँ, क्योंकि नारायण गुरू ने जिस परंपरा में सादगी का आग्रह रखा था, आज भी उस सादगी को निभाने का प्रयास इस परंपरा को निभाने वाले सभी लोगों के द्वारा हो रहा है, ये अपने आप में बड़े गर्व की बात है..! ये मेरा सौभाग्य है कि इस महान परंपरा के साथ आज निकट से जुड़ने का मुझे सौभाग्य मिला है और इसलिए मैं इन सभी संतों का बहुत ही आभारी हूँ..!

यहाँ पर अभी पूज्य ऋतंभरानंद जी ने अपने भाषण में कुछ अपेक्षाएं व्यक्त की थी कि गुजरात की धरती पर भी ये संदेश कैसे पहुंचे..! ये मेरे लिए गर्व की बात होगी कि इतनी अच्छी बात, समाज के गरीब, दुखियारों की सेवा की बात मेरे गुजरात के अंदर अगर केरल की धरती से पहुंचती है तो मैं उसका स्वागत करता हूँ, सम्मान करता हूँ..! केरल का कोई जिला ऐसा नहीं होगा, कोई तालुका या ब्लॉक ऐसा नहीं होगा, जहाँ के लोग मेरे गुजरात में ना रहते हों..! आज गुजरात की प्रगति की जो चर्चा हो रही है, उस प्रगति में मेरे केरल के भाईयों के पसीने की भी महक है और इसलिए मैं आज केरल के मेरे सभी भाइयों-बहनों का आभार भी व्यक्त करना चाहूँगा, अभिनंदन भी करना चाहूँगा..! और मुझे विश्वास है कि आने वाले दिनों में केरल के मेरे भाई जो गुजरात में रहते हैं, उनको जब पता चलेगा कि यहाँ नारायण गुरू की प्रेरणा से कुछ ना कुछ गतिविधि चल रही है, तो गुजरात में रहने वाले केरल के भाइयों के लिए भी एक अच्छा स्थान बन जाएगा। मैं नारायण गुरु की इस परंपरा को निभाने वाले, इस सदविचार को घर-घर गाँव-गाँव पहुंचाने वाले, समाज के पिछड़े, दलित, पीड़ित, शोषितों का भला करने के लिए जीवन आहूत करने वाले सभी महानुभावों से प्रार्थना करूँगा कि गुजरात आपका ही है, आप जब मर्जी पड़े आइए, गुजरात की भी सेवा कीजिए..!

इस पवित्र धरती पर आने का मुझे सौभाग्य मिला, मुझे निमंत्रण मिला, मैं इसके लिए फिर एक बार आप सबका बहुत-बहुत आभार व्यक्त करता हूँ, सभी संतों को वंदन करता हूँ और पूज्य स्वामी नारायण गुरू के चरणों में प्रार्थना करके उनसे आशीर्वाद लेता हूँ कि ईश्वर ने मुझे जो काम दिया है, मैं गरीब, पीड़ित, शोषित, दलित, सबकी भलाई के लिए अपने जीवन में कुछ ना कुछ अच्छा करता रहूँ, ऐसे आशीर्वाद मुझे आज इस तपोभूमि से मिले..! मैं केरल के सभी भाइयों-बहनों का भी आभार व्यक्त करता हूँ कि आज मैं शाम को त्रिवेन्द्रम एयरपोर्ट पर उतरा और वहाँ से यहाँ तक आया, चारों ओर जिस प्रकार से आप लोगों ने मेरा स्वागत किया, सम्मान किया, मुझे प्रेम दिया, इसके लिए मैं केरल के सभी भाईयों-बहनों का भी बहुत हृदय से आभार व्यक्त करता हूँ..! फिर एक बार सहोदरी-सहोदर हमारे, नमस्कारम्..!

Explore More
76వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా ఎర్రకోట బురుజుల నుంచి జాతినుద్దేశించి ప్రధాన మంత్రి చేసిన ప్రసంగ పాఠం

ప్రముఖ ప్రసంగాలు

76వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా ఎర్రకోట బురుజుల నుంచి జాతినుద్దేశించి ప్రధాన మంత్రి చేసిన ప్రసంగ పాఠం
Very bullish on India, says Apple CEO; describes country as a major focus

Media Coverage

Very bullish on India, says Apple CEO; describes country as a major focus
...

Nm on the go

Always be the first to hear from the PM. Get the App Now!
...
యూనియన్ బడ్జెటు 2023 ను గురించి ప్రధాన మంత్రి పలికిన మాటలు
February 01, 2023
షేర్ చేయండి
 
Comments
‘‘అమృత కాలం లో ఒకటో బడ్జెటు అయిన ఈ బడ్జెటు అభివృద్ధి చెందిన భారతదేశం యొక్కఆకాంక్షల కు మరియు సంకల్పాల కు ఒక బలమైన పునాది ని వేస్తున్నది’’
‘‘ఈ బడ్జెటు వంచితుల కు పెద్ద పీట ను వేస్తున్నది’’
‘‘పిఎమ్ విశ్వకర్మ కౌశల్ సమ్మాన్ అంటే, అదే..‘పిఎమ్ వికాస్’.. కోట్ల కొద్దీవిశ్వకర్మల జీవితాల లో ఒక పెద్ద మలుపు ను తీసుకు వస్తుంది’’
‘‘ఈ బడ్జెటు సహకార సంఘాల ను గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్కఅభివృద్ధి లో ఒక ఆధారం గా తీర్చిదిద్దుతుంది’’
‘‘డిజిటల్ చెల్లింపుల లో సాధించిన సాఫల్యాన్ని మనం వ్యవసాయ రంగం లో కూడా అమలులోకి తీసుకు రావలసి ఉంది’’
‘‘ఈ బడ్జెటు సుస్థిర భవిష్యత్తు ను దృష్టిలో పెట్టుకొని గ్రీన్ గ్రోథ్, గ్రీన్ ఇకానమీ, గ్రీన్ ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్, ఇంకా గ్రీన్ జాబ్స్ లఅపూర్వ విస్తరణ కు తోడ్పడుతుంది’’
‘‘మౌలిక సదుపాయాల రంగం లో ఇది వరకు ఎన్నడు లేనంత గా పది లక్షల కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడిఅనేది భారతదేశం యొక్క అభివృద్ధి కి కొత్త శక్తి ని మరియు వేగాన్ని ప్రసాదిస్తుంది’’
‘‘2047వ సంవత్సరం తాలూకు కలల ను నెరవేర్చాలి అంటే మధ్య తరగతి ఒక బ్రహ్మాండమైన శక్తి అని చెప్పాలి. మా ప్రభుత్వం ఎప్పుడూ మధ్య తరగతి వెన్నంటి నిలబడింది’’

అమృత కాలం లోని ఈ ఒకటో బడ్జెటు అభివృద్ధి చెందిన భారతదేశం యొక్క విరాట సంకల్పాన్ని నెరవేర్చడం కోసం ఒక బలమైన పునాది ని నిర్మించ గలుగుతుంది. ఇది వంచితుల కు పెద్దపీట ను వేసినటువంటి బడ్జెటు. ఈ బడ్జెటు ఆకాంక్ష లు నిండినటువంటి నేటి కాలం సమాజం యొక్క- గ్రామాల, పేదల , రైతు ల మరియు మధ్య తరగతి జనత యొక్క- చెప్పాలంటే అందరి యొక్క కలల ను నెరవేర్చగలదు.

ఈ విధమైన చరిత్రాత్మక బడ్జెటు ను తీసుకు వచ్చినందుకు గాను ఆర్థిక మంత్రి నిర్మల గారి ని మరియు ఆమె జట్టు సభ్యుల ను నేను అభినందిస్తున్నాను. 

మిత్రులారా,

సాంప్రదాయకం గా చూసినప్పుడు, వారి హస్తాల తోనో, పనిముట్ల తోనో మరియు ఉపకరణాల తోనో కష్టపడి పని చేసి ఏదో ఒకటి తయారు చేసే యడం ద్వారా ఏవో కొన్ని వస్తువుల ను తయారు చేస్తూ ఉంటున్నటువంటి కోట్ల కొద్దీ ‘విశ్వకర్మలు’ ఈ దేశం నిర్మాతలు గా ఉన్నారు. మన దేశం లో కమ్మరులు, స్వర్ణకారులు, కుమ్మరులు, వడ్రంగి పనివారు, శిల్పులు, తాపీ మేస్త్రులు, చేతివృత్తి కళాకారులు.. ఇటువంటి వారు లెక్కపెట్టలేనంత మంది ఉన్నారు. ఈ విశ్వకర్మలు అందరి కఠోర శ్రమ కు మరియు వారి సృజ‌నశీలత్వానికి సమర్థన ను ఇవ్వడం కోసమని ఈ బడ్జెటు లో తొలిసారి గా అనేక ప్రోత్సహక పథకాల ను తీసుకు రావడం జరిగింది. ఆ తరహా వ్యక్తుల కు శిక్షణ ను, సాంకేతిక విజ్ఞానాన్ని, రుణాల ను మరియు బజారు కు సంబంధించి మద్ధతు ను అందించే వ్యవస్థ ను సమకూర్చడమైంది. ‘పిఎమ్ విశ్వకర్మ కౌశల్ సమ్మాన్’ అంటే అదే సంక్షిప్తం గా ‘పిఎమ్-వికాస్’.. కోట్ల కొద్దీ విశ్వకర్మ ల జీవనం లో ఒక చాల పెద్ద మార్పు ను తీసుకు వస్తుంది.

మిత్రులారా,

పట్టణ ప్రాంత మహిళలు మొదలుకొని పల్లె ప్రాంతాల లో నివసిస్తూ ఉన్న మహిళల వరకు, అలాగే వ్యాపారం లో తలమునకలు గా ఉన్న మహిళలు గాని లేదా కుటుంబ కార్యకలాపాల లో తీరిక లేకుండా ఉండే మహిళలు గాని .. వారి జీవనాన్ని సులభ తరం గా తీర్చిదిద్దడం కోసమని గడచిన సంవత్సరాల లో ప్రభుత్వం అనేకమైనటువంటి చర్యల ను తీసుకొన్నది. అది జల్ జీవన్ మిశన్ కావచ్చు, లేదా ఉజ్జ్వల యోజన కావచ్చు, లేదా పిఎమ్- ఆవాస్ యోజన కావచ్చు.. ఇటువంటి అనేక కార్యక్రమాల ను బోలెడంత ఉత్సాహం తో ముందుకు తీసుకు పోవడం జరుగుతుంది. దీనికి తోడు, ‘మహిళా స్వయం సహాయక సమూహాలు’ ప్రస్తుతం భారతదేశం లో ఒక కీలక పాత్ర ను పోషిస్తున్న చాలా శక్తివంతం అయినటువంటి రంగం గా మారిందని చెప్పాలి. వారికి గనుక కొద్ది మాత్రం గా అండ దొరికిందా అంటే వారు అద్భుత కార్యాల ను చేయగల దక్షులే అవుతారు. మరి ఇందుకనే, ‘మహిళా స్వయం సమూహాల’ సర్వతోముఖ అభివృద్ధి కోసం ఒక కొత్త కార్యక్రమాన్ని ఈ బడ్జెటు లో జత పరచడం జరిగింది. ఇది ఈ బడ్జెటు కు ఒక నూతనమైనటువంటి కోణాన్ని జోడిస్తుంది. మహిళ ల కోసమంటూ ఒక ప్రత్యేకమైన పొదుపు పథకాన్ని కూడా ప్రారంభించడం జరుగుతున్నది. మరి జన్ ధన్ ఖాతా కు తరువాయి గా ఈ విశేషమైన పొదుపు పథకం సామాన్య కుటుంబాల గృహిణుల కు, మాతృమూర్తుల కు మరియు సోదరీమణుల కు చాలా పెద్దదైన దన్ను ను ఇచ్చేది కానుంది.

ఈ బడ్జెటు, సహకార సంఘాల ను గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి కి ఒక ఇరుసు గా మార్చివేయనుంది. ప్రభుత్వం సహకార రంగం లో ప్రపంచం లో అతి పెద్దది అయినటువంటి అన్న నిలవ యోజన ను తీసుకు వచ్చింది. అదే స్టోరేజ్ కపాసిటీ. సరిక్రొత్త గా ప్రాథమిక సహకార సంఘాల ను ఏర్పాటు చేయాలనే ఉద్దేశ్యం తో ఒక మహత్వాకాంక్షయుక్త ప్రణాళిక ను సైతం బడ్జెటు లో ప్రకటించడమైంది. దీనితో సాగు తో పాటే పాలు మరియు చేపల ఉత్పత్తి రంగం కార్యకలాపాలు విస్తరించగలవు. రైతుల కు, పశువుల పెంపకం దారుల కు మరియు మత్స్యకారుల కు వారి వారి ఉత్పత్తుల కు గాను మరింత మెరుగైన ధర లభించగలదు.

మిత్రులారా,

ఇక మనం డిజిటల్ పేమెంట్స్ తాలూకు సాఫల్యాన్ని వ్యవసాయ రంగం లో కూడాను ఆచరణ లోకి తీసుకు రావలసి ఉంది. అందుకనే ఈ బడ్జెటు లో మేం డిజిటల్ ఎగ్రీకల్చర్ ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కోసం ఒక పెద్ద ప్రణాళిక ను తీసుకు వచ్చాం. ఇవాళ ప్రపంచం ప్రస్తుతం చిరుధాన్యాల అంతర్జాతీయ సంవత్సరాన్ని జరుపుకొంటోంది. భారతదేశం లో మిలిట్ ల లో అనేక విధాలైనటువంటి మిలిట్స్ ఉన్నాయి, వాటికి అనేకమైన పేరు లు ఉన్నాయి. ఎప్పుడైతే చిరుధాన్యాలు ఇంటింటికీ చేరుకొంటున్నాయో, ప్రపంచ వ్యాప్తం గా అవి ఆదరణ ను చూరగొంటున్నాయో, అప్పుడు దీని తాలూకు సర్వాధిక లాభం భారతదేశం లోని చిన్న రైతుల కు దక్కాల్సిందన్న మాటే. మరి ఈ కారణం గానే, వీటిని ఒక కొత్తదైనటువంటి దారి లో ముందుకు తీసుకు పోవలసిన అవసరం ఉంది. ఇది జరగాలంటే ఒక కొత్త గుర్తింపు, ఒక ప్రత్యేకమైనటువంటి గుర్తింపు అవసరం. అందువల్లే ఈ సూపర్ ఫూడ్ కు ‘శ్రీ అన్న’ అనేటటువంటి ఒక నూతనమైన గుర్తింపు ను ఇవ్వడం జరిగింది. దీనిని ప్రాచూర్యం లోకి తీసుకు రావడం కోసం అనేకమైన పథకాల ను రూపొందించడమైంది. ‘శ్రీ అన్నాని’ కి పెద్దపీట ను వేస్తున్నందువల్ల సాగు వ్యాపకం లో నిమగ్నం అయిన దేశ చిన్న రైతుల కు, మన ఆదివాసీ సోదరీమణులకు మరియు మన ఆదివాసీ సోదరులకు ఆర్థిక సమర్థన అందనుంది. అలాగే దేశవాసుల కు ఒక స్వస్థ స్వస్థ జీవనం కూడా లభించనుంది. 

మిత్రులారా,

ఈ బడ్జెటు ఒక మన్నికైన భవిష్యత్తు కోసం, గ్రీన్ గ్రోథ్, గ్రీన్ ఇకానమి, గ్రీన్ ఎనర్జి, గ్రీన్ ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్, ఇంకా గ్రీన్ జాబ్స్ కు ఇదివరకు ఎన్నడూ లభించనంతటి విస్తారాన్ని అందించనుంది. బడ్జెటు లో మేం సాంకేతిక విజ్ఞానాని కి, న్యూ ఇకానమి కి ఎంతో ప్రాధాన్యాన్ని కట్టబెట్టాం. రహదారులు, రైలు మార్గాలు, మెట్రో, ఓడరేవులు, జలమార్గాల వంటి ప్రతి ఒక్క రంగం లో నేటి ఆకాంక్ష భరిత భారతదేశం ఆధునికమైనటువంటి మరియు తదుపరి తరాని కి చెందినటువంటి మౌలిక సదుపాయాలు కావాలి అని కోరుకొంటున్నది. 2014వ సంవత్సరం తో పోల్చి చూసినప్పుడు మౌలిక సదుపాయాల రంగం లో పెట్టుబడి 400 శాతం కంటే అధికం గా పెరిగింది. ఈసారి అపూర్వమైన రీతి లో 10 లక్షల కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడి ని మౌలిక సదుపాయాల రంగాని కి ప్రతిపాదించినందువల్ల భారతదేశం యొక్క అభివృద్ధి కి నవీన శక్తి, నూతన మైన జోరు అందగలదు. ఈ పెట్టుబడి యువత కు సరికొత్త ఉద్యోగ అవకాశాల ను కల్పిస్తుంది. జనాభా లో ఒక పెద్ద భాగాని కి వినూత్న ఆదాయ అవకాశాల ను అందుబాటు లోకి తీసుకు రాగలదు. ఈ బడ్జెటు లో వ్యాపార నిర్వహణ సంబంధి సౌలభ్యం తో పాటే మన పరిశ్రమల కోసం పరపతి సమర్థన, ఇంకా సంస్కరణల ఉద్యమాన్ని ముందుకు తీసుకు పోవడం జరిగింది. సూక్ష్మ, లఘు, మధ్యతరహా వ్యాపార సంస్థ (ఎమ్ఎస్ఎమ్ఇ) ల కోసం 2 లక్షల కోట్ల రూపాయల అదనపు రుణ పూచీకత్తు ను కల్పించే వ్యవస్థ ను ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది. ఇప్పుడు సంభావ్య పన్ను తాలూకు పరిమితి పెరగడం తో ఎమ్ఎస్ఎమ్ఇల కు వృద్ధి చెందడం లో సాయం లభించగలదు. పెద్ద కంపెనీల నుండి ఎమ్ఎస్ఎమ్ఇ లకు సకాలం లో చెల్లింపుల ను జరపడానికి వీలు గా ఒక కొత్త వ్యవస్థ ను అభివృద్ధి పరచడమైంది.

మిత్రులారా,

శరవేగం గా పరివర్తన కు లోనవుతున్నటువంటి భారతదేశం లో జీవనం లోని ప్రతి ఒక్క రంగం లో, అది అభివృద్ధి కావచ్చు లేదా సిస్టమ్స్ కావచ్చు, ధైర్యసాహసాలు కావచ్చు, లేదా ఒక సంకల్పాన్ని తీసుకొనే సామర్థ్యం కావచ్చు మధ్య తరగతి ఒక ప్రధానమైన శక్తి గా మారింది. సమృద్ధియుక్తం అయినటువంటి మరియు అభివృద్ధి చెందినటువంటి భారతదేశం యొక్క కలల ను పండించాలి అంటే మరి ఈ ప్రక్రియ లో మధ్య తరగతి ప్రజానీకం ఒక భారీ శక్తి గా ఉన్నది. భారతదేశం లో యువ శక్తి అనేది దేశాని కి ఏ విధం గా అయితే ఒక ప్రత్యేకమైనటువంటి బలం గా ఉందో, అదే మాదిరి గా భారతదేశం లో అంతకంతకు పెరుగుతూ ఉన్నటువంటి మధ్య తరగతి కూడాను దేశాని కి ఒక మహా బలం గా ఉన్నది. మధ్యతరగతి కి సాధికారిత ను కల్పించడం కోసం గడచిన కొన్నేళ్ళ లో అనేకమైన నిర్ణయాల ను మా ప్రభుత్వం తీసుకోవడంతో పాటు జీవించడం లో సౌలభ్యానికి పూచీ పడింది. మేం పన్నుల రేటు ను తగ్గించాం, దీనితో పాటు ప్రక్రియ ను సరళతరం గాను, పారదర్శకమైంది గాను, వేగవంతమైంది గాను తీర్చిదిద్దాం. ఎల్లవేళలా మధ్య తరగతి వెన్నంటి నిలచే మా ప్రభుత్వం మధ్య తరగతి ప్రజానీకానికి పన్నుల పరం గా పెద్ద ఊరట ను కలగజేసింది. ఒక చురుకైనటువంటి మరియు అభివృద్ధి చెందినటువంటి భారతదేశాన్ని నిర్మించడం లో దోహద పడేటటువంటి మరియు అందరికీ ప్రయోజనాల ను అందించేటటువంటి బడ్జెటు ను రూపొందించినందుకు గాను నిర్మల గారి కి మరియు ఆమె ఆధ్వర్యం లోని యావత్తు జట్టు సభ్యుల కు నేను మరో సారి అభినందనల ను తెలియ జేస్తున్నాను. అభినందించడం అనే కాకుండా, నా తోటి దేశ ప్రజలందరికీ నేను పిలుపును ఇస్తున్నాను. ఆ పిలుపు ఏమని అంటే అది.. ఇక కొత్త బడ్జెటు మీ ముందుకు వచ్చింది. కొత్త సంకల్పాల తో ముందుకు సాగిపోదాం. 2047 వ సంవత్సరాని కల్లా మనం ఒక సమృద్ధియుక్తమైనటువంటి భారతదేశాన్ని, ఒక సమర్థమైనటువంటి భారతదేశాన్ని ప్రతి ఒక్క రంగం లో అభివృద్ధి ని సాధించినటువంటి భారతదేశాన్ని నిర్మించితీరుదాం. రండి, ఈ యాత్ర ను మనం ముందుకు తీసుకు పోదాం.. అనేదే. 

అనేకానేక ధన్యవాదాలు.